PHAÄT PHAÙP XAÂY DÖÏNG THEÁ GIAN
H.T THÍCH THANH TÖØ

Phaät töû qui y Phaät ñaõ laâu hay môùi qui y thoï giôùi ñeàu phaûi naém vöõng ñöôøng loái tu haønh maø Phaät ñaõ daïy. Gaàn ñaây coù nhieàu Phaät töû tuy ñaõ ñi chuøa laïy Phaät, nhöng ñöôøng loái tu haønh chöa naém vöõng, neân caøng ñi chuøa caøng meâ tín, ñoù laø caùi loãi maø taát caû chuùng ta phaûi bieát. Ñi chuøa maø meâ tín thì ngöôøi baøng quan cheâ cöôøi ñaïo Phaät laø ñaïo huyeãn hoaëc khoâng coù yù nghóa. Chuùng ta tu theo ñaïo Phaät phaûi naém vöõng phaùp tu caên baûn, ñeå thöïc haønh khoâng sai leäch, khieán ngöôøi ñôøi nhìn thaáy ñaïo Phaät cao quí ñeå höôùng ñeán tu theo. Ñoù laø nguyeän voïng maø toâi muoán noùi vôùi quí vò hoâm nay.

Phöông phaùp tu haønh caên baûn cuûa ngöôøi Phaät töû laø gì ? Ñieàu naøy quí vò thöôøng nghe maø ít nhôù. Coù phaûi neàn taûng tu theo ñaïo Phaät laø tu ba nghieäp, hay noùi caùch khaùc laø chuyeån ba nghieäp aùc thaønh ba nghieäp thieän khoâng ? Taïi sao chuùng ta phaûi chuyeån ba nghieäp aùc thaønh ba nghieäp thieän ? Treân theá gian naøy coù bieát bao nhieâu ngöôøi laøm nhöõng ñieàu taøn baïo ñoäc aùc, ngöôøi ñaïo ñöùc löông thieän nhìn thaáy buoàn than. Vì nhöõng ñieàu taøn baïo ñoäc aùc aáy ñem laïi khoå ñau doàn daäp cho con ngöôøi. Caùi taøn baïo ñoäc aùc noù phaùt xuaát töø thaân mieäng yù cuûa con ngöôøi. Bôûi ngöôøi ñôøi khoâng bieát chuyeån nghieäp aùc thaønh nghieäp thieän, neân thaân môùi laøm ñieàu aùc, mieäng môùi noùi lôøi aùc, yù môùi nghó vieäc aùc, gaây ñau khoå cho nhau. Baây giôø chuùng ta bieát tu chuyeån nhöõng nghieäp aùc thaønh nghieäp thieän. Ñaây laø phaùp caên baûn cuûa ngöôøi hoïc Phaät phaûi bieát ñeå thöïc hieän.

Chuùng ta phaûi tu laøm sao ñeå ñem laïi cho xaõ hoäi naøy caùi an bình haïnh phuùc, ñoù môùi laø muïc tieâu maø ngöôøi Phaät töû höôùng ñeán. Chuùng ta chuyeån nghieäp aùc thaønh nghieäp thieän, chaúng nhöõng töï baûn thaân ñaõ hieàn thieän thanh cao, maø ngöôøi trong gia ñình ngoaøi xaõ hoäi cuõng ñöôïc an vui thanh thaûn. Tu khoâng phaûi chuyeän xa vôøi maø chính laø vieäc thöïc teá trong cuoäc soáng haèng giôø haèng phuùt haèng giaây maø chuùng ta phaûi thöïc hieän. Sôû dó chuùng toâi duøng chöõ chuyeån laø vì ña soá Phaät töû laâu nay quen hieåu chöõ tu laø söûa. Nhöng chöõ söûa nghóa quaù roäng nhö ñaïi tu tieåu tu; chieác xe cuõ hö nhieàu, söûa toaøn boä goïi laø ñaïi tu, xe hö ít söûa ít goïi laø tieåu tu. Chöõ tu coù tính chaát söûa ñoåi hình thöùc nhieàu hôn laø chuyeån ñoåi noäi taâm. Noäi taâm tröôùc ñaây höôùng theo loái ñen toái ñoäc aùc, baây giôø xoay laïi theo höôùng saùng suoát löông thieän goïi laø tu. Tu laø ñoåi yù nieäm, lôøi noùi, haønh ñoäng meâ toái aùc ñoäc trôû thaønh saùng suoát löông thieän, coøn goïi laø chuyeån nghieäp.

Noùi chuyeån nghieäp coù nhieàu ngöôøi hoang mang thaéc maéc: Nghieäp laø caùi gì maø chuyeån ? - Nghieäp chæ cho haønh ñoäng laëp ñi laëp laïi nhieàu laàn thaønh thoùi quen goïi laø nghieäp. Thaày giaùo coâ giaùo daïy hoïc goïi laø baïn ñoàng nghieäp, thôï moäc laøm chung vôùi thôï moäc goïi laø baïn ñoàng nghieäp, coâng vieäc laøm tôùi laøm lui thaønh thoùi quen goïi laø nghieäp. Ngaøy xöa chöa bieát tu, thaân haønh ñoäng, mieäng noùi naêng, yù suy nghó xaáu thaønh thoùi quen xaáu goïi laø nghieäp xaáu. Baây giôø chuyeån haønh ñoäng lôøi noùi vaø yù nghó xaáu thaønh toát goïi laø nghieäp toát ñoù laø tu. Tu laø thöïc hieän ngay baûn thaân cuûa moãi ngöôøi moät caùch thöïc teá roõ raøng.

Nghieäp aùc vaø nghieäp thieän cuûa con ngöôøi coù aûnh höôûng gì ôû ñôøi naøy vaø ñôøi sau ? Ñieàu naøy toâi muoán giaûi thích cho quí vò thaáy. Haønh ñoäng lôøi noùi yù nghó cuûa chuùng ta toát thì, ngay baûn thaân mình trong ñôøi naøy ñöôïc an vui, ngöôøi trong gia ñình vaø xaõ hoäi cuõng ñöôïc aûnh höôûng toát. Ngöôïc laïi neáu haønh ñoäng, lôøi noùi, yù nghó cuûa chuùng ta heøn haï ñoäc aùc thì töï thaân mình khoå ñau, laïi coøn aûnh höôûng xaáu xa ñeán ngöôøi trong gia ñình vaø xaõ hoäi. Theá neân tu laø xaây döïng laïi caù nhaân, gia ñình vaø ñoùng goùp xaây döïng xaõ hoäi toát ñeïp. Vaø neáu Phaät töû bieát tu thaân mieäng yù trong saïch thì:

            Tam nghieäp haèng thanh tònh,

            Ñoàng Phaät vaõng Taây phöông

Nhö vaäy, muoán thaønh Phaät, veà coõi Phaät phaûi chuyeån ba nghieäp baát  tònh thaønh thanh tònh laø goác cuûa söï tu haønh.

*

Nhieàu Phaät töû thaéc maéc khi thaân naøy cheát nghieäp coøn hay maát ? Neáu coøn thì môùi höùng thuù tu, neáu maát thì tu laøm chi voâ ích. Ví duï treân ñöôøng phoá coù nhaø cuûa baùc só, nhaø cuûa thöông gia, nhaø cuûa thaày giaùo... moät hoâm bò hoûa hoaïn, nhaø cöûa, tieàn baïc taøi saûn cuûa hoï chaùy saïch, khoâng ai laáy ñöôïc moùn gì. Nhöng ngheà chöõa beänh cuûa baùc só, ngheà daïy hoïc cuûa thaày giaùo, ngheà buoân baùn cuûa thöông gia thì khoâng chaùy. Baùc só vaãn coøn chöõa beänh ñöôïc, thaày giaùo vaãn coøn daïy hoïc ñöôïc, thöông gia vaãn coøn buoân baùn ñöôïc. Nhö vaäy qua nhöõng bieán coá cuûa cuoäc ñôøi, nhaø cöûa, tieàn cuûa, ruoäng ñaát... coù hình töôùng beân ngoaøi thì bò hö hoaïi maát ñi, nhöng ngheà töùc laø nghieäp thì khoâng maát. Ví duï naøy cho chuùng ta thaáy ngaøy mai khi thaân chuùng ta cheát thì nghieäp khoâng hoaïi, noù seõ theo chuùng ta nhö boùng vôùi hình. Theá neân Phaät noùi ba nghieäp haèng trong saïch môùi ñoàng vôùi Phaät veà coõi Phaät. Sau khi cheát nghieäp khoâng maát do ñoù trong hieän ñôøi chuùng ta phaûi taïo nghieäp thieän. Ñoù laø tu.

Laïi coù moät soá Phaät töû hoang mang raèng hieän taïi mình aên chay, tuïng kinh, laøm vieäc thieän... Giaû söû nhö gaàn cheát ñöôïc thaày baïn tôùi hoä nieäm nhaéc nhôû mình höôùng thieän, sau khi cheát sanh veà coõi laønh ñöôïc. Nhöng neáu cheát baát ñaéc kyø töû hoaëc tai naïn cheát thì sao ? Coù bò ñoïa khoâng ? Trong kinh A-haøm coù ghi Ma-ha-nam laø em con chuù baùc cuûa thaùi töû Taát-ñaït-ña, luùc Phaät veà hoaøng cung giaùo hoùa, oâng phaùt taâm raát maïnh tu haïnh cö só, giöõ naêm giôùi tu thaäp thieän, oâng thaéc maéc hoûi Phaät nhö theá naøy:

- Thöa Theá toân, bình thöôøng con giöõ naêm giôùi tu thaäp thieän, giaû söû con bò tai naïn cheát baát ñaéc kyø töû thì con seõ sanh veà ñaâu ?

Ñöùc Phaät traû lôøi baèng moät caâu hoûi:

- Naøy Ma-ha-nam, coù moät caây thaân ñöùng nghieâng, coù ngöôøi ñeán cöa thì caây ngaõ veà ñaâu ?

- Thöa Theá toân, caây nghieâng chieàu naøo, khi cöa thaân caây ngaõ theo chieàu ñoù.

Phaät daïy: cuõng vaäy, haèng ngaøy oâng thöôøng taïo nghieäp thieän, khi cheát theo nghieäp thieän maø taùi sanh vaøo coõi laønh. Ngöôøi thöôøng ngaøy taïo nghieäp aùc khi cheát taùi sanh vaøo coõi aùc. Khoâng phaûi cheát baát ñaéc kyø töû laø ñoïa ñòa nguïc. Chuùng ta cheát nghieäp khoâng maát, maø thaàn thöùc theo nghieäp thieän hay nghieäp aùc sanh vaøo coõi laønh hay coõi döõ, choã naøy chuùng ta khoâng coøn nghi ngôø maø khoâng tu.

Laïi coù nhöõng Phaät töû nghó tu laø caàu ñöôïc bình an vaø moïi vieäc ñöôïc nhö yù. Khi con chaùu beänh hoaïn khoù nuoâi, ñem tôùi chuøa qui y ñeå noù heát beänh ñöôïc maïnh gioûi. Hoaëc coù nhieàu Phaät töû khi qui y roài, moãi thaùng tôùi chuøa saùm hoái moät laàn, hay ñi tuïng kinh moät hai thôøi, hoaëc laâu laâu cuùng chuøa moät ít boâng traùi, cho ñoù laø ñuû boån phaän cuûa moät Phaät töû tu theo Phaät roài. Do quan nieäm tu nhö theá neân baûn thaân hay gia ñình gaëp hoaïn naïn thì khoâng ñi chuøa nöõa. Vì ñi chuøa qui y tuïng kinh coát ñeå ñöôïc bình an, baây giôø hoaïn naïn baát an caàu gia hoä khoâng coù linh, tu khoâng coù hieäu nghieäm. Quan nieäm ñi chuøa tu nhö theá laø khoâng ñuùng. Do quan nieäm sai laàm naøy, neân coù moät soá Phaät töû ñi chuøa laâu naêm maø ñaïo ñöùc khoâng thaêng tieán, laém khi thoaùi lui nöõa.

Coù ngöôøi ñi chuøa tu, neáu gia ñình höõu söï hoaëc bò hoaïn naïn thì buoàn, nghó raèng mình tu maø gia ñình cöù xaûy ra chuyeän baát töôøng hoaøi, neân thoaùi chí khoâng tu nöõa. Neáu ñi chuøa qui y laøm Phaät töû ñeå baûo ñaûm cho gia ñình khoâng coù chuyeän xaûy ra baát nhö yù, luoân ñöôïc an oån thì chaúng khaùc naøo ñoùng baûo hieåm phoøng khi bò tai naïn ñeå coù ngöôøi lo laéng ñeàn buø.

Laïi coù ngöôøi ñi chuøa nghó mình laø Phaät töû, trong gia ñình höõu söï môøi thaày tôùi caàu an, coù ngöôøi saép cheát môøi thaày tôùi hoä nieäm, thaày baän ñi khoâng ñöôïc thì buoàn giaän boû khoâng tu nöõa. Ñi chuøa kieåu ñoù coù phaûi laø ñoùng baûo hieåm khoâng ? Tu laø phaûi chuyeån ñoåi quan nieäm vaø haønh ñoäng töø xaáu trôû thaønh toát, chôù khoâng phaûi nhôø thaày lo moïi vieäc cho mình ñöôïc bình an. Hôn theá nöõa, raát nhieàu ngöôøi, cöù ñaàu naêm nhôø thaày tuïng kinh caàu nguyeän cho gia ñaïo ñöôïc bình an tai qua naïn khoûi. Ngöôøi phaùt taâm tu nhö theá chöa phaûi thöïc tu. Ñoù laø quan nieäm sai laàm thöù nhaát.

Quan nieäm sai laàm thöù hai laø: Nhieàu ngöôøi nghó mình laø Phaät töû baän coâng kia vieäc noï moät ngaøy daønh moät giôø ñeå tuïng kinh, nieäm Phaät ñoù laø tu. Ngoaøi giôø tuïng kinh nieäm Phaät thì tha hoà aên thua ñuû vôùi moïi ngöôøi, ai laøm gì thì traû laïi y ñoù, khoâng thua ai heát. Nhö vaäy moät ngaøy hai möôi boán giôø tu coù moät giôø thì thaám vaøo ñaâu ? Tu nhö theá khoâng ñuû ñeå buø laïi toäi loãi ñaõ gaây huoáng nöõa laø coù phöôùc. Quan nieäm tu nhö theá thaät laø hôøi hôït. Laïi coù nhieàu ngöôøi aên chay cho raèng ngaøy aên chay laø ngaøy tu, neáu coù ai choïc töùc lieàn noùi: Ngaøy nay toâi aên chay, neáu toâi khoâng aên chay thì bieát toâi. Nhôø aên chay neân môùi tu, ngaøy mai heát aên chay thì heát tu. Nhö vaäy chæ tu ngaøy aên chay coøn nhöõng ngaøy khaùc thì khoâng tu. Moät thaùng ba möôi ngaøy, aên chay hai ngaøy thì chæ tu coù hai ngaøy, aên chay saùu ngaøy chæ tu saùu ngaøy... coøn nhöõng ngaøy coøn laïi thì khoâng tu. Tu nhö theá chöa ñuû.

Laïi coù nhöõng Phaät töû ñi chuøa tuïng kinh Phaùp Hoa, neáu gia ñình xaûy ra tai naïn hoaëc beänh hoaïn thì cho raèng do tuïng kinh Phaùp Hoa ñoå nghieäp khoâng daùm tuïng nöõa. Toâi xin hoûi: Ñoå nghieäp laø sao ? Ñoå nghieäp coù phaûi laø tuoân ñoå heát nghieäp khoâng ? Neáu tuoân ñoå heát nghieäp thì toát, neân tu cho heát nghieäp. Neáu tu maø theâm nghieäp môùi sôï khoâng daùm tu. Chuùng ta tu ngaøy naøo thì phöôùc ñöùc, phaùp laønh taêng tröôûng ngaøy aáy laøm sao maéc theâm toäi maø sôï ? Neáu chuùng ta khoâng ñi chuøa tuïng kinh, khoâng aên chay, nhöõng vieäc khoâng toát xaûy ra vaãn xaûy ra. Ví duï coù moät Phaät töû coù ngöôøi cha naêm nay 80 tuoåi laø naêm heát thoï maïng. Nhöõng naêm tröôùc Phaät töû naøy khoâng tuïng kinh, naêm nay phaùt taâm tuïng kinh Phaùp Hoa, tuïng ñöôïc vaøi ba thaùng cha Phaät töû aáy cheát. Vò aáy nghó taïi tuïng kinh Phaùp Hoa neân cha cheát, tu ñoå nghieäp roài ! Ngöng khoâng tuïng kinh nöõa. Quan nieäm nhö theá khoâng ñuùng yù nghóa tu haønh.

Laïi coù nhieàu ngöôøi keå caû Taêng Ni vaø Phaät töû cho raèng tuïng kinh Kim Cang noùng laém, tuïng kinh Phaùp Hoa maùt hôn. Quan nieäm nhö theá thaät laø traùi ñaïo lyù. Kinh Phaät khoâng coù kinh naøo noùng kinh naøo maùt heát. Neáu trong kinh Phaät noùi ta noùi kinh naøy ai trì tuïng seõ noùng, hoaëc seõ maùt thì chuùng ta môùi tin. Quí Phaät töû tuïng heát kinh Phaùp Hoa coù thaáy choã naøo Phaät noùi ai tuïng kinh naøy maùt khoâng ? Tuïng heát boä kinh Kim Cang coù thaáy Phaät noùi ai tuïng kinh naøy noùng khoâng ? Khoâng coù. Kinh naøo Phaät cuõng noùi: Neáu ai trì tuïng kinh naøy thì phöôùc ñöùc voâ löôïng voâ bieân... Vaäy maø ngöôøi ta noùi sai leäch khieán cho Phaät töû hoang mang khoâng bieát tu nhö theá naøo !

Laïi coù quan nieäm kinh Phaùp Hoa laø kinh Ñaïi thöøa, ngöôøi khoâng aên chay tröôøng tuïng khoâng ñöôïc, tuïng seõ ñoå nghieäp. Trong kinh Phaùp Hoa coù choã naøo Phaät noùi ai tuïng kinh naøy phaûi aên chay tröôøng ba naêm baûy naêm môùi tuïng ñöôïc khoâng ? Neáu Phaät noùi ngöôøi aên chay tuïng kinh môùi ñöôïc thì caùc Sö Nguyeân Thuûy chaéc heát tuïng kinh, vì caùc Ngaøi ñaâu coù aên chay ngaøy naøo. Ñoù laø nhöõng quan nieäm sai laàm cuûa ña soá Taêng Ni vaø Phaät töû. Do nhöõng quan nieäm sai laàm ñoù laøm cho ngöôøi trí thöùc nhìn vaøo hoï cöôøi. Cöôøi cho giôùi Phaät töû khoâng hieåu ñaïo lyù, meâ tín, giôùi Taêng Ni höôùng daãn khoâng ñuùng chaùnh phaùp. Ñaây laø ñieàu maø chuùng toâi thaáy caàn phaûi nhaéc cho taát caû nghieäm laïi, ñöøng ñeå ñi leäch laïc con ñöôøng maø Phaät Toå ñaõ daïy.

*

Baây giôø chuùng toâi giaûi thích tu laø sao ? Ngaøy chuùng ta phaùt taâm tu laø ngaøy chuùng ta khai chieán vôùi ma. Ma laø nhöõng phaùp aùc laøm trôû ngaïi vieäc tu tieán cuûa chuùng ta. Ma coù hai thöù: noäi ma vaø ngoaïi ma. Noäi ma coù nghieäp chöôùng ma vaø phieàn naõo ma. Nghieäp chöôùng ma laø thoùi quen caûn trôû vieäc tu haønh. Ví duï: Moät Phaät töû phaùt taâm qui y giöõ naêm giôùi. Töø tröôùc Phaät töû naøy quen uoáng röôïu thaønh ghieàn, baây giôø qui y chæ giöõ ñöôïc boán giôùi ñaàu, coøn giôùi thöù naêm thì bò trôû ngaïi vì ghieàn röôïu. Neáu Phaät töû naøy quyeát taâm tu thì phaûi boû röôïu, nhöng vì ghieàn röôïu baây giôø boû röôïu raát khoù. Ngaøy ñaàu tôùi cöõ uoáng röôïu, döøng khoâng uoáng, neân ngaùp daøi ngaùp vaén, côn ghieàn thoâi thuùc ñeán quaùn nhaäu ñeå uoáng, noù laøm vaät vaõ ngöôøi raát khoù chòu... Ñoù laø nghieäp chöôùng ma. Khi khai chieán vôùi noù, duø noù coù haønh haï mình vaát vaõ lao lung ñeán ñaâu cuõng quyeát ñònh chieán thaéng noù, chôù khoâng ñeå thua. Ñoù laø tuyeân chieán vôùi nghieäp chöôùng ma.

Ma phieàn naõo laø tham duïc, aùi tröôùc, saân giaän, si meâ, sôï haõi... Tuyeân chieán vôùi ma phieàn naõo nhö theá naøo ? - Ví duï hoài chöa qui y thoï giôùi chöa bieát tu, khi noåi giaän duø laø ngöôøi sô hay ngöôøi thaân cuõng cöù la, vaø khi la thì noùi nhöõng lôøi thoâ aùc baát thieän. Noùi lôøi thoâ aùc baát thieän laø phaïm giôùi thöù tö, vì giöõ giôùi thöù tö chaúng nhöõng khoâng noùi doái, khoâng noùi hai löôõi, khoâng noùi theâu deät maø coøn khoâng ñöôïc noùi lôøi hung aùc. Nhö vaäy, neáu khoâng bieát tu khi noåi giaän tha hoà maø noùi nhöõng lôøi thoâ aùc baát thieän. Baây giôø bieát tu moãi khi noåi giaän khoâng daùm noùi lôøi hung döõ vì noùi lôøi hung döõ laø phaïm giôùi. Nhöng khi noåi giaän, keàm khoâng noùi lôøi hung döõ raát khoù. Thoâng thöôøng khi noåi giaän maát saùng suoát, khoâng laøm chuû ñöôïc mình thì lôøi thoâ baïo töï do phaùt ra. Baây giôø tuy noåi giaän, nhöng coù saùng suoát laøm chuû, töï kieàm cheá khoâng cho nhöõng lôøi thoâ baïo phaùt ra. Laøm vieäc naøy khoâng phaûi deã, phaûi coù khaû naêng töï cheá ngöï phi thöôøng môùi laøm noåi. Ñoù laø cheá ngöï lôøi noùi hung döõ hay chieán thaéng ma phieàn naõo.

Ví duï moät hoâm mình lôõ laøm moät vieäc maø mình bieát laø xaáu bò ngöôøi cheâ traùch khinh khi. Vieäc ñaõ lôõ laøm hoái haän khoâng kòp, moät hoâm coù ngöôøi tôùi hoûi anh coù laøm vieäc ñoù khoâng ? Vì töï aùi baûn ngaõ neáu noùi coù thì nhuïc quaù, neân choái daøi noùi khoâng coù. Noùi nhö theá laø thua ma phieàn naõo roài. Muoán giöõ ñöôïc giôùi khoâng noùi doái thì phaûi gan daï, daùm laøm thì gan daï nhaän chòu. Nhö theá chuùng ta môùi thaéng ñöôïc ma phieàn naõo. Neáu sôï nhuïc sôï xaáu choái daøi laø thua. Nhö vaäy, thaéng ñöôïc ma phieàn naõo ñeå trôû thaønh moät Phaät töû chaân chaùnh khoâng phaûi deã. Ñoù laø khi phaùt taâm tu chuùng ta tuyeân chieán vôùi ma quaân. Tuyeân chieán vôùi ma quaân laø phaûi chaáp nhaän laøm nhöõng vieäc khoù laøm. Vieäc khoù laøm maø vui laøm vaø laøm ñöôïc thì vieäc tu haønh coù keát quaû toát.

Ngoaïi ma laø nhöõng khoù khaên chöôùng ngaïi beân ngoaøi laøm trôû ngaïi vieäc tu haønh. Ví duï moät Phaät töû treû coù gia ñình qui y nguyeän giöõ naêm giôùi. Trong sinh hoaït haøng ngaøy coù coâ gaùi treû ñeïp duyeân daùng yeâu thöông vaø ñeo ñuoåi theo hoaøi. Ñöùng tröôùc hoaøn caûnh nhö vaäy laøm sao giöõ troøn giôùi khoâng taø daâm ? Chieán thaéng ñöôïc tình caûm loâi cuoán cuûa coâ gaùi thaät khoù khaên voâ cuøng, phaûi coù trí tueä saùng suoát vaø yù chí maûnh lieät môùi thaéng ñöôïc ñeå tu haønh, baèng khoâng thì bò cuoán huùc, khoâng giöõ giôùi ñöôïc. Laïi coù tröôøng hôïp moät Phaät töû tröôùc ñaây ghieàn röôïu, nhôø phaùt taâm tu töï khaéc phuïc mình khoâng uoáng röôïu nöõa. Nhöng moät hoâm ñi vôùi baïn beø ôû trong tröôøng hôïp ñaëc bieät hoï ñöa vaøo quaùn röôïu eùp uoáng. Tröôøng hôïp naøy thaät khoù töø choái, khoâng deã chieán thaéng. Ñoù laø nhöõng ngoaïi ma thoâi thuùc laøm chöôùng ñaïo ngöôøi tu haønh. Tröôùc mình ñaõ noã löïc töï thaéng ñöôïc nghieäp chöôùng, baây giôø ngoaïi caûnh ngöôøi ta doàn eùp baét buoäc, thaät khoù maø khöôùc töø, nhöng neáu thaéng ñöôïc môùi laø caùi thaéng chaân thaät, laø tu. Theá maø coù nhieàu Phaät töû than raèng: Toâi tu sao maø hoaïn naïn coù nhieàu chuyeän traéc trôû baát nhö yù xaûy ra hoaøi ! Vaäy tu laø khoâng coù hoaïn naïn, khoâng coù chuyeän baát nhö yù xaûy ra phaûi khoâng ? Neáu khoâng coù chuyeän hoaïn naïn baát nhö yù xaûy ra thì khoûi tu. Taïi sao ? Vì caùi gì cuõng nhö yù thì ñaâu coù vieäc raéc roái chöôùng ngaïi, ñeå traéc nghieäm taâm mình coù tænh saùng vaø laøm chuû ñöôïc mình hay khoâng ? Nhö theá môùi laø tu chôù caùi gì cuõng nhö yù heát laø traùi vôùi söï tu haønh.

Ngöôøi tu gioáng nhö hoïc troø thi leân lôùp. Hoïc troø ñi hoïc moãi naêm phaûi thi leân lôùp. Moãi laàn thi laø phaûi laøm baøi raát khoù. Baøi khoù maø laøm ñöôïc môùi ñaäu vaø leân lôùp. Nhôø nhieàu laàn thi, ngöôøi hoïc troø chaêm hoïc môùi gioûi vaø thaønh taøi. Cuõng vaäy, ngöôøi Phaät töû phaùt taâm tu töï nguyeän aên ôû hieàn laønh khoâng noùi lôøi hung döõ xaûo traù... Moïi ngöôøi nghe noùi Phaät töû tu ai cuõng töû teá chieàu chuoäng heát thì coù tu gì ñaâu ? Coù chuyeän gì baát nhö yù ñaâu maø noùi lôøi hung döõ ? Nhöng baát thaàn coù ngöôøi tôùi maéng chöûi, neáu Phaät töû naøy noåi noùng chöûi laïi laø khoâng tu, sôû nguyeän tu haønh khoâng troøn chöa phaûi laø ngöôøi hieàn. Neáu Phaät töû naøy nhòn ñöôïc, oân toàn noùi laïi lôøi nhoû nheï laø coù tu vaø ñaït ñöôïc sôû nguyeän, ñoù môùi thaät laø ngöôøi hieàn.

Xöa coù moät baø phu nhaân thöôøng boá thí laøm vieäc phöôùc thieän neân moïi ngöôøi goïi baø laø ngöôøi hieàn. Trong nhaø baø coù ñöùa tôù gaùi ôû giuùp vieäc. Moät hoâm noù nguû daäy treã, baø xuoáng nhaø sau thaáy ñoà ñaïc böøa baõi chöa doïn deïp. Baø keâu noù la raày veà toäi nguû daäy treå, coâng vieäc khoâng laøm troøn. Ñöùa tôù gaùi nghó baø chuû chöa chaéc ñaõ hieàn thieän, neân noù thí nghieäm ngaøy mai nguû daäy treã nöõa. Luùc baø dôõ muøng keâu noù, noù khoâng daäy lieàn, cöù naèm vöôn vai uoán eùo qua laïi, baø thaáy vaäy noåi noùng maéng chöûi noù. Noù cöôøi nghó baø chöa phaûi laø ngöôøi hieàn, vaäy maø ngöôøi ta ñoàn baø laø ngöôøi hieàn thieän. Noù tieáp tuïc thöû, hoâm sau noù nguû daäy treã nöõa, baø dôõ muøng keâu, noù khoâng chòu ngoài daäy, cöù naèm laên qua laên laïi hoaøi. Baø noåi noùng ñaùnh noù loã ñaàu, noù chaïy khaép xoùm la: Baø chuû toâi raát hieàn thieän, baø ñaùnh toâi loã ñaàu. Qua caâu chuyeän naøy quí vò thaáy caùi hieàn thieän coù töø ñaâu ? ÔÛ hoaøn caûnh nhö yù coù hieàn thieän chaân thaät chöa ? ÔÛ hoaøn caûnh baát nhö yù maø hieàn thieän ñöôïc môùi thaät laø hieàn thieän.

Treân ñöôøng tu quí vò ñoøi taát caû ñeàu nhö yù hay caàn phaûi gaëp caûnh baát nhö yù ? Ñoøi caûnh nhö yù thì khoâng coù tu. Gaëp caûnh baát nhö yù maø giöõ vöõng laäp tröôøng laø chieán thaéng vöôït qua thöû thaùch laø tu. Gaëp caûnh baát nhö yù maø boû cuoäc, khoâng chieán thaéng ñöôïc laø coøn dôû phaûi coá gaéng theâm. Theá neân ngöôøi bieát tu khoâng ñoøi hoûi caûnh nhö yù maø chaáp nhaän caûnh baát nhö yù xaûy ra. Chính caùi baát nhö yù laø naác thang ñöa ngöôøi tu tieán ñaïo. Gioáng nhö nhöõng ñöùa treû taäp nhaûy cao, luùc ñaàu noù nhaûy cao naêm taác. Khi noù nhaûy quen roài noù nhaûy cao ñöôïc saùu taác, baûy taác... moät thöôùc. Neáu ñeå noù nhaûy cao naêm taác hoaøi thì noù khoâng nhaûy gioûi, khoâng coù giaù trò. Chuùng ta cuõng vaäy, tu laø phaûi tieán, muoán tieán laø phaûi coù thöû thaùch. Thöû thaùch laø oâng giaùm khaûo khaûo thí ngöôøi tu. Nhö vaäy, quí Phaät töû tu, ôû trong gia ñình hay ngoaøi xaõ hoäi, ai gaây khoù khaên chöôùng ngaïi cho mình thì neân coi ngöôøi ñoù laø giaùm khaûo, khaûo haïch mình giuùp mình tu tieán vöõng vaøng. Neân caùm ôn chôù neân giaän gheùt. Tu caàn phaûi coù nhöõng caûnh ñoái ñaàu baát nhö yù ñeå thaáy roõ khaû naêng cuûa mình. Thaáy nhö theá thì khoâng buoàn giaän ai, môùi laø tu chaân thaät. Vì tu laø chieán ñaáu vôùi ma quaân ñeå laøm chuû mình, chôù khoâng phaûi yeáu ñuoái caàu an, ñoøi hoûi moïi vieäc chung quanh phaûi nhö yù mình. Ngöôøi khoâng muoán tu môùi ñoøi hoûi nhö vaäy.

*

Baây giôø toâi trôû laïi vaán ñeà tu laø phaùp caên baûn cuûa ngöôøi theo ñaïo Phaät. Phaùp tu caên baûn cuûa ñaïo Phaät laø chuyeån ba nghieäp aùc thaønh ba nghieäp thieän. Ba nghieäp laø gì vaø chuyeån nhö theá naøo ? Phaät cuï theå hoùa phaùp tu naøy baèng caùch baét chuùng ta phaûi giöõ naêm giôùi. Giöõ naêm giôùi thì thaân khoâng saùt sanh, khoâng troäm caép, khoâng taø daâm ñoù laø chuyeån ba nghieäp baát thieän cuûa thaân thaønh löông thieän. Keá laø mieäng khoâng noùi doái, khoâng noùi hai löôõi, khoâng noùi hung aùc, khoâng noùi theâu deät, keá nöõa laø mieäng khoâng uoáng röôïu, ñaây laø chuyeån naêm nghieäp baát thieän cuûa mieäng thaønh löông thieän. Ñoù laø tu thaân tu mieäng, nhöng yù thì chöa ñeà caäp ñeán.

Quí vò thöû ñaùnh giaù ngöôøi Phaät töû giöõ naêm giôùi nghieâm tuùc nhö lôøi Phaät daïy laø ngöôøi toát hay ngöôøi xaáu trong xaõ hoäi ? Ngöôøi khoâng bao giôø gieát haïi ai, khoâng bao giôø troäm caép cuûa ai, khoâng bao giôø taø daâm lang chaï vôùi ai, coäng theâm khoâng noùi doái traù gaït löôøng, hay noùi lôøi hung aùc vôùi ai vaø khoâng bao giôø röôïu cheø nghieän ngaäp thì ñaõ thaønh ngöôøi toát roài. Giaû söû ngöôøi baän vieäc, ñoà ñaïc ñeå böøa baõi ngoaøi trôøi, khoâng ai laáy troäm khoâng sôï maát. Ngöôøi ñeán choã thò töù ñoâng ñaûo khoâng ai gaït ai neân khoâng sôï löøa gaït. ÔÛ nôi naøo choán naøo ngöôøi Phaät töû giöõ naêm giôùi luùc naøo töï mình cuõng ñöôïc an oån vui töôi, sau ñoù coøn ñem laïi an vui cho ngöôøi xung quanh mình nöõa. Giöõ naêm giôùi laø ñieàu taát yeáu ñeå trôû thaønh ngöôøi toát coù ñaày ñuû tö caùch con ngöôøi. Vaø, giöõ naêm giôùi thì gia ñình mình vaø moïi ngöôøi xung quanh ñöôïc aûnh höôûng toát, bôùt lo sôï khoå ñau. Nhö vaäy giöõ naêm giôùi ngay baûn thaân coù nhaân caùch toát, roài gia ñình toát vaø xaõ hoäi toát. Chæ tu nghieäp thaân nghieäp khaåu maø ñaõ toát nhö vaäy roài, neáu tu luoân nghieäp yù thì raát thuø thaéng.

Ngöôøi Phaät töû sau khi giöõ naêm giôùi roài phaûi tu theâm thaäp thieän. Thaäp thieän laø gì ? Nôi thaân coù ba laø khoâng saùt sanh, khoâng troäm caép, khoâng taø daâm; nôi mieäng khoâng noùi doái, khoâng noùi hai löôõi, khoâng noùi hung aùc, khoâng noùi theâu deät; nôi yù bôùt tham, bôùt saân vaø khoâng taø kieán. Thöïc hieän ñöôïc möôøi ñieàu naøy thì con ngöôøi toaøn haûo, do toaøn haûo neân sanh leân coõi trôøi. Chö thieân ôû coõi trôøi toaøn haûo hôn loaøi ngöôøi taàm thöôøng ôû theá gian. Con ngöôøi toát ôû theá gian chæ giöõ naêm giôùi, neáu tu theâm thaäp thieän nöõa thì seõ thaønh con ngöôøi toaøn haûo. Neáu laø cha, meï, anh, chò... trong gia ñình maø giöõ naêm giôùi vaø tu thaäp thieän raát xöùng ñaùng cho chuùng ta kính ngöôõng khaâm phuïc. Neáu laø con em thì ñaùng cho chuùng ta thöông quí. Chæ caàn giöõ naêm giôùi tu thaäp thieän thì moïi ngöôøi thaáy chuùng ta laø ngöôøi toaøn haûo trong gia ñình trong xaõ hoäi roài.

Hieän giôø con ngöôøi coù nhöõng noãi buoàn khoå laø taïi vì sao ? Ngöôøi nöõ laäp gia ñình gaëp phaûi oâng choàng ghieàn röôïu, saùng say chieàu xæn ñaùnh ñaäp chöûi maéng vôï con hoaøi ñoù laø caùi nhaân gaây buoàn khoå trong gia ñình. Hoaëc hai ngöôøi laäp gia ñình soáng chung nhau, thay vì vôï choàng chung thuûy vôùi nhau, nhöng choàng thì theo ñuoåi boùng saéc ngöôøi phuï nöõ khaùc, vôï ôû nhaø buoàn khoå, roài coù lôøi naëng nheï vôùi choàng khieán cho gia ñình baát an maát haïnh phuùc. Neáu laø choàng laø cha hay laø vôï laø meï... giöõ naêm giôùi tu thaäp thieän thì gia ñình an vui haïnh phuùc, khoâng ai laøm cho ai buoàn khoå caû. Muïc ñích cuûa ngöôøi Phaät töû tu laø phaûi thöïc hieän cho ñöôïc nhöõng ñieàu maø Phaät daïy. Töùc laø giöõ naêm giôùi laø böôùc ñaàu, tu thaäp thieän laø böôùc thöù hai, ñeå töï thaân ñöôïc toát ñeïp vaø xöùng ñaùng laø cha laø choàng (meï hoaëc vôï) trong gia ñình vaø laø ngöôøi toát trong xaõ hoäi. Neáu coù chöøng möôøi trieäu ngöôøi tu haønh nhö vaäy thì xaõ hoäi Vieät Nam raát laø toát ñeïp. Trong xoùm khoâng heà coù ngöôøi gaây loän chöûi loän nhau, trong xoùm khoâng heà coù naïn ñaâm cheùm gieát haïi nhau, trong xoùm khoâng heà coù chuyeän löøa gaït cöôùp boùc vôùi nhau... Taát caû nhöõng teä traïng ñoù khoâng heà coù. Nhöõng teä traïng ñoù khoâng coù thì xaõ hoäi thaät an vui thaùi bình, cao quí voâ cuøng. Theá neân ngöôøi Phaät töû phaûi noã löïc thöïc haønh cho ñöôïc nhöõng ñieàu naøy. Nhöõng ñieàu naøy laø neàn taûng caên baûn cuûa söï tu.

*

Nhieàu Phaät töû qui y khoâng lo tu haønh cöù ñoøi veà Cöïc laïc. Hoï noùi theá naøy: “Veà Cöïc laïc laøm daân xöù Phaät cuõng ñöôïc roài thuûng thaúng tu sau”. Cöù moät beà ñoøi veà Cöïc laïc maø nhöõng ñieàu Phaät daïy thì khoâng chòu thöïc haønh. Trong kinh Di Ñaø ñöùc Phaät coù daïy: “Baát khaû dó thieåu thieän caên phöôùc ñöùc nhaân duyeân ñaéc sanh bæ quoác”. Nghóa laø khoâng theå laáy chuùt ít caên duyeân phöôùc ñöùc maø ñöôïc sanh veà coõi Phaät. Muoán ñöôïc sanh veà coõi Phaät ít ra cuõng phaûi giöõ naêm giôùi tu thaäp thieän, sau ñoù nieäm Phaät nhaát taâm baát loaïn môùi ñöôïc veà coõi Phaät. Khoâng giöõ naêm giôùi tu thaäp thieän maø ñoøi veà coõi Phaät ñieàu ñoù e khoù ñöôïc. Taïi sao ? Vì coøn taïo nghieäp aùc, ba nghieäp chöa thanh tònh, coõi Phaät laø coõi thanh tònh ñaâu coù chöùa ngöôøi oâ nhieãm khoâng thanh tònh. Theá neân ngöôøi naøo tu muoán veà coõi Phaät tröôùc heát phaûi giöõ naêm giôùi tu thaäp thieän. Neáu chuùng ta bieát öùng duïng tu thaäp thieän laø chuùng ta xaây döïng coõi ñôøi naøy toát ñeïp moät caùch thöïc teá. Trong kinh thöôøng goïi coõi ñôøi naøy laø Ta baø khoå. Vì ngöôøi ôû trong coõi naøy khoâng hieàn, trong nhaø vôï choàng anh em caõi vaõ nhau, ra ñöôøng caõi loän vôùi ngöôøi haøng xoùm. Töø ñoù sanh thuø haän, gheùt boû nhau, gaây ñau khoå cho nhau. Baây giôø moïi ngöôøi ai ai cuõng tu thaäp thieän, töï thaân ñaõ toát maø coøn laøm cho xaõ hoäi bôùt ñi nhöõng noãi khoå ñau, thì coõi ñôøi naøy khoâng coøn goïi laø Ta baø khoå maø laø coõi an laïc.

Trong nguõ thöøa Phaät giaùo, thaäp thieän laø Thieân thöøa laø phaùp moân ñöa ngöôøi tu sanh leân coõi Trôøi. ÔÛ ñaây toâi khoâng muoán noùi coõi Trôøi maø toâi muoán noùi ngay coõi ngöôøi. Quí Phaät töû nghieäm laïi xem, gia ñình quí vò töø laâu hay coù chuyeän xaøo xaùo. Baây giôø moïi ngöôøi trong nhaø töø cha meï cho ñeán con caùi phaùt taâm giöõ ñuùng naêm giôùi vaø tu thaäp thieän, gia ñình quí vò coù coøn xaøo xaùo nöõa khoâng ? Toâi baûo ñaûm khoâng coøn chuyeän roái raém phieàn naõo xaûy ra nöõa maø raát an vui haïnh phuùc.

Con ngöôøi ôû coõi naøy khoâng bieát tu neân coõi naøy laø coõi khoå. Neáu moïi ngöôøi ai ai cuõng bieát tu thì coõi naøy laø coõi vui. Vui nhö coõi Trôøi, hay vui nhö coõi Cöïc laïc cuûa Phaät Di Ñaø. Nhieàu Phaät töû maéc phaûi beänh ôû coõi naøy maø troâng coõi kia, aên côm uoáng nöôùc laøm vieäc ôû coõi Ta baø maø lo vieäc ôû coõi Cöïc laïc, quaù xa thieáu thöïc teá. Ngoài ñaây maø mô öôùc chuyeän ôû coõi Cöïc laïc ôû töông lai, maø khoâng chòu tu ngay baây giôø ñeå taïo döïng an vui haïnh phuùc cho baûn thaân, cho gia ñình cho xaõ hoäi ngay trong coõi ñôøi naøy. Chuùng ta phaûi laøm sao töø ngaøy bieát tu ñöùc haïnh chuùng ta taêng tröôûng tieán boä hôn khi chöa bieát tu. Coù theá môùi thaáy Phaät phaùp giuùp cho con ngöôøi an vui haïnh phuùc thieát thöïc ngay trong coõi ñôøi naøy chôù khoâng phaûi ñôïi ñeán ngaøy mai. Ngaøy nay chuùng ta ñöôïc an vui haïnh phuùc thì quaû baùo ngaøy mai cuõng ñöôïc an laïc toát ñeïp.

Toâi thöôøng daãn caâu chuyeän oâng chuû nhaø nuoâi choù. Con choù cuûa oâng bò beänh xaø maâu, noù naèm döôùi saøn nhaø ngöùa gaõi caû ngaøy. OÂng thaáy thöông quaù ñem noù leân laàu ba cao thoaùng cho noù heát gaõi. Nhöng leân laàu noù vaãn gaõi nhö luùc ôû döôùi ñaát, vì beänh xaø maâu chöa heát. Muoán cho noù heát ngöùa oâng chuû phaûi mua thuoác trò cho noù heát beänh xaø maâu. Khi con choù heát beänh, duø oâng coù ñeå ôû döôùi saøn nhaø noù cuõng khoâng ngöùa gaõi. Cuõng vaäy, chuùng ta tu thaáy trong kinh Phaät noùi nieäm Phaät ñöôïc Phaät röôùc veà Cöïc laïc, neân ham quaù ñoøi Phaät röôùc veà Cöïc laïc, maø khoâng chòu chuyeån nhöõng nghieäp aùc thaønh nghieäp thieän. Khi nghieäp aùc heát veà Cöïc laïc cuõng vui, khoâng veà Cöïc laïc cuõng vui. Phaät töû ôû coõi naøy khoâng tu khaåu nghieäp, caõi loän heát ngöôøi naøy tôùi ngöôøi kia, veà Cöïc laïc khoâng caõi ñöôïc vôùi ai roài buoàn phieàn khieán Phaät A Di Ñaø phaûi traû trôû laïi coõi Ta baø. Nhö vaäy chuùng ta ôû taïi coõi naøy vaø ngay baây giôø, phaûi chuyeån nghieäp aùc thaønh nghieäp thieän, thì mai kia veà coõi Cöïc laïc môùi khaû dó ôû yeân ñöôïc. Chôù coøn baây giôø khoâng chòu chuyeån nghieäp thì khoâng chaéc veà beân aáy ñöôïc, neáu coù veà ñöôïc thì cuõng vaäy thoâi. Theá neân ngöôøi bieát tu thì ôû taïi ñaây ngay baây giôø, phaûi bôùt caùi dôû, bôùt caùi xaáu, giaûm toäi aùc laø chuùng ta bôùt khoå. Neáu moät ngöôøi, hai ngöôøi, möôøi ngöôøi... giaûm toäi aùc thì coõi ñôøi naøy caøng ngaøy caøng toát ñeïp an bình. Ñoù laø chuùng ta ñem laïi an vui haïnh phuùc cho mình, cho gia ñình cho xaõ hoäi. Nhö vaäy, phaùp tu caên baûn cuûa ngöôøi Phaät töû laø ñöôøng loái xaây döïng xaõ hoäi trôû neân toát ñeïp vaø ñem laïi haïnh phuùc cho taát caû moïi ngöôøi ngay trong coõi ñôøi naøy.

*

Tu khoâng phaûi laø chuyeän huyeãn hoaëc xa vôøi maø laø chuyeän thöïc teá cuï theå, moïi ngöôøi chuùng ta ai cuõng coù theå laøm ñöôïc, khoâng phaûi chôø giaø môùi tu. Coù nhieàu ngöôøi noùi baây giôø coøn treû baän lo laøm aên giaø tu khoâng muoän. Tu laø chuyeån aùc thaønh thieän. Giaû söû luùc treû chöa ghieàn röôïu, chöa bieát noùi doái, chöa bieát noùi hung döõ... ngang ñaây bieát tu thì duø ôû hoaøn caûnh naøo ñiaï vò naøo cuõng giöõ ñöôïc naêm giôùi khoâng phaûi nhoïc nhaèn kieàm cheá. Ñeán tuoåi giaø bao nhieâu thoùi quen taäp nhieãm nhö ghieàn röôïu, ghieàn thuoác, noùi doái, noùi hung döõ, toan tính hôn thua... muoán boû ñeå thaønh ngöôøi Phaät töû löông thieän thì boû khoâng deã, phaûi ñaáu tranh heát söùc môùi boû ñöôïc. Theá neân ngöôøi giaø tu khoù möôøi, ngöôøi treû tu chæ khoù naêm thoâi. Hieåu ñöôïc choã naøy thì taát caû moïi ngöôøi chuùng ta neân tu, ñeå trôû thaønh ngöôøi toát vaø khuyeán khích con chaùu em uùt tu taäp ngay töø nhoû. Chính nhôø tu maø trong gia ñình ngöôøi lôùn keû nhoû soáng hoøa thuaän, thöông yeâu baûo boïc cho nhau, gia ñình haïnh phuùc an vui. Nhôø nhieàu gia ñình toát hoïp thaønh xaõ hoäi toát ñi leân. Nhö vaäy xaây döïng xaõ hoäi toát ñeïp coát laø xaây döïng con ngöôøi. Con ngöôøi toát laø do söûa caùi dôû thaønh caùi hay ôû nôi mình. Danh töø chuyeân moân goïi laø chuyeån nghieäp aùc thaønh nghieäp thieän.

Chuùng ta tu ñöøng ñoøi hoûi nhöõng caùi xa xoâi, ñöøng mong moûi nhöõng caùi kyø hoaëc, maø phaûi thaáy roõ raøng tu laø xaây döïng baûn thaân mình cho toát ñeïp, ñem lôïi laïc laïi cho chính mình ngay baây giôø vaø taïi coõi ñôøi naøy. Ví duï moät Phaät töû ngheøo bò beänh ghieàn röôïu, moãi ngaøy phaûi ñeå hai traêm ñoàng mua röôïu vaø ñoà nhaém. Baây giôø Phaät töû naøy tu giöõ naêm giôùi khoâng uoáng röôïu nöõa, thì moãi ngaøy vôï con ñöôïc hai traêm ñoàng duøng vaøo vieäc côm aùo, ñaõ nheï bôùt khoù khaên trong gia ñình. Nhö vaäy ngay khi phaùt taâm tu laø ñaõ coù lôïi ích thieát thöïc cho baûn thaân cho gia ñình, chôù khoâng phaûi ñôïi nhieàu naêm, nhieàu thaùng tích luõy phöôùc ñöùc ñeå ñöôïc veà Cöïc laïc môùi coù. Haèng ngaøy chuùng ta tieáp xuùc vôùi moïi ngöôøi luùc naøo cuõng vui töôi hoøa nhaõ, gaëp nhau luùc naøo cuõng cöôøi cuõng noùi naêng töø toán oân hoøa thì khoâng haïnh phuùc laø gì ? Coøn ñoøi veà Cöïc laïc maø ôû ñaây gaëp ai cuõng böïc boäi, khoâng buoàn ngöôøi naøy cuõng giaän ngöôøi kia, luùc naøo neùt maët cuõng cau coù khoù chòu, than coõi naøy laø Ta baø khoå khoâng muoán ôû nöõa. Ngöôøi soáng nhö theá laø thieáu thöïc teá, chöa bieát tu. Ñaây laø nhöõng ñieàu thieát yeáu caên baûn cuûa söï tu haønh, taát caû quí Phaät töû neân bieát ñeå thöïc haønh cho toát.

*

Ñeå keát thuùc baøi noùi chuyeän hoâm nay, toâi keå moät caâu chuyeän cho quí vò nhôù kyõ hôn. Xöa ôû Trung Hoa ñôøi Ñöôøng coù Thieàn sö OÂ Saøo laø ngöôøi tu haønh ñaéc ñaïo. Sôû dó Ngaøi coù teân OÂ Saøo laø vì Ngaøi laøm choã ngoài treân chaùng ba caây, gioáng nhö caùi oå quaï roài Ngaøi ngoài tu treân ñoù, neân ngöôøi ñôøi goïi Ngaøi laø Thieàn sö OÂ Saøo. Töùc laø Thieàn sö ngoài tu treân oå quaï. Vì laø moät Thieàn sö ngoä ñaïo neân danh tieáng Ngaøi vang xa, Baïch Cö Dò laø moät nhaø vaên coù taâm ñaïo môùi tìm ñeán caàu Ngaøi daïy cho phöông phaùp tu. Ngaøi ngoài treân oå quaï noùi baøi keä boán caâu:

            Chö aùc maïc taùc,

            Chuùng thieän phuïng haønh.

            Töï tònh kyø yù,

            Thò chö Phaät giaùo.

Nghe qua, Baïch Cö Dò cöôøi noùi:

- Boán caâu naøy quaù deã con nít taùm tuoåi cuõng thuoäc Ngaøi daïy con laøm chi ?

Thieàn sö OÂ Saøo noùi:

- Phaûi, con nít taùm tuoåi cuõng thuoäc, nhöng oâng giaø taùm möôi tuoåi laøm chöa xong.

Baøi keä boán caâu, moãi caâu boán chöõ coäng laïi möôøi saùu chöõ quaù ñôn giaûn, ai hoïc cuõng thuoäc, nhöng thöïc haønh ñöôïc möôøi saùu chöõ naøy, ngöôøi giaø taùm möôi tuoåi thöïc haønh cuõng chöa xong. YÙ nghóa cuûa baøi keä laø:

            Chôù laøm caùc ñieàu aùc,

            Vaâng laøm caùc ñieàu laønh.

            Giöõ taâm yù trong saïch,

            Laø lôøi chö Phaät daïy.

Chôù laøm taát caû caùc vieäc aùc, maø phaûi laøm taát caû vieäc laønh ñoù laø töï chuyeån nghieäp aùc thaønh nghieäp thieän vaø phaûi giöõ taâm yù cho trong saïch, töùc laø bôùt tham, bôùt saân, khoâng taø kieán. Ñaây laø nhöõng ñieàu coát yeáu tu haønh maø toâi ñaõ noùi ôû tröôùc. Quí vò coù bieát taïi sao toâi khoâng noùi khoâng tham, khoâng saân, maø chæ noùi bôùt tham, bôùt saân khoâng ? Vì heát tham, heát saân, heát si thì thaønh Thaùnh roài. Chuùng ta laø phaøm môùi bieát tu, ngaøy xöa tham saân chuùng ta coù ñeán 100%, nay nhôø tu giaûm bôùt coøn 90%, tieáp tuïc tu  vaøi naêm sau nöõa giaûm bôùt coøn 80%, vaøi naêm sau nöõa giaûm bôùt coøn 70%, cöù vaäy maø giaûm bôùt. Bôùt ñeán khi heát thì thaønh Thaùnh. Noùi heát lieàn thì khoâng theå laøm noåi. Taø kieán laø nhìn leäch thaáy khoâng ñuùng. Nhìn leäch thaáy khoâng ñuùng ñöa chuùng ta ñi sai ñöôøng, neân noùi laø taø kieán khoâng noùi si. Neáu heát si thì giaùc ngoä thaønh Thaùnh roài, ôû ñaây chæ noùi khoâng taø kieán nghóa laø khoâng thaáy sai leäch maø phaûi thaáy ñuùng nhö leõ thaät. Boán caâu keä naøy toùm taét heát yù nghóa cuûa söï tu haønh cuûa chuùng ta.

“Chôù laøm caùc ñieàu aùc, vaâng laøm caùc ñieàu laønh”. Caùc vieäc aùc lôùn quí vò ñaõ döøng roài, nhöng caùc vieäc aùc nhoû coøn laøm, keû laøm nhieàu ngöôøi laøm ít. Nhöng ñieàu laønh nhoû thì laøm ñöôïc, ñieàu laønh lôùn thì chöa laøm noåi. Ví duï coù ngöôøi aên maøy ngheøo ñoùi, quí vò coù theå cho naêm ba traêm ñeå mua thöùc aên thì quí vò laøm ñöôïc. Nhöng neáu hoï xin vaøi chuïc ngaøn ñeå laøm voán laøm aên thì quí vò khoâng theå cho. Ñoù laø vieäc thieän nhoû laøm ñöôïc, vieäc thieän lôùn laøm chöa ñöôïc. Vaø khoâng gieát ngöôøi, khoâng gieát loaøi thuù lôùn thì traùnh ñöôïc, coøn kieán, muoãi, coân truøng... vaãn coøn laøm noù cheát. Ñoù laø vieäc aùc lôùn traùnh ñöôïc, vieäc aùc nhoû chöa traùnh ñöôïc. Nhö vaäy chöøng naøo quí vò môùi laøm xong taát caû ñieàu laønh vaø döøng haún taát caû ñieàu aùc ? Taùm möôi tuoåi laøm xong chöa ? Ñoù laø chæ noùi laøm ñieàu laønh, döøng ñieàu aùc. Neáu noùi giöõ taâm yù trong saïch thì laïi chöa thöïc hieän. Quùi vò thöû kieåm laïi taâm yù mình ñaõ trong saïch chöa ? Coù khi naøo suoát ngaøy quí vò nghó toaøn ñieàu laønh ñieàu toát khoâng ? Hay thænh thoaûng cuõng coù nhöõng nieäm böïc boäi saân giaän khôûi leân, luùc nghó toát luùc nghó xaáu ? Trong kinh Phaät noùi taâm chuùng sanh chöùa ñuû caû möôøi coõi töù thaùnh luïc phaøm, luùc thì töø bi nhö Phaät thöông taát caû moïi loaøi chuùng sanh, luùc noåi saân leân thì döõ nhö coïp ai thaáy cuõng sôï. Baây giôø chuùng ta tu laø laøm gì ? Gaïn loïc caùi toát, caùi thanh baïch giöõ laïi, nhöõng caùi xaáu, oâ ueá thì loaïi boû ñi laø tu. Luùc naøo chuùng ta cuõng phaûi nhìn laïi mình, moät nieäm xaáu aùc khôûi leân lieàn boû, khoâng ñeå noù laøm môø ñuïc taâm trí.

Baøi keä chæ coù möôøi saùu chöõ maø tu suoát caû ñôøi chöa xong. Chuùng ta phaûi laøm sao öùng duïng möôøi saùu chöõ naøy trong cuoäc soáng haèng ngaøy cho vieân maõn thì thaät laø quí. Coøn neáu chuùng ta hoïc nhieàu maø chaúng öùng duïng bao nhieâu, vaãn chöùng naøo taät naáy thì tu khoâng tieán boä. Ngöôøi xöa ñaõ töøng kinh nghieäm neân daïy raát thöïc teá vaø ñôn giaûn ñeå cho ngöôøi hoïc thöïc haønh. Nhöng vì Lyù Thaùi Baïch cuõng nhö chuùng ta thaáy deã neân xem thöôøng, khoâng quan taâm ñeå thöïc haønh. Tu theo Phaät caùi quí ôû choã thöïc haønh chôù khoâng phaûi hoïc thuoäc. Hoïc thuoäc kinh luaän laø ñeå thöïc haønh, chôù khoâng phaûi hoïc thuoäc ñeå noùi suoâng. Vaäy maø gaàn ñaây chuùng ta thích hoïc thuoäc ñeå noùi suoâng hôn laø hoïc ñeå thöïc haønh. Neáu thích hoïc thuoäc ñeå noùi suoâng maø khoâng thích hoïc ñeå haønh thì voâ tình laøm caùi vieäc voâ ích, vì hoïc Phaät thöïc haønh môùi coù lôïi ích. Boán caâu keä naøy quí vò hoïc thuoäc vanh vaùch maø khoâng thöïc haønh thì coù lôïi ích gì khoâng ? Haún laø khoâng. Noù raát laø quí, nhöng quí khi naøo chuùng ta haønh ñöôïc.

Taát caû söï tu haønh cuûa chuùng ta naèm goïn trong vieäc chuyeån ba nghieäp aùc thaønh ba nghieäp thieän. Neáu chuùng ta chuyeån ñöôïc laø chuùng ta tu, neáu chuùng ta khoâng chòu chuyeån thì duø coù laøm caùi gì cuõng chöa goïi laø tu, vì ba nghieäp chuùng ta chöa coù hieàn. Chuyeån ba nghieäp aùc thaønh ba nghieäp thieän laø goác cuûa söï tu. Tu laø ñem laïi an vui haïnh phuùc cho chuùng ta ngay töø khi baét ñaàu tu cho ñeán ngaøy nhaém maét. Nhieàu naêm ñi chuøa laïy Phaät maø phieàn naõo khoâng giaûm thì ñaïo Phaät coù giaù trò gì ? Nhö vaäy ñaïo Phaät voâ tình trôû thaønh voâ nghóa. Ñaây laø ñieàu toái kî.

Toâi mong moûi taát caû ngöôøi tu chuùng ta, ngay baây giôø phaûi chuyeån söûa caùi dôû caùi aùc thaønh caùi hay caùi thieän, ñeå mình vaø moïi ngöôøi ñöôïc an vui haïnh phuùc. Ñoù chính laø giaù trò chaân thaät cuûa Phaät phaùp. Neáu quí vò tin Phaät ñi chuøa laïy Phaät töø naêm naøy qua naêm khaùc, maø khoâng chòu chuyeån hoùa noäi taâm thì khoâng ñöôïc lôïi ích gì, chæ laøm troø cöôøi cho ngöôøi chung quanh, khieán hoï xem thöôøng Phaät phaùp.

Hoâm nay toâi noùi chuyeän vôùi quí vò, chuû yeáu laø mong taát caû thöïc hieän vieäc tu haønh ngay baây giôø vaø ngay trong cuoäc soáng naøy, ñeå ñem laïi haïnh phuùc cho mình, cho gia ñình vaø cho xaõ hoäi.

hõg

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM