GAËP NHAU GIÖÕA THIEÀN TOÂNG VAØ THIEÀN CUÛA GIAÙO LYÙ NGUYEÂN THUÛY

H.T THÍCH THANH TÖØ

(Trích: "Thieàn nguyeân Thuûy vaø Thieàn Phaùt trieån", Thieàn Vieän Vaïn Haïnh, Saøi goøn 1994)

Taát caû chuùng ta ñeàu ñoàng yù laø, phaùp tu cuûa Ñaïo Phaät, duø phöông tieän coù theå khaùc song cöùu caùnh phaûi gaëp nhau. Neáu hai phaùp tu maø phöông tieän vaø cöùu caùnh ñeàu khaùc bieät nhau thì, phaùp naày laø Ñaïo Phaät, phaùp kia haún khoâng phaûi Ñaïo Phaät. Phaät giaùo Vieät Nam ñaõ mang saün hai phaùp tu Thieàn: Thieàn Toâng vaø Thieàn Nguyeân Thuûy. Vaäy söï gaëp gôõ nhau nhö theá naøo? Ñaây laø muïc tieâu chuùng ta phaûi nghieân cöùu. Theo thieån kieán chuùng toâi thaáy coù nhöõng ñieåm gaëp nhau, nhö döôùi ñaây:

A. CHUÛ ÑÍCH BAN ÑAÀU GAËP NHAU.

Thieàn Toâng va Thieàn Nguyeân Thuûy ñeàu thöøa nhaän ñöùc Phaät Thích Ca laø Giaùo Chuû, ñoàng kính thôø Ngaøi. Ñaäm neùt nhaát laø muïc ñích xuaát gia khi Ngaøi coøn laøm Thaùi Töû. Sau khi daïo boán cöûa thaønh, hình aûnh sanh giaø beänh cheát ñaõ ñaäp maïnh vaøo maét Ngaøi, ñaõ in saâu vaøo taâm naõo Ngaøi, söï baát löïc cuûa con ngöôøi vôùi luaät voâ thöôøng, khieán Ngaøi phaûi baên khoaên thaéc maéc. Ngaøi cöông quyeát tìm phöông pahaùp giaûi thoaùt sanh giaø beänh cheát. Ñaây laø vaán ñeà khoâng tieàn khoaùng haäu, maø Ngaøi töï ñaït ra cho mình. Töø ñaây, "phöông phaùp giaûi thoaùt sanh giaø beänh cheát" laø vaán ñeà böùc xuùc nhaát, thuùc baùch Ngaøi phaûi tìm phöông giaûi quyeát. Chính laø ñoäng cô chuû yeáu thoâi thuùc Ngaøi vöôït thaønh xuaát gia. Sau khi xuaát gia, Ngaøi gaëp caùc Ñaïo Só daïy tu Thieàn ñònh, cho ñeán caùi ñònh cuoái cuøng laø Phi töôûng phi phi töôûng, song vaãn chöa giaûi quyeát hoaøi baõo Ngaøi cöu mang töø buoåi ban ñaàu. Ngaøi töø giaõ hoï, roài bao nhieâu naêm doø daãm saên tìm, ñeán phuùt giaây quyeát ñònh laø ñeâm thöù 49, Ngaøi ngoài döôùi coäi Boà Ñeà ñöôïc giaùc ngoä vieân maõn. Ñeán ñaây, Ngaøi ñaõ thaáy töôøng taän manh moái troùi buoäc loâi keùo chuùng sanh vaøo ñöôøng sanh töû vaø bieát raønh reõ phöông phaùp dieät tröø caét ñöùt moïi moái daây troùi buoäc giaûi thoaùt sanh töû. Baøi phaùp Töù Ñeá Ngaøi giaûng ñaàu tieân taïi vöôøn Loäc Uyeån ñuû minh chöùng ñieàu naøy. Theá laø Ngaøi giaûi quyeát xong vaán ñeà oâm aáp töø thuôû ban sô, tuyeân boá thaønh Phaät.

Thieàn Toâng nhaém thaúng muïc ñích aáy, thöïc hieän theo sôû haønh cuûa Phaät maø khoâng hoaøn toaøn theo lôøi daïy cuûa Phaät. Laáy phöông chaâm "Giaûi thoaùt sanh töû" laøm kim chæ nam. Ñaët vaán ñeà "Laøm sao giaûi thoaùt sanh töû? " laøm coâng aùn, traên trôû thao thöùc nghieàn ngaãm maõi vaán ñeà naøy, ñeán bao giôø vôõ tung môùi thoâi. Phaûi ñaït ñeán cöùu caùnh thaønh Phaät laø muïc tieâu cuoái cuøng. Vì theá, Toå Boà Ñeà Ñaït Ma (Bodhidharma) doõng daïc tuyeân boá: "Giaùo ngoaïi bieät truyeàn baát laäp vaên töï, tröïc chæ nhaân taâm, kieán taùnh thaønh Phaät". Laáy "Giaûi thoaùt sanh töû" laøm chuû ñeà, ñaët nghi vaán laøm phöông tieän tu, do duøi maøi hun ñuùc maõi vaán ñeà naøy, khieán moïi taâm nieâm laêng xaêng töï phaûi döøng laïi, ñeán khi thuaàn thuïc chín muoài vaán ñeà noå tung laø giaùc ngoä "giaûi thoaùt sanh töû". Choã naøy raát thích hôïp vôùi caùc nhaø khoa hoïc xöa nay, bôûi nghi vaán neân tìm toøi nghieân cöùu ñeán luùc chín muoài lieàn phaùt minh. Coù khi vaán ñeà ñaët ra chìm ngaàm trong tieàm thöùc, nhö maïch nöôùc chaûy ngaàm döôùi ñaát, nhôø coâng phu thieàn ñònh ñeán möùc toät cuøng, boãng döng phaùt saùng, thaáy roõ vaán ñeà mình oâm aáp töø tröôùc, nhö nhôø ñaøo saâu xoi thuûng truùng maïch thì doøng nöôùc voït leân. Chính ñaây laø höôùng thöïc haønh cuûa Thaùi Töû Taát Ñaït Ña thöôû xöa.

Thieàn Nguyeân Thuûy cuõng nhaèm muïc ñích giaûi thoaùt sanh töû. Phöông tieän tieán tu doàn heát tö töôûng vaøo moät ñeà muïc, ñi saâu maõi cho ñeán chöùng sô thieàn, nhò thieàn, tam thieàn, töù thieàn, böôùc sang tam minh, cuoái cuøng giaùc ngoä "giaûi thoaùt sanh töû", cuï theå baèng thaáy roõ Töù Ñeá. Nhö ñoaïn kinh Phaät daïy:

"Vôùi taâm ñònh tónh, thuaàn tònh, khoâng caáu nhieãm, khoâng phieàn naõo, nhu nhuyeán, deã söû duïng, vöõng chaéc, bình thaûn nhö vaäy, vò aáy daãn taâm, höôùng taâm ñeán laäu taän trí. Vò aáy bieát nhö thaät: "Ñaây laø khoå", bieát nhö thaät: "Ñaây laø nguyeân nhaân cuûa khoå", bieát nhö thaät: "Ñaây laø söï dieät khoå", bieát nhö thaät: "Ñaây laø con ñöôøng ñöa ñeán dieät khoå", bieát nhö thaät: "Ñaây laø nhöõng laäu hoaëc", bieát nhö thaät: "Ñaây laø nguyeân nhaân cuûa laäu hoaëc ", bieát nhö thaät: "Ñaây laø ñoaïn tröø caùc laäu hoaëc", bieát nhö thaät: "Ñaây laø con ñöôøng ñöa ñeán söï dieät tröø caùc laäu hoaëc". Nhôø hieåu bieát nhö vaäy, nhaän thöùc nhö vaäy, taâm cuûa vò aáy thoaùt khoûi duïc laäu, thoaùt khoûi höõu laäu, thoaùt khoûi voâ minh laäu. Ñoái vôùi töï thaân ñaõ giaûi thoaùt nhö vaäy, khôûi leân söï hieåu bieát: "Ta ñaõ giaûi thoaùt". Vò aáy bieát: "Sanh ñaõ taän, phaïm haïnh ñaõ thaønh, nhöõng vieäc caàn laøm ñaõ laøm; sau ñôøi hieän taïi khoâng coù ñôøi soáng naøo khaùc nöaõ " (Trung boä I., 278-279)

B. GIÔÙI ÑÒNH TUEÄ GAËP NHAU.

Thieàn Toâng ñaët giôùi luaät leân treân, cuï theå laø Luïc Toå Hueä Naêng ngoä ñaïo roài vaãn thoï giôùi, sau môùi hoaèng hoùa.

Thieàn Toâng öùng duïng theo hai loái tu:

1) Ñaët nghi vaán ñeå theo doõi

2) Nhìn laïi mình, khoâng theo voïng töôûng.

Ñaët nghi vaán ñeå theo doõi laø khaùn Coâng AÙn hay Thoaïi Ñaàu. Khi theo doõi coâng aùn, moïi nieäm löï deã döøng laëng. Nhö khi ta ñang thaéc maéc veà moät vaán ñeà quan troïng thì moïi suy nghó khaùc ñeàu tan. Doàn heát taâm tö trong moät coâng aùn thì ñoái vôùi duïc laïc theá gian ta seõ lô laø, giôùi luaät ñaõ naèm saün ôû ñaây. Gioáng nhö nhieàu nhaø khoa hoïc khi maûi meâ nghieân cöùu moät ñeà taøi gì coù luùc queân caû vôï con, aên uoáng. Khi vaán ñeà ñaõ thaønh khoái thì yù thöùc cheát lòm trong aáy, ñaáy laø Ñònh. Ñeán luùc chín muoài gaëp duyeân khoái nghi tan vôõ, laø thaáu suoát ñöôïc vaán ñeà mình bao naêm theo doõi, goïi laø ngoä ñaïo. Töùc laø giaùc ngoä muïc ñích mình tìm kieám, ñaây laø Hueä. Haàu heát nhöõng vaán ñeà ñaët ra ñeàu toái quan troïng nhö: Theá naøo laø Phaät? Theá naøo laø Ñaïi yù Phaät Phaùp? Theá naøo laø Kieán taùnh thaønh Phaät? Theá naøo laø yù Toå Sö töø Taây sang?

Nhìn laïi mình "Khoâng theo voïng töôûng" goïi laø "Phaûn quan töï kyû", cuõng goïi "Hoài quan phaûn chieáu", duøng trí quaùn saùt taâm tö cuûa mình. Moïi ngöôøi ñeàu nhaän yù nghó laêng xaêng laø taâm mình, chaïy theo noù taïo nghieäp khoâng cuøng. ÔÛ ñaây haønh giaû trong moïi oai nghi tænh taùo quan saùt taâm nieäm mình, "Thaáy noù khoâng theo", hoaëc tìm xem noù phaùt xuaát töø choã naøo? Khoâng theo thì noù laëng, tìm laïi thì noù maát. Vaän duïng trí tueä quan saùt thöôøng xuyeân khieán voïng töôûng khoâng coù cô hoäi dong chaïy, laø giöõ Giôùi. Voïng töôûng cuøng ñöôøng khoâng loái thoaùt, buoäc chuùng phaûi laëng yeân laø Ñònh. Voïng töôûng ñaõ saïch, trí tueä hieän tieàn laø Hueä. Choã naøy Thieàn Sö Hoaøi Haûi (724-814) noùi: "Taâm ñòa nhöôïc khoâng, hueä nhaät töï chieáu". Ñaát taâm neáu khoâng, maët trôøi trí tueä töï saùng. Loái tu naøy xuaát phaùt töø Toå Ñaït Ma chæ daïy Ngaøi Hueä Khaû. Hueä Khaû hoûi: "Taâm con khoâng an, xin thaày daïy phaùp an taâm". Toå Ñaït Ma baûo: "Ñem taâm ta an cho". Hueä Khaû söûng soát tìm taâm khoâng ñöôïc, thöa: "Con tìm taâm khoâng ñöôïc". Toå Ñaït Ma baûo: "Ta an taâm cho ngöôi roài". Ngay ñaây Ngaøi Hueä Khaû bieát ñöôïc loái vaøo. (Söû 33 vò Toå, tr. 163)

Thieàn Sö Ñöùc Sôn (780-865) daïy chuùng: "Caùc oâng chôù cuoàng, khuyeân caùc oâng khoâng gì hôn Thoâi Heát ñi, Voâ Söï ñi. Taâm vöøa khôûi moät nieäm töùc laø quyeán thuoäc nhaø ma, laø keû tuïc phaù giôùi" (Trung Hoa Chö Thieàn Ñöùc II, 138). Cuï theå hoùa loái tu naøy baèng hình aûnh "Möôøi Muïc Chaên Traâu Thieàn Toâng" (Thaäp Muïc Ngöu Ñoà Thieàn Toâng).

Thieàn Nguyeân Thuûy laáy Giôùi Ñònh Hueä laøm caên baûn. Thieáu giôùi thì khoâng ñònh, khoâng ñònh thì chaúng phaùt hueä. Chuùng ta ñoïc ñoaïn naøy trong kinh Sa Moân Quaû (Tröôøng Boä I, 71):

"Vò aáy, vôùi giôùi uaån cao quyù naày, vôùi söï hoä trì caùc caên cao quyù naáy, vôùi chaùnh nieäm töï giaùc cao quyù naày, vôùi haïnh bieát ñuû cao quyù naày, löïa moät choã thanh vaéng, tòch mòch, nhö röøng, goác caây, khe nuùi, hang ñaù, baõi tha ma, luøm caây, ngoaøi trôøi, ñoáng rôm. Sau khi ñi khaát thöïc veà vaø aên xong, vò aáy ngoài kieát giaø, löng thaúng taïi choã noùi treân, vaø an truù chaùnh nieäm tröôùc maët"... Vôùi taâm ñònh tænh, thuaàn tònh, khoâng caáu nhieãm, khoâng phieàn naõo, nhu nhuyeán, deã söû duïng, vöõng chaéc, bình thaûn nhö vaäy, vò Tyø Kheo daãn taâm, höôùng taâm ñeán laäu taän trí. Vò aáy bieát nhö thaät: "Ñaây laø Khoå"; bieát nhö thaät: "Ñaây laø nguyeân nhaân khoå"; bieát nhö thaät: "Ñaây laø söï dieät khoå"; bieát nhö thaät: "Ñaây laø con ñöôøng ñöa ñeán dieät khoå", bieát nhö thaät: "Ñaây laø nhöõng laäu hoaëc"; bieát nhö thaät: "Ñaây laø nguyeân nhaân cuûa laäu hoaëc"; bieát nhö thaät: "Ñaây laø söï dieät tröø caùc laäu hoaëc". Nhôø hieåu bieát nhö vaäy, nhaän thöùc nhö vaäy, taâm cuûa vò aáy thoaùt khoûi duïc laäu, thoaùt khoûi höõu laäu, thoaùt khoûi voâ minh laäu. Ñoái vôùi töï thaân ñaõ giaûi thoaùt nhö vaäy, khôûi leân söï hieåu bieát: "Ta ñaõ giaûi thoaùt". Vò aáy bieát: "Sanh ñaõ taän, phaïm haïnh ñaõ thaønh, nhöõng vieäc caàn laøm ñaõ laøm; sau ñôøi hieän taïi, khoâng coù ñôøi soáng naøo khaùc nöaõ" (Tröôøng Boä I. 82-83).

Ñoïc hai ñoaïn treân, chuùng ta thaáy töø Giôùi luaät ñaày ñuû môùi tu Thieàn Ñ?nh, töø Thieàn Ñònh ñaày ñuû môùi phaùt Trí hueä saùng suoát thaáy ñuùng nhö thaät coäi nguoàn sanh töû vaø xuaát ly sanh töû.

Thieàn Toâng vaø Thieàn Nguyeân Thuûy ñeàu gaëp nhau ôû choã khai thaùc Trí Voâ Sö. Giaùo lyù nhaø Phaät chia hai thöù trí: Trí Höõu Sö vaø Trí Voâ Sö. Trí Höõu Sö do hoïc hoûi maø ñöôïc, laø saûn phaåm cuûa ngöôøi khaùc truyeàn sang. Trí Voâ Sö saün coù nôi mình, chæ khi naøo moïi taâm löï ñình chæ thì töï phaùt hieän. Neáu con ngöôøi töï maõn vôùi Trí Höõu Sö mai kia chuùng ta seõ khoâng thoâng minh baèng ngöôøi maùy. Vì khoa hoïc ngaøy nay ñaõ baét chöôùc teá baøo naõo con ngöôøi, cheá bieán caùc vi ñieän töû cuõng coù khaû naêng ghi nhôù nhöõng döõ kieän nhö naõo boä con ngöôøi. Neáu ngöôøi ta phaùt vaøo naõo boä ngöôøi maùy thaät nhieàu döõ kieän, noù seõ bieát nhieàu, nhôù nhieàu hôn chuùng ta. Bao nhieâu kieán thöùc chuùng ta thu thaäp ñöôïc ñeàu thuoäc beân ngoaøi ñöa vaøo, khoâng phaûi laø söï phaùt minh cuûa Trí Voâ Sö cuûa chuùng ta.

Thieàn Toâng baét buoäc thieàn giaû phaûi phaùt minh Trí Voâ Sö, moïi kieán thöùc tieáp thu ñöôïc beân ngoaøi ñeàu thuoäc voâ thöôøng, thuoäc ngöôøi khaùc, khoâng phaûi chính mình. Qua caâu chuyeän ñoái ñaùp cuûa hai Thieàn Sö Nham Ñ?u Toaøn Khoaùt (826-887) vaø Tuyeát Nghóa Phong Toàn (822-908) thaáy roõ ñieàu naøy.

- Tuyeát Phong noùi: "Toâi thaät coøn chöa oån".

- Nham Ñaàu baûo: "Neáu oâng thaät nhö theá cöù choã thaáy cuûa oâng moãi moãi thoâng qua, choã phaûi toâi seõ chöùng minh cho oâng, choã khoâng phaûi toâi seõ vì oâng ñuoåi deïp".

- Tuyeát Phong: "Khi toâi môùi ñeán Dieâm Quan thaáy thöôïng ñöôøng noùi nghóa saéc khoâng lieàn ñöôïc choã vaøo".

- Nham Ñaàu: "Töø ñaây ñeán ba möôi naêm raát kî khoâng neân noùi ñeán".

- Tuyeát Phong: "Toâi thaáy baøi keä cuûa Ñoäng Sôn qua soâng: Thieát kî tuøng tha mích, ñieàu ñieàu döõ ngaõ sô, cöø kim chaùnh thò ngaõ, ngaõ kim baát thò cöø".

- Nham Ñaàu: "Neáu cuøng aáy töï cöùu cuõng chöa toät".

- Tuyeát Phong, sau, hoûi Ñöùc Sôn: Vieäc trong toâng thöøa töø tröôùc con coù phaàn chaêng?

- Ñöùc Sôn ñaùnh moät gaäy hoûi: Noùi caùi gì? Toâi khi ñoù gioáng nhö thuøng luõng ñaùy.

- Nham Ñaàu naït: OÂng chaúng nghe noùi: "Töø cöûa vaøo chaúng phaûi cuûa baùu trong nhaø?"

- Tuyeát Phong: Veà sau laøm theá naøo môùi phaûi?

- Nham Ñaàu: Veà sau, neáu muoán xieån döông Ñaïi Giaùo, moãi moãi töø trong hoâng ngöïc mình löu xuaát, sau naày cuøng ta che trôøi che ñaát ñi!

Tuyeát Phong nhôn caâu aáy ñaïi ngoä lieàn ñaûnh leã, ñöùng daäy keâu luoân: Sö huynh! Ngaøy nay môùi laø thaønh ñaïo ôû Ngao Sôn (Trung Hoa Chö Thieàn Ñöùc II. 203)

Thieàn Nguyeân Thuûy cuõng do moïi taâm nieäm ñeàu laëng saïch môùi phaùt sanh trí tueä. Trí tueä naøy do ñònh phaùt sanh neân thuoäc Trí Voâ Sö. Chuùng ta nghe moät ñoaïn Phaät keå laïi söï tu chöùng cuûa Ngaøi: "... Xaû laïc xaû khoå, dieät hyû öu ñaõ caûm thoï tröôùc, chöùng vaø truù thieàn thöù tö, khoâng khoå khoâng laïc, xaû nieäm thanh tònh... vôùi taâm ñònh tónh, thuaàn tònh, khoâng caáu nhieãm, khoâng phieàn naõo, nhu nhuyeán, deã xöû duïng, vöõng chaéc, bình tónh nhö vaäy, Ta daãn taâm, höôùng taâm ñeán Tuùc Maïng Minh. Ta nhôù ñeán caùc ñôøi soáng quaù khöù, nhö moät ñôøi, hai ñôøi..." (Trung Boä I. 247).

Sau khi ñöôïc xaû nieäm thanh tònh, höôùng taâm veà quaù khöù thì thaáy roõ nhieàu ñôøi cuûa quaù khöù... Trí tueä thaáy roõ naøy khoâng phaûi do suy xeùt maø ñöôïc. Chæ nhôø xaû nieäm thanh tònh, neân thuoäc Trí voâ Sö.

C. GAËP NHAU TREÂN LOÄ TRÌNH TU TAÄP

Thieàn Toâng nghieân cöùu coâng aùn hay ñeà khôûi thoaïi ñaàu coát phaûi ñeán choã nieâm maät, cho ñeán coâ ñoïng thaønh moät khoái goïi laø nghi tình. Khi nghi tình tan vôõ laø thaønh töïu ñaùp aùn, cuõng coù nghóa laø ngoä ñaïo. Neáu duøng "Thaáy voïng khoâng theo" (phaûn quan töï kyû) cuõng phaûi haèng tænh haèng giaùc cho ñeán khi naøo voïng nieäm laëng heát thì kieán taùnh ngoä ñaïo. Thieàn sö Trieäu Chaâu Tuøng Thaåm (778-897) noùi: "Moät taâm chaúng sanh muoân phaùp khoâng loãi. OÂng cöù nghieân cöùu lyù naøy, ngoài quaùn saùt hai ba möôi naêm, neáu chaúng hoäi, chaët ñaàu laõo taêng ñi. Nhoïc nhaèn naém baét moäng huyeãn khoâng hoa, taâm neáu chaúng khaùc thì muoân phaùp nhaát nhö". (Trung Hoa Chö Thieàn Ñöùc I. 397)

Thieàn Nguyeân Thuûy quaùn Töù Nieäm Xöù phaûi chuyeân taâm coät nieäm trong boán Phaùp seõ ñöôïc keát quaû. Chuùng ta nghe Phaät daïy trong baøi kinh Töù Nieäm Xöù:

"Naày caùc Tyø Kheo, ñaây laø con ñöôøng ñoäc nhaát, ñöa ñeán thanh tònh cho chuùng sanh, vöôït khoûi saàu naõo, dieät tröø khoå öu, thaønh töïu chaùnh trí, chöùng ngoä Nieát Baøn. Ñoù laø Boán Nieäm Xöù".

"Theá naøo laø boán? Naày caùc Tyø Kheo, ôû ñaây vò Tyø Kheo soáng quaùn thaân treân thaân, tinh caàn, tænh giaùc, chaùnh nieäm ñeå cheá ngöï tham öu ôû ñôøi; soáng quaùn thoï treân caùc thoï, tinh caàn tænh giaùc, chaùnh nieäm ñeå cheá ngöï tham öu ôû ñôøi; soáng quaùn taâm treân taâm, tinh caàn tænh giaùc, chaùnh nieäm ñeå cheá ngöï tham öu ôû ñôøi; soáng quaùn phaùp treân caùc phaùp, tinh caàn tænh giaùc, chaùnh nieäm ñeå cheá ngöï tham öu ôû ñôøi ." (Trung Boä I. 56 -57).

Cuõng kinh Töù Nieäm Xöù Phaät noùi keát quaû cuûa Tyø Kheo naøo tinh caàn nhö sau:

"Naày caùc Tyø Kheo, vò naøo tu taäp Boán Nieäm Xöù naøy nhö vaäy trong baûy naêm, vò aáy coù theå chöùng moät trong hai quaû sau ñaây: Moät laø chöùng chaùnh trí ngay trong hieän taïi, hay neáu coøn höõu dö y, chöùng quaû Baát Hoaøn.

Naøy caùc Tyø Kheo khoâng caàn gì baûy naêm, moät vò Tyø Kheo tu Boán Nieäm Xöù naày nhö vaäy trong saùu naêm, trong naêm naêm, trong boán naêm, trong ba naêm, trong hai naêm, trong moät naêm, vò aáy coù theå chöùng moät trong hai quaû sau ñaây: Moät laø chöùng chaùnh trí ngay trong hieän taïi, hay neáu coøn höõu dö y, chöùng quaû Baát Hoaøn.

Naøy caùc Tyø Kheo khoâng caàn gì moät naêm, moät vò naøo tu taäp Boán Nieäm Xöù naày trong baûy thaùng, vò aáy coù theå chöùng moät trong hai quaû sau ñaây: Moät laø chöùng chaùnh trí ngay trong hieän taïi, hay neáu coøn höõu dö y, chöùng quaû Baát Hoaøn.

Naày caùc Tyû Kheo, ñaây laø con ñöôøng ñoäc nhaát, ñöa ñeán thanh tònh cho chuùng sanh, vöôït khoûi saàu naõo, dieät tröø khoå öu, thaønh töïu chaùnh trí, chöùng ngoä Nieát Baøn. Ñoù laø Boán Nieäm Xöù". (Trung Boä I. 62A)

Tuy phöông phaùp öùng duïng tu coù khaùc, song ñeàu phaûi nhieät taâm tinh caàn, keát quaû seõ ñeán khoâng nghi. Thieàn Toâng nhìn thaúng taâm nieäm mình, Thieàn Nguyeân Thuûy töïa vaøo Töù Nieäm Xöù, duïng coâng tu cuõng phaûi thieát tha thaønh khaån nhö nhau, keát quaû taâm nieäm laëng heát seõ ngoä ñaïo hay chöùng Nieát Baøn.

D. THIEÀN TOÂNG GAËP GIAÙO LYÙ NGUYEÂN THUÛY.

Thieàn Toâng tu baèng caùch xoay saùu caên trôû veà töï taùnh cuûa noù (Hoài quang phaûn chieáu). Baèng chöùng khi Luïc Toå Hueä Naêng (638-713 T.L) nghe Nguõ Toå giaûng kinh Kim Cang, ñeán caâu: "Baát öng truï saéc sanh taâm, baát öng truï thanh höông, vò, xuùc, phaùp sanh taâm, öng voâ sôû truï nhi sanh kyø taâm". Chaúng neân dính saéc sanh taâm, chaúng neân dính thanh, höông, vò, xuùc, phaùp sanh taâm, neân khoâng choã dính maø sanh taâm kia: Taâm Voâ Thöôïng Chaùnh Ñaúng Chaùnh Giaùc. Luïc Toå phaùt ngoä la leân: "Ñaâu ngôø taùnh mình xöa nay thanh tònh ! Ñaâu ngôø taùnh mình voán töï ñaày ñuû...". (Kinh Phaùp Baûo Ñaøn, Phaåm Haønh Do). Saùu caên khoâng dính maéc vôùi saùu traàn laø nguyeân nhaân ñöa ñeán giaùc ngoä. Chính Truùc Laâm Ñ?u Ñaø (Traàn Nhaân Toâng) ñònh nghóa Thieàn Toâng moät caùch ñôn giaûn vaø cuï theå. Trong baøi keä Haùn vaên keát thuùc baøi phuù "Cö Traàn Laïc Ñaïo " caâu choùt "Ñoái caûnh voâ taâm maïc vaán thieàn" . Ñoái caûnh khoâng taâm laø saùu caên tieáp ñoái saùu traàn maø khoâng daáy nieäm chaïy theo, Thieàn laø ngay nôi ñoù.

Caùc kinh Nguyeân Thuûy, Phaät thöôøng daïy saùu caên tieáp xuùc saùu traàn phaûi bieát nhö thaät taäp khôûi, söï chaám döùt, vò ngoït, söï nguy haïi vaø söï xuaát ly khoûi saùu caên. Neáu bieát nhö thaät roài thì ñaâu coøn chaïy theo saùu traàn, cuõng laø nguyeân nhaân chöùng A La Haùn hay Voâ Thöôïng Chaùnh Ñaúng Chaùnh Giaùc. Nhö baøi kinh Phaät daïy sau ñaây:

..." Naày caùc Tyø Kheo, coù saùu caên naøy. Theá naøo laø saùu? Nhaõn caên... yù caên"

" Cho ñeán khi naøo, naày caùc Tyû kheo, Ta chöa nhö thaät chöùng tri söï taäp khôûi, söï chaám döùt, vò ngoït, söï nguy haïi vaø söï xuaát ly khoûi saùu caên naày, cho ñeán khi aáy, naày caùc Tyø Kheo. Ta khoâng coù bieát roõ veà söï chöùng ngoä Voâ Thöôïng Chaùnh Ñaúng Chaùnh Giaùc, ñoái caùc theá giôùi, Ma giôùi, Phaïm Thieân giôùi, vôùi caùc chuùng Sa moân, Baø La Moân, Chö Thieân vaø loaøi ngöôøi. Cho ñeán khi naøo, naày caùc Tyø Kheo, Ta nhö thaät chöùng tri söï taäp khôûi, söï chaám döùt, vò ngoït, söï nguy haïi vaø söï xuaát ly khoûi saùu caên naày, cho ñeán khi aáy naày caùc Tyø Kheo. Ta môùi nhaän bieát roõ yù nghóa veà söï chöùng ngoä Voâ Thöôïng Chaùnh Ñaúng Chaùnh Giaùc, ñoái vôùi caùc theá giôùi, nhö Thieân giôùi, Ma giôùi, Phaïm Thieân giôùi, vôùi caùc chuùng Sa moân, Baø La Moân, Chö Thieân vaø loaøi ngöôøi." (Töông Öng Boä V. 218-219)

Thieàn Toâng phaûn quan noäi taâm, khoâng theo voïng töôûng, khoâng coù phaùp moân ñeå tu. Maõ Toå Ñaïo Nhaát (709-788) daïy chuùng: "Caùc oâng moãi ngöôøi tin taâm mình laø Phaät, taâm naày töùc laø taâm Phaät. Toå Ñaït Ma töø Nam AÁn sang Trung Hoa truyeàn phaùp thöôïng thöøa nhaát taâm, khieán caùc oâng khai ngoä. Toå laïi daãn kinh Laêng Giaø ñeå aán taâm ñòa chuùng sanh. Sôï e caùc ngöôi ñieân ñaûo khoâng töï tin phaùp taâm naày moãi ngöôøi töï coù, neân kinh Laêng Giaø noùi "Phaät noùi taâm laø chuû, cöûa khoâng laø cöûa phaùp'' - Phaät ngöõ: taâm vi toâng, voâ moân vi phaùp moân" (Trung Hoa Chö Thieàn Ñöùc I. 90). Thieàn Sö Voâ Nghieäp (760-821) ñaùp nhöõng caâu hoûi cuûa caùc Thieàn khaùch, sö thöôøng söû duïng caâu: "Chôù voïng töôûng". Sö daïy chuùng: "Chö Phaät chöa töøng ra ñôøi, cuõng khoâng coù moät phaùp daïy ngöôøi, chæ tuøy bònh cho thuoác neân coù 12 phaàn giaùo, nhö laáy chuoái ngoït nheùt thuoác ñaéng vaøo, coát goät saïch goác nghieäp cho caùc oâng (Trung Hoa Chö Thieàn Ñöùc I. 237)". Ñöùc Sôn Tuyeân Giaùm (780-865) noùi: "Toâng ta khoâng ngöõ cuù, thaät khoâng moät phaùp cho ngöôøi".

Giaùo lyù Nguyeân Thuûy cuõng coù baøi kinh "Coù phaùp moân naøo?" töông töï Thieàn Toâng:

"Coù phaùp moân naøo, do phaùp moân aáy, Tyû Kheo, ngoaøi loøng tin, ngoaøi öa thích, ngoaøi laéng nghe, ngoaøi suy tö veà phöông phaùp (akaøraparitakka), ngoaøi kham nhaãn, thích thuù bieän luaän (ditthini khaønakhanti), coù theå xaùc chöùng chaùnh trí. Vò aáy bieát roõ: "Sanh ñaõ taän, Phaïm haïnh ñaõ thaønh. Nhöõng gì neân laøm ñaõ laøm. Khoâng coøn trôû lui traïng thaùi naày nöûa"?

-"Baïch Theá Toân, ñoái vôùi chuùng con, phaùp laáy Theá Toân laøm caên baûn... "

"Coù moät phaùp moân, naày caùc Tyû kheo, do phaùp moân aáy, Tyû kheo ngoaøi loøng tin, ngoaøi öa thích, ngoaøi laéng nghe, ngoaøi kham nhaãn, thích thuù bieän luaän, coù theå xaùc chöùng chaùnh trí. Vò aáy bieát roõ: "Sanh ñaõ taän... traïng thaùi naày nöõa" ?"

-"Phaùp moân aáy laø gì, do phaùp moân aáy... khoâng coøn trôû lui traïng thaùi naày nöõa".

"ÔÛ ñaây naày caùc Tyø Kheo. Tyû kheo maét thaáy saéc, bieát roõ raèng: "Noäi taâm ta khoâng coù tham, saân si". Noäi taâm coù tham, saân, si bieát roõ raèng: "Noäi taâm ta coù tham, saân, si"; hoaëc bieát roõ noäi taâm khoâng coù tham, saân, si: "Noäi taâm ta khoâng coù tham, saân, si". Naày caùc Tyø kheo khi maét thaáy saéc, hoaëc noäi taâm coù tham saân si bieát roõ: "Noäi taâm ta coù tham saân si"; noäi taâm khoâng coù tham saân si bieát roõ: "Noäi taâm ta khoâng coù tham, saân, si". Naày caùc Tyû Kheo bieát roõ chuùng coù maët hay khoâng coù maët trong taâm vò aáy, coù phaûi chuùng laø nhöõng phaùp do loøng tin ñöôïc hieåu bieát, hay do öa thích ñöôïc hieåu bieát, hay do laéng nghe ñöôïc hieåu bieát, hay do suy tö veà phöông phaùp ñöôïc hieåu bieát, hay do kham nhaãn, thích thuù veà bieän luaän ñöôïc hieåu bieát? "

-"Thöa khoâng, baïch Theá Toân ".

" Coù phaûi phaùp naày, do thaáy chuùng vôùi trí tueä, neân ñöôïc hieåu bieát? "

- " Thöa phaûi, Baïch Theá Toân.

"Ñaây laø phaùp moân, naày caùc Tyû Kheo, do phaùp moân naày, ngoaøi loøng tin, ngoaøi öa thích, ngoaøi laéng nghe, ngoaøi suy tö veà phöông phaùp, ngoaøi kham nhaãn, thích thuù bieän luaän, coù theå xaùc chöùng vôùi chaùnh trí. Vò aáy bieát roõ: "Sanh ñaõ taän.....khoâng coøn trôû lui traïng thaùi naày nöõa"... (Töông öng boä IV. 146-147)

Qua baøi kinh naày, chuùng ta thaáy cuï theå coù loái tu khoâng döïa vaøo phaùp moân. Chæ phaûn quan laïi taâm mình thaáy ñuùng nhö thaät, coù tham saân si hay khoâng tham saân si. Chuû yeáu laø ñeán khoâng tham saân si. Tham saân si, Thieàn Toâng goïi laø voïng töôûng, khoâng tham saân si laø heát voïng töôûng. Theá laø hai beân gaëp nhau ôû choã "Phaûn quan töï kyû" vaø keát cuoäc ñeàu ñeán choã giaûi thoaùt sanh töû. Chính quaùn saùt noäi taâm laø trí tueä, nhôø trí tueä khoâng bò phieàn naõo daãn, töø töø chuùng laëng saïch.

E. CHOÃ CÖÙU CAÙNH GAËP NHAU

Thieàn Nguyeân Thuûy tu qua töù Thieàn ñeán giaùc ngoä töù ñeá laø giaûi thoaùt sanh töû. Thieàn Toâng khi ngoä ñöôïc Phaät Taùnh saïch heát moïi taäp khí voïng töôûng cuõng giaûi thoaùt sanh töû. Ñaây laø choã cöùu caùnh hai beân gaëp nhau. Chæ khaùc nhau choã, Thieàn Toâng noùi Phaät Taùnh, Phaùp Thaân, Baûn Lai Dieän Muïc... coøn Thieàn Nguyeân Thuûy chæ noùi giaûi thoaùt khoâng coøn taùi sanh ñôøi sau. Tuy nhieân vaãn coù baøi kinh trong heä Nguyeân Thuûy noùi roõ coù caùi ñeå giaûi thoaùt (Duk. 11.6) (It.37):

"Ñieàu naày ñaõ ñöôïc Theá Toân noùi ñeán, ñaõ ñöôïc baäc A La Haùn noùi ñeán, vaø toâi ñaõ ñöôïc nghe.

"Naày caùc Tyø Kheo, coù caùi khoâng sanh, khoâng hieän höõu, khoâng taùc thaønh, khoâng laøm ra (asankhatam). Naày caùc Tyû Kheo, neáu khoâng coù caùi khoâng sanh, khoâng hieän höõu, khoâng taùc thaønh, khoâng laøm ra, thôøi ôû ñaây khoâng theå trình baøy ñöôïc söï xuaát ly khoûi sanh, khoûi hieän höõu, khoûi taùc thaønh, khoûi laøm ra. Ñoù vì, naày caùc Tyû Kheo, coù caùi khoâng sanh, khoâng hieän höõu, khoâng taùc thaønh, khoâng laøm ra, neân coù theå trình baøy ñöôïc söï xuaát ly khoûi sanh, khoûi hieän höõu, khoûi taùc thaønh, khoûi laøm ra. Theá Toân ñaõ noùi yù nghóa naày. ÔÛ ñaây ñieàu naày ñöôïc noùi ñeán" (Tieåu Boä I. 442 - 443).

Bao nhieâu cuõng ñuû minh chöùng heä Nguyeân Thuûy coù caùi ñeå giaûi thoaùt khoûi sanh töû, maëc duø khoâng noùi teân ra. Nhö vaäy Thieàn Toâng vaø Thieàn Nguyeân Thuûy choã cöùu caùnh laø gaëp nhau. Chæ coù moät ñieàu, Thieàn Toâng ñeán choã giaûi thoaùt roài khoâng chòu an truï nôi ñoù maø vaãn löu nguyeän laên loän ñoä sanh. Nhö trong "Möôøi muïc chaên traâu", muïc thöù chín laø nhaäp Phaät giôùi: Laù ruïng veà coäi, muïc thöù möôøi laø vaøo Ma giôùi: Buoâng thoõng tay vaøo chôï.

Ñeå keát thuùc baøi naày, chuùng toâi nhaän thaáy töø muïc ñích ban ñaàu Thieàn Toâng vaø Thieàn Nguyeân Thuûy ñaõ gaëp nhau, cho ñeán cöùu caùnh hai beân cuõng gaëp nhau. Chæ coù phöông tieän hai beân coù khaùc nhau. Treân loä trình tu haønh coù gaëp nhau cuõng coù khaùc nhau. Tuy nhieân troïng taâm haønh ñaïo muïc ñích vaø cöùu caùnh gaëp nhau, laø chung moät muïc tieâu, chung moät lyù töôûng roài. Phöông tieän sai bieät, chæ vì trình ñoä khaùc nhau thoâi. Vôùi thôøi gian ngaén nguûi, chuùng toâi khoâng ñuû thì giôø nghieân cöùu chín chaén, coù nhieàu ñieàu sai soùt khoâng theå traùnh ñöôïc, mong quyù vò chæ baûo cho.

hõg

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM