CHÖÔNG II: LUÏC DIEÄU MOÂN THÖÙ LÔÙP CUØNG SANH

Thöù lôùp cuøng sanh laø theàm thang vaøo ñaïo. Neáu ôû coõi Duïc giôùi kheùo thöïc haønh saùu phaùp maø chæ rieâng thaønh töïu phaùp Tònh taâm thöù saùu cuõng ñöôïc giaûi thoaùt cuûa baäc Tam thöøa, huoáng chi ñöôïc ñuû caùc thieàn Tam-muoäi. Phaàn naøy vôùi phaàn tröôùc coù khaùc. Vì côù sao?

Nhö Soå töùc coù hai :

1.- Tu Soå töùc.- Haønh giaû ñieàu hoøa hôi thôû khoâng maïnh, khoâng gaáp, yeân oån thong thaû ñeám töø moät ñeán möôøi, nhieáp taâm taïi soá, khoâng cho dong ruoåi, goïi laø tu Soå töùc.

2.- Chöùng Soå töùc.- Haønh giaû bieát taâm vaän chuyeån töï nhieân töø moät ñeán möôøi khoâng caàn gia coâng. Taâm truï duyeân nôi hôi thôû, bieát hôi thôû roãng nheï, töôùng taâm laàn laàn teá nhò. Ngaïi hôi thôû laø thoâ khoâng muoán ñeám, khi aáy haønh giaû neân boû Soå töùc tu Tuøy töùc.

Tuøy töùc coù hai :

1.- Tu Tuøy töùc - Xaû phaùp ñeám hôi thôû tröôùc, nhaát taâm nöông theo hôi thôû ra, vaøo; nhieáp taâm duyeân hôi thôû, bieát hôi thôû vaøo, ra, taâm truï döùt caùc duyeân, yù khoâng phaân taùn, goïi laø tu Tuøy töùc.         

2.- Chöùng Tuøy töùc- Taâm ñaõ vi teá an tònh khoâng coù loaïn, bieát hôi thôû daøi, ngaén, khaép thaân ra, vaøo. Taâm vaø hôi thôû nöông nhau vaän ñoäng moät caùch töï nhieân, yù nghó loùng ñöùng laëng leõ. Bieát theo hôi thôû laø thoâ, taâm chaùn muoán boû, nhö ngöôøi meät nhoïc muoán nguû khoâng öa laøm caùc vieäc, khi aáy haønh giaû neân xaû Tuøy töùc tu Chæ.

Chæ cuõng coù hai :

1- Tu Chæ - Döùt caùc duyeân löï khoâng nhôù ñeám hôi thôû hay theo hôi thôû, taâm ngöng laëng, goïi laø tu Chæ.

2- Chöùng Chæ - Bieát thaân taâm ñöùng laëng vaøo ñònh, khoâng thaáy töôùng maïo trong ngoaøi, phaùp ñònh giöõ taâm thaàm chuyeån khoâng ñoäng. Haønh giaû khi aáy lieàn khôûi nghó :  Tam-muoäi naøy tuy laø voâ vi tòch tònh, an oån khoaùi laïc, maø khoâng coù trí tueä phöông tieän thì khoâng theå phaù hoaïi sanh töû.  Laïi khôûi nghó : Ñònh naøy thuoäc veà nhaân duyeân, do phaùp aám, giôùi, nhaäp hoøa hôïp maø coù, hö doái khoâng thaät, ta nay khoâng thaáy, khoâng bieát, caàn phaûi chieáu soi. Khôûi nghó theá roài, khoâng ñaém nôi Chæ, maø khôûi Quaùn.

Quaùn coù hai :

1.- Tu Quaùn - Taâm ôû trong ñònh duøng tueä phaân bieät quaùn töôùng hôi thôû ra vaøo vi teá nhö gioù trong hö khoâng; da, thòt, gaân, xöông v.v… ba möôi saùu vaät trong thaân khoâng thaät nhö beï caây chuoái; taâm thöùc voâ thöôøng sanh dieät töøng saùt-na, khoâng thaät coù ta vaø ngöôøi; thaân taâm vaø söï nhaän chòu ñeàu khoâng töï taùnh; ñaõ khoâng coù ngöôøi thì ñònh nöông vaøo ñaâu ? AÁy goïi laø tu Quaùn.

2.- Chöùng Quaùn - Khi quaùn nhö treân, bieát hôi thôû ra, vaøo khaép caùc loã chaân loâng, taâm nhaõn môû saùng thaáy ba möôi saùu vaät vaø caùc loaøi truøng trong thaân, toaøn thaân trong ngoaøi ñeàu baát tònh, bieán ñoåi töøng saùt-na, taâm sanh buoàn möøng ñöôïc Töù nieäm xöù, phaù töù ñieân ñaûo, goïi laø chöùng Quaùn. Quaùn töôùng ñaõ phaùt, taâm duyeân quaùn caûnh phaân bieät phaù deïp, bieát nieäm löu ñoäng khoâng phaûi ñaïo chaân thaät; khi aáy neân xaû Quaùn, tu Hoaøn.

Hoaøn coù hai :

1.- Tu Hoaøn - Ñaõ bieát Quaùn töø taâm sanh, hoaëc töø phaân tích caûnh sanh ñeàu khoâng hôïp baûn nguyeân, phaûi phaûn quaùn, quaùn laïi taâm naêng quaùn. Taâm quaùn naøy töø ñaâu maø sanh ? Laø töø quaùn taâm sanh hay töø khoâng quaùn taâm sanh ? Neáu töø quaùn taâm sanh töùc ñaõ coù quaùn, nay thaät khoâng phaûi theá. Vì sao ? Vì ba phaùp Soå Töùc, Tuøy Töùc, Chæ tröôùc chöa coù phaùp naøo laø Quaùn. Neáu töø khoâng quaùn taâm sanh, caùi khoâng quaùn taâm dieät roài môùi sanh hay khoâng dieät maø sanh ? Neáu khoâng dieät maø sanh töùc hai taâm ñoàng coù. Neáu dieät roài môùi sanh, noù ñaõ dieät maát thì khoâng theå sanh quaùn taâm ñöôïc. Neáu chaáp cuõng dieät cuõng khoâng dieät sanh, cho ñeán khoâng dieät khoâng khoâng dieät sanh ñeàu khoâng theå ñöôïc. Phaûi bieát quaùn taâm voán töï khoâng sanh, bôûi khoâng sanh cho neân khoâng coù, khoâng coù neân töùc laø khoâng, khoâng neân khoâng coù quaùn taâm. Neáu khoâng coù quaùn taâm thì ñaâu coù quaùn caûnh. Caûnh vaø trí caû hai ñeàu maát laø loái troïng yeáu ñeå trôû veà nguoàn vaäy. Ñoù goïi laø tu Hoaøn.

2.- Chöùng Hoaøn - Taâm tueä khai phaùt, khoâng gia coâng löïc maø töï thaàm vaän chuyeån hay phaù deïp phaûn boån hoaøn nguyeân, goïi laø chöùng Hoaøn. Haønh giaû phaûi bieát, neáu rôøi caûnh trí muoán veà khoâng caûnh trí, khoâng khoûi söï troùi buoäc cuûa caûnh trí, vì coøn theo hai beân vaäy. Khi aáy, neân xaû Hoaøn an taâm nôi Tònh ñaïo.

Tònh coù hai :

1.- Tu Tònh - Vì bieát saéc aám tònh khoâng khôûi voïng töôûng phaân bieät, thoï, töôûng, haønh, thöùc cuõng nhö theá. Döùt voïng töôûng caáu goïi laø tu Tònh. Döùt phaân bieät caáu goïi laø tu Tònh. Döùt chaáp ngaõ caáu goïi laø tu Tònh. Toùm laïi, neáu taâm nhö baûn tònh goïi laø tu Tònh. Cuõng khoâng theå coù naêng tu, sôû tu vaø tònh, baát tònh, goïi laø tu Tònh.

2.- Chöùng Tònh - Khi tu nhö treân, boãng suoát thoâng taâm tueä töông öng, voâ ngaïi phöông tieän töï nhieân daàn daàn khai phaùt, ñöôïc Tam tònh muoäi chaùnh thoï, taâm khoâng coøn nöông töïa.

Chöùng coù hai :

1)  Töông töïï chöùng : Naêm thöù phöông tieän töông töï, ñaïo tueä voâ laäu phaùt hieän.

2)  Chaân thaät chöùng : Ñöôïc khoå phaùp nhaãn, cho ñeán voâ ngaïi ñaïo thöù chín v.v… tueä voâ laäu chaân thaät phaùt hieän. Nhöõng phieàn naõo caáu trong tam giôùi heát, goïi laø chöùng Tònh.

Laïi nöõa, quaùn chuùng sanh khoâng, goïi laø Quaùn; quaùn thaät phaùp khoâng, goïi laø Hoaøn; quaùn bình ñaúng khoâng, goïi laø Tònh. Khoâng Tam-muoäi töông öng, goïi laø Quaùn; Voâ töôùng Tam-muoäi töông öng goïi laø Hoaøn; Voâ taùc Tam-muoäi töông öng goïi laø Tònh. Taát caû ngoaïi quaùn goïi laø Quaùn; taát caû noäi quaùn goïi laø Hoaøn; taát caû phi noäi, phi ngoaïi quaùn, goïi laø Tònh. Cho neân Tieân ni Phaïm Chí noùi : “Phi noäi quaùn cho neân ñöôïc trí tueä aáy, phi ngoaïi quaùn cho neân ñöôïc trí tueä aáy, phi noäi ngoaïi quaùn cho neân ñöôïc trí tueä aáy, cuõng chaúng phaûi khoâng quaùn cho neân ñöôïc trí tueä aáy”.

]