XUAÂN TRONG CÖÛA THIEÀN

TAÄP 4

H.T THÍCH THANH TÖØ

KHOÅ VUI QUA CON MAÉT KEÛ MEÂ NGÖÔØI TÆNH

XUAÂN CANH NGOÏ 1990

(Buoåi noùi chuyeän vôùi Phaät töû)

Hoâm nay laø ngaøy Teát Nguyeân Ñaùn naêm Canh Ngoï, quí Phaät töû veà ñaây leã Phaät vaø chuùc Teát quí Thaày, chuùng toâi ñaïi dieän cho taát caû chö taêng ôû Thieàn vieän Thöôøng Chieáu coù ñoâi lôøi nhaéc nhôû quí Phaät töû trong ngaøy ñaàu naêm ñeå quí vò tieán tu treân con ñöôøng giaûi thoaùt.

            Ngaøy Teát Nguyeân Ñaùn laø ngaøy quan troïng ñaàu naêm, ñi ñaâu hay laøm ñieàu gì chuùng ta ñeàu mong gaëp nhöõng ñieàu laønh, mong ñöôïc nhöõng keát quaû toát ñeïp. Chuùng toâi thaáy caàn phaûi noùi roõ yù nghóa ngaøy moàng moät Teát ñoái vôùi taát caû ngöôøi tu Phaät chuùng ta. Ngaøy Teát laø ngaøy ñaàu cuûa muøa Xuaân, muøa cuûa an vui, haïnh phuùc vaø töôi ñeïp. Song caùi haïnh phuùc töôi ñeïp ñoù töø ñaâu maø ra? Töø con ngöôøi hay töø ngoaïi caûnh? Chuùng ta caàn phaûi thaáy roõ ñieàu naøy, ñeå öùng duïng cho cuoäc soáng haèng ngaøy ñöôïc heát khoå vaø luoân an vui. Vì theá ñeà taøi chuùng toâi noùi hoâm nay laø “Khoå vui qua con maét keû meâ ngöôøi tænh”.

            Cuøng laø moät vieäc, ngöôøi meâ thaáy laø vui, ngöôøi tænh thaáy noù ra sao? Cuøng laø moät vieäc, ngöôøi meâ thaáy laø khoå, ngöôøi tænh thaáy laø khoå hay khoâng? Ñoù laø nhöõng ñieàu maø taát caû chuùng ta caàn neân bieát.

            Soáng giöõa ñôøi naøy ai cuõng sôï khoå, cuõng muoán caàu vui. Nghe noùi tôùi khoå, ai cuõng eâ cheà chaùn ngaùn, nghe noùi tôùi vui , ai cuõng öa thích meán moä. Theá thì muoán caùi khoå ñöøng bao giôø ñeán vaø caùi vui luoân luoân saün saøng chöïc ñoùn, thì chuùng ta phaûi laøm theá naøo, soáng theá naøo cho ñöôïc thích hôïp? Ñoù laø ñieàu raát thieát yeáu cho cuoäc soáng haèng ngaøy cuûa chuùng ta.

            Tröôùc heát toâi noùi caùi vui cuûa ngöôøi theá tuïc. Thí duï ngöôøi theá gian lôõ mang beänh ghieàn thuoác hoaëc ghieàn röôïu, khi ñang thieáu neáu coù ai ñem ñeán cho ñieáu thuoác hay ly röôïu, luùc ñoù hoï vui hay khoå? Raát laø vui, vui lôùn. Ñoù laø tröôøng hôïp ghieàn maø khoâng coù tieàn. Neáu ghieàn laïi coù nhieàu tieàn thì sao? Ruû baïn beø voâ quaùn, naêm baûy ngöôøi aên uoáng say söa luùc ñoù laø vui hay khoå? Luùc voâ ngoài quaùn baïn beø cheø cheùn thaät laø vui. Nhöng nghó kyõ, vui ñoái vôùi ai maø khoå ñoái vôùi ai? Neáu ngöôøi ghieàn röôïu chæ bieát uoáng röôïu laø haïnh phuùc laø thuù vò, khi ñöôïc cheø cheùn thì cho laø vui. Traùi laïi ngöôøi khoâng ghieàn röôïu khi thaáy naêm baûy ngöôøi voâ ngoài quaùn nhaäu say tuùy luùy, thì  nghó ñoù laø khoå. Vaäy caùi vui cuûa ngöôøi ghieàn laø thí duï cho caùi vui cuûa ngöôøi meâ, coøn ngöôøi tænh thaáy ñoù laø khoå.  Nhö vaäy ai thaáy ñuùng? Ngöôøi ghieàn vaøo quaùn uoáng röôïu cho vui laø ñuùng. Ngöôøi khoâng ghieàn thaáy vieäc ñoù laø toán keùm, haïi söùc khoeû, laïi theâm chuyeän raày raø, neân thaáy laø khoå. Ngöôøi meâ vui laø khi ñang meâ, nhöng tænh laïi seõ thaáy khoå. Taïi sao? Thí duï nhö khi vaøo quaùn, soá tieàn phaûi toán hao cho böõa tieäc coù theå giuùp soáng naêm ba ngaøy. Nhöng vì ngoài quaùn xaøi heát tieàn neân phaûi ñi laøm ñeå buø laïi. Ñoù laø khoå , vaát vaû veà thaân. Coøn khoå veà taâm thì theá naøo? Neáu ngöôøi coù gia ñình vôï con maø ruû baïn beø vaøo quaùn, xaøi heát tieàn vôï nhaø caèn nhaèn, hoaëc ngoài quaùn ñeán noãi say tuùy luùy, vôï con chaùn ngaùn, thì thaät laø khoå! Töø caùi töôûng laàm laø vui, ñöa tôùi caùi khoå cuûa nhieàu ngaøy veà sau. Caùi vui cuûa ngöôøi meâ thaät söï laø caùi vui traù hình cuûa ñau khoå. Ngöôøi tænh thaáy khoå laø thaáy ñuùng leõ thaät. Chuùng ta laø ngöôøi bieát tu, laø ngöôøi tænh, neân noùi tu tænh, bieát tu laø phaûi tænh. Nhöõng caùi khoå maø ngöôøi theá gian töôûng laø vui, chuùng ta neân traùnh, nhö theá môùi laø thaät tænh. Neáu chuùng ta laên vaøo choã meâ ñoù thì chuùng ta seõ thaønh keû meâ.

            Laïi coù ngöôøi laém cuûa nhieàu tieàn thích nhöõng thoaû maõn veà xaùc thaân neân huùt aù phieän hoaëc xì ke ma tuùy, hoï cho ñoù laø vui. Huùt saùch vöøa toán keùm vöøa hao moøn söùc khoeû laâu ngaøy thaønh beänh, soáng dôû cheát dôû. Ñieàu hoï töôûng laø vui roát cuoäc laïi laø khoå! Thôøi nay caùc thanh nieân treû ruû nhau ñeán nhöõng choã huùt xì ke ma tuùy. Khi mang beänh roài thì thaät laø khoå! Nhö naêm tröôùc coù moät thanh nieân tuoåi khoaûng ñoâi möôi, gaày oám chæ coøn da boïc xöông ngoài tröôùc coång chuøa aên xin. Hoûi ra môùi bieát vì huùt xì ke ma tuùy neân bò cha meï ñuoåi, phaûi ñi lang thang xin aên, soáng dôû cheát dôû. Neáu xin ñöôïc chuùt ít tieàn thì ñi kieám thuoác chích cho ñôõ ghieàn, neáu khoâng tieàn thì naèm ngoeïo beân leà ñöôøng troâng thaät laø ñau khoå. Ñoù cuõng vì meâ laàm laáy khoå laøm vui.

            Ngöôøi tænh saùng bieát huùt saùch laø nhaân ñau khoå ôû ngaøy mai, laø nhaân bò cha meï töø boû, bò moïi ngöôøi sôï mình ñaùnh caép ñoà ñaïc neân khoâng chöùa chaáp. Ñoù laø goác cuûa khoå ñau, ngöôøi theá gian khoâng thaáy khoå laïi töôûng laø vui! Coøn ngöôøi bieát tu bieát ñoù laø khoå thì traùnh ngay buoåi ban ñaàu neân quaû khoå khoâng bao giôø ñeán.

            ÔÛ theá gian coøn moät caùi vui nöõa maø tính chaát khoâng löông thieän: Ñoù laø vui treân caùi khoå cuûa con ngöôøi vaø con vaät. Thí duï nhö caùc ñöùa beù möôøi hai möôøi ba tuoåi thöôøng ra ñoàng baét deá, baét caù thia thia ñem veà cho ñaù loän nhau, con naøo thua thì chaïy, con aên ñuoåi theo... treû nhoû thích thuù voã tay vui cöôøi. Ñoù laø vui treân caùi khoå cuûa con vaät. Mình lôïi duïng söï ngu meâ cuûa con vaät ñeå ñöa noù ñeán choã ñaùnh ñaù laãn nhau, cho ñoù laø vui, trong khi con vaät laïi khoå.

            Ñeán ngöôøi lôùn thích chôi ñaù gaø. Hoï saém gaø noøi, chuoát cöïa cho beùn roài ñem nhöû cho noù ñaù nhau. Khi con gaø naøo bò ñaù teù ngaõ maùu me ñaày mình thì ngöôøi xem voã tay vui möøng. Ñoù cuõng laø vui trong caùi aùc. Taâm mình taøn nhaãn troâng thaáy chuùng sanh khoå maø mình cho laø vui, caùi vui ñoù thaät laø thieáu ñaïo ñöùc .

            Theâm caùi vui chaúng hieàn laønh chuùt naøo nhö ñi xem ñaùnh voõ ñaøi, töùc laø ngöôøi ñaùnh vôùi ngöôøi, caùc tay voõ só ñaùnh vôùi nhau. Chuùng toâi coù quen vaøi voõ só, toâi hoûi: “Vì sao mình nôõ ñaùnh ngöôøi ñeán ngaõ ño vaùn, nhö vaäy coù lôïi ích gì maø mình taøn nhaãn ñeán theá?” Ngöôøi voõ só thöa: “Thöa Thaày khaùn giaû ñoäc laém, mình ñaùnh nheï nheï thì hoï la où, hoï noùi mình cuoäi. Neáu mình ñaùnh cho ngaõ thì hoï voã tay vui cöôøi.”

            Nhö vaäy chuùng ta vui thích trong caùi khoå cuûa con vaät, nhö con deá con gaø ñaù nhau, ñeán caùi khoå cuûa con ngöôøi ñaùnh ñaäp nhau ñeán teù ngaõ. Theá thì taâm chuùng ta coù hieàn khoâng? Vui treân söï ñau khoå cuûa con ngöôøi, con vaät coù phaûi laø vui thaät chaêng? Cho neân ngöôøi Phaät töû chuùng ta luoân luoân ñaët caùi vui cuûa mình treân caùi vui cuûa ngöôøi, laøm cho ngöôøi vui thì mình môùi vui, neáu ngöôøi khoå thì mình khoâng vui bao giôø. Vui treân caùi khoå cuûa ngöôøi laø caùi vui phi ñaïo ñöùc, caùi vui cuûa ngöôøi meâ khoâng phaûi cuûa ngöôøi tænh.

            Laïi theâm moät caùi vui nöõa raát laø taøn nhaãn. Nhö maáy chuù beù coøn nhoû möôøi laêm möôøi ba tuoåi ñi ñaâu hay xaùch caùi giaøn thun hay caùi naù theo, hoaëc vaên minh hôn thì mang nhöõng caây suùng nhoû ñeå khi thaáy maáy con chim ñaäu treân caønh thì nhaém baén, nhieàu khi hai con chim, con troáng con maùi ñang ñaäu ræa loâng cho nhau, keâu ríu rít raát laø deã thöông, maø mình nhaém baén noù. Khi baén truùng moät con teù nhaøo xuoáng thì voã tay vui möøng. Thöû hoûi khi baén moät con vaät ngaõ xuoáng, ñoù laø haønh ñoäng toát hay xaáu? Laøm moät vieäc xaáu moät vieäc aùc maø vui hay sao? Chaúng nhöõng ngöôøi baén vui maø nhöõng ngöôøi ñöùng chung quanh cuõng vui, cuõng voã tay khen nöõa. Vui trong caùi cheát choùc, vui khi gieát ñöôïc con vaät, ñoù laø quaù aùc phaûi khoâng?

            Töø vieäc xem thöôøng caùi khoå cuûa con vaät laàn laàn ñöa ñeán xem thöôøng caùi khoå cuûa con ngöôøi. Thí duï nhö coù ngöôøi quen giöït ñoà moùc tuùi, khi giöït ñöôïc vaät gì veà nhaø hoï vui laém, kieám aên ñöôïc, nhöng ngöôøi maát cuûa thì raát  khoå. Ñeán ngöôøi aên troäm cuõng vaäy, leùn vaøo nhaø laáy troäm ñöôïc cuûa ngöôøi, khi veà raát laø vui möøng, khoâng nhôù ñeán caùi khoå cuûa ngöôøi bò maát troäm. Laáy ñöôïc caøng nhieàu cuûa thì caøng hæ haï vui möøng, coøn ngöôøi maát nhieàu cuûa thì khoå ñeán möùc naøo? Ñeán vieäc cöôùp cuûa, coù khi ñi ñeán gieát ngöôøi. Cöôùp cuûa caøng nhieàu thì caøng möøng rôõ vui cöôøi, trong khi aáy coù ngöôøi maát maïng hoaëc tan nhaø naùt cöûa. Vui treân ñau khoå cuûa ngöôøi khaùc laø quaù taøn aùc khoâng coøn moät chuùt löông taâm. Theá maø ôû theá gian coù nhöõng ngöôøi vui nhö vaäy, ñoù laø nhöõng ngöôøi meâ. Neáu ngöôøi tænh thì khoâng nôõ loøng naøo laáy caùi khoå cuûa ngöôøi laøm caùi vui cho mình. Theá neân ngöôøi bieát tu thì phaûi tænh, tænh thì moïi haønh ñoäng gaây toån thöông ñau khoå cho ngöôøi cho vaät, chuùng ta phaûi traùnh.

            Laïi coù nhöõng ngöôøi buoâng lung chaïy theo saéc duïc, cho ñoù laø vui. Nhö nhöõng thanh nieân ñuoåi theo naêm baûy coâ thieáu nöõ, neáu ñöôïc caùc coâ thöông thì hoï töôûng laø gioûi, laø ngöôøi taøi hoa ai cuõng meán yeâu. Nhöng khoâng ngôø ñuoåi theo saéc duïc laø khoå: Khoå veà thaân xaùc beänh hoaïn, khoå veà tinh thaàn, chuyeän gia ñình roái raém maát caû haïnh phuùc. Hoaëc giaû coù nhöõng ngöôøi coù gia ñình maø coøn tình yù loâi thoâi, nay ñoåi choàng, mai ñoåi vôï. Khi thay ñoåi hoï töôûng laø vui, nhöng khoâng ngôø moãi laàn ñoåi thay laø moãi laàn ñau khoå. Coù gia ñình laø coù con caùi, neáu ngöôøi cha hay ngöôøi meï ñoåi  thay thì con caùi bô vô khoå sôû vì thieáu cha hay thieáu meï. Theá neân caùi vui ích kyû cuûa moät ngöôøi laøm khoå laây ñeán nhieàu ngöôøi. Ñoù laø söï laàm laãn cuûa theá gian, chuyeän khoâng vui töôûng laø vui.

            Roài ñeán nhöõng ngöôøi coù maùu côø baïc, cho vieäc ngoài vaøo soøng baïc laø vui. Ngoài soøng ñaùnh ñoû ñaùnh ñen, hoaëc khi thua thì saïch tuùi, hoaëc khi ñöôïc thì veà ñaõi ñaèng baø con. Hoï cho ñoù laø vui, côø baïc cho laø thuù vui! Nhöng ngöôøi khoâng côø baïc, bieát roõ tai haïi cuûa côø baïc, cho ñoù laø khoå. Ngöôøi ñôøi thöôøng noùi: Côø baïc laø baùc thaèng baàn. Ai say meâ côø baïc thì phaûi taùn gia baïi saûn tan hoang söï nghieäp, ñoù laø nhaân cuûa ñau khoå. Nhö vaäy caùi vui cuûa ngöôøi theá gian, kieåm laïi coù caùi vui naøo laø chaân chaùnh, laø thaät ñaâu!

            Theá neân ngöôøi bieát tu, bieát ñaïo roài phaûi traùnh xa töù ñoå töôøng, ñöøng dính vaøo boán taám vaùch töûu saéc taøi khí ñoù. AÁy laø caùi vui thaät söï, vui vì khoâng dính vaøo caùi khoå, vui vì khoâng laøm phieàn khoå ai.

            Keá ñeán ngöôøi bieát tu vui trong nhöõng vieäc maø ngöôøi ñôøi töôûng laø khoå. Thí duï nhö aên chay. Ngöôøi môùi taäp aên chay hai ngaøy hoaëc boán ngaøy moãi thaùng seõ thaáy khoå vì nuoát khoù troâi laïi deã xoùt  ruoät. Nhöng bieát aên chay quen roài mình seõ vui. Vì sao? Vì mình khoâng coù gieát maïng suùc vaät ñeå boài boå xaùc thòt cuûa mình. Ngaøy mình aên chay laø ngaøy mình haõnh dieän khoâng gieát con vaät naøo, laø ngaøy mình vui, vì khoâng laøm ñau khoå chuùng sanh. Vì theá caùi vui cuûa ngöôøi aên chay laø bieát traùnh caùi khoå cho con vaät. Neáu chuùng ta khoâng theå aên chay tröôøng thì ít ra cuõng duøng chay hai ngaøy hoaëc boán ngaøy moãi thaùng. Nhöõng ngaøy naøy baûo ñaûm mình khoâng coù gieát con vaät naøo, mình vaãn soáng maø khoâng laøm khoå loaøi vaät, thì ñôøi soáng ñoù môùi coù giaù trò, môùi thaät toát laønh. Ñöøng nghó ngaøy aên chay laø ngaøy baét buoäc. Ngaøy aên chay ngöôøi ta baùn caù reû quaù neân mua veà boû vaøo huõ roäng laïi, ñeå mai moát seõ aên. Neáu tính nhö vaäy laø coøn ích kyû chöa phaûi  thaät aên chay. Ngaøy aên chay chuùng ta phaûi thaáy laø ngaøy mình traùnh ñöôïc toäi, laøm ñöôïc ñieàu toát, khoâng saùt haïi chuùng sanh, cho neân mình vui, caùi vui thaät söï.

            Theâm caùi vui nöõa laø bieát tieát duïc töùc laø khoâng ham muoán nhieàu. Trong saùch thieàn thöôøng daïy ngöôøi tu ñöôïc ñònh sô thieàn goïi laø ly sanh hæ laïc. Töùc laø do lìa nguõ duïc neân sanh hæ laïc. Nguõ duïc laø taøi, saéc, danh, thöïc, thuïy, hay laø saéc thanh höông vò xuùc. Khi  lìa ñöôïc naêm moùn duïc naøy thì mình vui.

            Theá neân caùi  vui cuûa ngöôøi bieát tu vaø caùi vui  cuûa ngöôøi theá gian oâ nhieãm khaùc nhau. Ngöôøi theá gian ñuoåi theo caùi vui trong caùi khoå cuûa chuùng sanh, coøn ngöôøi bieát tu vui khi khoâng laøm chuùng sanh ñau khoå, khoâng laøm nhöõng ñieàu khoâng cao thöôïng. Ngöôøi tu haønh vui khi thoaùt khoûi nhöõng ñieàu traàn tuïc taàm thöôøng, ñoù goïi laø caùi vui thoaùt tuïc. Coù nhöõng ngöôøi treû tuoåi soáng vui khi xa lìa töù ñoå töôøng, khi aên chay, khi soáng thoaùt tuïc laïi bò ngöôøi khaùc pheâ bình laø ngu! Khoâng uoáng röôïu, khoâng côø baïc bò cheâ laø ngu, coøn uoáng röôïu côø baïc laïi cho laø khoân! Nhöng söï thaät ai khoân ai ngu? Ghieàn röôïu ghieàn aù phieän xì ke ma tuùy laøm toán hao tieàn cuûa, laïi mang beänh, töï chuoác khoå chuoác hoïa vaøo mình sao goïi laø khoân ñöôïc. Bieát traùnh nhöõng caùi khoå nhöõng caùi hoïa, khoâng ñeå phieàn luïy cho mình cho ngöôøi, ñoù môùi thaät laø khoân.

            Trong kinh Phaät coù daïy:

                        Saéc thanh höông vò xuùc

                        Taát caû nhöõng phaùp naøy,

                        Khaû laïc, hæ , khaû yù,

                        Khi naøo chuùng hieän höõu,

                        Theá giôùi vôùi chö thieân,

                        Xem chuùng laø khaû laïc.

                        Khi chuùng bò hoaïi dieät,

                        Môùi thaáy chuùng laø khoå.

                        Baäc thaùnh thaáy laø laïc,

                        Khi coù thaân ñoaïn dieät,

                        Ñaây hoaøn toaøn traùi ngöôïc

                        Ñieàu moïi ngöôøi ñöôïc thaáy.

                        Ñieàu ngöôøi khaùc goïi laïc,

                        Baäc thaùnh goïi laø khoå,

                        Ñieàu ngöôøi khaùc goïi khoå,

                        Baäc thaùnh bieát laø laïc.

                        Haõy xem phaùp khoù bieát,

                        Keû khoâng thaáy, meâ môø.

                                                (Tieåu Boä Kinh trang 111 taäp I)

            Phaät daïy:

            Saéc thanh höông vò xuùc, töùc laø nguõ duïc, taát caû nhöõng phaùp naøy ngöôøi ñôøi cho laø vui laø vöøa yù. Chaúng nhöõng ngöôøi ñôøi maø caû chö Thieân cuõng xem nguõ duïc laø vui. Khi nguõ duïc maát ñi môùi thaáy laø khoå.

            Coøn baäc Thaùnh thaáy vui khi coù thaân naøy maø ñoaïn dieät ñöôïc nhöõng nhieãm tröôùc theo duïc laïc, ñoaïn dieät ñöôïc nhöõng maàm khieán phaûi taùi sanh. Nhö vaäy caùi vui cuûa Thaùnh vaø caùi vui cuûa phaøm hoaøn toaøn traùi ngöôïc nhau. Caùi vui cuûa phaøm thì Thaùnh goïi laø khoå, caùi vui  cuûa Thaùnh thì phaøm cho laø khoå. Thí duï nhö ngöôøi tu khoå haïnh aên maëc ñôn sô, ngoài thieàn döôùi coäi caây, nhöõng ngöôøi thích aên chôi cho ngöôøi tu nhö vaäy laø ngu, khoâng bieát thuï höôûng, chòu khoå laøm gì? Traùi laïi nhöõng vò Thaùnh thaáy ngöôøi say söa röôïu cheø cho laø khoâng khoân chuùt naøo! Theá neân neáu nhìn vôùi con maét thaùnh thì nhöõng ñieàu theá gian cho laø vui, chuùng ta bieát noù laø khoå. Nhöõng ñieàu ngöôøi theá gian goïi laø khoå nhö aên chay, tu haønh ñôn giaûn, baäc Thaùnh laïi cho laø vui. Nhö vaäy ôû ñôøi phaûi kheùo bieát caùi naøo laø vui thaät ñeå vui, caùi naøo laø vui traù hình cuûa ñau khoå ñeå traùnh. Nhö theá môùi khoâng meâ môø chaïy theo caùi vui theá tuïc.     

            Ñeán ñaây chuùng toâi noùi thaúng caùi vui cuûa ngöôøi tænh, tænh hoaøn toaøn. Ngöôøi tænh vui khi taâm hoàn an laønh thanh tònh. Nhöõng nôi oàn naùo hoaëc nhöõng cuoäc vui nhoän nhòp laøm cho taâm hoàn khoâng an oån, ngöôøi tænh thaáy laø khoå. Vì theá ngöôøi bieát tu khi ngoài yeân döôùi coäi caây, nhìn trôøi maây, coû caây hoa laù, chính luùc ñoù taâm hoàn mình an laønh thanh tònh, ñoù laø vui. Nieàm vui naøy khoâng laøm toån haïi cho ai, khoâng maát tieàn cuûa, cuõng khoâng maát söùc khoûe. Ñoù laø caùi vui thöù nhaát.

            Ñeán caùi vui thöù hai laø khi laøm lôïi ích cho nhieàu ngöôøi. Ngöôøi tu caøng laøm cho nhieàu ngöôøi ñöôïc lôïi ích, ñöôïc bôùt khoå thì caøng vui. Vui trong an vui haïnh phuùc cuûa ngöôøi thì vui naøy môùi laâu beàn.

            Ñeán caùi vui thöù ba cuûa ngöôøi tu laø khi chieán thaéng ñöôïc giaëc phieàn naõo. Giaëc phieàn naõo laø gì? Giaû söû coù ai ñi ngang mình noùi caïnh khoùe moät caâu, töùc thôøi mình nghe noùng leân muoán traû lôøi moät caâu cho xöùng ñaùng, naëng nhö nhaùt buùa... Neáu ngay ñoù bieát ñaây laø phieàn naõo, laø toäi, mình döøng laïi khoâng phaùt ngoân, roài töø töø nguoäi xuoáng. Khi nguoäi roài, ngöôøi bieát ñaïo thaáy vui vì ñaõ thaéng ñöôïc côn noùng giaän cuûa mình. Coøn neáu mình noùi moät caâu cho chaùt chuùa, theá naøo ngöôøi ta cuõng traû laïi moät caâu naëng hôn. Qua laïi moät luùc thaønh ñaáu khaåu roài ñeán ñaáu voõ, chæ laøm khoå cho nhau, chôù coù lôïi ích gì! Theá neân ngöôøi tu chæ vui khi thaéng ñöôïc giaëc phieàn naõo. Mình seõ ñöôïc an oån, khoâng laøm mích loøng ai, gaëp ai mình cuõng vui cöôøi. Thaéng ñöôïc giaëc phieàn naõo laø goác vui chaân thaät, thua noù laø goác ñau khoå. Nhieàu ngöôøi theá gian thaáy raát ñaùng thöông, khi nghe ai noùi lôøi gì traùi yù lieàn traû laïi ngay cho xöùng ñaùng vaø maïnh hôn môùi haøi loøng. Ngôø ñaâu mình laøm cho ngöôøi giaän laø gieo nhaân khoâng toát. Töôûng nhö thaéng laø ñöôïc yeân, nhöng mình ñaõ gieo hôøn vaøo loøng ngöôøi thì hoïa aét seõ ñeán.

            Caùi vui thöù tö cuûa ngöôøi tu, cao sieâu hôn, laø caùi vui boû boùng nhaän ñaàu. Trong kinh Laêng Nghieâm ñöùc Phaät daïy ngaøi A-nan: Coù moät ngöôøi teân Dieãn-nhaõ-ñaït-ña, moät saùng noï caàm göông soi maët, nhìn thaáy maët muõi trong göông roõ raøng. Keá anh uùp göông laïi, maët muõi nhìn thaáy khi naõy maát tieâu, anh hoaûng hoát noùi: Toâi maát ñaàu roài, toâi maát ñaàu roài. Anh phaùt ñieân boû chaïy khaép xoùm laøng. Ñoù laø caùi ñieân cuûa ngöôøi nhaän boùng queân ñaàu. Söï thaät ñaàu coù maát bao giôø! Chæ maát boùng thoâi maø töôûng laø maát ñaàu neân anh hoaûng hoát ñieân cuoàng. Vì theá ngöôøi bieát tu laø bieát boû boùng nhôù ñaàu. Ñaàu maët trong göông laø boùng, maát noù mình rôø laïi thaáy ñaàu maët vaãn coøn nguyeân. Boû boùng nhôù ñaàu môùi laø nieàm vui chaân thaät cuûa ngöôøi bieát trôû veà caùi thaät khoâng ñuoåi theo boùng.

            Keá ñeán laø caùi vui cuûa ngöôøi cuøng töû lang thang ngheøo khoå gaëp laïi cha. Ñaây laø caâu chuyeän trong kinh Phaùp Hoa: Coù anh chaøng khi coøn beù ñaõ boû cha ra ñi. Anh lang thang ngheøo khoå, aên xin ñaàu ñöôøng xoùù chôï töø xöù naøy qua xöù khaùc. Moät hoâm anh thöùc tænh nhôù laïi cha tìm veà queâ höông. Cha anh luùc baáy giôø laø moät tröôûng giaû giaøu coù. Anh gaëp ñöôïc cha, cha nhaän anh laø con roài trao söï nghieäp laïi cho anh. Ñoù laø vui tuyeät! Qua caâu chuyeän “Ngöôøi cuøng töû gaëp cha”, ngöôøi tu chuùng ta hieåu nhö theá naøo? Töø xöa ñeán giôø chuùng ta saün coù oâng Phaät ôû trong nhaø maø chuùng ta queân neân cöù chaïy theo caùi boùng, töùc laø nhöõng voïng töôûng cuûa mình, roài taïo nghieäp. Nghieäp daãn chuùng ta ñi trong luaân hoài sanh töû töø ñôøi naøy ñeán kieáp khaùc, lang thang khoå ñau khoâng cuøng khoâng taän. Nay thöùc tænh chuùng ta bieát ñoù laø boùng ñaõ daãn mình ñi trong ñau khoå, chuùng ta phaûi trôû veà oâng Phaät cuûa mình. Trôû veà gaëp Phaät cuûa mình goïi laø cuøng töû gaëp cha. Luùc aáy mình giaøu coù sung söôùng, ñoù goïi laø caùi vui cuûa cuøng töû gaëp cha.

            Caùi vui keá laø: caùi vui cuûa keû laïc loaøi trôû veà coá höông. Coù moät soá ngöôøi ñang ôû queâ höông raát an laønh, nhöng baát thaàn nghe theo söï xuùi giuïc cuûa ai ñoù (ma vöông) hoï ra ñi lang thang töø xöù naøy qua xöù khaùc nhieàu thaùng nhieàu naêm. Khoâng coù coâng aên vieäc laøm, hoï phaûi chòu ñoùi reùt khoå sôû. Moät ngaøy kia chôït thöùc tænh hoï muoán trôû veàø coá höông, laïi ruû nhau cuøng veà. Veà ñeán coá höông taát caû ñeàu gaëp laïi thaân baèng quyeán thuoäc, soáng ôû queâ höông raát an laønh, sung tuùc, caùc khoå ñau laïc loaøi, thieáu thoán lang thang khoâng coøn nöõa. Ñoù laø caùi vui cuûa ngöôøi trôû veà coá höông. Nôi queâ höông ñaõ saün moïi tieän nghi toát ñeïp, ñoù laø queâ höông phaùp thaân, queâ höông naøy khoâng bao giôø coù khoå ñau, khoâng bao giôø coù sanh töû. Vì queân queâ höông neân chuùng ta bò voâ minh phieàn naõo xuùi giuïc, daãn ñi lang thang trong voøng sanh töû. Giôø ñaây thöùc tænh trôû veà queâ höông, boû ñi neáp soáng lang thang. Ngöôïc doøng trôû veà vôùi phaùp thaân, töùc laø trôû veà coá höông, trôû veà queâ höông muoân ñôøi thì heát nhöõng khoå ñau vaát vaû cuûa nhieàu naêm thaùng tröôùc. Ñoù môùi  chính laø caùi vui chaân thaät.

            Nhö vaäy chuùng ta tu laø ñöôïc vui hay bò khoå? Tu laø vui. Vì theá chuùng ta phaûi noân naû gaéng söùc trôû veà choã vui ñoù, chaúng leõ chuùng ta soáng maõi trong buoàn khoå sao? Duø cho ñöôïc phöôùc ñöùc soáng trong gia ñình ñaày ñuû nguõ duïc taøi saéc danh lôïi, nhöng cuõng khoâng thoaùt khoûi beänh hoaïn giaø cheát. Duø chuùng ta coù höôûng caùi vui cuûa söï giaøu sang sung tuùc ñeán ñaâu, daøi laém cuõng chæ maáy möôi naêm thoâi, roài ngaøy qua ngaøy cuõng voâ thöôøng baïi hoaïi. Chæ khi naøo chuùng ta thoaùt khoûi khoå sanh töû, ñoù môùi laø caùi vui chaân thaät laâu daøi.

Ñeå keát luaän chuùng ta thaáy ngöôøi theá gian khoâng saùng suoát neân laáy caùi khoå cuûa ngöôøi laøm nieàm vui cho mình. Laø ngöôøi saùng suoát, chuùng ta khoâng bao giôø chaáp nhaän caùi vui treân ñau khoå cuûa ngöôøi khaùc. Ngöôøi theá gian khoâng bieát neân laáy caùi vui taïm bôï cho laø chaân thaät. Nhöng khi bieát roài thì caùi vui taïm bôï khoâng ñaùng ñeå chuùng ta meâ say, maø chuùng ta phaûi trôû veà tìm caùi vui chaân thaät. Vaø caùi vui naøy chæ coù nôi ngöôøi bieát tænh giaùc.

            Theá neân chuùng ta phaùt taâm tu laø phaùt nguyeän trôû veà nguoàn an vui trong ñôøi naøy vaø nhieàu ñôøi sau nöõa. Muoán ñöôïc nhö vaäy chuùng ta phaûi coá gaéng tu, nghóa laø luoân tìm caùi vui trong thanh tònh, trong söï tænh giaùc, khoâng ñeo ñuoåi giaønh giaät caùi vui theá tuïc. Ñaïo Phaät ñaõ ñöa chuùng ta ñeán choã an vui, neân chuùng ta nguyeän tieán tu suoát ñôøi, caøng lôùn tuoåi caøng phaûi tieán nhanh hôn, vì khoå sanh töû ñaõ tôùi gaàn keà roài. Neáu khoâng tìm ñöôïc caùi vui chaân thaät thì khi voâ thöôøng ñeán laøm sao chuùng ta trôû tay cho kòp!

            Ñaïo Phaät laø ñaïo dieät khoå vaø ñem laïi söï an vui cho taát caû moïi ngöôøi, laø choã nöông töïa ñeå chuùng ta trôû veà coá höông, gaëp laïi oâng cha cuûa mình, töùc laø trôû veà vôùi caùi thaät, caùi vui thöôøng haèng vónh cöûu.

            Vaäy böôùc sang naêm môùi chuùng toâi chuùc taát caû quí Phaät töû moät naêm ñaày an vui cuûa ngöôøi tænh giaùc.

]

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM