CON ÑÖÔØNG MÖÔØI NGHIEÄP LAØNH

H.T THÍCH THANH TÖØ

Thöû phaùp töùc thò Thaäp thieän nghieäp ñaïo. Haø ñaúng vi thaäp? Vò naêng vónh ly saùt sanh, thaâu ñaïo, taø haïnh, voïng ngöõ, löôõng thieät, aùc khaåu, yû ngöõ, tham duïc, saân nhueá, taø kieán.

Dòch:

Phaùp naøy laø con ñöôøng möôøi nghieäp laønh. Nhöõng gì laø möôøi? Laø haèng lìa döùt saùt sanh, troäm cöôùp, taø haïnh, voïng ngöõ, hai löôõi, aùc khaåu, yû ngöõ, tham duïc, saân nhueá vaø taø kieán.

Giaûng:

ÔÛ ñaây giaûi thích möôøi ñieàu laønh laø haèng lìa döùt nghieäp saùt sanh, troäm cöôùp, taø haïnh, voïng ngöõ, hai löôõi, aùc khaåu, yû ngöõ, tham duïc, saân nhueá vaø taø kieán. Chæ keå teân möôøi ñieàu laønh, nghe hôi khoù hieåu, sau ñaây toâi giaûng töøng ñieàu cho quí vò hieåu.

1. Khoâng saùt sanh:

Ngöôøi cö só taïi gia môùi tu, tröôùc heát laø khoâng gieát ngöôøi. Chaúng nhöõng töï thaân mình khoâng gieát ngöôøi, maø mieäng cuõng khoâng xuùi baûo ngöôøi gieát vaø yù cuõng khoâng thích vui khi nghe ngöôøi gieát nhau. Quí vò thaáy giöõ moät giôùi khoâng gieát ngöôøi coù deã khoâng? Thaân khoâng gieát thì deã roài, mieäng khoâng baûo ngöôøi gieát cuõng coù theå giöõ ñöôïc. Nhöng yù khoâng gieát thì khoù, vì neáu keû ñoù laø ngöôøi gaây cho mình nhieàu khoå ñau, khi nghe hoï cheát thì mình caûm thaáy vui. Ñoù laø yù gieát ngöôøi. Theá neân yù gieát ngöôøi khoù traùnh. Ngöôøi naøo gaây khoå ñau cho mình, khi nghe hoï bò haïi, mình khoâng khôûi taâm vui möøng maø loøng caûm thaáy thöông xoùt, nhö theá môùi thaät laø giöõ giôùi khoâng gieát ngöôøi. Ñoù laø naác thang thöù nhaát cuûa ngöôøi tu. Tu nhö vaäy cuõng chöa ñuû vì chæ ñöôïc quaû ñôøi sau khoâng bò ngöôøi gieát. Theá neân phaûi tu theâm nöõa, laø ñoái vôùi nhöõng con vaät lôùn nhö traâu, boø, heo, choù ... cuõng khoâng gieát.

Giôùi khoâng saùt sanh bao haøm töø thoâ ñeán teá. Tuøy khaû naêng cuûa moãi ngöôøi, coù ngöôøi chæ giöõ ñöôïc khoâng gieát ngöôøi. Ngöôøi khaù hôn thì giöõ theâm, khoâng gieát nhöõng con vaät lôùn nhö traâu, boø, heo, deâ ... ñoù laø tieán ñöôïc moät taàng nöõa. Khoâng gieát ngöôøi thì ñöôïc quaû baùo ñôøi sau sanh thaân ngöôøi, an oån khoâng bò ngöôøi gieát. Neáu giöõ theâm khoâng gieát loaøi vaät thì phöôùc baùo theâm lôùn, coù theå sanh leân coõi trôøi. Nhöng nghieäp saùt vaãn coøn ñoái vôùi nhöõng vaät nhoû nhö gaø, vòt, caù, toâm ... Vì vaäy maø chöa döùt saïch maàm gieát haïi, neân vaãn coøn sanh ñi töû laïi, ñeå ñeàn buø maïng soáng cuûa chuùng sanh, chôù chöa thoaùt ly sanh töû. Chöøng naøo döùt heát nghieäp saùt, cho ñeán con deá, con truøn, con muoãi ... vaãn moät loøng thöông xoùt khoâng gieát haïi thì môùi giöõ ñöôïc giôùi saùt vieân maõn. Choã naøy phaûi haøng Thanh vaên, Duyeân giaùc, Boà-taùt môùi thöïc hieän ñöôïc. Quí vò thaáy, chæ moät giôùi thoâi maø haønh ñoäng coù khaùc. Do haønh ñoäng giöõ giôùi khaùc neân quaû baùo cuõng khaùc. Moät giôùi maø chuùng ta coù theå thaønh ngöôøi, cuõng moät giôùi ñoù maø chuùng ta coù theå thaønh trôøi, cuõng moät giôùi ñoù maø chuùng ta coù theå thaønh A-la-haùn thaønh Boà-taùt ... Nhö theá quí vò ñöøng nghó toâi thoï naêm giôùi laø coù giöõ giôùi saùt roài! Môùi nghe thì thaáy giaûn dò deã daøng, nhöng giöõ cho troïn veïn phaûi haøng La-haùn, Boà-taùt ... môùi giöõ noåi. Caùc vò La-haùn, Boà-taùt giöõ giôùi saùt chaúng nhöõng nôi thaân nôi mieäng, maø nôi yù nöõa. Caùc Ngaøi khoâng coøn taâm nieäm saùt haïi, töø ngöôøi ñeán thuù lôùn nhö traâu, boø ... thuù nhoû nhö kieán, muoãi ... moät loøng thöông xoùt vaø toân troïng maïng soáng cuûa chuùng sanh. Neáu thaáy ngöôøi gieát duø laø loaøi vaät nhoû nhö caù, toâm ... cho ñeán truøn, kieán ... maø sanh loøng vui thích, laø coøn chuûng töû saùt haïi nôi taâm nieäm. Nhö vaäy laø giöõ giôùi chöa troïn veïn. Giöõ giôùi troïn veïn vieân maõn chæ coù baäc Thaùnh môùi giöõ ñöôïc. Coøn haøng phaøm phu chuùng ta chæ giöõ ñöôïc phaàn thoâ chôù phaàn teá chöa giöõ noåi.

2. Khoâng troäm cöôùp:

Khoâng troäm cöôùp cuõng giöõ töø thoâ ñeán teá. Haøng cö só taïi gia giöõ giôùi khoâng troäm cöôùp laø khoâng laáy cuûa ngöôøi khi chuû noù khoâng cho. Cho ñeán tieàn cuûa, suùc vaät, caây coû ... chuû khoâng cho maø tìm caùch löøa gaït ñeå thuoäc veà mình, ñeàu goïi laø troäm cöôùp.

3. Khoâng taø haïnh:

Ngöôøi cö só taïi gia khi ñaõ coù gia ñình chæ moät choàng moät vôï, tình caûm khoâng ñoåi thay, khoâng lang chaï vôùi nhöõng ngöôøi nöõ ngöôøi nam khaùc. Coøn ngöôøi xuaát gia laø phaûi soáng ñoäc thaân giöõ phaïm haïnh, khoâng ñöôïc daâm duïc.

Khoâng saùt sanh, khoâng troäm cöôùp, khoâng taø haïnh laø ba nghieäp laønh cuûa thaân.

4. Khoâng noùi doái:

Noùi doái laø chuyeän coù noùi khoâng, chuyeän khoâng noùi coù, noùi traùi vôùi söï thaät ñeå möu caàu quyeàn theá, danh lôïi ... cho mình. Ngöôïc laïi noùi ñuùng vôùi söï thaät laø khoâng noùi doái. Trong giôùi khoâng noùi doái coù nhöõng tröôøng hôïp chaâm chöôùc, chaúng haïn noùi traùi vôùi söï thaät ñeå cöùu ngöôøi cöùu vaät thì khoâng phaïm. Noùi doái ñoù laø vì loøng töø bi laøm lôïi ích cho ngöôøi vaät, chôù khoâng phaûi vì loøng tham. Phaät daïy khoâng noùi doái maø phaûi noùi lôøi chaân thaät.

