KINH DUY MA CAÄT GIAÛNG GIAÛI

H.T THÍCH THANH TÖØ

PHAÀN 15

Sao goïi laø khoâng coù hueä phöông tieän bò troùi? Nghóa laø Boà Taùt truï nôi tham duïc, saân nhueá, taø kieán... Caùc thöù phieàn naõo maø gieo troàng caùc goác coâng ñöùc. AÁy goïi laø khoâng coù hueä phöông tieän bò troùi.

Quí vò thaáy nghóa laø Boà Taùt cuõng laøm lôïi ích cho chuùng sinh maø coøn tham duïc, con saân nhueá, coøn taø kieán... laøm moïi vieäc phöôùc ñöùc, phöôùc ñöùc naøy, phöôùc ñöùc noï. Thaáy ai khoå mình giuùp. Thaáy ai beänh mình giuùp. Laøm ñuû thöù heát nhöng giuùp thì gíup maø ñoäng tôùi noåi saân ñuøng ñuøng thì ñoù goïi laø gì? Ñoäng tôùi thì cuõng laø tham. Thaønh ra laøm vieäc coâng ñöùc maø coøn tham duïc, coøn saân nhueá, coøn taø kieán thì laøm vieäc coâng ñöùc ñoù laø khoâng coù trí tueä phöông tieän laø bò troùi buoäc. Nhôù cho thaät roõ maáy ñieàu ñoù.

Sao goïi laø coù trí hueä phöông tieän ñöôïc côûi môû? Nghóa laø lìa caùc tham duïc, saân nhueá, taø kieán...  caùc thöù phieàn naõo maø gieo troàng caùc goác coâng ñöùc roài hoài höôùng veà voâ thöôïng chaùnh ñaúng chaùnh giaùc. AÁy goïi laø hueä phöông tieän giaûi thoaùt hay ñöôïc côûi môû.

Nhö vaäy cuõng laøm vieäc coâng ñöùc, hai beân ñeàu laøm coâng ñöùc, maø moät beân laøm vieäc coâng ñöùc coøn mang trong loøng mình tham duïc, saân nhueá, taø kieán. Coøn moät beân laøm vieäc coâng ñöùc maø döùt lìa nhöõng caùi ñoù, roài laïi höôùng veà Phaät ñaïo thì goïi laø coù trí tueä phöông tieän. Ñoù laø ñöôïc giaûi thoaùt.

Vaên Thuø Sö Lôïi, nhöõng vò Boà Taùt coù beänh kia neân nhö theá maø quaùn caùc phaùp (phaûi quaùn caùc phaùp nhö vaäy ñoù). Laïi nöõa quaùn thaân voâ thöôøng, khoå, khoâng, phi ngaõ, aáy goïi laø hueä. Tuy thaân coù beänh maø thöôøng ôû trong sanh töû laøm lôïi ích cho taát caû chuùng sinh khoâng bieát meät moûi, khoâng bieát chaùn moûi. AÁy goïi laø phöông tieän laïi nöõa quaùn thaân, thaân chaúng lìa beänh, beänh chaúng lìa thaân. Beänh aáy, thaân aáy phaûi môùi, khoâng phaûi cuû. AÁy goïi hueä. Duø thaân coù beänh maø khoâng haèng dieät. AÁy goïi laø phöông tieän.

Ñoaïn naøy laïi chæ theâm cho chuùng ta thaáy laø Boà Taùt cuõng duøng nhöõng phaùp voâ thöôøng, khoå, khoâng, voâ ngaõ cuûa Phaät daïy. Mình thaáy roõ ñöôïc lyù voâ thöôøng, khoå, khoâng, voâ ngaõ, goïi ñoù laø trí hueä. Tuy thaáy nhö vaäy maø thöôøng Thanh Vaên thaáy voâ thöôøng, khoå, khoâng, voâ ngaõ thì lieàn thaáy Nieát Baøn laø tòch tònh, phaûi khoâng? Roài thích an truù nôi Nieát Baøn. Coøn Boà Taùt thaáy voâ thöôøng, khoå, khoâng, voâ ngaõ maø thaân naøy bieát laø thaân coù beänh maø ôû trong sanh töû ñeå laøm lôïi ích cho taát caû chuùng sinh, khoâng bieát meät moûi. Ñoù goïi laø Boà Taùt coù phöông tieän. Chôù khoâng phaûi caùc Ngaøi thaáy thaân naøy laø thaät, laø quí. Cho neân sanh ra roài cheát ñi, hoï muoán sanh laïi vì hoï quí thaân.

Coøn moät haïng ngöôøi nöõa laø thaáy thaân naøy voâ thöôøng, khoå, khoâng, voâ ngaõ. Roài bieát noù quaù taïm bôï, noù khoâng coù giaù trò gì, roài muoán boû luoân ñeå nhaäp Nieát Baøn. Ñoù laø hai quan nieäm cuûa phaøm phu vaø cuûa Nhò thöøa. Boà Taùt ngöôïc laïi bieát roõ thaân voâ thöôøng, khoå, khoâng, voâ ngaõ maø vaãn mang thaân laøm lôïi ích cho taát caû chuùng sinh, khoâng bieát chaùn moûi. Ñoù laø taâm nieäm cuûa Boà Taùt. Hai caùi khaùc nhau choã ñoù ñoù.

Roài laïi nöõa ôû ñaây môùi noùi Boà Taùt phaûi quaùn thaân. Thaân khoâng lìa beänh. Quaùn thaân, chöõ thaân tröôùc laø baûo mình quaùn thaân. Caùi thaân naøy khoâng lìa beänh, roài beänh khoâng lìa thaân. Beänh aáy, thaân aáy khoâng phaûi môùi, khoâng phaûi cuû. AÁy goïi laø hueä. Taïi sao vaäy? Baây giôø chuùng ta xeùt thaân naøy vaø caùi beänh, hai caùi ñoù rôøi nhau khoâng? Beänh ôû ngoaøi thaân coù hay laø töø trong thaân ra? Nhö vaäy neáu beänh khoâng ngoaøi thaân thì töùc nhieân thaân khoâng lìa beänh maø beänh cuõng khoâng lìa thaân. Nhö vaäy beänh vaø thaân cuõng khoâng phaûi môùi cuõng khoâng phaûi cuõ. Sao vaäy? Môùi phaùt beänh hoài naõy thì noùi môùi, phaûi khoâng? Coøn beänh naêm xöa goïi laø cuõ. Taïi sao ñaây noùi khoâng phaûi môùi, khoâng phaûi cuõ?

Bôûi neáu coù thaân laø coù beänh. Taïi sao vaäy? Vì Phaät ñaõ daïy thaân naøy laø töù ñaïi hôïp. Töù ñaïi hôïp thì töù ñaïi coù hôïp nhau hay khoâng? Töù ñaïi laø choáng nghòch. Maø choáng nghòch laø goác beänh. Cho neân coù thaân laø coù beänh. Caùi beänh ñoù coù saün hay laø môùi coù? Coù töù ñaïi hôïp laø coù beänh lieàn. Nhö vaäy noù khoâng phaûi môùi roài phaûi khoâng? Nhöng taïi sao khoâng phaûi cuõ? Noù khoâng phaûi môùi vì coù htaân laø goác beänh, cho neân beänh khoâng phaûi laø môùi. Nhöng khi chöa ñuû duyeân thì noù khoâng phaùt. Khi gaëp duyeân noù môùi phaùt, cho neân khoâng phaûi laø cuõ. Nhö vaäy ñeå thaáy roõ raèng caùi thaân vaø beänh cuõng khoâng phaûi môùi, khoâng phaûi cuõ, khoâng phaûi lìa nhau. Thaáy ñöôïc nhö vaäy ñoù goïi laø coù trí tueä.

Duø thaân coù beänh maø chaúng haèng dieät. Duø Boà Taùt bieát raèng caùi thaân naøy laø goác cuûa beänh. Nhöng khoâng muoán nhaäp Nieát Baøn. Vì sao? Vì muoán coøn thaân maø giaùo hoùa chuùng sinh. Vì chuùng sinh meâ muoäi. Thaân giaû töôûng laø thaät, khoå töôûng laø vui... Meâ muoäi nhö vaäy. mình baây giôø ñöôïc bieát, mình bieát roài maø mình laïi muoán tòch dieät thì ai daïy giuøm hoï, ai giaùo hoùa cho hoï. Cho neân bieát ñöôïc nhö vaäy roài lyù ñaùng caùc Ngaøi ñuû ñieàu kieän nhaäp Nieát Baøn maø khoâng nhaäp Nieát Baøn. AÁy goïi laø phöông tieän. Phöông tieän cuûa Boà Taùt laø nhö vaäy.

Vaên Thuø Sö Lôïi, Boà Taùt coù beänh neân nhö theá maø ñieàu phuïc taâm kia. Chaúng truï ôû trong aáy cuõng laïi chaúng truï, chaúng ñieàu phuïc taâm.

Nhö vaäy caâu naøy nghe deã hieåu khoâng? Noùi raèng neáu Boà Taùt coù beänh thì neân nhö theá maø ñieàu phuïc taâm ñoù, nhöng maø chaúng truï trong choã ñieàu phuïc ñoù. Taïi sao vaäy?

Vì sao? Neáu truï chaúng ñieàu phuïc taâm, aáy laø phaùp cuûa ngöôøi ngu. Coøn neáu truï ôû ñieàu phuïc taâm, aáy laø phaùp cuûa Thanh Vaên. Theá neân Boà Taùt khoâng phaûi truï ôû nôi ñieàu phuïc maø chaúng ñieàu phuïc taâm. Lìa hai phaùp naøy, aáy goïi laø haïnh Boà Taùt.

Choã naøy quí vò nghe cho kyõ ñeå thaáy caùi cao thöôïng cuûa Boà Taùt. Vì neáu Boà Taùt lo ñieàu phuïc taâm cuûa mình thì ñieàu ñoù raát toát, raát phaûi roài. Nhöng maø coá chaáp caùi ñieàu phuïc ñoù laø cöùu caùnh, roài cöù lo ñieàu phuïc maõi, nhö vaäy ñoù trôû thaønh Thanh Vaên, queân laøm lôïi ích cho chuùng sinh. Coøn neáu keû chöa bao giôø bieát ñieàu phuïc taâm thì keû ñoù laø keû naøo? Keû maø chöa bao giôø bieát ñieàu phuïc taâm thì goïi keû ñoù laø keû gì? Keû ngu. Caùi phaùp cuûa ngöôøi ngu. Bôûi vì taâm muoán gì thì hoï chaïy theo caùi naáy. Ñieân ñaûo ñuû thöù thì ñoù laø caùi phaùp cuûa ngöôøi ngu. Thaønh ra Boà Taùt khoâng keû ôû hai beân ñoù. Khoâng keït ôû beân ngöôøi ngu maø cuõng khoâng keït ôû coá chaáp ñieàu phuïc maø queân laøm lôïi ích cho chuùng sinh.

ÔÛ trong sanh töû khoâng laøm nhöõng haïnh oâ ueá. Truï nôi Nieát Baøn maø khoâng haèng dieät ñoä. aáy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Caùi naøy thaät laø khoù. ÔÛ trong sanh töû, töùc laø soáng trong sanh töû nhö moïi ngöôøi. Cuõng nhö chuùng sinh maø khoâng bao giôø laøm haïnh oâ ueá. Haïnh oâ ueá nhö laø tham, saân, si. Hay laø phaù trai, phaïm giôùi. Goïi ñoù laø haïnh oâ ueá. Truï Nieát Baøn maø khoâng haèng dieät ñoä. Truï Nieát Baøn ñaây khoâng phaûi laø chaáp. Truï ôû taâm thanh tònh khoâng coù daáy ñoäng. Caùi taâm haèng nhö nhö. Ñoù goïi laø truï Nieát Baøn maø khoâng haèng dieät ñoä. Töùc laø khoâng phaûi nhaäp Nieát Baøn baèng moät caùch maõi maõi khoâng sanh trôû laïi. Ñoù laø haïnh cuûa Boà Taùt. Nhö vaäy Boà Taùt tuy ôû trong sinh töû maø taâm haèng ñöôïc thanh tònh nhö nhö. Tuy taâm haèng thanh tònh nhö nhö maø khoâng coù öng nhaäp Nieát Baøn. Töùc laø khoâng coù ñeán choã voâ sanh. Ñoù laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Khoâng phaûi laø haïnh phaøm phu. Khoâng phaûi laø haïnh hieàn thaùnh. AÁy laø haïnh Boà Taùt.

Caâu naøy quí vò thaáy deã hieåu khoâng? Khoâng phaûi haïnh phaøm phu thì mình hieåu roài, maø khoâng phaûi haïnh hieàn thaùnh. Nhö vaäy laø sao? Boà Taùt coù phaûi laø hieàn thaùnh khoâng? Ñaây toâi thí duï.

Thí duï nhö coù keû phaøm phu hoï meâ say röôïu cheø. Roài coù ngöôøi tu giöõ giôùi thanh tònh, bieát röôïu cheø laø toäi loãi, traùnh xa khoâng bao giôø beùn maûng ñeán. Ngöôøi meâ say röôïu cheø ñoù laø keû xaáu phaûi khoâng? Coøn ngöôøi traùnh xa röôïu cheø ñoù laø ngöôøi toát. Ngöôøi toát töùc laø ngöôøi hieàn phaûi khoâng? Nhö vaäy moät beân meâ say, moät beân xa laùnh. Coøn Boà Taùt khoâng phaûi vaäy. khoâng meâ say röôïu cheø nhöng coù khi ngoài quaùn röôïu ñeå daïy cho ngöôøi ta boû röôïu. Nhö vaäy ñoù laø haïnh cuûa Boà Taùt. Quí vò thaáy noù khaùc hôn phaøm phu ngoài quaùn röôïu vì say röôïi, vì meâ röôïu. Coøn hieàn thaùnh vì traùnh, bieát choã ñoù xaáu, khoâng beùn maûng tôùi, thì ñoù  laø haïnh ngöôøi toát. Nhöng ñaây vaãn tôùi choã ñoù, khoâng vì meâ say maø vì giaùo hoùa hoï. Cho neân noùi hanh ñoù laø haïnh Boà Taùt. Caùi naøy thaät laø, ñeán ñoù môùi daùm laøm nghe. Chöù ñöøng töôûng laáy côù raèng toâi tu haïnh Boà Taùt, roài sôùm la caø quaùn röôïu, chieàu la caø thanh laâu. Noùi toâi tôùi ñaây ñeå giaùo hoùa hoï. Nhöng giaùo hoùa ai chöa bieát maø mình nghieàn tröôùc roài. Caùi ñoù laø ñaïi toäi ñoù. Neân Boà Taùt tôùi ñoù maø khoâng phaûi  nhö taâm phaøm phu. Nhö vaây môùi ñuùng laø haïnh Boà Taùt.

Khoâng phaûi caùi haïnh caáu. Khoâng phaûi caùi haïnh tònh. AÁy laø caùi haïnh Boà Taùt.

Khoâng phaûi haïnh caáu (töùc laø haïnh nhô nhôùp). Cuõng khoâng phaûi haïnh tònh. AÁy laø haïnh Boà Taùt. Haïnh caáu laø gì? Haïnh tònh laø gì? Haïnh caáu, thí duï nhö nhöõng keû tham lam, noùng giaän v.v... Haïnh ñoù laø caáu hay tònh? Ñoù laø haïnh caáu, haïnh nhô nhôùp. Haïnh tònh laø nhöõng ngöôøi khoâng tham lam, khoâng noùng giaän, ñoù laø haïnh tònh. Nhöng Boà Taùt thì khoâng phaûi caû hai caùi ñoù. Boà Taùt coù khi caùc Ngaøi la raày, ñaùnh ñaäp. La raày, ñaùnh ñaäp laø vì caùi gì? Vì ñeå raên, ñeå söûa nhöõng chuùng sanh ngoan coá. Nhöng vì thöông hoï, la raày, ñaùnh ñaäp. Caùi haïnh la raày, ñaùnh ñaäp ñoù caáu hay tònh? Laø caáu roài phaûi khoâng? Nhöng maø khoâng ôû trong loøng xaáu, khoâng phaûi vì tham vì saân. Vì vaäy maø khoâng phaûi caáu. Maø ñaõ la raày ñaùnh ñaäp roài laøm sao goïi laø tònh ñöôïc phaûi khoâng? Cho neân khoâng phaûi laø tònh. Ñoù laø haïnh cuûa Boà Taùt. Thöïc ra haïnh cuûa Boà Taùt laø haïnh khoâng theå löôøng ñöôïc. Ngöôøi phaøm khoù thaáy, khoù bieát. Chuùng ta luoân luoân  thaâyù coù hai beân. Ai xaáu thì chuùng ta thaáy xaáu. Ai toát thì chuùng ta thaáy toát. Thaáy ngöôøi xaáu mình cheâ. Thaáy ngöôøi toát mình khen. Hai caùi ñoù heát söùc roõ vaø cuõng heát söùc deã. Coøn haøng Boà Taùt naøy coù khi thaáy hoï nhö xaáu maø taâm hoï khoâng phaûi xaáu. Roài mình laøm sao, mình khen hay mình cheâ? Ñoù laø nhöõng ñieàu maø goïi laø haïnh Boà Taùt, laø caùi haïnh khoù, haïnh nghó baøn, khoù maø thaáy tôùi ñöôïc.

Tuy qua khoûi haïnh cuûa ma maø hieän haøng phuïc chuùng ma. AÁy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Boà Taùt thì ñaâu coøn bò nghieäp chöôùng sanh trong caùc loaøi ma vöông hay quyû thaàn. Nhöng caùc Ngaøi coù khi cuõng thò hieän laøm nhöõng vieäc cuûa quyû thaàn, cuûa ma vöông ñeå haøng phuïc chuùng noù, chôù khoâng phaûi traùnh noù maõi maõi.

Caàu nhaát theá trí, khoâng caàu phi thôøi. AÁy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Quí vò thaây caâu naøy deã hieåu hay khoù? Caàu nhaát theá trí khoâng caàu phi thôøi. AÁy laø haïnh cuûa Boà Taùt. Bôûi vì nhaát theá trí laø trí bieát taát caû. Haøng Thanh vaên thì ñöôïc nhaát theá trí coøn Phaät thì goïi laø gì? Laø ñaïo chuûng trí. Boà Taùt, caùc Ngaøi cuõng caàu nhaát theá trí nhöng maø khoâng phaûi caàu phi thôøi. Nghóa laø caàu nhaát theá trí ñeå bieát taát caû taâm ñòa vaø caùc phaùp ñeå giaùo hoùa chuùng sinh. Chôù khoâng phaûi caàu nhaát theá trí ñeå an truï Nieát Baøn, ñeå thoaùt ly sinh töû cho baûn thaân mình. vì vaäy maø noùi khoâng caàu phi thôøi. Ñoù laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Tuy quaùn caùc phaùp chaúng sanh maø chaúng nhaäp chaùnh vò. AÁy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Nghóa laø  quaùn thaáy caùc phaùp khoâng coù thöïc tính, do duyeân hôïp töï taùnh laø khoâng. Maø töï taùnh laø khoâng thì duyeân hôïp goïi laø sanh. Duyeân ly taùn goïi laø dieät. Caùi sanh caùi dieät ñoù khoâng thöïc cho neân noùi raèng thaáy noù khoâng sanh. Thaáy khoâng sanh maø khoâng nhaäp chaùnh vò. Chaùnh vò ñaây laø chæ cho Nieát Baøn. Nieát Baøn laø voâ sanh. Tuy thaáy caùc phaùp khoâng sanh maø mình khoâng. Nhaäp choã khoâng sanh. Ñoù laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Tuy quaùn 12 nhaân duyeân, 12 duyeân khôûi maø nhaäp vaøo caùc taø kieán. AÁy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Noùi raèng Boà Taùt quaùn 12 duyeân khôûi maø vaøo taø kieán. Bôûi vì thöôøng chuùng ta hoïc ñaïo thì phaùp duyeân khôûi laø phaùp chính cuûa ngöôøi tu, cuûa Thanh Vaên, cuûa Boà Taùt, do Phaät daïy. Thaáy caùc phaùp do duyeân sinh laø thaáy ñuùng chaân lyù. Thaáy ñuùng leõ thaät. Coøn neáu thaáy coù, thaáy khoâng, thaáy phaûi, thaáy quaáy laø thaät thì ñoù laø thaáy taø kieán, phaûi vaäy khoâng? Vaäy thì Boà Taùt luùc naøo cuõng thaáy roõ caùc phaùp laø duyeân khôûi. Nhöng ñoái vôùi chuùng sinh phaûi daïy hoï boû ñieàu aùc. Noùi ñaây laø ñieàu aùc thaät phaûi boû ñi. Ñaây laø ñieàu thieän thaät phaûi raùng laøm. Nhö vaäy coù taø kieán khoâng? Ñieàu aùc, ñieàu thieän laø duyeân hôïp khoâng thaät, phaûi khoâng? Nhöng mình vaãn noù noù thaät, ñeå baûo ngöôøi ta traùnh. Mình noùi noù thaät ñeå baûo ngöôøi ta laøm. Nhö vaäy coù vaøo taø kieán khoâng? Nhö vaäy ñeå hieåu cho thaät roõ, chôù nhieàu khi chuùng ta chæ nhìn coù moät chieàu, mình thaáy caùi gì cuõng duyeân khôûi taùnh khoâng, roài noùi caùi gì cuõng khoâng khoâng heát trôn. Roài maáy ngöôøi môùi vaøo ñaïo, noùi caùc phaùp khoâng thaät, hoï bieát laøm sao maø tu ñaây, phaûi khoâng? Cho neân mình bieát roõ caùc phaùp duyeân khôûi taùnh khoâng, nhöng keû môùi hoïc ñaïo, thì phaûi chæ thaúng raèng, ñaây laø caùi toäi. Toäi naøy laø thaät ñoù, chôù taïo seõ bò ñoïa vaøo ñòa nguïc. Ñaây laø caùi phöôùc thaät ñoù, neáu tu thì sanh thieân ñöôøng. Mình noùi nhö khaúng ñình thì coù gioáng taø kieán khoâng? Gioáng taø kieán. Maø chính ñoù laø haïnh Boà Taùt vì laøm lôïi ích cho chuùng sinh, chôù khoâng noùi theo caùi thaáy rieâng cuûa mình.

Tuy nhieáp phuïc taát caû chuùng sinh maø khoâng coù aùi tröôùc. AÁy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Tuy laø mình nhieáp phuïc mình giaùo hoùa ñöôïc taát caû chuùng sinh maø mình khoâng coù meâ chaáp ôû ñoù thì ñoù laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Tuy öa xa lìa maø chaúng y nôi thaân taâm heát. AÂuùy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Maáy caâu naøy nghe laï. Tuy laø öa xa lìa maø chaúng y nôi thaân taâm heát. Öa xa lìa töùc laø vì Boà Taùt thaáy thaân laø khoâng thaät. Thaáy thaân laø nhôùp nhuùa, laø taïm bôï. Cho neân Ngaøi cuõng thích xa lìa noù. Nhöng vì loøng ñaïi bi muoán giaùo hoùa cho moïi ngöôøi cuøng thaáy nhö mình, cuøng ñöôïc nhö minh, neân khoâng ñeå thaân taâm naøy noù heát, vaãn ñeå cho noù coøn tieáp tuïc taùi sanh ñeå giaùo hoùa hoï. Choù khoâng phaûi vì thaáy thaân naøy voâ thöôøng khoâng roài, muoán xa lìa maõi maõi, nhaäp Nieát baøn khoâng coøn taùi sanh nöõa. Boà Taùt bieát ñieàu ñoù, öa ñieàu ñoù, maø vì thöông chuùng sinh neân vaãn giöõ thaân taâm coøn laïi ñeå giaùo hoùa hoï. Ñoù laø haïnh Boà Taùt.

Tuy laø ñi trong tam giôùi maø khoâng phaù hoaïi phaùp taùnh. AÁy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Phaùp taùnh laø gì? Töùc laø taùnh theå cuûa caùc phaùp. Taùnh theå cuûa caùc phaùp thaät coù khoâng? Caùi nhaø coù noù coù thöïc tuûa caùi nhaø khoâng? Nhö vaäy caùi nhaø khoâng coù thöïc theå caùi nhaø. Caùi chuoâng khoâng coù thöïc theå caùi chuoâng. Caùi moõ khoâng coù thöïc theå caùi moõ. Cho tôùi moïi ngöôøi, moïi caûnh, ñeàu laø töôùng löøa doái khoâng coù thöïc theå. Taát caû caûnh trong duïc giôùi, khoâng coù thöïc theå, thì saéc giôùi, voâ saéc giôùi cuõng khoâng coù thöïc theå. Nhö vaäy caùc Ngaøi laøm haïnh Boà Taùt, tuy laø qua laïi trong taâm giôùi maø khoâng phaùp hoaïi phaùp taùnh. Töùc laø ñi qua laïi trong tam giôùi maø vaãn thaáy roõ tam giôùi laø khoâng thöïc. Tam giôùi laø hö doái, thaáy roõ nhö vaäy. Ñoù laø haïnh Boà Taùt. Chôù khoâng phaûi nhö minh ñi trong tam giôùi roài meâ, tôùi ñaâu töôûng thieät tôùi ñoù.

Nhö baây giôø mình ôû trong duïc giôùi naøy, mình thaáy thieät khoâng? Nhö vaäy mình coù phaùp hoaïi phaùp taùnh khoâng? Chuùng ta vaøo trong coõi naøo thì chuùng ta lieàn thaùy coõi ñoù laø thaät. Ñoù laø phaù hoaïi phaùp taùnh. Coøn Boà Taùt vaøo trong tam giôùi maø vaãn thaáy tam giôùi khoâng thaät, khoâng coù töï theå, cho neân khoâng phaù hoaïi phaùp taùnh.

Tuy haønh nôi khoâng maø gieo troàng caùc goác coâng ñöùc. AÁy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Hoïc nhöõng caùi naøy chuùng ta phaûi nghieàm ngaãm cho thaät kyõ. Nhieàu khi maáy chuù môùi hoïc ñaïo, nghe noùi caùc phaùp do duyeân hôïp, taùnh noù laø khoâng, toäi cuõng khoâng thaät, phöôùc cuõng khoâng thaät v.v... Maø toäi khoâng thaät, phöôùc khoâng thaät thì laøm phöôùc laøm gì. Roài thoâi ngheâu ngao maø chôi. Nhö vaäy ñoù laø caùi beänh. Cho neân ñaây bieát roõ caùc phaùp töï taùnh laø khoâng, nhöng moïi coâng ñöùc vaãn khoâng boû soùt, vaãn khoâng queân laøm thì ñoù laø haïnh cuûa Boà Taùt. Nhôù nhö vaäy. chôù ñeå nhieàu khi chuùng ta hoïc roài caùi hoïc ñoù noù laøm chöôùng ngaïi vieäc laønh. Neân toâi thaám thieát nhaát laø caâu maø ñöùc Phaät noùi raèng, ñöùc Phaät coøn moùt töø caùi phöôùc xoû kim. Coøn chuùng ta coâng ñöùc côõ naøo maø nhieàu khi thaáy vieäc laønh khoâng muoán laøm. Huynh ñeä coù vieäc gì naëng nhoïc, hoï laøm khoâng muoán noåi, keâu giuùp moät tay thì ngoù lô ñi. Nhö vaäy ñoù maáy chuù nghó sao? Mình coù phöôùc hôn Phaät khoâng? Nghóa laø Phaät coøn xoû kim gìum cho Ngaøi A Na Luaät, khi Ngaøi khoâng thaáy ñöôøng xoû kim ñeå vaù aùo. Ngaøi than raèng:

-Ai laøm phöôùc laïi xoû giuøm caây kim cho toâi.

Phaät lieàn ñi tôùi noùi:

-A Na Luaät, ñöa ñaây ta xoû kim cho ñeå boøn 1 chuùt phöôùc.

Maáy chuù thaáy Phaät coøn tieác töøng caùi phöôùc xoû kim. Coøn mình baây giôø tu haønh chöa ra troø ra troáng gì, maø nhöõng ñieàu phöôùc thieän ñeå cho vui vôùi nhau ñoù, mình coøn khoâng muoán laøm thì thieät laø quaù dôû phaûi khoâng? Ñoù laø nhöõng ñieàu Boà Taùt laøm.

Tuy haønh voâ töôùng maø ñoä chuùng sinh. AÂuùy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Haønh voâ töôùng töùc laø thaáy taát caû phaùp khoâng coù töôùng thaät. Thí duï nhö chuùng ta nhìn caùi ñoàng hoà. Phaøm phu cho ñoù laø ñoàng hoà thaät, coù töôùng troøn, töôùng vuoâng, töôùng ñeïp, töôùng xaáu. Nhöng vôùi con maét trí tueä cuûa haønh duyeân giaùc thì thaáy ñoàng hoà chæ laø moät môùi boä phaän raïp laïi. Meáu môû thaùo tung ra thì coù coøn gì laø ñoàng hoà ñaâu. Töøng boä phaän raùp laïi ñuû thì taïm goïi laø ñoàng hoà. Môû tung ra thì khoâng coù ñoàng hoà thaät. Nhö vaäy caùc phaùp coù töôùng gì thaät ñaâu.

Nhö caùi nhaø naøy, mình noùi noù laø caùi nhaø, hình chöõ nhaät hay laø hình gì ñoù. Nhö söï thaät laø hình chöõ nhaät, hay laø noù coù thöôùng thaät laø hình theá naøy theá kia khoâng? Chaúng qua laø moät môù duyeân raùp laïi, roài noù coù caùi giaû töôùng. Caùi giaû töôùng ñoù noù khoâng thaät. Cho neân Boà Taùt thaáy caùi töôùng laø khoâng thaät maø ñoä chuùng sinh khoâng meät moûi. Chôù coøn noùi taát caû phaùp khoâng coù töôùng naøo thaät heát thì chuùng sinh cuõng ñaâu coù thaät. Chuùng sinh khoâng thaät thì khoå vui ñaâu coù thaät phaûi khoâng. Khoå vui khoâng thaät thì khoå keä hoï, cöùu hoï laøm chi, khoå ñaâu coù thaät. Nhö vaäy taâm nieäm ñoù chöa phaûi laø taâm nieäm cuûa Boà Taùt. Tuy khoâng coù töôùng thaät maø luoân luoân cöùu ñoä chuùng sinh, laøm lôïi ích cho chuùng sinh. Ñoù laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Tuy haønh voâ taùc maø hieän thoï thaân. AÁy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Tuy haønh voâ taùc, (voâ taùc ñaây laø voâ nghieäp). Boà Taùt khoâng coøn nghieäp ñeå sanh töû nöõa nhöng luoân luoân hieän thaân trong tam giôùi ñeå giaùo hoùa chuùng sinh ñoù laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Coøn mình baây giôø laøm sao? Mong tu heát nghieäp cho roài, khoûe phaûi khoâng? Maáy chuù coù ham ñieàu ñoù khoâng? Laøm sao cho mình heát saïnh nghieäp ñeå mình giaûi thoaùt cho roài coøn thieân haï ôû ñaây ai sao keä hoï, mieãn mình giaûi thoaùt thì thoi. Cho neân nhieàu khi toooi noùi mình taøn nhaãn, aên côm cuûa baù gia baù taùnh, moãi ngaøy nhaän laõnh cuûa ngöôøi ta maø tu ruùt cho mình veà cöïc laïc phöùt cho roài, ñeå thieân haï baø coûn ôû ñaây laøm sao thì laøm. Nhö vaäy coù taøn nhaãn khoâng. Hay laø mình nhaän cuûa thieân haï aên moãi ngaøy, caû aên caû maëc, maø baây giôø noùi toâi tu ruùt ñeå toâi nhaäp Nieát baøn, heát sanh töû. Vaäy ai trôû laïi ñaây tieáp ñoä hoï? Coù phaûi laø mình muoán quòt nôï khoâng? Cho neân chuùng ta phaûi coù taâm nieäm cao thöôïng cuûa Boà Taùt haïnh ñeå thaáy roõ caùi gì neân laøm. Chôù khoâng nhieàu khi caùi tu cuûa mình khoâng kheùo noù bieán thaønh ích kyû, cuûa ngöôøi ta thì nhaän maø cöù lo phaän mình thoâi. Caùi ñoù thaät laø taøn nhaãn ñoù. Hieåu cho roõ môùi thaáy Boà Taùt heát nghieäp nhöng vaãn hieän thoï thaân. Chuùng ta tu nhöõng nghieäp aùc cuûa thaân, khaåu, yù. Nhöõng nghieäp sanh töû cuûa thaân, khaåu, yù chuùng ta döøng nhöng vaãn nguyeän caàu tieáp tuïc sanh trong ta baø hay trong tam giôùi ñeå giaùo hoùa chuùng sinh. Nhö vaâî môùi laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Tuy haønh voâ khôûi maø khôûi taát caû haïnh laønh. AÁy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Tuy haønh voâ khôûi maø khôûi taát caû caùc phaùp khoâng coù thaät töôngs. Khoâng coù thaät töôùng tì caùi gì sinh, caùi gì dieät? Sinh töùc laø khôûi. Tuy thaáy caùc phaùp khoâng sanh, khoâng dieät maø luoân luoân khôûi taát caû haïnh laønh ñeå laøm lôïi ích chuùng sinh. Ñoù laø haïnh Boà Taùt.

Tuy haønh luïc Ba La Maät maø khaép bieát taâm vöông, taâm sôû. AÁy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Tuy haønh Luïc Ba La Maät, töùc laø 6 phaùp Ba La Maät. Saùu phaùp Ba La Maät laø luïc ñoä ñeã ñi ñeán bôø kia, töùc laø bôø cuûa Nieát Baøn. Tôùi bôø giaûi thoaùt roài nhöng luoân luoân coát thaáy ñöôïc taâm nieäm, taâm vöông, taâm sôû cuûa chuùng sinh.Taâm thieän, taâm aùc, taâm theá naøy theá kia ñeå duøng phöông tieän giaùo hoùa hoï. Ñoù laø haïnh cuûa Boà Taùt. Chôù khoâng phaûi duøng luïc ñoä ñöa mình qua beân kia roài an truù ôû Nieát Baøn. Khoâng phaûi vaäy.

Tuy haønh luïc thoâng maø khoâng coù taän laäu. AÁy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Luïc thoâng laø gì? Töùc laø 6 thöùc thaàn thoâng: Thieân nhaõn thoâng, Thieân nhó thoâng, roâì Tuùc maïng thoâng, Tha taâm thoâng, Thaàn tuùc thoâng vaø Laäu taän thoâng. Tuy tu ñuû luïc thoâng maø chöøa caùi thoâng sau choùt ñoù , laø Laäu taän thoâng. Vì Laäu taän laø chæ cho caùc nghieäp ñaõ saïch heát, khoâng coøn ñeå rôùt trong tam giôùi. Goïi ñoù laø laäu taän. Boà Taùt tuy ñuû luïc thoâng nhöng veà caùi rôùt trong tam giôùi thì caùc Ngaøi coøn ñeå daønh laïi. Ñeå daønh caùi ñoù ñeå ñi trong tam giôùi ñeå ñoä chuùng sinh, chôù caùc Ngaøi khoâng chòu rôùt trong tam giôùi. Cho neân khoâng coù laäu taän.

Tuy haønh Töù voâ löôïng taâm maø khoâng tham tröôùc sanh ôû coõi trôøi Phaïm Thieân. AÁy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Bôûi vì trong kinh Phaät thöôøng noùi ngöôøi naøo tu: Töø, Bi, Hyû, Xaû, boán haïnh ñoù vieân maõn thì ñöôïc sanh veà coõi trôøi Phaïm Thieân. Boà Taùt cuõng tu boán haïnh: Töø, Bi, Hyû, Xaû nhöng khoâng coát ñeå sanh veà coõi Phaïm Thieân. Ñoù laø haïnh Boà Taùt.

Tuy haønh Thieàn ñònh, giaûi thoaùt tam muoäi maø khoâng rôi trong Thieàn sanh. AÁy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Noùi raèng chuùng ta tu nhö laø ñöôïc ñònh Sô thieàn, ñöôïc ñònh Nhò thieàn, ñònh Tam thieàn, ñònh Töù thieàn, roài cho tôùi Khoâng voâ bieân xöù ... Taát caû nhöõng tam muoäi ñoù Boà Taùt cuõng tu heát, nhöng caùc Ngaøi khoâng vì sanh ôû trong caùc choã ñoù. Thí duï nhöng ngöôøi tu ñinh Sô thieàn thì cheát sanh veà coõi Sô thieàn thieân phaûi khoâng? Ngöôøi ñöôïc ñinh töù Thieàn, thì cheát sanh veà Töù thieàn thieân. Ngaøi tu heát nhöõng ñònh ñoù maø khoâng chòu sanh veà nhöõng coõi ñoù maø trôû laïi Ta baø giaùo hoùa chuùng sinh. Ñoù laø haïnh Boà taùt.

Tuy haønh Töù Nieäm Xöù maø khoâng coù cöùu caùnh haèng lìa thaân thoï, taâm, phaùp. AÁy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Thöôøng thöôøng Töù nieäm xöù laø quaùn laøm sao?  Quaùn thaân baát tònh, quaùn thoï thò khoå, quaùn taâm voâ thöôøng, quaùn phaùp voâ ngaõ. Boán phaùp quaùn ñoù thaønh coâng roài thì vónh vieãn lìa thaân, khoâng coøn bò sanh trôû laïi nöõa. Nhöng caùc Ngaøi tu boán haïnh ñoù laø khoâng vónh vieãn lìa thaân, cuõng khoâng vónh vieãn lìa thoï, taâm vaø phaùp, ñeå coøn thaân, coøn thoï, coøn taâm, phaùp maø trôû laïi giaùo hoùa chuùng sanh. Ñoù laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Tuy haønh Töù chaùnh caàn maø khoâng xaû thaân taâm tinh taán. AÁy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Noùi raèng Boà Taùt tu Töù chaùnh caàn (Töù chaùnh caàn thì deã nhôù roài). Ñeàu aùc chöa sanh thì ngaên ñöøng cho noù sanh. Ñieàu aùc ñaõ sanh thì coá gaéng tieâu dieät. Ñieàu aùc ñaõ sanh thì coá gaéng tieâu dieät. Ñieàu thieän chöa sanh thì kích phaùt cho noù sanh. Ñieàu thieän ñaõ sanh thì taïo ñieàu kieän cho noù taêng tröôûng. Ñoù laø Töù chaùnh caàn. Boà Taùt. Boà Taùt tu Töù chaùnh caàn naøy maø khoâng boû thaân taâm tinh taán. (Töùc laø tu Töù chaùnh caàn roài maø thaân taâm maõi maõi tinh taán khoâng döøng). Goïi laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Tuy haønh Töù nhö yù tuùc maø ñöôïc töï taïi thaàn thoâng. AÁy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Töù nhö yù tuùc laø boán phaùp cuûa Ñaïi thöøa tu ñoù. Töù nhö yù tuùc, maáy chuù nhôù laø gì khoâng?

1- Laø Duïc Nhö Y Ù Tuùc.

2- Laø Tinh Taán Nhö Y Ù Tuùc.

3- Laø Nieäm Nhö Y Ù Tuùc.

4- Laø Nhaát Taâm Nhö Y Ù Tuùc (hay laø ñònh Nhö Y Ù Tuùc).

Nhö vaäy Boà Taùt tu 4 caùi ñoù thì theo phaøm phu hay Thanh Vaên? Tu 4 caùi ñoù thì ñöôïc ñaày ñuû 4 Nhö Y Ù Tuùc thoâi. Coøn caùc Ngaøi Boà Taùt tu 4 caùi ñoù laø ñaày ñuû taát caû thaàn thoâng. Ñoù laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Tuy haønh nguõ caên maø phaân bieät chuùng sinh, caùc caên lôïi ñoän. AÁy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Töùc laø Nguõ Caên ñoù. Khi tu Nguõ Caên coát laøm sao ñeå bieát caên cuûa chuùng sinh, ngöôøi ñoù lanh lôïi, ngu ñoän ñeå tìm caùch giaùo hoùa hoï. Ñoù laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Tuy haønh Nguõ Löïc maø öa caàu thaäp löïc cuûa Phaät. AÁy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Haïnh Thanh Vaên thì tu Nguõ Löïc, Boà Taùt cuõng tu Nguõ Löïc nhöng caùc Ngaøi chæ mong laøm sao ñöôïc thaäp löïc cuûa Phaät môùi thoäi. Ñoù laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Tuy haønh Thaát giaùc phaàn maø phaân bieät trí hueä Phaät. AÁy laø haïnh Boà Taùt.

Thaát Boà Ñeà phaàn laø 7 phaàn giaùc ngoä. Baûy phaàn giaùc ngoä ñoù laø cuûa Thanh Vaên, ôû ñaây caùc Ngaøi cuõng tu 7 phaàn ñoù nhöng coát ñöôïc trí hueä Phaät, chôù khoâng coát ñöôïc trí tueä Thanh Vaên. Ñoù laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Tuy haønh Baùt chaùnh ñaïo maø öa haønh voâ löôïng Phaät ñaïo. AÁy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Thöôøng thöôøng chuùng ta tu Baùt chaùnh ñaïo laø döôït tröø taâm beänh cuûa mình. ÔÛ ñaây Boà Taùt tu Baùt chaùnh ñaïo nhöng nguyeän haønh voâ löôïng Phaät ñaïo, thì ñoù laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Tuy haønh chæ quaùn ñeå laøm phaùp trôï ñaïo, khoâng cöùu caùnh rôi ôû tòch dieät. AÁy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Thöôøng thöôøng chuùng ta tu chæ hay laø tu quaùn ñeå laøm gì? Ñeå taâm mình yeân laëng, phaûi khoâng? Taâm yeân laëng töùc laø tieán tôùi choã tòch dieät. Boà Taùt cuõng tu chæ tu quaùn, duøng caùi ñoù ñeå giuùp cho ñaïo phaùp, nhöng caùc Ngaøi khoâng an truù choã tòch dieät. Ñoù laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Tuy haønh caùc phaùp chaúng sanh, chaúng dieät maø duøng töôùng haûo trang nghieâm thaân kia. AÁy laø haïnh cuûa Boà Taùt.

Bôûi Boà Taùt luoân luoân bieát caùc phaùp thöïc theå khoâng sanh khoâng dieät. Tuy thöïc theå khoâng sanh khoâng dieät maø luoân luoân tu caùc haïnh töôùng haûo, trang nghieâm thaân. Taïi sao vaäy? Leõ ra thì caùc phaùp khoâng sanh khoâng dieät

]

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM