BÍCH NHAM LUÏC GIAÛI ÑEÀ

Bích Nham Luïc do Thieàn sö Vieân Ngoä ñôøi Toáng tröôùc taùc, nguoàn goác cuûa noù xuaát phaùt töø Thieàn sö Tuyeát Ñaäu. Tuyeát Ñaäu choïn löïa trong Noäi ñieån, Ngoaïi ñieån vaø Vaên söû moät traêm taéc coâng aùn, duøng aâm vaän tuïng ra choã saâu kín cuûa Thieàn, laøm tö löông cho nhöõng ngöôøi tham hoïc trong caùc toøng laâm, goïi laø Tuyeát Ñaäu Tuïng Coå. Thieàn sö bieän taøi voâ ngaïi, laø nhaø vaên haøo moät thôøi, ñuû chaùnh nhaõn sieâu caùch, thaät laø moät Cao taêng xöa nay ít thaáy. Nhöõng lôøi tuïng naøy, nhieàu khaùch giang hoà truyeàn nhau, khen laø moät tuyeät taùc trong thieân haï. Song lôøi goïn yù saâu, chaúng khaùc nuùi baïc, vaùch saét. Thieàn khaùch khoù nhoïc nghieân taàm phaân tích, nhö con muoãi caén traâu saét, khoâng coù choã caém moû. Sau khi Tuyeát Ñaäu tòch hôn saùu möôi naêm, khoaûng nieân hieäu Chaùnh Hoøa (1111-1114) ñôøi Toáng Huy Toâng, Thieàn sö Vieân Ngoä luùc ôû vieän Linh Tuyeàn, Giaùp Sôn, Leã Chaâu, vì hoïc giaû ñem moät traêm taéc Tuïng coå naøy moãi moãi chuù thích. ÔÛ ñaàu moãi taéc laø Thuøy thò (lôøi daãn), keá Coâng aùn (baûn taéc), sau caâu Tuïng coå moãi choã phuï Tröôùc ngöõ, tieáp Bình xöôùng. Sö choïn loïc choã uyeân nguyeân, chia cheû thaâm lyù, phaùt huy huyeàn vi, tuyeân boá phaùt döông toâng chæ truyeàn rieâng, chæ thaúng raát kheùo, raát toät.

Veà sau, khoaûng nieân hieäu Kieán Vieâm (1127-1130) ñôøi Toáng Cao Toâng, ñoà ñeä cuûa Sö laø Phoå Chieáu… bieân cheùp laïi ñeå teân laø Bích Nham Luïc. Bôûi vì taám baûng treân ngaïch tröôïng thaát taïi vieän Linh Tuyeàn ñeà laø Bích Nham. Thieàn sö Vieân Ngoä bieän taøi sieâu xuaát, vaên chöông tuyeät vôøi neân teân Bích Nham ñaõ laøm dö luaän chaán ñoäng moät thôøi. Song sau khi Thieàn sö tòch, ñeä töû chæ nhôù tuïng ngoân cuù trong saùch laøm nhu yeáu bieän luaän tri giaûi, phaûn laïi baûn nghóa “Giaùo ngoaïi bieät truyeàn, baát laäp vaên töï”. Thieàn sö Ñaïi Hueä Toâng Caûo laø ñeä töû noái phaùp Vieân Ngoä, thaáy teä aáy buoàn than, beøn mang baûn goã chaát tröôùc saân chuøa cho moät muõi löûa thieâu saïch, döùt löu truyeàn ngang ñaây. Ngoùt hai traêm naêm sau, trong toøng laâm ít ai thaáy ñöôïc quyeån saùch naøy.

Khoaûng nieân hieäu Ñaïi Ñöùc (1297-1307) vua Thaønh Toâng nhaø Nguyeân, ôû Ngung Trung, cö só Tröông Minh Vieãn (teân Vó) goùp nhaët caùc baûn coøn caát giöõ moïi nôi, tham giaûo boå tuùc qua laïi cho khaéc baûn, phuï baûn coù cö só Vaïn Lyù, Höu Höu, Tam giaùo Laõo nhaân, moãi ngöôøi vieát töïa, ôû sau Phöông Hoài Tònh Nhaät, Hy Laêng moãi ngöôøi vieát lôøi baït. Quyeån saùch naøy laïi ñöôïc ra maét ñoäc giaû, ñaùng goïi laø quyeån saùch baäc nhaát trong toâng moân. Thieàn khaùch khaép nôi quí troïng, thích ñoïc, löu truyeàn saâu roäng cho ñeán ngaøy nay.    

Bích Nham Luïc nguyeân taùc cuûa Thieàn sö Tuyeát Ñaäu, chaùu ñôøi thöù tö trong toâng Vaân Moân, ñeä töû truyeàn phaùp cuûa Thieàn sö Trí Moân. Sö tuïc danh laø Lyù Truøng Hieån, töï laø AÅn Chi, sanh naêm thöù naêm nieân hieäu Thaùi Bình Höng Quoác (978) nhaø Toáng, taïi Toaïi Chaâu. Khoaûng nieân hieäu Haøm Bình (998-1003), cha meï maát heát, Sö vaøo vieän Phoå An xuaát gia vôùi hoùa chuû Nhaân Saên. Sau khi thoï giôùi cuï tuùc, Sö tham hoïc khaép caùc kinh luaän. Keá xaû giaùo moân, Sö ñi tham vaán Thieàn sö Thoâng ôû Thaïch Moân Nhöôïng Döông, ôû laïi ba naêm maø cô duyeân chaúng hôïp. Sö ñeán tham vaán Thieàn sö Toä ôû Trí Moân Tuøy Chaâu, lieàn ñöôïc thöøa keá phaùp ôû ñaây. Sö sang ñaïo traøng cuûa Thieàn sö Laâm ôû Loâ Chaâu, laïi ñeán chuøa Caûnh Ñöùc Trì Chaâu nhaän chöùc Thuû toïa. Sau Sö daïo Haøng Chaâu, truï taïi chuøa Thuùy Phong ôû Ñoäng Ñình Toâ Chaâu, roài dôøi sang Minh Chaâu ôû chuøa Tö Thaùnh nuùi Tuyeát Ñaäu. Nuùi Tuyeát Ñaäu laø ñaïo traøng cuûa Thieàn sö Trí Giaùc, Sö ôû ñaây ba möôi moát naêm, hoïc giaû khaép nôi ñua nhau nhoùm hoïp döôùi toøa. Thieân Y Nghóa Hoaøi, Xöng Taâm Tænh Toâng… hôn boán möôi ngöôøi, haøng long töôïng xuaát hieän, quaû laø thôøi toâng Vaân Moân trung höng vaäy. Thò trung Coå Coâng taâu veà trieàu, vua ban hieäu Sö laø Minh Giaùc Ñaïi Sö. Nieân hieäu Hoaøng Höïu naêm thöù tö (1052) ngaøy muøng möôøi thaùng saùu, Sö thò tòch thoï baûy möôi ba tuoåi, naêm möôi tuoåi haï. Nhöõng saùch do Sö tröôùc taùc coù: Baùch Taéc Tuïng Coå, Boäc Tuyeàn Taäp, Toå Anh Taäp, Khai Ñöôøng Luïc, Thaäp Di… löu haønh ôû ñôøi.

Taùc giaû Bích Nham Luïc laø Thieàn sö Vieân Ngoä ôû Giaùp Sôn, chaùu ñôøi thöù möôøi toâng Laâm Teá, teân Khaéc Caàn, töï Voâ Tröôùc, con nhaø hoï Laïc ôû huyeän Suøng Ninh, Baønh Chaâu. Gia theá chuyeân nghieäp Nho, thuôû nhoû Sö nhôù gioûi, moät ngaøy hoïc thuoäc caû ngaøn lôøi. Sö daïo chuøa Dieäu Tòch thaáy saùch Phaät coù caûm khaùi, lieàn xin xuaát gia. Sö theo Phaùp sö Vaên Chieáu nghe giaûng, ñeán Toïa chuû Maãn Haønh hoïc kinh Laêng Nghieâm. Sang tham thieàn, ñeán Thieàn sö Haïo ôû Ngoïc Tuyeàn, Thieàn sö Tín ôû Kim Loan, Thieàn sö Hieät ôû Ñaïi Qui, Thieàn sö Töû Taâm ôû Hoaøng Long, Thieàn sö Ñoä ôû Ñoâng Laâm, caùc nôi ñeàu cho laø phaùp khí. Thieàn sö Hoái Ñöôøng ôû Hoaøng Long ñaëc bieät khen “ngaøy sau phaùi Laâm Teá seõ y nôi oâng maø höng thaïnh”.

Roát sau, Sö ñeán Kyø Chaâu tham vaán Thieàn sö Phaùp Dieãn ôû nuùi Nguõ Toå, lieàn ñöôïc keá thöøa doøng phaùp ôû ñaây. Nieân hieäu Chaùnh Hoøa naêm ñaàu (1111), Sö nhaän lôøi thænh cuûa Tröông Voâ Taän ñeán truï trì vieän Leã Tuyeàn taïi Giaùp Sôn, bình xöôùng Baùch Taéc Tuïng Coå cuûa Tuyeát Ñaäu, phaùt huy huyeàn vi, thaät ôû luùc naøy. Khoaûng nieân hieäu Suøng Ninh, Sö dôøi ñeán Ñaïo Laâm phuû An Sa, Khu maät Ñaëng Coâng Töû Thöôøng taâu veà trieàu, vua ban töû y vaø hieäu Phaät Quaû. Vua Huy Toâng trieäu Sö truï trì Kim Long Töông Sôn, hoïc giaû taáp naäp keùo ñeán, khieán moân phong chaán theá. Vua laïi saéc Sö truï trì Thieân Ninh Vaïn Thoï, nieân hieäu Kieán Vieâm naêm ñaàu (1127) dôøi truï Kim Sôn ôû Traán Giang. Gaëp luùc vua Cao Toâng ñi daïo Döông Chaâu môøi Sö vaøo cung ñoái ñaùp, Vua ban hieäu laø Vieân Ngoä Thieàn Sö. Keá Sö dôøi ñeán Vaân Cö Giang Taây truï trì chuøa Chieáu Giaùc. Thaùng taùm nieân hieäu Thieäu Höng thöù naêm (1135), Sö coù chuùt ít beänh roài tòch, vua saéc thuïy laø Chaân Giaùc. Phaàn tröôùc taùc cuûa Sö coù: Bích Nham Luïc, Ngöõ Luïc hai möôi quyeån, Vieân Ngoä Taâm Yeáu hai quyeån, Kích Tieát Luïc ba quyeån. Noái phaùp Sö coù Ñaïi Hueä Toâng Caûo, Hoå Khöu Thieäu Long… hôn hai möôi vò, goïi laø trung höng toâng Laâm Teá.

?

TÖÏA I

 Maïng maïch baäc chí thaùnh, ñaïi cô cuûa lieät Toå, thuoác hay hoaùn coát, thuaät dieäu nuoâi thaàn, chæ Thieàn sö Tuyeát Ñaäu coù ñuû chaùnh nhaõn sieâu toâng vieät caùch, ñeà cao chaùnh leänh, chaúng baøy khuoân pheùp, caàm kieàn chuøy naáu Phaät luyeän Toå, tuïng ra caùi loã muõi höôùng thöôïng cuûa Thieàn khaùch. Nuùi baïc vaùch saét, ai daùm duøi maøi, con muoãi caén traâu saét khoâng coù choã caém moû. Khoâng gaëp thôï taøi ñaâu thaáu choã huyeàn vi. Xöù Vieät coù Phaät Quaû Laõo Nhaân, luùc ôû Bích Nham, hoïc giaû khoâng hieåu thöa hoûi, Laõo Nhaân thöông xoùt vaïch baøy choã uyeân nguyeân, chia cheû thaâm lyù, neâu leân chæ thaúng, chaúng laäp kieán tri, moät traêm taéc coâng aùn töø ñaàu quaùn xuyeán laøm moät, caùc baäc Tröôûng laõo thöù lôùp thaûy xeùt qua. Neân bieát ngoïc bích nöôùc Trieäu voán khoâng tyø, Töông Nhö doái gaït vua Taàn. Chí ñaïo thaät khoâng lôøi, Toâng sö thöông xoùt cöùu teä. Neáu thaáy nhö theá, môùi bieát toät taâm laõo baø. Hoaëc laø neä caâu keït lôøi, chöa khoûi dieät doøng hoï Phaät. Phoå Chieáu haân haïnh haàu Sö döôùi goái, ñöôïc nghe ñieàu chöa nghe, baïn ñaïo chung hoïp thaønh, bieân goïn laïi, duøng lôøi vuïng veà vieát töïa sau choùt.

Baáy giôø nieân hieäu Kieán Vieâm naêm Maäu Thaân, ngaøy ba möôi cuoái xuaân, ñeä töû tham hoïc Tyø-kheo Phoå Chieáu kính töïa.

?

TÖÏA II

 Töø kinh Töù Thaäp Nhò Chöông truyeàn vaøo Trung Quoác môùi bieát coù Phaät. Töø Toå Ñaït-ma ñeán Luïc Toå truyeàn y môùi coù ngoân cuù. Noùi “Baûn lai voâ nhaát vaät” laø Nam toâng, noùi “Thôøi thôøi caàn phaát thöùc” laø Baéc toâng. Khi coù Thieàn toâng lieàn coù Tuïng coå löu haønh ôû ñôøi. Ñoà ñeä kia coù loái laät baøn, cheâ Phaät quôû Toå, khoâng gì chaúng laøm. Trong aáy, coù ngöôøi ñaït ñöôïc hoaït phaùp cuûa thi gia nhaø ta, song ñaõ noùi “Ñeä nhaát nghóa ñaâu duøng ngoân cuù”. Tuyeát Ñaäu, Vieân Ngoä taâm laõo baø tha thieát, Ñaïi Hueä cho moät muõi löûa thieâu saïch. ÔÛ Ngung Trung, Tröông Vó Minh Vieãn nhoùm laïi ñoáng tro taøn, taùi baûn löu haønh, cuõng ñaùng goïi laø taâm laõo baø tha thieát aáy vaäy.

Nieân hieäu Ñaïi Ñöùc thöù boán (1300) naêm Canh Tyù, ngaøy muøng taùm thaùng tö Quí Söûu, nuùi Töû Döông Phöông Hoài Vaïn Lyù töïa.

?

TÖÏA III 

Bích Nham Luïc do Thieàn sö Vieân Ngoä tröôùc thuaät, ñeä töû lôùn cuûa Sö laø Thieàn sö Ñaïi Hueä ñoát saïch. Caùc phaùp theá gian ñeàu kî chaáp tröôùc, choã qui kính cuûa Thích töû khoâng ai baèng Phaät maø coù khi vaãn phaûi quôû. Bôûi coù ta maø khoâng kia, do ta maø khoâng do kia vaäy. Boû mình theo vaät aét phaûi maát mình. Phaøm taâm vôùi ñaïo laø moät, ñaïo cuøng vaïn vaät laø moät, ñaày daãy thaùi hö, coù caùi gì maø chaúng phaûi ñaïo. Ngöôøi taàm thöôøng xem ñoù, hay thaáy caùi bò thaáy, maø chaúng thaáy caùi chaúng bò thaáy. Tìm caàu nôi ngöôøi, maø ngöôøi vì noùi ñoù, nhö Ñoâng Pha duï maët trôøi [Toâ Ñoâng Pha noùi: Nhö ngöôøi beänh maét, tìm thaày thuoác trò cho con maét saùng. Thaày thuoác baûo: Toâi chæ coù thuoác trò beänh maét, chôù khoâng coù thuoác laøm saùng maét. Con maét laøm saùng ñöôïc, laïi phaûi bò toái. (Trí Chöùng Truyeàn - trang 341 taäp 1)], tìm qua kieám laïi caøng xa caøng maát. Töø Phu Töû cuûa ta, theå ñaïo coøn muoán khoâng noùi, huoáng laø nhaø Phaät laø phaùp xuaát theá gian, maø coù theå nôi vaên töï ngoân ngöõ tìm caàu ñöôïc sao ? Tuy nhieân cuõng khoâng theå boû, vì ngöôøi trí ít, ngöôøi ngu nhieàu, ngöôøi hoïc roài ít, ngöôøi chöa hoïc nhieàu. Ñaïi taïng kinh hôn naêm ngaøn quyeån, troïn vì ngöôøi sau laäp baøy. Neáu khaû dó queân lôøi, oâng giaø Thích-ca leõ ra phaûi ngaäm mieäng, vì sao laïi noùi thao thao nhö vaäy. Lyù cuûa thieân haï vaãn coù trong taàm thöôøng, maø vöôït ra hình töôùng taàm thöôøng. Tuy döôøng deã bieát maø thaät chöa deã bieát, chaúng nhôø ngöôøi chæ daïy thì troïn ñôøi cuõng khoâng theå bieát. Ngöôøi xöa noåi danh trong ñôøi, chaúng phaûi baäc anh cuûa ngaøn ngöôøi, cuõng laø baäc kieät cuûa muoân ngöôøi. Kieám Thaùi A laø loaïi kieám beùn nhaát trong thieân haï, leân nuùi thì gieát ñöôïc coïp, xuoáng bieån thì cheùm ñöôïc roàng, ngöôøi ñôøi ñeàu bieát, troïn laø nhö theá. Song coå nhaân coù choã thieän duïng, nöông thaønh maø chieán, thuaän gioù maø huôi. Tam quaân vì ñoù maø ñaïi baïi, maùu tuoân ñoû caû ngaøn daëm. Theá ñaâu chaúng do sôû naêng cuûa moät mình, laïi coøn nghi gì ö ? Töø toâi nghe coù quyeån saùch naøy, raát möïc tìm kieám. Hoï Tröông ôû Ngung Trung môùi khaéc baûn goã laïi, ñeán môøi toâi vieát töïa, beøn trôï giuùp ñöôïc thaønh töïu, laïi vì ñeà ôû ñaàu.

Nieân hieäu Ñaïi Ñöùc thöù chín (1306) naêm AÁt Tî, ngaøy laønh thaùng ba, Ngoïc Saàm Höu Höu cö só, Lieâu Thaønh Chaâu Trì, vieát taïi nhaø troï Quaùn Kieàu soâng Tieàn Ñöôøng.

?

TÖÏA IV 

Hoûi: Ngöôøi laøm thaønh vaø ngöôøi tieâu huûy taäp Bích Nham ai phaûi ? Ñaùp:  Ñeàu phaûi. Töø Toå Ñaït-ma sang Trung Quoác rieâng truyeàn taâm aán, chaúng laäp vaên töï maø coù caùc luaän Huyeát Maïch, Qui Khoâng… quaû thöïc ai laøm ñoù ö ? Coå nhaân noùi: “Chaúng taïi vaên töï, chaúng lìa vaên töï” laø lôøi cuûa ngöôøi thaät bieát, ñaõ khieán moïi ngöôøi cuoán reøm (Cuoán reøm: Tröôøng Khaùnh Hueä Laêng) nghe baûn, döïng ngoùn tay (Caâu chi), chaïm goùt chaân… saùng ñöôïc ñaïi söï, naøo coù vaên töï chi ñaâu. Töø ñöa caønh hoa cöôøi chuùm chím ñeán nay, caây phöôùn tröôùc cöûa ngaõ, veà sau môùi dính vôùi ngoân cuù. Chaúng coù vaên töï thì khoâng laáy ñaâu truyeàn baù, theá laø khoâng theå boû vaäy. Thöôøng baûo saùch cuûa Thieàn toâng goïi laø Coâng aùn, xöôùng töø ñôøi Ñöôøng maø thaïnh ôû ñôøi Toáng, ñeán nay vaãn coøn. Hai chöõ naøy trong phaùp theá gian laø thuû traùt quan ñoøi, caùi duïng noù coù ba:

a. Xaây maët vaøo vaùch thaønh coâng, haønh cöôùc vieäc roài, traùi caân baøn thì khoù roõ (moät tieâu chuaån coá ñònh), loaøi daõ hoà thì deã ñoïa. Haøng cuï nhaõn vì ñoù khaùm bieän moät quôû moät heùt, coát thaáy leõ thaät, nhö laõo quan cöù aùn luaän toäi, trong aáy haún thaáy tình thaät chaúng soùt moät maûy.

b. Töø Laõnh Nam môùi veà, Giang Taây chöa hôùp nöôùc, nhöõng loái teû maát deâ deã khoùc, kim chæ nam treân haûi baøn höôùng veà Nam, vì loøng töø bi tieáp daãn moät gaäy, moät taùt coát khieán chöùng ngoä, nhö quan Ñình UÙy chaáp phaùp, khoâng toäi thì tha, coù toäi thì phaït.

c. AÊn luùa maï khaù nhieàu, coïc coät löøa quaù chaët, chí hoïc dòch phaûi chuyeân, maøu tô nhuoäm deã buoàn. Ñaïi thieän tri thöùc vì ñoù phoù chuùc, theo taâm cheát treân boà ñoaøn, moät ñoäng moät tham, nhö quan phuû ra caùc ñieàu leänh, khieán ngöôøi ñoïc bieát luaät phaùp, nieäm aùc vöøa sanh xoay trôû veà tòch dieät.

Saùch cuï phöông, taïo coâng aùn, baøy cô caûnh, laøm caùch leänh, vôùi caùc saùch theá gian Kim Khoa, Ngoïc Ñieàu, Thanh Minh, Ñoái Vieät ban ñaàu naøo coù khaùc.     

Toå sö sôû dó laäp coâng aùn löu truyeàn trong toøng laâm laø yù duïng nhö theá. Bôûi vì thôøi maït phaùp veà sau, ngöôøi caàu dieäu taâm nôi giaáy lau gheû, phoù chaùnh phaùp nôi mieäng luaän baøn, ñieåm heát quæ thaàn vaãn khoâng rôøi boä soå. Ñöùng döïa cöûa ngöôøi maëc goïi anh chaøng, kieám rôi laâu roài vaãn coøn khaéc thuyeàn, thoû chaïy maát roài maø khoâng rôøi goác caây, ñaày buïng saén bìm, hay hoûi ngoân chuyeån ngöõ, ñoái vôùi vieäc lôùn sanh töû vaãn khoâng can thieäp. Chuoâng keâu chaûy caïn, seõ duøng vieäc gì. Than oâi ! Con linh döông moïc söøng ñaâu coù theå duøng hình töôùng khaép tìm, ngöôøi kheùo hoïc Lieãu Haï Hueä haù böôùc cuõng böôùc, chaïy cuõng chaïy ö ? Bieát theá, aét taâm hai laõo nhaân ñeàu phaûi. Vieân Ngoä taâm xoùt con thöông chaùu quaù nhieàu neân nieâm laïi caùc tuïng cuûa Tuyeát Ñaäu. Ñaïi Hueä taâm cöùu bò thieâu vôùt cheát ñuoái khaù naëng, neân thieâu saïch Bích Nham Taäp. Ñöùc Thích-ca noùi Ñaïi taïng kinh, roát sau beøn baûo: “chaúng noùi moät chöõ”, haù doái ta sao ? Taâm cuûa Vieân Ngoä laø taâm cuûa Phaät noùi kinh. Taâm Ñaïi Hueä laø taâm cuûa Phaät ñeïp ngoân thuyeát. ÔÛ Vuõ Laêng Nhan Töû dôøi choã ñeàu nhö theá, xoâ ñoù, ñaåy ñoù coát vì xe ñi maø thoâi. Ñeán nay ñaõ hôn hai traêm naêm, ôû Ngung Trung, Tröông Minh Vieãn laïi khaéc baûn löu truyeàn saùch naøy, coù phaûi laø Toå giaùo hoài xuaân chaêng ? Hay ñôøi coù soá chaêng ? Song löu haønh saùch naøy thaät quan heä thaâm troïng, neáu thaáy nöôùc cho laø bieån, nhaän ngoùn tay laøm maët traêng, chaúng nhöõng ngaøi Ñaïi Hueä lo ñoù, maø Vieân Ngoä cuõng vì hoï gôõ nieâm môû troùi. Ngöôøi xöa taû chieáu coù thô raèng: “Roõ raøng treân giaáy Tröông coâng töû, taän löïc to lôøi goïi chaúng öø.” Muoán xem saùch naøy, tröôùc phaûi tham lôøi naøy.

Nieân hieäu Ñaïi Ñöùc möôøi laêm (1312) thaùng tö naêm Giaùp Thìn, Tam Giaùo Laõo nhaân ghi.

]