5. Khoâng noùi hai löôõi:

Noùi hai löôõi laø noùi chia lìa giöõa hai ngöôøi thaân nhau. Ví duï trong gia ñình, hai anh em ñang thuaän hoøa. Coù ngöôøi noùi vôùi ngöôøi em: "Anh chuù noùi chuù laø ngöôøi tham lam, haùo danh, haùo lôïi ...". Roài tôùi ngöôøi anh noùi: "Em chuù noùi chuù laø ngöôøi ñieâu ngoa xaûo traù ...". Hai anh em nghe noùi theá, buoàn loøng baát hoøa nhau. Ñoù laø noùi hai löôõi. Trong phaïm vi gia ñình xaõ hoäi thì goïi laø noùi hai löôõi. Roäng ñeán quoác gia quoác teá duøng trong laõnh vöïc chaùnh trò thì goïi laø noùi ly giaùn. Phaät daïy khoâng neân noùi hai löôõi maø phaûi noùi thuaän hoøa.

6. Khoâng noùi lôøi hung döõ:

Laø khoâng noùi lôøi aùc nhö noùi thoâ tuïc, maéng nhieác, chöûi bôùi, truø ruûa ngöôøi. Do aùc khaåu ñöa ñeán ñaùnh ñaäp cheùm gieát laãn nhau, gaây ñau khoå cho nhau töø gia ñình ñeán xaõ hoäi. Vì vaäy Phaät daïy phaûi noùi lôøi hieàn thieän oân hoøa haèng xa lìa lôøi noùi aùc.

7. Khoâng noùi lôøi trau chuoát:

Noùi trau chuoát laø noùi boùng baåy, ngoa mò khoâng trung thöïc, noùi coát ñeå löøa bòp ngöôøi thuû lôïi cho mình. Hoaëc noùi ñeå meâ hoaëc ngöôøi ñi vaøo voøng toäi loãi. Phaät daïy khoâng neân noùi trau chuoát, phaûi traùnh xa, maø neân noùi lôøi ngay thaät.

Khoâng noùi doái, khoâng noùi hai löôõi, khoâng noùi lôøi hung döõ, khoâng noùi lôøi trau chuoát laø boán nghieäp laønh cuûa mieäng, ngöôøi tu theo Phaät phaûi thöïc haønh.

8. Khoâng tham duïc:

Tham duïc laø öa thích say meâ thuï höôûng naêm moùn duïc laïc ôû theá gian nhö taøi, saéc, danh, thöïc, thuøy (tieàn cuûa, saéc ñeïp, danh voïng, aên uoáng, nguû nghæ). Nguõ duïc teá hôn laø saéc, thanh, höông, vò, xuùc. Nghóa laø nhöõng hình töôùng nhan saéc ñeïp maø ngöôøi meâ ñaém goïi laø tham saéc. Nhöõng aâm thanh eâm aùi du döông, ngöôøi tham ñaém goïi laø tham thanh. Nhöõng höông thôm, ngöôøi tham ñaém goïi laø tham höông. Nhöõng vò ngon, ngoït, beùo ..., ngöôøi tham ñaém goïi laø tham vò. Nhöõng xuùc chaïm eâm aùi, ngöôøi tham ñaém goïi laø tham xuùc. Vaäy naêm duïc thoâ hay teá maø ngöôøi meâ ñaém goïi laø tham duïc.

Baûy phaùp thieän treân töông ñoái deã, chuùng ta coù theå laøm ñöôïc, tôùi phaùp thieän thöù taùm chuùng ta thaáy khoù laøm, vì noù vi teá thuoäc veà taâm. Cho neân ñoái vôùi naêm duïc ngöôøi naøo khoâng tham taøi thì tham saéc, ngöôøi naøo khoâng tham saéc thì tham danh, ngöôøi naøo khoâng tham saéc khoâng tham danh thì tham thöïc, thích aên ngon, ngöôøi naøo khoâng tham taøi, saéc, danh, thöïc thì tham thuøy, thích nguû nghæ, nguû li bì. Trong naêm moùn ñoù ít ai traùnh khoûi, khoâng keït caùi naøy thì cuõng keït caùi kia. Môùi nghe noùi khoâng tham thaáy nhö deã, vì thaáy raèng toâi ñaâu coù aên cöôùp aên troäm cuûa ai, toâi giöõ ñöôïc. Nhöng ñoù chæ laø phaàn thoâ cuûa tham taøi, coøn phaàn teá thì chöa giöõ ñöôïc. Theá neân giôùi khoâng tham, chuùng ta chæ döùt ñöôïc moät hai ñieàu, chôù chöa döùt saïch. Neáu döùt saïch laø ñaõ vaøo baäc Thaùnh. Ngöôøi naøo döùt ñöôïc phaàn tham thoâ, coøn phaàn tham teá cuõng ñöôïc laøm ngöôøi trôøi roài. Song muoán tu tieán hôn nöõa laø phaûi bôùt tham, baét ñaàu töø moät moùn cho ñeán naêm moùn laø chöùng quaû Thaùnh.

9. Khoâng saân giaän:

Saân nhueá laø noùng giaän, ñoái vôùi caûnh vöøa yù sanh loøng vui thích ñaém meâ, ñoái vôùi caûnh traùi yù nghòch loøng sanh taâm noùng naûy töùc giaän. Saân thoâ thì mieäng la loái maéng chöûi tay ñaùnh chaân ñaù. Teá hôn thì mieäng khoâng noùi, tay chaân khoâng hoaït ñoäng, nhöng saéc maët ñoåi, trong loøng noùng naûy böïc boäi. Teá hôn nöõa loøng khoâng böïc boäi maø khoâng vui. Ñoù laø hieän töôùng saân töø thoâ ñeán teá. Ngöôøi tu heát saân laø khi naøo bò maéng chöûi, hay bò ñoái xöû teä baïc, maø vaãn thaûn nhieân loøng khoâng giaän khoâng buoàn, laïi khôûi taâm thöông cho ngöôøi meâ muoäi ñang taïo toäi loãi. Taâm traïng naøy chæ coù Phaät vaø Boà-taùt môùi thöïc hieän ñöôïc. Vaäy khoâng saân giaän tu tôùi bao laâu môùi heát? Tu ñeán khi naøo ngöôøi ñôøi ñoái xöû teä baïc hay maéng chöûi, loøng khoâng buoàn giaän maø vaãn töôi cöôøi nhö ñang uoáng nöôùc cam loà, thì chöøng ñoù môùi xong. Muoán ñöôïc nhö vaäy, thì töø caùi saân thoâ laø mieäng la, tay ñaùnh, chaân ñaù ... phaûi haïn cheá töø töø, khoâng cho tay chaân hoaït ñoäng moãi khi noåi noùng, roài tôùi mieäng khoâng cho noùi. Nhö vaäy caám töø tay, chaân, mieäng, roài ñeán taâm khoâng giaän khoâng buoàn. Ai ñoái xöû teä baïc hay maéng chöûi, vaãn vui cöôøi, tu nhö theá môùi tieán boä. Khoâng ai döùt moät laàn ñöôïc maø phaûi döùt töø thoâ ñeán teá nhö ñaõ noùi.

10. Khoâng taø kieán:

 Taø kieán laø thaáy leäch tin laàm. Sôû dó thaáy leäch tin laàm laø do si meâ, thieáu trí tueä maø ra. Neáu keå thì nhieàu voâ soá, ôû ñaây toâi chæ neâu nhöõng vieäc caên baûn vaø nhöõng loãi Phaät töû thöôøng vaáp phaûi. Nhö tröôùc toâi ñaõ ñeà caäp thöôøng kieán, töùc laø tin mình coù moät linh hoàn sau khi cheát coøn hoaøi khoâng maát. Vaø ñoaïn kieán thì tin raèng thaân naøy do töù ñaïi hôïp thaønh, sau khi cheát töù ñaïi raõ tan khoâng coøn gì heát. Ñoù laø hai kieán chaáp raát naëng cuûa ngoaïi ñaïo ñöa ñeán nhöõng cuoäc khaåu chieán soâi noåi ôû AÁn Ñoä thôøi ñöùc Phaät.

