PHAÙP MOÂN KHOÂNG HAI

H.T THÍCH THANH TÖØ

MÔÛ ÑAÀU

Naêm 1984, taát caû quyù vò ñeán chuùc möøng naêm môùi, toâi coù nhieàu lôøi noùi chuyeän cuøng quyù vò goïi laø nhaéc nhôû nhau treân con ñöôøng tu haønh, ñeå moïi ngöôøi coù ñaày ñuû tö lieäu giaùc ngoä vaø giaûi thoaùt.

Ñìeàu chuùng toâi muoán noùi thaúng hoâm nay laø PHAÙP MOÂN KHOÂNG HAI hay laø Baát Nhò Phaùp moân. Noùi khoâng hai ñaây, toâi seû chæ daãn töø Kinh ñeán Thieàn ñeå quyù vò thaáy vaø nghieàn ngaãm ñaïo lyù roõ raøng treân ñöôøng tu ñeå khoûi ngôø vöïc, hoaëc maéc phaûi beänh thieân chaáp, hoaëc beänh naøy noï.

KINH BAÙT NHAÕ

Taát caû ngöôøi tu muoán thoaùt khoå ñöôïc vui khoâng gì hôn duøng trí hueä Baùt nhaõ khai saùng, phaù tan moïi chaáp meâ cuûa mình, môùi ñöôïc heát khoå. Vì vaäy môû ñaàu kinh Baùt Nhaõ noùi veà phaùp moân khoâng hai theá naøo? Toâi daãn caâu: "Saéc töùc thò khoâng, khoâng töùc thò saéc", nhö vaäy saéc vaø khoâng laø hai, ôû ñaây tinh thaàn Baùt nhaõ cho ta thaáy saéc chính laø khoâng, khoâng chính laø saéc, ngay trong saéc ñaõ laø khoâng, ngay trong khoâng ñaõ laø saéc thì laøm sao coù hai? Ñoù laø tinh thaàn Baùt nhaõ. Taïi sao saéc töùc khoâng, khoâng töùc saéc? Toâi xin noùi veà hai maët.

1. Maët thöù nhaát laø trong saéc coù khoâng, töùc laø khoâng vaø saéc töông ñoái. Trong saéc coù khoâng theá naøo? Gaàn ñaây quyù vò nghe roõ tinh thaàn khoa hoïc nhôø kính hieån vi, ngöôøi ta nhìn thaáy phaàn Khoâng nhieàu hôn Saéc. Nhö vaäy trong saéc ñaõ nhoùm chöùa khoâng roài. Thaân chuùng ta khi nghieäp heát thì khoâng nhieàu hay saéc nhieàu? Moãi loã chaân loâng thöa roài boû, loã muõi, loã tai, mieäng taát caû ñeàu thöa boû môùi coù khoâng khí vaøo, môùi coù thöùc aên luaân chuyeån ôû trong. Chính caùi thaân saéc chaát naøy mang ñaày caùi khoâng, ôû trong caùi khoâng cuõng mang ñaày ñuû hình saéc vi teá nhoû nhöùt maø maét chuùng ta khoâng nhìn thaáy ñöôïc, phaûi duøng kính hieån vi phoùng roïi ra môùi thaáy ñaày ñuû hình saéc trong ñoù. Nhö vaäy khoâng, khoâng haún laø khoâng, khoâng haún laø saéc maø caùi naøy ñaõ coù caùi kia, ngay caùi kia ñaõ coù caùi naøy. Vaäy thaáy roõ khoâng vaø saéc laø hai caùc ñoái ñaõi cho ñeán thò phi, höõu voâ v.v...ñeàu naèm trong ñoái ñaõi aáy. Taát caû ñoái ñaõi ñeàu laø khoâng thöïc, chæ göôïng taïm noùi. Vôùi trí tueä Baùt nhaõ thaáy khoâng coù caùi khoâng cuõng ngoaøi caùi khoâng. Ñoù laø toâi noùi caùi "Khoâng ñoái ñaõi", do duyeân hôïp maø coù, nhieàu yeáu toá, nhieàu nguyeân nhaân hôïp laïi thaønh. Do nhieàu thöù hôïp thaønh neân khoâng theå coá ñònh, chæ laø tuøy duyeân. Ñuû duyeân thì hôïp, goïi laø coù, thieáu duyeân thì tan, goïi laø khoâng. Vaäy thì caùi hieän coù laø duyeân chöù khoâng coù töï taùnh, khoâng coù töï taùnh neân goïi laø khoâng.

Tuy maét thaáy coù maø töï taùnh laø khoâng. Cuõng caùi khoâng, tuy khoâng maø khoâng coá ñònh laø khoâng, taïi sao? Vì ñuû duyeân hôïp thaønh saéc, ñang trong khoâng maø coù caùi gì hôïp laïi, hoaëc laø ñaát, ñaù, nhaø cöûa v.v... thì ngay trong khoâng bieán thaønh saéc, ngay trong saéc ñoåi thaønh khoâng.

2. Saéc vaø khoâng ñeàu laø töôùng cuûa duyeân, neân khoâng coù töï taùnh, cuõng vaãn laø khoâng. Coù ñaõ laø khoâng thì khoâng chaáp coù thöïc, khoâng ñaõ laø coù thì khoâng chaáp khoâng thöïc. Khoâng chaáp coù thöïc, khoâng chaáp khoâng thöïc, töùc laø khi noùi caùi ñoù laø coù maø ngöôøi khaùc noùi laø khoâng thì mình neân caõi khoâng? Bôûi vì mình thaáy coù khoâng thöïc coù, khoâng khoâng thöïc khoâng thì neân caõi laøm gì?

Quyù vò thaáy roõ raøng saéc vaø khoâng khoâng hai thì chuùng ta maát heát nhöõng nieäm tranh hôn thua, phaûi quaáy. Neáu chuùng ta khoâng tranh hôn thua, phaûi quaáy, chuùng ta coù phieàn naõo khoâng? Sôû dó chuùng ta giaän ngöôøi naøy, buoàn ngöôøi kia laø taïi mình noùi caùi naøy phaûi, ngöôøi khaùc noùi quaáy, mình noùi caùi naøy quaáy, hoï noùi phaûi. Hai caùi khaùc nhau neân coù söï choáng ñoái sanh böïc boäi, ñoù laø phieàn naõo. Chuùng ta thaáy töôøng taän: Saéc vaø khoâng khoâng hai thì coù khoâng, phaûi quaáy, toát xaáu cuõng khoâng hai. Taát caû ñoái ñaõi ñeàu khoâng coù thöïc. Bôûi khoâng coù thöïc hay khoâng coá ñònh, neân chuùng ta ñöøng chaáp thì khoâng coøn khoå naõo. Ñoù laø moät loái tu raát deã, raát gaàn, cho neân saéc khoâng cuûa Baùt nhaõ cho ta thaáy roõ taát caû söï vaät ôû theá gian thì phöông tieän, ngöõ ngoân taïm ñaët laø coù hoaëc khoâng, thieän hoaëc aùc, phaûi hoaëc quaáy. Taïm ñaët ñeå duøng chôù khoâng phaûi laø cöùu caùnh, khoâng phaûi laø chaân lyù. Hieåu nhö vaäy chuùng ta ñöøng chaáp, chuùng ta seõ töï taïi tröôùc moïi hình töôùng ñoåi thay, tröôùc moïi ngoân ngöõ sai bieät, khoâng coøn phieàn naõo. Vì vaäy quyù vò nhôù trong nhaø Phaät noùi: "Phieàn naøo töùc Boà ñeà" phaûi vaäy khoâng? Khoâng phaûi rôøi phieàn naõo maø coù Boà ñeà rieâng nhö theá gian noùi: "Toâi phieàn naõo quaù", phieàn naõo laø taâm ñieân ñaûo, roái raém. Boà ñeà laø taâm thanh tònh, giaùc ngoä, ngöôøi ta noùi phieàn naõo laø khaùc vôùi giaùc ngoä, giaùc ngoä laø khaùc vôùi phieàn naõo. Phaät giaùo ñaïi thöøa thaáy ngay trong phieàn naõo laø Boà ñeà. Boà ñeà khoâng kheùo thì thaønh phieàn naõo. Nhö vaäy phieàn naõo töùc Boà ñeà sao? Boà ñeà töùc phieàn naõo sao? Toâi thí duï, mình leân chuøa tuïng kinh laø Boà ñeà ñeán tröôùc Phaät trang nghieâm tuïng kinh, maø ngöôøi ñaùnh moõ khoâng vöøa yù lieàn noåi saân leân, töùc Boà ñeà laø phieàn naõo vaäy.

Sao laø phieàn naõo töùc Boà ñeà? Ví duï mình ñang giaän moät huynh ñeä naøo ñoù, giaän ñoû maët thì laø phieàn naõo. Khi aáy baát thaàn coù moät sö huynh ñi ngang qua thaáy noùi: "Ñaõ tu maø coøn giaän sao?" Mình thaáy xaáu hoå, taâm laëng leõ thanh tònh laïi, töùc phieàn naõo thaønh Boà ñeà, khoûi tìm kieám ñaâu xa. Quyù vò thaáy phieàn naõo, Boà ñeà ñaâu xa. Taâm daáy leân ñieân ñaûo laø phieàn naõo, laëng xuoáng thì thanh tònh laø Boà ñeà. Ngay trong Boà ñeà khoâng kheùo bieán thaønh phieàn naõo. Khoâng coù hai thöù xen voâ, chuùng ta kheùo tu thaáy roõ hai caùi khoâng rôøi nhau, ngay phieàn naõo chuyeån thaønh Boà ñeà, khoâng kheùo Boà ñeà bieán thaønh phieàn naõo. Ñaây laø noùi chuùt ít ñeå quyù vò hieåu lyù "saéc töùc thò khoâng, khoâng töùc thò saéc", cuõng töông töï nhö vaäy. Ñoù laø daãn ñaïi khaùi kinh Baùt Nhaõ cho quyù vò thaáy lyù khoâng hai.

KINH PHAÙP HOA

Theo kinh Phaùp Hoa, quyù vò tuïng "Phaåm Töï" töùc laø phaåm môû ñaàu, quyù vò thaáy Phaät daïy ñieàu gì trong aáy? Phaät khoâng noùi caâu naøo heát. Thaáy ngaøi ngoài kieát giaø, loâng traéng giöõa chaën maøy phoùng moät luoàng haøo quang soi thaáu ñeán coõi trôøi Höõu Ñaûnh, nöông theo haøo quang ñoù ngöôøi ta thaáy caùc vò Boà taùt tu nhaân thaønh ñaïo, tu nhaân thaønh quaû raát roõ raøng. Luoàng haøo quang ñoù soi thaáu xuoáng ñòa nguïc A Tyø, ñaïi chuùng nöông haøo quang thaáy nhaân naøo? taïo nhaân gì? taïo nghieäp gì? ñoïa ñòa nguïc thöù maáy? Thaáy roõ heát, nghóa laø ngöôøi naøo cuõng bieát töø nhaân ñòa nguïc, ngaï quyû, suùc sanh cho tôùi nhaân Thanh vaên, Boà taùt ñeàu thaáy roõ raøng. Nhö vaäy Phaät muoán noùi caùi gì? Chaën maøy laø hai beân, phaûi vaäy khoâng? Laø khoâng hai beân. Haøo quang töôïng tröng cho trí hueä, giöõa chaën maøy laø khoâng keït hai beân, trí hueä khoâng keït hai beân môùi thaáy toät cuøng leõ giaûi thoaùt thaønh Phaät. Trí khoâng maéc keït hai beân, trong kinh Phaùp Hoa goïi laø tri kieán Phaät (Trí khoâng keït hai beân). Neáu quyù vò ñoïc laïi seõ thaáy roõ raøng, bôûi vì tri kieán Phaät, môùi thaáy roõ nhaân sanh töû luaân hoài, nhaân Boà ñeà, Nieát Baøn, giaûi thoaùt. Ngöôøi naøo thaáy ñöôïc trí ñoù seõ thaønh Phaät. Vì Phaät thaáy roõ luaân hoài sanh töû cuûa chuùng sanh: nhaân theá naøo? Quaû theá naøo? Phaät ñeàu thaáy roõ, ngaøi thaáy roõ nhaân theá naøo giaûi thoaùt ñeán quaû Boà ñeà. Nhö vaäy thaáy roõ hai manh moái ñoù, keát quaû cuûa con ñöôøng ñoù töùc laø Phaät. Tri kieán Phaät laø khoâng keït hai beân, thaáy roõ lyù luaân hoài sanh töû vaø lyù giaûi thoaùt sanh töû, khoâng coøn nghi ngôø, ñaït tôùi choã vieân maõn, ñoù laø Phaät.

Ñeán phaåm thöù 12 laø phaåm Ñeà Baø Ñaït Ña. Quyù vò nhôù baø Long Nöõ bao nhieâu tuoåi? Ngöôøi ta keâu naøng Long nöõ, nhöng toâi keâu baø Long nöõ. Trong hoäi Phaùp Hoa vaø baø Long nöõ taùm tuoåi, nay ñaõ treân hai ngaøn naêm roài thì keâu baèng baø gì môùi ñöôïc. Toâi keâu baèng baø cuõng chöa xöùng. Baø Long nöõ do ngaøi Vaên Thuø giaùo hoùa nhaän ra tri kieán Phaät. Tri kieán Phaät khoâng coù hai beân thì coù maéc keït khoâng? Khoâng maéc keït nam nöõ, vì nam nöõ laø hai beân maø tri kieán Phaät khoâng keït nöõ nam.

Than oâi! Gaàn ñaây ngöôøi ta tu haønh laïi caàu chuyeån nöõ thaønh nam ñeå tu haønh tinh taán giaùo hoùa chuùng sanh, chöù mang thaân nöõ nghieäp chöôùng eâ cheà tu haønh khoâng tieán. Ngay nôi tri kieán Phaät khoâng coù nam nöõ. Mình soáng vôùi tri kieán Phaät khoâng thaät coù nam nöõ thì chuyeån nöõ thaønh nam laøm gì cho maát coâng. Boà taùt Trí Tích hoûi Boà taùt Vaên Thuø ñi giaùo hoùa ôû Long Cung coù vò naøo ngoä ñaïo chöa? Boà taùt Vaên Thuø noùi coù. Moät luùc baø Long nöõ xuaát hieän, ngaøi Trí Tích vaø Xaù Lôïi Phaát khôûi nghi, vì Phaät noùi ngöôøi nöõ coù chín ñieàu chöôùng khoâng theå thaønh Phaät, thaønh ma vöông coøn khoâng ñöôïc, huoáng laø thaønh Phaät. Baø Long nöõ coøn laø con nít, laø ngöôøi nöõ, coäng theâm laø suùc sanh. Ba thöù teä nhö vaäy maø ngaøi Vaên Thuø noùi ñoù laø ngöôøi ngoä ñaïo thì ngaøi Xaù Lôïi Phaát laøm sao tin noåi. Baø Long nöõ bieát hai ngaøi khoâng tin, cho neân ñeán tröôùc Phaät laáy haït chaâu daâng leân Phaät, Phaät lieàn nhaän haït chaâu. Baø hoûi ngaøi Trí Tích vaø Xaù Lôïi Phaát: "Caùc ngaøi thaáy Theá Toân nhaän haït chaâu cuûa toâi daâng leân, laâu hay mau?"

Ngaøi Xaù Lôïi Phaát noùi: "Mau laém".

Baø Long nöõ noùi: "Toâi thaønh Phaät cuõng nhanh nhö vaäy".

Lieàn ñoù baø sang phöông Nam nöôùc Voâ Caáu chuyeån thaân thaønh Boà taùt, thaønh Phaät lieàn, nhôø caùi gì maø mau thaønh Phaät vaäy? Nhôø baø nhaän ra tri kieán Phaät laø trí khoâng keït hai beân. Trí ñoù khoâng nam nöõ neân khoâng bò chöôùng, coøn thaân nghieäp chöôùng saâu daøy cuûa ngöôøi nöõ (toâi noùi ñaây khoâng phaûi cheâ) laø ñöùng treân nghieäp töôùng maø noùi, tri kieán Phaät ñöùng beân Phaät taùnh hay treân phaùp thaân maø noùi. Nhìn treân Phaät taùnh hay treân phaùp thaân thì khoâng coù nam nöõ, khoâng coù hai, coøn thaáy nam nöõ laø nhìn treân nghieäp töôùng laø töông ñoái, laø hö giaû ñaâu coù thaät. Vaäy taïi sao mình khö khö chaáp caùi giaû doái, khoå sôû mang chuyeån caùi giaû doái naøy sang giaû doái khaùc laøm chi cho cöïc nhoïc. Bieát roõ giaû huyeãn thì nöõ nam cuõng laø giaû, ngay ñoù mình soáng vôùi caùi chaân thaät khoâng nam khoâng nöõ cho khoûe. Quyù vò neân bieát, trí hueä sieâu thoaùt caùi chaáp töông ñoái. Trí hueä ñoù laø tri kieán Phaät, cho neân baø Long nöõ thaønh Phaät chæ trong chôùp maét. Quyù vò tu theo ñöôøng loái naøy cuõng vaäy, laøm sao thaønh Phaät trong chôùp maét khoûi chuyeån thaân nöõ nam gì heát. Ñoù laø kinh Phaùp hoa.

KINH DUY MA CAÄT

Trong kinh Duy Ma Caät, phaåm "Baát Nhò phaùp moân" coù caû thaûy 32 vò Boà taùt giaûi thích veà phaùp moân baát nhò. Toâi keå vò thöù nhaát laø Boà Taùt Phaùp Töï Taïi giaûi thích phaùp moân baát nhò nhö vaày: "Sanh dieät laø hai, phaùp xöa nay chaúng sanh chaúng dieät. Ñöôïc voâ sanh phaùp nhaãn goïi laø phaùp moân khoâng hai".

Sanh dieät laø hai, ñaây laø sanh, kia laø dieät, thaáy hai caùi ñoù laø hai beân, giôø caùi sanh khoâng thaät sanh, dieät khoâng thaät dieät thì khoâng hai, thaáy ñöôïc leõ khoâng hai ñoù laø nhaäp ñöôïc Voâ sanh phaùp nhaãn laø phaùp moân baát nhò.

Phaùp moân baát nhò laø khoâng keït hai beân, khoâng keït hai beân töùc laø nhaäp phaùp moân baát nhò. Caùc vò Boà taùt ñeàu trình baøy choã thaáy cuûa mình, töùc laø hai caùi ñoäng, tònh v.v... cuõng heät nhö vaäy ôû ñaây toâi khoâng neâu ra. Cuoái cuøng ngaøi Vaên Thuø cuõng trình baøy veà phaùp moân khoâng hai. Nghóa laø ngoân ngöõ deïp ngoân ngöõ. Trình baøy xong, ngaøi Vaên Thuø hoûi oâng Duy Ma Caät: "Chuùng toâi ñaõ trình baøy veà phaùp moân baát nhò xong, phieàn nhaân giaû noùi phaùp moân baát nhò cho chuùng toâi nghe".

Ngaøi Duy Ma Caät leân toøa ngoài kieát giaø roài laøm thinh. NgaøiVaên Thuø khen: "Hay thay! Hay thay! Khoâng coù vaên töï ngoân ngöõ môùi laø chaân thaät phaùp moân khoâng hai".

Chaân thaät nhaäp phaùp moân khoâng hai laø khoâng coù ngoân ngöõ. Taïi sao vaäy? Vì môû mieäng thaønh hai roài, bôûi vì ngoân ngöõ luoân luoân laäp trong ñoái ñaõi: noùi phaûi seõ coù quaáy, noùi coù seõ coù khoâng, noùi hôn seõ coù thua v.v... môû mieäng ra laø naèm trong caùi hai. Vì vaäy ngaøi Duy Ma Caät ngoài laëng thinh, ñöôïc Boà taùt Vaên Thöø khen ngôïi. Ñoù laø choã khoâng coøn ngoân ngöõ, choã ñoù môùi thaät nhaäp phaùp moân khoâng hai. Toâi ñaõ daãn phaàn Kinh roài, baây giôø tôùi Thieàn sö.

THIEÀN

1. Tröôùc laø toå Taêng Xaùn: Taêng Xaùn laø toå thöù ba. Baøi Tín Taâm Minh cuûa ngaøi toâi ñoïc vaøi ñoaïn cho quyù vò nghe:

            Chí ñaïo voâ nan,

            Duy hieàm giaûn traïch.

            Ñaûn maëc taéng aùi,

            Ñoång nhieân minh baïch.

            Haøo ly höõu sai,

            Thieân ñòa huyeàn caùch.

            Duïc ñaéc hieän tieàn,

            Maïc toàn thuaän nghòch.

Toâi chæ daãn hai ñoaïn thoâi. Boán caâu treân ngaøi nhaán maïnh hai chöõ taéng aùi. Ñaûn maïc taéng aùi nghóa laø chôù theo yeâu gheùt thì Ñoång nhieân minh baïch laø roõ raøng saùng suoát. Tieáp theo Duïc ñaéc hieän tieàn nghóa laø muoán thaáy hieän tieàn tröôùc maét thì Maïc toàn thuaän nghòch laø chôù coøn thuaän nghòch, neáu coøn thuaän nghòch thì khoâng coøn hieän tieàn, neáu coøn yeâu gheùt thì khoâng roõ raøng minh baïch. Ngaøi chæ cho chuùng ta thaáy ngöôøi coøn chaáp hai laø coøn bò keït.

Toâi giaûi thích töø ñaàu: chí ñaïo laø ñaïo toät cuøng, ñaïo ñoù khoâng khoù, maø taïi sao khoù? Khoù taïi mình giaûng traïch, giaûng traïch laø sao? Laø löïaï choïn coù moät, coù hai, coù toát, coù xaáu. Chí ñaïo thì khoâng khoù, bôûi giaûng traïch neân trôû thaønh khoù. Nhö vaäy vì phaân bieät neân coù yeâu gheùt. Neáu döùt ñöôïc yeâu gheùt thì chí ñaïo hieän tieàn, roõ raøng minh baïch. Sau ñoù ngaøi baûo neáu coøn moät maûy may sai bieät thì xa caùch ñaïo nhö trôøi vôùi ñaát. Vaäy muoán thaáy chí ñaïo tröôùc maét, thì chôù coøn thuaän nghòch, yeâu gheùt; thuaän nghòch laø nhöõng veá chæ veà hai, caùi hai maát roài thì chí ñaïo tröôùc maét roõ raøng minh baïch. ÔÛ ñaây toå Taêng Xaùn chæ cho chuùng ta roõ raøng muoán thaáy chí ñaïo phaûi rôøi chaáp hai.

2. Baây giôø ñeán Luïc toå Hueä Naêng. Trong kinh Phaùp Baûo Ñaøn, phaåm Phoù chuùc, ngaøi daïy: "Nay toâi daïy caùc oâng phaùp chaúng maát boån toâng, neáu ngöôøi hoûi coù, ñem khoâng ñoái, hoûi khoâng ñem coù ñaùp; hoûi phaøm laáy thaùnh ñaùp, hoûi thaùnh laáy phaøm ñoái. Neáu hoûi theá naøo laø coù? Phaûi noùi bôûi khoâng maø coù. Hoûi theá naøo laø khoâng? Ñaùp bôûi coù thaønh khoâng..." Noùi vaäy laø giaûi thích coù vaø khoâng laø ñoái ñaõi, laø nöông nhau. Nhôn caùi khoâng maø noùi coù, coù khoâng, khoâng coù thaät. Neáu thaáy coù khoâng khoâng thaät thì phaøm thaùnh khoâng thaät, toát xaáu, hôn thua, phaûi quaáy cuõng khoâng thaät, nhöng coù chòu chaáp nhaän soáng vôùi phaûi quaáy, hôn thua khoâng thaät ñoù khoâng? Chaéc khoâng chòu, neáu chòu soáng vôùi caùi khoâng thaät thì laø thaùnh roài. Taïi sôï laøm thaùnh buoàn, neân öng laøm phaøm, roài chaáp nhaän phaûi quaáy, neân gaëp nhau ngoài noùi chuyeän phaûi quaáy, hôn thua... Baây giôø muoán laøm thaùnh thì sao? Chæ caàn boû hai caùi ñoù thoâi, ñöøng noùi toát xaáu v.v... nhöõng thöù ñoù ñeàu khoâng thaät. Thaáy khoâng thaät thì khoâng chaáp, phieàn naõo khoâng sanh. Boû ñöôïc nhöõng thöù ñoù coù deã khoâng? Ngöôøi xöa noùi: "Ñieåm thieát hoùa thaønh kim ngoïc dò, khuyeát nhôn töø khöôùc thò phi nan", nghóa laø chæ saét hoaù vaøng ngoïc deã, khuyeân ngöôøi deïp boû phaûi quaáy khoù. Boû ñöôïc phaûi quaáy khoù vì nghieäp chöôùng saâu daày. Noùi hôn thua, phaûi quaáy, toát xaáu ñeàu laø phaøm phu. Baây giôø boû heát nhöõng thöù khoâng thaät coù, khoâng chaáp hai beân, ñoù laø trí hueä cuûa Thaùnh nhaân, laø tri kieán Phaät, khoâng caàn tìm ñaâu xa.

Ñöøng chaáp nhö vaäy laø Thaùnh, cho neân ngöôøi tu muoán thoaùt phaøm phaûi öùng duïng trieät ñeå caùi thaáy khoâng hai beân. Khoâng chaáp hai beân laø thoaùt ly sanh töû, maéc keït hai beân laø ñi saâu vaøo sanh töû. Bôûi khoâng thaáy hai beân laø trí hueä sieâu sanh töû, coøn thaáy hai beân laø trí phaøm phu sanh töû. Cho neân caùc thieàn sö aùp duïng trieät ñeå loái phaù chaáp hai beân.

3. Tôùi hoøa thöôïng Thaïch Ñaàu, coù vò Taêng hoûi:

- Theá naøo laø giaûi thoaùt?

- Ai troùi buoäc ngöôi.

- Theá naøo laø Tònh Ñoä?

- Ai ñem sanh töû cho ngöôi?

Nhö vaäy, ngaøi Thaïch Ñaàu coù trung thöïc vôùi Luïc Toå daïy hay khoâng? Ngaøi Thaïch Ñaàu traû lôøi coù maéc keït hai beân khoâng? Hoûi giaûi thoaùt thì ngaøi duøng troùi buoäc ñeå ñaùp, hoûi tònh ñoä thì duøng ueá tröôïc ñaùp, hoûi Nieát baøn duøng sanh töû ñaùp. Chuùng ta thaáy neáu sanh töû khoâng thaät thì Nieát baøn khoâng thaät, tònh ñoä khoâng thaät thì ueá khoâng thaät... hai ñieàu ñoù laø ñoái ñaõi, taïm bôï khoâng coù thaät. Bôûi khoâng thaät maø chaáp töùc laø ngu si. Vì chaáp coù thaät neân thaáy thaät coù, neáu thaáy khoâng thaät thì heát chaáp.

Thí duï ngöôøi ta chöûi mình laø con choù, mình bieát ñoù laø lôøi noùi khoâng thaät thì coù giaän khoâng? Neáu mình noåi giaän laø mình thaáy lôøi noùi ñoù coù thaät. Nhö vaäy thaáy khoâng thaät thì khoâng chaáp, khoâng chaáp thì khoâng khoå ñau. Tu laø ñeå giaûi thoaùt khoå ñau, chaáp laø nguoàn goác cuûa khoå ñau. Tu laø ñeå giaûi thoaùt, chaáp laø troùi buoäc, cho neân caùc thieàn sö öùng duïng trieät ñeå loái phaù chaáp hai beân.

4. Ngaøi Muïc Chaâu laø sö huynh cuûa Toå Laâm Teá. Coù vò Taêng hoûi:

- Laáy moät lôùp vaø deïp moät lôùp thì chaúng hoûi, khi chaúng laáy, chaúng deïp thì theá naøo?

Ngaøi ñaùp:

- Hoâm qua troàng caø, ngaøy mai troàng döa laø theá naøo? Laáy moät lôùp, deïp moät lôùp thì chaúng hoûi, nghóa laø toâi khoâng noùi laáy moät deïp hai beân, chaúng laáy chaúng deïp, boû caû hai beân thì luùc aáy laøm sao? Hoâm qua troàng caø, ngaøy mai troàng döa, neáu toâi noùi ra heát, töùc laø daønh phaàn cuûa quyù vò roài. Ñoù laø hình aûnh cuûa ngöôøi xöa.

5. Toâi keå cho quyù vò nghe caâu chuyeän, ngaøi Sô Sôn laø moät thieàn khaùch ñeán hoûi ñaïo ngaøi Qui Sôn. Khi ñeán nôi, ngaøi Sô Sôn thöa raèng: "Con ñöôïc nghe hoøa thöôïng noùi caâu coù caâu khoâng nhö bìm leo caây, boãng caây ngaõ bìm khoâ thì caâu veà choã naøo?" Caâu hoûi naøy gioáng caâu hoûi ôû treân khoâng? Caâu coù caâu khoâng, Toå Qui Sôn muoán noùi coù khoâng nhö vaäy laø daây bìm. Daây bìm vaø caây laø hai nöông nhau, coù khoâng cuõng laø hai. Baây giôø khoâng hoûi hai beân nöõa thì khi caây ngaõ, bìm khoâ thì caâu veà choã naøo? Khi heát hai roài thì luùc ñoù ra sao?

Ngaøi Qui Sôn cöôøi ha haû, khoâng noùi caâu naøo heát. Ngaøi Sô Sôn thaáy vaäy töùc mình quaù thöa: "Con töø 4.000 daëm tôùi ñaây hoûi ñaïo vaø hoøa thöôïng ñuøa nhö vaäy". Khi ñoù ngaøi Qui Sôn keâu thò giaû ñem tieàn hoaøn laïi cho ngaøi Sô Sôn vaø noùi: "Toâi hoaøn tieàn coâng oâng ñi xa ñoù. Sau seõ coù con roàng moät maét vì oâng ñieåm phaù".

Ngaøi Sô Sôn töø giaû ra ñi, moät thôøi gian laâu xa ñeán moät vò thieàn sö laø ngaøi Hueä Chieáu chæ coù moät maét. Ngaøi ñaûnh leã thöa hoûi. Ngaøi Hueä Chieáu hoûi:

- OÂng töø ñaâu ñeán?

- Töø Qui Sôn ñeán.

- Coù gì ôû Qui Sôn keå laïi nghe.

Ngaøi Sô Sôn thuaät laïi caâu hoûi vaø ngaøi Qui Sôn cöôøi nhö vaäy.

Ngaøi Hueä Chieáu noùi:

- Qui Sôn ñaàu chaùnh, ñuoâi chaùnh chæ vì khoâng gaëp tri aâm.

Ngaøi Sô Sôn nghe khoâng hieåu, neân ñaët caâu hoûi laïi vôùi ngaøi Hueä Chieáu:

- "Khi caây ngaõ bìm khoâ thì caâu veà choã naøo?"

Ngaøi Hueä Chieáu lieàn noùi: "Nuï cöôøi cuûa Qui Sôn laïi theâm töôi.

Ngay ñoù ngaøi Sô Sôn ngoä ñaïo, ngaøi noùi : "Ñaâu ngôø trong nuï cöôøi cuûa Qui Sôn laïi coù ñaïo". Sau naøy coù moät thieàn sö laø ngaøi Hoaøng Trí laøm baøi tuïng boán caâu:

            Thoï ñaûo ñaúng khoâ vaán Qui Sôn,

            Ñaïi tieáu ha ha khôûi ñaèng nhaøn.

            Tieåu lyù höõu ñaïo quy ñaéc phaù,

            Ngoân tö voâ loä tuyeät cô quan.

Taïm dòch:

            Bìm khoâ caây ngaõ hoûi Qui Sôn,

            Ha haû cöôøi to haù roãng trôn.

            Ñaïo saün trong cöôøi xem ñöôïc thaáu,

            Khoâng ñöôøng baët nghó, baët moái manh.

            Vaäy ngaøi noùi caùi gì?

Bìm khoâ caây ngaõ hoûi Qui Sôn laø laäp laïi caâu hoûi cuûa Sô Sôn. Ha haû cöôøi to haù roãng trôn, cöôøi ha haû ñoù khoâng phaûi laø cöôøi khoâng ñaâu. Ñaïo saün trong cöôøi xem ñöôïc thaáu laø bieát trong tieáng cöôøi coù ñaïo töùc ngoä ñaïo. Khoâng ñöôøng baët nghó, baët moái manh, choã ñoù khoâng coù ñöôøng noùi naêng suy nghó, baët heát moái manh. Toâi hoûi laïi, thay vì trong tieáng cöôøi cuûa Qui Sôn coù ñaïo, baây giôø noùi trong tieáng cöôøi cuûa Qui Sôn coù Cam loà ñöôïc khoâng?Ñöôïc, taïi sao noùi ñaïo laø cam loà ñöôïc? Quyù vò thaáy ñaïo lyù saâu kín maø hieän tieàn. Ngaøi Qui Sôn cöôøi, luùc ñoù Sô Sôn töôûng ñuøa vôùi mình, khi mình ñang khao khaùt ñaïo lyù, thöa hoûi ngaøi chæ cöôøi khoâng noùi caâu naøo heát, khoâng töùc sao ñöôïc.

Vì theá Sô Sôn noùi con töø ngaøn daëm tôùi maø hoøa thöôïng laïi ñuøa nhö vaäy! Ngaøi Qui Sôn laáy tieàn hoaøn hoaøn laïi coâng oâng ñi xa tôùi ñaây chôù khoâng noùi gì heát. Maëc cho Sô Sôn töùc toái, Qui Sôn khoâng noùi theâm moät caâu. Nhö vaäy tieáng cöôøi cuûa Qui Sôn cöôøi ñeå maø cöôøi hay coù nguï yù gì? Tieáng cöôøi cuûa Qui Sôn vaø söï im laëng cuûa Duy Ma Caät coù gioáng nhau khoâng? Neáu gioáng nhau thì trong tieáng cöôøi coù ñaïo hay coù Cam loà cuõng gioáng. Thaáy trong tieáng cöôøi coù ñaïo hay coù cam loà töùc laø xem ñöôïc thaáu. Caâu choùt cuûa baøi keä Ngoân tö voâ loä tuyeät cô quan laø choã ñoù khoâng coøn hai beân, ñaâu coøn lôøi ñeå noùi, ñaâu coøn choã ñeå nghó neân baët heát moái manh, chæ coøn tieáng cöôøi vaø söï im laëng. Thaáy ñöôïc tieáng cöôøi vaø söï im laëng laø ñeán choã cuoái cuøng. Coøn töùc toái nhö ngaøi Sô Sôn laø coøn mang goùi ñi nöõa.

KEÁT LUAÄN

Quyù vò thaáy choã toät cuøng cuûa ngöôøi xöa muoán cho chuùng ta thaáy maø khoâng duøng lôøi, vì duøng lôøi ñaõ traät, neân chæ cöôøi thoâi. Coøn beân kia khi heát hai beân thì chæ im laëng. Quyù vò thaáy Duy Ma Caät laø Kinh, Toå Qui Sôn laø Thieàn, hai beân coù gioáng nhau khoâng? Ñaâu coù hai, nhö vaäy môùi thaáy thieàn laø coát tuûy cuûa kinh, kinh laø nguoàn goác cuûa thieàn. Hieåu nhö vaäy, tu haønh muoán ñaït ñaïo, muoán tieán ñeán choã khoâng coøn traàm luaân sanh töû, phaûi khoâng chaáp hai beân. Cho neân caùc vò thieàn sö hoûi thieàn khaùch thöôøng gaøi caùi hai beân, neáu thieàn khaùch traû lôøi beân naøy hay beân kia, ngaøi ñöa hai ngoùn tay ñeå chæ raèng ngöôøi naøo coøn keït hai beân thì chöa thaáy ñaïo. Thaáy ñaïo cöôøi hay im laëng. Quyù vò thaáy chöa?

Sang naêm Giaùp Tyù naøy, toâi chuùc quyù vò:

"Nuï cöôøi cuûa ngaøi Qui Sôn laïi theâm töôi"

Ñoù laø caâu chuùc ñaàu naêm cuûa toâi.

NAM MOÂ BOÅN SÖ THÍCH CA MAÂU NI PHAÄT

?

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM