v   PHAÄT GIAÙO KHOÂNG COÙ LUAÂN LYÙ

 Coù ngöôøi baûo raèng: Phaät giaùo chaáp nhaän thuyeát luaân hoài thì khoâng coù luaân lyù. Vì trong voøng luaân hoài cha coù theå trôû laïi laøm con, ngöôøi coù theå sanh laøm thuù… Nhö vaäy, ngöôøi tin thuyeát luaân hoài nhìn hieän taïi naøy: cha con anh em, choàng vôï, thuù vaät… ñeàu khoâng coù vò trí nhaát ñònh. Ñoù laø caùi nhìn ñieân ñaûo, loän xoän, maát heát traät töï, luaân lyù. Vì theá, Phaät giaùo khoâng coù luaân lyù.

Coù ngöôøi noùi: Chuû tröông cuûa Phaät giaùo laø thuyeát voâ ngaõ, voâ ngaõ laø khoâng thaáy coù ta, coù ngöôøi, ta ngöôøi ñaõ khoâng thaáy thì cha meï, anh em, vôï con… laøm gì coù. Ñaõ khoâng thaáy coù cha meï … thì vieäc aên ôû, cö xöû ñaâu thaønh vaán ñeà. Vì vaäy, Phaät giaùo khoâng coù luaân lyù.

Laïi coù ngöôøi noùi: Phaät giaùo daïy ngöôøi tu muïc ñích ñöôïc giaûi thoaùt, nhö kinh noùi "Taát caû nöôùc bieån chæ moät vò, vò maën, taát caû giaùo lyù cuûa ta chæ moät vò, vò giaûi thoaùt". Luaän veà giaûi thoaùt laø côûi môû taát caû traàn duyeân, traùnh xa theá tuïc, döùt lìa aân aùi. Giaùo lyù nhö vaäy laøm gì coù luaân lyù ?

v   PHAÄT GIAÙO COÙ LUAÂN LYÙ

Ñöùc Phaät tröôùc kia ñaõ phaûn ñoái kinh ñieån Pheä Ñaø vaø AÙo Nghóa Thô vì quaù thieân troïng veà thieân nhieân, queân maát con ngöôøi. Con ngöôøi môùi thaät quan troïng, chuû ñoäng taát caû haïnh nhieäp. Cho neân, Phaät chuû tröông thuyeát chaùnh baùo vaø y baùo ñeå thaáy roõ choã heä troïng giöõa con ngöôøi vaø vuõ truï. Chaùnh baùo laø baûn thaân chuùng ta, y baùo laø ngoaïi caûnh ñeå ta nöông töïa. Taát caû ngoaïi caûnh ñeàu tuøy thuoäc vaøo con ngöôøi chuùng ta. Neáu chaùnh baùo toát ñeïp, y baùo cuõng theo ñoù toát ñeïp, chaùnh baùo xaáu xa, y baùo cuõng xaáu xa. Nhö Ñöùc Phaät Di Ñaø khi tu nhôn phaùt 48 lôøi nguyeän, ñeán luùc keát quaû ñöôïc coõi Cöïc Laïc trang nghieâm. Nhö coõi Ta Baø thôøi kieáp taêng do ngöôøi tu thaäp thieän neân tuoåi thoï raát daøi, coû caây xinh toát, thôøi kieáp giaûm do ngöôøi haønh thaäp aùc, neân tuoåi thoï caøng ngaén, caây coû xaáu xa… Ñöùc Phaät ñaõ chuù troïng vaøo con ngöôøi, ñöông nhieân neàn luaân lyù ñeå giaùo duïc cho con ngöôøi phaûi coù. Vì theá trong Phaät giaùo nhaát ñònh coù luaân lyù.

Phaät giaùo chaáp thuaän thuyeát luaân hoài, song khoâng phaûn luaân lyù. Bôûi vì luaân lyù Phaät giaùo laáy töø bi laøm troïng taâm, thuyeát luaân hoài giuùp cho loøng töø bi taêng tröôûng neân thuyeát luaân hoài höõu ích chôù khoâng phaù hoaïi luaân lyù. Khi chuùng ta nhaän xeùt taát caû chuùng sanh ñeàu chòu sanh töû luaân hoài, söï sanh töû luaân hoài khoâng phaûi chæ moät ñôøi naøy, maø voâ bieân, voâ soá kieáp ñeàu coù cha meï, anh em quyeán thuoäc… thì nhöõng chuùng sanh hieän coù ñaây, ñaâu khoâng phaûi laø quyeán thuoäc cuûa ta nhieàu kieáp tröôùc? Chuùng ta laøm khoå nhöõng ngöôøi hieän taïi ñaây, ñaâu khoâng phaûi laøm khoå quyeán thuoäc cuûa chuùng ta ? Laïi, thaáy taát caû ñeàu laø quyeán thuoäc, thì tình thöông quyeán thuoäc hieän taïi theá naøo, vôùi nhöõng ngöôøi kia chuùng ta cuõng phaûi thöông nhö vaäy. Do ñaây phaùt sinh loøng thöông chaân thaät ñoái vôùi moïi ngöôøi, aáy laø taâm töø bi.

Thuyeát voâ ngaõ cuûa Phaät giaùo laø tinh thaàn bình ñaúng, khoâng phaûi phi luaân lyù. Chuùng ta quen chaáp trong con ngöôøi naøy coù caùi ta thöôøng coøn töï taïi. Ñaõ coù caùi ta thaät thì ngöôøi cuõng phaûi thaät. Ngöôøi töùc khaùc vôùi ta, ta vaø ngöôøi trôû thaønh ñoái laäp. Caùi gì ta ñöôïc thì ngöôøi phaûi maát, caùi gì ngöôøi ñöôïc thì ta phaûi maát. Vì ôû ñôøi khoâng coù caùi löôõng toaøn neân söï ñaéc thaát hoaëc ñöùng beân naøy hay beân kia. Bôûi chaáp ta thaät neân caùi gì cuõng giaønh phaàn ta ñöôïc, ta hôn; ñoù laø maàm baát coâng gaây ra tranh ñaáu maõi maõi. Caù nhôn vôùi caù nhôn, giaønh caù nhôn ta hôn. Ñoaøn theå vôùi ñoaøn theå, cuõng giaønh ñoaøn theå ta thaéng. Quoác gia vôùi quoác gia, muoán quoác gia mình maïnh… Taát caû söï saùt phaït töøng caù nhaân, ñeán chieán tranh toaøn theá giôùi ñeàu do caùi "chaáp ngaõ" maø ra. Ñoù laø chöa noùi taùnh caùch chaáp sai laàm cuûa noù. Phaät giaùo chuû tröông bình ñaúng, khoâng phaân chia ranh giôùi giöõa mình vaø ngöôøi, cho ñeán giöõa quoác gia naøy vôùi quoác gia khaùc. Baûn thaân ta khoâng thöïc, ngöôøi khoâng thöïc, thöû hoûi giaønh phaàn hôn veà mình ñeå laøm gì ? Cho ñeán ñoaøn theå, quoác gia cuõng theá. Ñöôïc vaäy, ta vaø ngöôøi soáng trong tinh thaàn hoøa ñoàng, baát chaáp, voâ tö.

Hôn nöõa, coù voâ ngaõ môùi thöïc hieän ñöôïc tình thöông baát vuï lôïi, töùc laø töø bi. Neáu thaáy coù caùi ta thöïc höõu, phaûi coù caùi ta höôûng thuï. Vì theá, taát caû tình thöông trong traéng ban ñaàu daàn daàn bò hoen oá, vì söï höôûng thuï cuûa ta. Neáu thaáy thöïc coù ta thì khoâng coù söï hy sinh cho keû khaùc. Hoaëc coù hy sinh, chaúng qua vì caùi danh huyeãn, vì söï phaãn noä nhaát thôøi, vì chaùn sôï khoå ñau daèng dai cuûa ta maø thoâi.

Phaät giaùo laáy giaûi thoaùt laøm muïc ñích, töùc laø xaây döïng moät neàn luaân lyù nhaân baûn khoâng phaûi phi luaân lyù. Chuùng ta ñöøng nhìn quaù xa maø trôû thaønh huyeãn töôûng, Phaät giaùo noùi giaûi thoaùt töùc laø theá nhaân noùi töï do. Bieát quyù troïng töï do cuûa con ngöôøi laø nöôùc coù vaên minh, quoác gia tieán boä. Danh töø giaûi thoaùt trong Phaät giaùo coù nghóa laø côûi môû nhöõng raøng buoäc laøm con ngöôøi maát töï do. Söï raøng buoäc aáy chính do ta taïo laáy. Nhö gieát haïi ngöôøi, bò raøng buoäc trong thuø oaùn; troäm cöôùp cuûa ngöôøi, bò raøng buoäc trong tuø toäi; taø daâm, bò raøng buoäc trong lo sôï v.v… Vì theá, trong giôùi luaät coù teân Pratimoksa (Ba-la-ñeà-moäc-xoa), dòch laø Bieät giaûi thoaùt, nghóa laø giaûi thoaùt töøng phaàn. Chuùng ta môû ñöôïc moái naøo thì giaûi thoaùt phaàn aáy. Söï giaûi thoaùt naøy thöïc teá, höõu hieäu ñoái vôùi ngöôøi bieát soáng vaø yeâu chuoäng töï do. Khoâng phaûi noùi giaûi thoaùt laø bi quan, yeám theá queân caû cuoäc ñôøi, muoán chaïy troán veà theá giôùi beân kia. Giaûi thoaùt ôû ñaây laø xaây döïng con ngöôøi yeâu chuoäng töï do vaø bieát söû duïng töï do. Muoán ñöôïc töï do, chuùng ta ñöøng ñoøi hoûi ôû ñaâu xa, phaûi töï côûi môû nhöõng tính xaáu xa nôi mình tröôùc, ñoàng thôøi cuõng quí troïng nhöõng caùi saûn höõu cuûa ngöôøi. Nôi ta saïch nhöõng tính xaáu, nôi ngöôøi khoâng xuùc phaïm ñeán. Ñoù môùi thöïc laø yeâu chuoäng töï do vaø bieát söû duïng töï do.

Toùm laïi, Phaät giaùo quyeát ñònh coù luaân lyù. Vì haàu heát giaùo lyù ñeàu nhaèm vaøo xaây döïng con ngöôøi toát ñeïp vaø gaây taïo yù thöùc höôùng thöôïng. Song luaân lyù coù thaønh hay khoâng, khi naøo phaân ñònh ñöôïc thieän aùc roõ raøng hay khoâng. Neáu thieän aùc phaân ñònh khoâng ñöôïc, vaán ñeà luaân lyù khoâng theå ñaët ra. Vì vaäy caàn phaûi xeùt tieâu chuaån thieän aùc.