Ñaây toâi khoâng giaûi thích nöõa, chæ noùi qua nhöõng taø kieán maø ngöôøi Phaät töû Vieät Nam thöôøng vaáp phaûi. Nhö coù nhieàu ngöôøi ñau khoâng uoáng thuoác, ñi caàu Thaùnh maãu, caàu coâ caäu, caàu baø thuûy, baø hoûa cho buøa pheùp uoáng, ñeo ñeå heát beänh. Hoaëc coù caây söù, caây ña bò moái hay kieán ñuïc thaønh nhöõng laèn chöõ hay hình ngöôøi, thì cho ñoù laø thaàn thaùnh hieän, ruû nhau ñeán goác caây thaép höông vaùi laïy, nguyeän caàu thaàn thaùnh ban phöôùc cho ñöôïc bình an tai qua naïn khoûi. Hoaëc treân khoâng trung coù cuïm maây hay ñaùm khoùi traéng gioáng hình ngöôøi, hình roàng thì cho laø Phaät, thaùnh hieän, ruû nhau ra chieâm ngöôõng ñaûnh leã ... Ñoù laø nhöõng haønh ñoäng do taø kieán meâ tín.

Trong kinh thöôøng noùi Phaät tuøy duyeân hoùa ñoä chuùng sanh. Neáu chuùng sanh laø chö thieân thì Phaät ñaûn sanh ôû coõi trôøi ñeå hoùa ñoä. Neáu chuùng sanh laø loaøi ngöôøi thì Phaät ñaûn sanh ôû coõi ngöôøi ñeå hoùa ñoä. Neáu chuùng sanh laø loaøi roàng thì Phaät giaùng sanh ôû coõi roàng ñeå hoùa ñoä ... Toùm laïi, caàn ñoä loaøi naøo thì Phaät giaùng sanh vaøo loaøi ñoù ñeå hoùa ñoä. Ngaøi haønh haïnh Boà-taùt sanh hoaït moät caùch bình thöôøng, chôù khoâng bieán hieän nhöõng hình daùng kyø laï, laøm nhöõng vieäc huyeàn bí ñeå meâ hoaëc chuùng sanh. Chuùng sanh voán ñaõ si meâ thì phaûi laøm cho chuùng sanh tænh saùng, döùt meâ laàm, heát khoå ñau, môùi laø töø bi. Neáu meâ hoaëc chuùng sanh laøm cho chuùng sanh caøng meâ môø theâm thì ñaâu phaûi haïnh töø bi cuûa baäc hieàn thaùnh!

Laïi nöõa, coù nhieàu ngöôøi xin xaêm, coi tay, boùi queû ... ñoù laø nhöõng nhaän ñònh sai laàm taàm thöôøng maø ña soá khoâng boû ñöôïc. Chuùng ta ñaõ bieát Phaät daïy do ba nghieäp laønh maø sanh coõi ngöôøi, coõi trôøi, cuõng do ba nghieäp laønh maø chöùng quaû Thanh vaên, Bích chi, Boà-taùt, Phaät. Ngöôïc laïi do ba nghieäp döõ maø rôi vaøo ñòa nguïc, ngaï quæ, suùc sanh. Neân nhôù khoâng coù quaû baùo toát hay xaáu naøo do boùi queû coi tay taïo ra. Bieát sai laàm maø boû khoâng ñöôïc cuõng hoùa ra taø kieán meâ tín. Nghe kinh thì cuõng hieåu maø sôï thì vaãn sôï, neân vaãn khoå. Nhö nghe thaày boùi noùi naêm naøy thaùng naøy xaáu, trong loøng cöù boàn choàn lo laéng, cuùng kieáng vaùi laïy ñuû thöù. Ñoù laø chöa coù chaùnh kieán baát ñoäng nhö Phaät daïy ôû tröôùc. Neáu ngöôøi coù chaùnh kieán baát ñoäng thì duø coù gaëp vieäc böùc baùch ñeán ñaâu, cuõng vaãn bình thaûn khoâng lo sôï. Chaúng haïn coù ai noùi ngaøy mai oâng cheát, chuùng ta vaãn thaûn nhieân vì ñaõ bieát ñôøi ngöôøi ai cuõng phaûi cheát, heát duyeân laø thaân phaûi raõ, khoâng raõ sôùm thì raõ muoän, caàu cuùng van vaùi roài cuõng phaûi cheát neân khoâng caàu. Nhöôïc baèng ngaøy mai khoâng cheát thì thoâi, khoâng lo buoàn sôï seät. Neáu nghe noùi mình saép cheát lo sôï, chaïy ñi coi thaày, caàu cuùng van vaùi xin cho khoûi cheát, laø taø kieán. ÔÛ tröôùc, Phaät daïy Long vöông: "OÂng phaûi nhôù chaùnh kieán baát ñoäng". Ngöôøi coù chaùnh kieán töùc laø coù loøng tin saâu chaùnh phaùp thì khoâng ñoäng. Chuùng ta vì loøng tin ñoái vôùi chaùnh phaùp chöa vöõng, neân hay bò lay ñoäng. Ngöôøi hay ñoäng laø thieáu nieàm tin ñoái vôùi phaùp Phaät thì söï tu haønh cuûa mình laøm sao ñöôïc lôïi ích? Theá neân ngöôøi Phaät töû phaûi coù "Chaùnh kieán baát ñoäng".

Trong kinh A-haøm coù ghi: Tröôûng giaû UÙc-giaø khi gaëp Phaät, ñöôïc Phaät duøng nhieàu phöông tieän giaùo hoùa khai ngoä. Sau khi oâng nghe ñöôïc lyù Töù ñeá, döùt tröø moïi nghi hoaëc, ñoái vôùi Phaät, ñoái vôùi phaùp oâng ñaët troïn veïn nieàm tin, khoâng lay chuyeån. Khoâng tìm caàu moät toân sö naøo khaùc, cuõng khoâng kieám tìm moät phaùp moân naøo khaùc. Loøng tin Phaät phaùp cuûa oâng raát vöõng khoâng ñoäng lay. Sau khi Phaät Nieát-baøn oâng phaùt nguyeän boá thí lôùn, trong luùc oâng boá thí thì taøu buoân cuûa oâng bò ñaém. Chö Tyø-kheo ngaïi saûn nghieäp cuûa oâng bò tieâu taùn heát, neân cöû toân giaû A-nan ñeán khuyeân oâng neân döøng cuoäc boá thí. Tröôûng giaû UÙc-giaø traû lôøi, oâng haønh xaû nhö theá duø cho cuûa caûi oâng coù khoâ caïn heát, cuõng chæ ñeå laøm troøn boån nguyeän cuûa oâng, gioáng y nhö boån nguyeän cuûa vò Chuyeån Luaân Thaùnh Vöông.

Quí Phaät töû coù vò naøo ñaët nieàm tin saâu vöõng ñoái vôùi phaùp Phaät nhö tröôûng giaû UÙc-giaø khoâng? Tin saâu nhö vaäy môùi laø chaùnh kieán baát ñoäng. Ngaøy nay coù nhieàu Phaät töû ham soáng sôï cheát, ham giaøu sôï ngheøo. Neáu coù ai baøy veõ neân ñeán ñeàn naøy mieáu noï, ñeå caàu thaàn linh hoä meänh ñöôïc soáng laâu, caàu thaàn linh ban phuùc ñöôïc giaøu sang, thì hoï khoâng ngaàn ngaïi ñeán ñeå caàu khaån van vaùi. Vì vaäy ñaïo Phaät bò cheâ laø meâ tín. Phaùp Phaät daïy khoâng coù meâ tín nhö theá, chæ vì ngöôøi mang danh Phaät töû khoâng coù loøng tin baát ñoäng vôùi chaùnh phaùp, cöù chaïy ñeán choã naøy van vaùi, chaïy ñeán choã kia van xin, neân ñaïo Phaät bò mang tieáng khoâng toát. Neáu ngöôøi Phaät töû chaùnh tín thì khoâng bao giôø tin nhöõng söï vieäc xaûy ra ngoaøi lyù nhaân quaû. Moïi hieän töôïng xaûy ra ñeàu do nhaân quaû, nhaân toát thì quaû toát, nhaân xaáu thì quaû xaáu. Neáu quaû xaáu thì can ñaûm chòu, neáu quaû toát thì vui veû nhaän.

Ñeán ñaây toâi noùi ra ngoaøi kinh Thaäp Thieän moät chuùt ñeå quí vò hieåu deã tu. Trong luaän Saùu Cöûa Vaøo Ñoäng Thieáu Thaát, Toå Boà-ñeà-ñaït-ma coù daïy tu Baùo Oaùn Haïnh, töùc laø ngöôøi tu phaûi thöïc haønh haïnh traû thuø. Quí vò nghe ngöôøi tu maø traû thuø coù ngaïc nhieân khoâng ? Quí vò haõy nghó kyõ xem traû thuø baèng caùch naøo? Ngaøi daïy khi gaëp tai naïn ñau khoå chuùng ta phaûi nghó: Khoâng phaûi tai naïn ñau khoå ngaãu nhieân coù, maø do ñôøi tröôùc mình taïo nghieäp aùc, neân hoâm nay quaû thaønh töïu. Mình ñaõ taïo nhaân nay phaûi can ñaûm nhaän quaû, khoâng than trôøi traùch ngöôøi. Khi heát quaû xaáu roài thì heát khoå. Nhö vaäy laø Baùo Oaùn Haïnh. Neáu tai hoïa tôùi maø than trôøi traùch ngöôøi, thì ñaâu coù heát nôï, oaùn caøng theâm oaùn. Ví duï tröôùc kia oâng Baùt aên ôû mích loøng oâng Thaäp. Sau oâng Thaäp coù quyeàn theá, oâng traû thuø laøm cho gia ñình oâng Baùt tan naùt khoå ñau. Nhö vaäy laø hai laàn oaùn thuø, laàn thöù nhaát oâng Thaäp oaùn thuø oâng Baùt, laàn thöù hai oâng Baùt oaùn thuø oâng Thaäp vaø baây giôø oâng Baùt ñang chôø cô hoäi traû thuø oâng Thaäp. Xöû vôùi nhau nhö vaäy coù heát thuø khoâng ? -- Khoâng. Thaønh ra traû thuø maø traùi laïi gaây theâm thuø, oaùn thuø choàng chaát leân nhau khoâng bao giôø heát. Toå daïy "traû thuø" laø traû heát thuø, khoâng coøn thuø nöõa, traû baèng caùch quaû ñeán thì can ñaûm chòu, khoâng than khoâng traùch thì oaùn thuø ñau khoå khoâng coøn nöõa. Ñoù laø "traû thuø" theo lyù nhaân quaû. Ngöôøi naøo bieát traû thuø nhö theá thì oaùn thuø nhaát ñònh seõ heát. Khoâng bieát traû thuø nhö vaäy thì thuø oaùn coøn hoaøi, vì traû thuø töùc laø gaây theâm thuø laøm sao heát ñöôïc? Toå Ñaït-ma daïy "traû thuø" maø khoâng gaây oaùn neân thuø khoâng coøn. Quí vò xeùt ngöôøi bieát ñaïo lyù tu haønh, coù ai muoán nghieäp nôï mình coøn hoaøi khoâng? Ai cuõng muoán heát nôï neân phaûi traû, nhôù traû maø ñöøng vay nöõa. Tai hoïa ñeán, laïi tôùi mieáu naøy ñeàn noï, ñeå van vaùi caàu cuùng thì bao giôø môùi heát nôï? Laøm nhö theá laø khoâng daùm traû, khoâng daùm traû laø khoâng heát nôï.

Toùm laïi, Phaät daïy chuùng ta phaûi coù chaùnh kieán, khi ñaõ coù chaùnh kieán roài thì can ñaûm vui chòu moïi khoå ñau xaûy ñeán, khoâng than khoâng traùch. Vì bieát quaû khoå ñeán laø do mình taïo nhaân xaáu ôû ñôøi tröôùc. Neáu troán traùnh hoaëc than traùch, hoaëc vaùi laïy van xin cuõng khoâng heát toäi, coù khi laïi theâm toäi vaø taêng theâm taø kieán nöõa laø khaùc. Theá neân Toå Boà-ñeà-ñaït-ma daïy tu haïnh Baùo Oaùn ñeå döùt thuø döùt toäi. Ñoù laø haïnh thöù nhaát.

Ñeán haïnh thöù hai laø haïnh Tuøy Duyeân. Ngaøi daïy chuùng ta sanh ra ñôøi ñöôïc gaëp nhöõng duyeân toát, laøm aên ñuùng thôøi, giaøu coù, nhieàu tieàn cuûa, aên söôùng maëc ñeïp sang caû. Phaûi nghó raèng: Do nghieäp laønh ñôøi tröôùc maø mình ñöôïc sanh choã toát laøm ñöôïc vieäc toát, neân môùi ñöôïc giaøu sang sung söôùng. Do duyeân phöôùc ñôøi tröôùc ñeå laïi ngaøy nay ñöôïc höôûng thì khoâng neân höôûng heát, neáu höôûng heát thì phaûi khoå, vì vaäy phaûi tieáp tuïc gieo nhaân laønh luoân luoân khoâng döøng. Ñoù laø tröôøng hôïp thöù nhaát. Ñeán tröôøng hôïp thöù hai laø phaûi nghó ngaøy nay mình ñöôïc giaøu sang sung söôùng laø do duyeân nghieäp laønh ñôøi tröôùc neân khoâng töï cao ngaõ maïn, khoâng khinh khi ngöôøi, vì khoâng phaûi taøi trí cuûa mình. Trong khoâng ngaõ maïn, ngoaøi lo laøm ñieàu toát thì deã tieán treân ñöôøng tu.

Tuy nhieân, cuõng coù ngöôøi khoâng thoâng lyù nhaân quaû, laøm aên ñöôïc phaùt ñaït thì cho laø may maén, laøm aên bò thaát baïi thì cho laø ruûi ro. Ñoå thöøa may ruûi laø taø kieán. Chôù khoâng bieát do nghieäp laønh ñôøi tröôùc neân nay mình nghó gì ñuùng naáy laøm gì ñöôïc naáy. Theá neân Phaät noùi do phöôùc khieán cho con ngöôøi heát khoå, muoán gì ñöôïc naáy. Nghieäp aùc laøm cho ngöôøi khoå, vieäc xaûy ra thöôøng traùi yù mình, khoâng ñöôïc toaïi yù. Theá neân ngöôøi coù phöôùc muoán gì ñöôïc naáy, coøn ngöôøi voâ phöôùc thì muoán maø khoâng ñöôïc. Ngöôøi khoâng hieåu lyù nhaân quaû ñoå thöøa cho may ruûi laø troán traùch nhieäm, töï cao yû taøi khi laøm ñöôïc vieäc, oaùn traùch khi thaát baïi. Theá neân ngöôøi Phaät töû chaân chaùnh phaûi coù nhaän ñònh ñuùng vôùi ñaïo lyù, luùc naøo cuõng bieát khoâng coù vieäc gì ngaãu nhieân ñeán, maø do phöôùc nghieäp ñôøi tröôùc, cho neân coá gaéng laøm laønh ñeå vun boài theâm phöôùc ñöùc.

(Trích "Kinh Thaäp Thieän Giaûng Giaûi", 1997)

HT Thích Thanh Töø

?

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM