XUAÂN TRONG CÖÛA THIEÀN

TAÄP 4

H.T THÍCH THANH TÖØ

NHÖÕNG CHÖÔÙNG NAÏN CUÛA ÑÖÙC PHAÄT

TAÁT NIEÂN CANH NGOÏ (1991)

            Tröôùc khi vaøo ñeà taøi, toâi neâu leân vaøi caâu chuyeän nhoû ñeå quí vò thaáy roõ söï vieäc chuùng toâi noùi hoâm nay. Coù nhieàu ngöôøi noùi naêm nay tuoåi toâi xaáu neân xaûy ra nhieàu chuyeän khoâng toát. Töø laâu toâi nghó raèng tuoåi khoâng quan troïng maø chính haønh ñoäng vaø tö töôûng môùi quan troïng neân toâi khoâng ñeå yù ñeán tuoåi nhöng nhieàu ngöôøi laïi cho ñoù laø ñuùng söï thaät. Neáu ñuùng thì chaéc moãi naêm chuùng ta phaûi toán tieàn coi lòch ñaøng hoaøng roài cuùng sao giaûi haïn. Ñoù laø ñieàu chuùng toâi khoâng chaáp nhaän.

            Cuoäc ñôøi moãi ngöôøi chuùng ta ñeàu coù khi thaêng khi traàm, coù luùc ñöôïc hanh thoâng, coù khi gaëp nhöõng ñieàu baát haïnh, nhöng ñoái vôùi toâi, toâi khoâng thaáy coù gì goïi laø baát haïnh. ÔÛ ñôøi khoâng theå naøo  chuùng ta coù moät cuoäc soáng bình yeân maõi maø phaûi coù khi leân, khi xuoáng, nhö vaäy cuoäc ñôøi môùi coù giaù trò. Nhö khi ñi con ñöôøng Ñaø Laït, chuùng ta khoâng buoàn nguû laø nhôø ñi qua ñeøo, chuùng ta thöôøng tænh ñeå nhìn caûnh ñeïp. Caûnh ñeïp laø do coù xuoáng doác leân ñeøo, ñôøi chuùng ta coù hay ñeïp cuõng laø nhôø khi theá naøy khi theá khaùc, neáu cöù bình bình hoaøi thì gioáng nhö ñi ñöôøng baèng phaúng mieàn taây, xe chaïy moät luùc laø buoàn nguû. Nhö vaäy khoâng coù gì goïi laø baát haïnh hay xui ruûi, chaúng qua ñoù laø nhaân duyeân trong cuoäc ñôøi, trong töông ñoái phaûi nhö vaäy. Laïi chính nhöõng khi thaêng traàm chuùng ta caøng thaáy roõ mình hôn. Khi thaêng chuùng ta khoâng töï haøo, khoâng ngaïo maïn, khi traàm chuùng ta khoâng buoàn, khoâng khoå, ñoù laø coù tieán treân ñöôøng tu. Traùi laïi khi thaêng thì haõnh dieän, khi traàm thì than thôû thì thaät laø mình chöa ra gì! Theá neân nhöõng ñoåi thay laø nhöõng cô hoäi ñeå ngöôøi tu thaáy roõ mình hôn, bieát mình ñaõ tieán ñöôïc böôùc naøo chöa, neáu tieán ñöôïc, ñoù laø ñieàu ñaùng möøng, neáu khoâng, ñoù laø ñieàu ñaùng xaáu hoå treân ñöôøng tu.

            Hoâm nay laø ngaøy cuoái naêm, quí vò thaáy naêm xui cuûa toâi ñaõ chaám döùt chöa? Thaät ra ai noùi toâi xui ruûi cuõng ñöôïc, nhöng rieâng toâi, toâi thaáy moãi naêm ñeàu coù nhöõng caùi  hay, caùi dôû theo nhau. Thí duï nhö naêm nay toâi muoán ñi ra Baéc ñeå tìm theâm tö lieäu  thì laïi coù phöông tieän, ñi veà ñöôïc bình an, ngöôøi ñôøi cho ñoù laø may. ÔÛ ñôøi khoâng coù moät chieàu, caàn yeáu laø chuùng ta khoâng bi quan khi gaëp nhöõng baát haïnh, cuõng nhö khoâng laïc quan khi thaáy nhöõng vieäc toát ñeán vôùi mình. Chuùng ta phaûi luoân thaáy ñöôïc mình tröôùc hoaøn caûnh thuaän hay nghòch, ñoù laø chuùng ta bieát tu. Nhö vaäy toâi ñaõ kieåm ñieåm sô löôïc chuyeän cuõ cuûa rieâng caù nhaân toâi trong naêm nay.

            Ñeán ñaây toâi ñeà caäp ñeán chuyeän xa hôn, ñoù laø chuyeän cuûa ñöùc Phaät, taát caû Taêng Ni vaø Phaät töû nghe, roài laáy ñoù laøm göông tu hoïc. Neáu chuùng ta chæ moät chieàu nhìn ñöùc Phaät laø moät ñaáng ñaïi huøng, ñaïi löïc, ñaïi töø, ñaïi bi, toaøn naêng, toaøn trí..., ñôøi cuûa Ngaøi hoaøn toaøn khoâng coù chuyeän gì ñaùng buoàn ñaùng vui caû, ñoù laø chuùng ta lyù töôûng hoaù ñôøi soáng ñöùc Phaät, chôù söï thaät khoâng phaûi nhö theá. Chuùng ta phaûi nhìn ñöùc Phaät qua nhöõng hoaøn caûnh thuaän nghòch trong ñôøi soáng thöïc teá ñeå xem Ngaøi xöû söï nhö theá naøo, roài töø ñoù chuùng ta thu nhaët nhöõng kinh nghieäm, hun ñuùc yù chí, vaø trôû thaønh nhöõng con ngöôøi cöùng coûi thaáy roõ ñöôïc leõ thaät; neáu khoâng, nhieàu khi chuùng ta hay than thaân traùch phaän, nghó raèng ñöùc Phaät ra ñôøi giaùo hoùa deã quaù, coøn chuùng ta sao gaëp ñuû moïi ñieàu khoù khaên... Vaäy ñeà taøi chuùng toâi noùi hoâm nay laø “nhöõng chöôùng naïn cuûa ñöùc Phaät”.

            Ñöùc Phaät coøn chöôùng naïn sao? Theá gian thöôøng noùi: ‘‘Phaät coøn vöông taùm naïn, huoáng laø ngöôøi sao khoûi tai ba.” Nghóa laø Phaät bò taùm naïn, coøn ngöôøi chæ ba tai aùch thoâi. Phaät coøn naïn nhieàu hôn chuùng ta nöõa! Hieåu nhö vaäy chuùng ta môùi coù caùi nhìn roõ raøng.

            Tröôùc tieân toâi noùi nhöõng chöôùng naïn cuûa ñöùc Phaät qua caùi nhìn cuûa phaøm phu vaø Nhò thöøa ñeå quí vò ñöøng coù nhöõng laàm laãn khaùc. Töø tröôùc ñeán nay ña soá ngöôøi hoïc Phaät nghó raèng ñöùc Phaät laø moät ñaáng troøn ñaày taát caû coâng ñöùc, neân treân ñöôøng hoaèng hoaù Ngaøi khoâng vaáp phaûi chöôùng ngaïi. Vaäy hoâm nay chuùng ta ñi saâu vaøo vaán ñeà ñeå tìm xem ñöùc Phaät gaëp nhöõng chöôùng naïn naøo treân ñöôøng hoaèng hoùa cuûa Ngaøi. Toâi chia ra:  tröôùc laø chöôùng naïn beân ngoaøi, keá laø chöôùng naïn beân trong.

            Noùi ñeán chöôùng naïn beân ngoaøi, toâi trích moät baøi trong kinh Töù Thaäp Nhò Chöông. Treân ñöôøng giaùo hoùa, moät hoâm vaøo buoåi saùng, ñöùc Phaät moät mình mang baùt ñi khaát thöïc trong thoân. Taïi thoân aáy coù moät ngöôøi Baø-la-moân, vì ñeä töû cuûa oâng ñaõ theo Phaät qui y quaù ñoâng, neân khi thaáy Phaâït oâm baùt ñi khaát thöïc, oâng lieàn ñi theo sau Phaät vaø goïi teân Phaät chöûi maõi. Ñöùc Phaät vaãn im laëng ñi, Phaät im laëng chöøng naøo oâng caøng töùc chöøng naáy. Ñeán ñaàu ñöôøng oâng chaïy ñeán tröôùc chaän Phaät laïi, oâng hoûi: Sa-moân Cuø-ñaøm, Ngaøi coù ñieác khoâng? Ñöùc Phaät traû lôøi: Khoâng.

- OÂng khoâng ñieác taïi sao oâng khoâng nghe toâi chöûi?

            - Coù nghe.

            - Nghe sao oâng khoâng traû lôøi?

            Ñöùc Phaät duøng thí duï noùi: Giaû nhö nhaø oâng coù leã lôùn, sau buoåi leã thaân nhaân ra veà, oâng ñem quaø taëng, neáu nhöõng ngöôøi aáy khoâng nhaän thì quaø ñoù thuoäc veà ai?

            Ngöôøi Baø-la-moân ñaùp: Toâi taëng, ngöôøi ta khoâng nhaän thì veà toâi chôù veà ai.

            Phaät baûo: Cuõng theá, oâng chöûi maø ta khoâng nhaän thì lôøi chöûi ñoù ñaâu coù dính daùng gì ñeán ta.

            Ngöôøi Baø-la-moân ñaønh im laëng trôû veà.

            Ñoù laø tröôøng hôïp thöù nhaát, ñöùc Phaät bò ngöôøi ta chöûi maø vaãn ñieàm ñaïm. Khi ngöôøi aáy töùc quaù nhòn khoâng noåi, hoûi Ngaøi coù ñieác khoâng maø laøm thinh thì Ngaøi ñaùp laø Ngaøi nghe. Nhöng taïi sao khoâng caõi? Vì Ngaøi nghe maø khoâng nhaän, cuõng nhö ngöôøi ñem quaø taëng chuùng ta, neáu chuùng ta khoâng nhaän thì cuûa ñoù ñaâu coù dính gì vôùi chuùng ta vaø quaø ñoù vaãn coøn nguyeân laø cuûa hoï. Nhö vaäy quí vò coù theå laáy baøi kinh naøy laøm baøi kinh nhaät tuïng ñeå tu hoïc. Neáu coù ngöôøi chöûi, quí vò coù laëng leõ ñi vaø khi hoï hoûi taïi sao khoâng traû lôøi thì quí vò noùi theá naøo? Chuùng toâi thaáy ñaây laø moät baøi kinh maø ngöôøi tu chuùng ta khoâng bao giôø queân ñöôïc.

            Moät laàn nöõa, cuõng treân ñöôøng giaùo hoùa, hoâm aáy ñöùc Phaät ñi khaát thöïc moät mình, gaëp moät ngöôøi Baø-la-moân khaùc cuõng theo sau chöûi Phaät, chöûi maõi maø ñöùc Phaät vaãn laëng leõ ñi, khoâng ñoái ñaùp gì caû. OÂng töùc quaù, ñeán ñaàu ñöôøng oâng chaän Phaät, ñöùc Phaät döøng laïi, traûi toïa cuï ngoài. OÂng hoûi: Sa-moân Cuø-ñaøm  thua toâi chöa?

            Ñöùc Phaät traû lôøi:         

Keû hôn thì theâm oaùn,

Ngöôøi thua nguû chaúng yeân,

Hôn thua hai ñeàu xaû,

                        AÁy ñöôïc an oån nguû.

            Nhö vaäy quí vò thaáy, neáu hoûi chuùng ta thua chöa thì chuùng ta noùi theá naøo? Coù leõ seõ noùi: Toâi nhòn ñoù chôù khoâng phaûi toâi thua ñaâu. Raùng nhòn chôù trong loøng coøn töùc laém nghóa laø coù cô hoäi seõ traû thuø. Traùi laïi ñöùc Phaät bình tónh traû lôøi: Keû hôn thì theâm oaùn, nghóa laø neáu mình hôn thì keû bò thua oaùn mình.

            Ngöôøi thua nguû chaúng yeân: neáu nghó raèng mình thua thì töùc, nguû khoâng ñöôïc. Quí vò nhôù laïi khi naøo caõi vôùi ai maø chòu leùp moät, hai caâu, khi veà nhaø toái ñoù nguû ngon khoâng? Cöù nhôù phaûi ñaùp caâu naøo cho hay hôn, naëng hôn, nghó heát caâu naøy ñeán caâu khaùc, so saùnh, suy tính... neân roài maát nguû.

            Hôn thua hai ñeàu xaû: boû caû hôn, caû thua, caû hai ñeàu boû heát.

            AÁy ñöôïc an oån nguû, töùc laø an oån nguû moät giaác thaät ngon.

            Nhö vaäy sôû dó chuùng ta maát aên maát nguû laø taïi ñieàu gì? Taïi nhöõng hôn thua, ñöôïc maát! Khi ñöôïc cuõng nguû khoâng yeân, maát cuõng nguû khoâng xong. Hôn ngöôøi, khi trôû veà vaãn coøn haèn hoïc nhôù mình noùi caâu ñoù hay, haønh ñoäng ñoù gioûi, coøn neáu thaáy thua thì böïc töùc nguû khoâng ñöôïc. Traùi laïi ñöùc Phaät gaùc ra ngoaøi vieäc hôn thua neân Ngaøi an oån töï taïi, khoâng buoàn, khoâng böïc. Baøi kinh treân trích trong kinh A-haøm.

            Nhö vaäy quí vò thaáy ñaõ hai laàn ñöùc Phaät bò Baø-la-moân chöûi, keâu teân chöûi chôù khoâng phaûi noùi xa noùi gaàn nhö chuùng ta hieän nay, theá maø ñöùc Phaät vaãn thaûn nhieân vaø coøn noùi leân nhöõng lôøi ñaïo lyù cho ngöôøi ta thöùc tænh.

            Treân ñaây laø caù nhaân chöûi, tieáp ñeán laø taäp theå chöûi. Sau khi ñöùc Phaät thaønh ñaïo chöa laâu, coù leõ khoaûng boán naêm naêm, khi aáy Ngaøi coøn treû, moät hoâm Ngaøi ñi giaùo hoùa ñeán moät vuøng coù moät ngöôøi Baø-la-moân giaøu coù laïi gioûi veà töôùng soá vaø sanh ñöôïc moät coâ con gaùi thaät ñeïp. Vöøa gaëp Phaät oâng lieàn xem töôùng, thaáy gaàn ñuû ba möôi hai töôùng toát cuûa Phaät oâng traàm troà khen, roài voäi vaõ trôû veà baùo tin cho vôï bieát laø coù moät ngöôøi töôùng thaät toát, neáu ôû theá gian seõ laøm vua Chuyeån luaân. Vôï choàng oâng töø laâu muoán tìm moät ngöôøi reå xöùng ñaùng, nay gaëp ngöôøi naøy, oâng thaät vöøa loøng. Nghe xong baø baûo oâng daãn baø ñeán gaëp ñöùc Phaät. Khi aáy ñöùc Phaät khaát thöïc xong, Ngaøi ngoài döôùi coäi caây thoï trai. Hai oâng baø ñeán gaëp luùc Phaät ñang thoï trai, oâng chæ cho baø thaáy nhöõng töôùng toát cuûa Ngaøi, roài hai oâng baø cuøng ñoàng yù noùi theá naøy: “Ngaøi Cuø-ñaøm, chuùng toâi coù moät ñöùa con gaùi ñeïp laém, xin gaû cho Ngaøi.” Nghe ñeán ñoù ñöùc Phaät lieàn ñaùp: “OÂng noùi con gaùi cuûa oâng ñeïp, nhöng döôùi maét ngöôøi tu chuùng toâi, taát caû ngöôøi duø ñeïp duø xaáu cuõng chæ laø moät ñaõy da chöùa toaøn ñoà hoâi haùm ñaâu coù giaù trò gì.” Khi ñoù coù moät ñöùa theå nöõ ñi theo, nghe ñöôïc lôøi naøy, noù veà thuaät laïi cho coâ tieåu thô nghe, coâ raát töùc giaän, töø tröôùc ñeán nay chöa coù ai daùm khinh cheâ coâ, nay Sa-moân Cuø-ñaøm daùm cheâ coâ laø moät ñaõy da hoâi thuùi, coâ theà seõ traû thuø. Sau ñoù vua nöôùc Kosambi ñi hoûi coâ laøm vôï, vaø coâ ñöôïc laøm thöù haäu. Moät hoâm ñöùc Phaät ñi giaùo hoùa ñuùng vaøo xöù coâ ôû. Nghe tin Ngaøi ñeán, ñoù laø cô hoäi hieám coù ñeå coâ traû thuø, coâ thueâ nhöõng ngöôøi hung baïo trong vuøng ñoùn Phaät, daën khi thaáy ñöùc Phaät tôùi thì caû ñoaøn nam nöõ vaây quanh chöûi ñeán khi naøo ñöùc Phaät ñi choã khaùc môùi thoâi.

            Laàn naøy ñöùc Phaät ñi coù ngaøi A-nan ñi theo. Hai thaày troø vöøa vaøo xöù ñoù, boãng döng moät nhoùm ngöôøi caû nam laãn nöõ xoâng ra chöûi, ñua nhau chöûi. Ñöùc Phaät vaãn thaûn nhieân nhö khoâng coù vieäc gì, nhöng ngaøi A-nan thì chòu khoâng noåi neân môùi thöa: Baïch Theá Toân, thoâi chuùng ta ñi choã khaùc.

            Ñöùc Phaät hoûi: Ñi ñaâu A-nan?

            - Baïch Theá Toân, chuùng ta qua nöôùc Ñeà-xaù.

            -Neáu ñeán nöôùc ñoù maø daân chuùng cuõng cö xöû gioáng nhö daân ôû ñaây thì oâng nghó sao?

            - Baïch Theá Toân, chuùng ta qua thaønh Hoa Thò.

            - Neáu ñeán ñaáy maø daân chuùng cuõng cö xöû nhö theá naøy thì oâng nghó sao?

            - Baïch Theá Toân, chuùng ta ñeán nôi naøo maø ngöôøi ta khoâng baïc ñaõi chuùng ta nhö ôû ñaây, nhö laø veà thaønh Tyø-xaù-ly hay laø thaønh Vöông Xaù chaúng haïn.

            Ñöùc Phaät lieàn ñaët caâu hoûi: Taïi sao daân chuùng thaønh Vöông xaù, thaønh Tyø-xaù-ly laïi öu ñaõi chuùng ta?

            Ngaøi A-nan thöa: Baïch Theá Toân, vì daân chuùng ôû ñoù ñaõ töøng nghe Theá Toân daïy, hoï bieát roõ chaùnh phaùp vaø hoï coù trí tueä phaân bieät ñöôïc haønh ñoäng naøo laø thieän, haønh ñoäng naøo laø toäi loãi, do ñoù hoï raát chieâm ngöôõng ñöùc Theá Toân, thoâi chuùng ta veà ñoù ñi.

            Ñöùc Phaät lieàn hoûi: A-nan, giaû söû coù ngöôøi thaày thuoác gioûi baäc nhaát coù theå ñaêng baûng tröôùc coång raèng: ôû ñaây chæ trò beänh cho nhöõng ngöôøi beänh nheï vaø khoâng beänh, coøn ai beänh naëng xin môøi ñi nôi khaùc, coù nhö vaäy khoâng A-nan?

            - Baïch Theá Toân, khoâng.

- Taïi sao?

- Vì thaày thuoác hay caàn trò cho nhöõng ngöôøi beänh naëng, neáu thaày thuoác coù löông taâm maø beänh naëng khoâng trò giuøm, chæ trò beänh nheï vaø khoâng beänh thì thaät laø voâ lyù.

- Naøy A-nan vì sao daân chuùng ôû xöù naøy laïi ñoái ñaõi teä baïc vôùi chuùng ta nhö vaäy?

              - Baïch Theá Toân, vì ôû ñaây hoï chöa töøng nghe Phaät thuyeát phaùp, hoï khoâng bieát haønh ñoäng naøo laø thieän, haønh ñoäng naøo laø aùc, neân hoï môùi xöû teä vôùi chuùng ta.

              - A-nan, Nhö Lai ra ñôøi vì laøm lôïi ích cho moïi ngöôøi, vì cöùu khoå chuùng sanh, cuõng nhö ngöôøi thaày thuoác hay laø coát ñeå trò nhöõng ngöôøi ñang ñau khoå vì beänh traàm troïng. Daân chuùng ôû ñaây nhö nhöõng ngöôøi beänh naëng, Nhö Lai caàn phaûi coù maët ñeå giaùo hoaù hoï, coøn daân chuùng ôû thaønh Tyø-xaù-ly hay Vöông xaù gioáng nhö nhöõng ngöôøi beänh nheï khoâng caàn ñeán Theá Toân, chæ nhöõng ñeä töû cuûa Theá Toân cuõng ñuû ñeå giaùo hoùa hoï roài; nôi naøy neáu Theá Toân khoâng ñích thaân ñeán thì ai daùm ñeán ñaây giaùo hoùa?

            Nghe nhö theá ngaøi A-nan lieàn thöa: Baïch Theá Toân, ôû ñaây ñaâu coù ai caàn nghe Theá Toân giaûng, hoï xöû söï quaù teä baïc thì laøm sao giaùo hoùa?

            Ñöùc Phaät giaûi thích theâm: Ví nhö ngöôøi beänh naëng, thaân theå vaø taâm hoàn hoï bò giaøy xeùo ñau khoå neân tö caùch vaø ngoân ngöõ hoï khoâng bình thöôøng, vì theá hoï coù nhöõng lôøi noùi xuùc chaïm ñeán thaày thuoác, neáu ngöôøi thaày thuoác thöông beänh nhaân nhö con thì phaûi boû qua nhöõng ñieàu ñoù ñeå trò laønh beänh cho hoï. Cuõng nhö theá, daân chuùng ñaây laø nhöõng ngöôøi beänh naëng neân hoï coù nhöõng thaùi ñoä baát thöôøng, chuùng ta neân giaùo hoùa hoï chôù khoâng neân boû hoï.

            Nghe Phaät noùi ñeán ñoù nhöõng ngöôøi coân ñoà lieàn thöùc tænh, hoï ñoàng thöa: Baïch Theá Toân, chuùng toâi xin loãi Ngaøi, chuùng toâi thaät laø ngöôøi beänh naëng, mong Ngaøi ôû laïi ñaây giaùo hoùa chuùng toâi.

            Ñöùc Phaät vaø ngaøi A-nan ôû laïi, chæ hôn moät tuaàn leã hoï ñaõ qui y raát ñoâng, khoâng keùm thaønh Tyø-xaù-ly hay Vöông xaù bao nhieâu.

            Nhö vaäy quí vò thaáy ñöùc Phaät coù bò chöûi khoâng? Moät hay nhieàu ngöôøi chöûi? Khi bò chöûi ñöùc Phaät coù buoàn giaän khoâng? Ñoù laø nhöõng haønh ñoäng chuùng ta phaûi nhôù maõi, phaûi laáy laøm kim chæ nam treân ñöôøng tu, chôù neáu vöøa nghe moät lôøi chöûi maéng ñaõ noåi caùu leân, boû ñi thì chaéc treân ñöôøng tu, treân ñöôøng giaùo hoùa chuùng ta khoâng laøm ñöôïc gì caû. Ñoù laø ba tröôøng hôïp Phaät bò chöûi. Hai tröôøng hôïp tröôùc laø chöûi ñôn leû, coøn tröôøng hôïp thöù ba laø caû taäp theå chöûi.

            Tieáp ñeán laø nhöõng chuyeän vu caùo. Khi ñöùc Phaät ôû taïi Tinh xaù thuyeát phaùp, moät hoâm giöõa hoäi chuùng ñoâng ñaûo Taêng Ni vaø cö só, boãng moät coâ gaùi doøng Baø-la-moân teân Chieân-giaù-ma-naïp, coù leõ do nhöõng ngöôøi Baø-la-moân gheùt ñöùc Phaät xuùi giuïc, coâ ñoän buïng to leân roài giöõa ñaùm ñoâng coâ ñöùng leân voã buïng noùi: “Toâi ñeán ñaây nghe phaùp, ngaøi Cuø-ñaøm phaïm toäi tö thoâng vôùi toâi neân hieän toâi ñang mang thai.” Tieáp ñoù coâ voã buïng vaø chöûi maéng aàm ó. Quí vò nghó vieäc naøy thaät quaù söùc töôûng töôïng phaûi khoâng? Vu caùo giöõa ñaïi chuùng Taêng Ni Phaät töû thì coøn maët muõi naøo ngoù ai. Theá maø ñöùc Phaät vaãn bình tónh, khoâng noùi moät lôøi. Coâ gaùi voã buïng trong giaây laùt chôït daây ñöùt, nhöõng gì coâ ñoän trong buïng rôi xuoáng heát, ngay ñoù moïi ngöôøi ñeàu thaáy roõ lôøi vu caùo cuûa coâ. Vieäc naøy thaät quaù söùc töôûng töôïng cuûa chuùng ta, treân ñöôøng hoaèng phaùp hieän nay, chöa coù ai gaëp tröôøng hôïp nhö vaäy.

            Song cuõng chöa ñaëc bieät baèng tröôøng hôïp sau ñaây.

            Khi ñöùc Phaät veà Tinh xaù Truùc Laâm, taát caû vua quan vaø daân chuùng ñeàu tôùi ñeå nghe Ngaøi giaûng daïy moãi ngaøy, do ñoù coù moät soá ngöôøi Baø-la-moân theo qui y vôùi ñöùc Phaät, vì theá coù moät ngöôøi Baø-la-moân teân laø Toân-ñaø-lôïi raát töùc giaän, muoán haïi Phaät. OÂng cho con gaùi oâng, coâ gaùi cuõng ñeïp, ñi nghe giaûng, ñöôïc vaøi laàn roài oâng gieát con gaùi, giöõa ñeâm leùn ñem vaøo ñaát tinh xaù Truùc Laâm, ñaøo loã choân. Ñeán saùng oâng ñi thöa quan laø con gaùi oâng ñi nghe giaûng phaùp ôû tinh xaù Truùc Laâm, nay boãng döng maát tích khoâng thaáy veà. Quan quaân môùi ñi tìm, oâng cuõng ñi theo. OÂng daãn hoï ñi khaép tinh xaù, ñeán moät choã coù daáu ñaát môùi laáp oâng baûo hoï ñaøo leân thì thaáy thaây cuûa con oâng bò gieát choân taïi ñoù. OÂng lieàn lôùn tieáng buoäc ñöùc Phaät phaïm hai toäi: daâm vaø saùt, töùc laø tö thoâng vôùi con gaùi oâng roài gieát ñeå phi tang.

            Quí vò thaáy caâu chuyeän khoâng phaûi laø thöôøng, gieát con roài laïi toá caùo Phaät phaïm toäi. Trong tröôøng hôïp naøy khoâng coù gì minh chöùng ñöôïc neân ñöùc Phaät chæ laëng thinh. Tinh xaù Truùc Laâm thuoäc nöôùc Ma-kieät-ñaø, vua nöôùc Ma-kieät-ñaø raát meán Phaät neân oâng cho ngöôøi ñieàu tra thaät kyõ, keát quaû môùi bieát chính oâng Baø-la-moân gieát con oâng vaø ñem choân trong tinh xaù, töø ñoù môùi minh oan cho ñöùc Phaät. Vaäy quí vò thaáy Ngaøi bò tai naïn nhieàu hay ít? Nhöõng chuyeän xaûy ra thaät quaù söùc töôûng töôïng cuûa chuùng ta, theá maø Ngaøi vaãn an nhieân, khoâng tranh caõi, khoâng sôï seät. Treân ñaây chæ laø nhöõng chöôùng naïn beân ngoaøi.

            Toâi keå tieáp nhöõng chöôùng naïn beân trong, töùc laø noäi boä. Taát caû quí vò ñeàu bieát Ñeà-baø-ñaït-ña laø em chuù baùc cuûa Phaät, Ñeà-baø-ñaït-ña laø con nhaø chuù, Phaät laø con nhaø baùc. Ñeà-baø-ñaït-ña xuaát gia vaø tu chöùng ñöôïc nguõ thoâng chôù khoâng phaûi laø thöôøng. Khi chöùng ñöôïc nguõ thoâng roài, oâng môùi duøng thaàn thoâng caûm hoùa Thaùi töû A-xaø-theá. OÂng coù moäng laøm giaùo chuû nhöng coøn ñöùc Phaät laø oâng khoâng laøm giaùo chuû ñöôïc neân muoán haïi ñöùc Phaät. OÂng môùi xui Thaùi töû A-xaø-theá cöôùp ngoâi vua cha roài thaû voi say gieát Phaät, nhöng khoâng ñöôïc. Cuoái cuøng moät hoâm ñöùc Phaät ñi ngang chaân nuùi, oâng ôû treân nuùi xoâ ñaù laên xuoáng, ñöùc Phaät bò daäp moät ngoùn chaân neân oâng phaïm toäi “xuùc Phaät thaân huyeát”. Laïi theâm nhöõng chuyeän nhö oâng ruû chö Taêng boû ñoaøn ñi theo oâng v.v... nghóa laø oâng taïo söï roái loaïn, trong chuùng luùc ñoù khoâng coøn yeân oån ñöôïc, sau cuøng phaûi nhôø hai ngaøi Xaù-lôïi-phaát vaø Muïc-kieàn-lieân ñi giaûi thích cho chuùng, hoï môùi trôû veà vôùi Phaät. Quí vò thaáy thaät laø ñaùng buoàn, moät ngöôøi vöøa laø em chuù baùc, ñoù laø choã tình thaân, vöøa laø tu haønh chöùng ñöôïc nguõ thoâng, khoâng phaûi tu “lô mô” nhö chuùng ta hieän nay, vaäy maø muoán haïi Phaät vaø phaù hoøa hôïp Taêng, laøm ñieân ñaûo caû chuùng.

            Ñeán ngöôøi thöù hai laø Tyø-kheo Thieän tinh, con Phaät (con cuûa moät vò thöù phi, khoâng phaûi con baø Da-du-ñaø-la) cuõng theo Phaät xuaát gia. Vò naøy raát thoâng minh, thuoäc laøu möôøi hai boä Kinh, tu chöùng ñöôïc Töù thieàn, nhöng oâng laïi cheâ ñöùc Phaät, cheâ giaùo lyù cuûa Phaät khoâng hay, khoâng ñeán cöùu kính, oâng baùc caû nhaân quaû, caû Nieát-baøn. Nhieàu laàn ñöùc Phaät khuyeân, oâng vaãn ñinh ninh nhö vaäy. Quí vò thaáy ñaùng buoàn khoâng? Con trong nhaø ñoàng thôøi tu khaù, thuoäc kinh cuõng nhieàu, laïi laøm chöôùng ngaïi Phaät.

            Ñeán ngöôøi thöù ba laø Tyø-kheo Thieän tuùc, theo Phaät xuaát gia moät thôøi gian, moät hoâm oâng ñeán Phaïm Chí Daø-baø noùi loãi ñöùc Phaät. OÂng noùi: Ñaïi sö, toâi khoâng theo ngaøi Cuø-ñaøm nöõa, vì Ngaøi khoâng noùi cho toâi nghe nhöõng ñieàu toâi caàn nghe vaø Ngaøi cuõng khoâng hieän thaàn thoâng cho toâi thaáy, vì theá toâi xin theo Ñaïi sö. OÂng laïi keå taùm loãi cuûa Phaät cho ngoaïi ñaïo nghe. Nghe xong, ñeán moät hoâm gaëp ñöùc Phaät, oâng ngoaïi ñaïo môùi thuaät laïi cho ñöùc Phaät. Nhö vaäy quí vò thaáy ñeä töû Phaät yeâu caàu Phaät phaûi hieän thaàn thoâng cho thaáy, Phaät khoâng hieän thaàn thoâng lieàn cheâ Phaät vaø boû ñi theo ngoaïi ñaïo. Caâu chuyeän naøy xuaát xöù töø kinh Tröôøng A-haøm.

            Theâm moät ngöôøi nöõa laø Tyø-kheo Man ñoàng töû, oâng xuaát gia theo Phaät moät thôøi gian roài yeâu caàu Phaät phaûi khaúng ñònh theá giôùi naøy laø thöôøng hay voâ thöôøng, sau khi nhaäp Nieát-baøn roài coøn hay heát v.v... Phaät phaûi giaûi thích ñieàu ñoù roõ raøng cho oâng nghe, oâng môùi tu theo Phaät, neáu Phaät khoâng giaûi thích oâng seõ hoaøn tuïc. Ñöùc Phaät môùi quôû oâng laø ngu si vaø ñöùc Phaät duøng thí duï muõi teân baén vaøo ngöôøi (kinh Tieãn Duï), ñoù laø tröôøng hôïp thöù tö.

            Ñeán tröôøng hôïp thöù naêm laø hai nhoùm Tyø-kheo ôû nöôùc Caâu-xaù-di tranh ñaáu nhau, khi ñoù Phaät duøng baøi keä khuyeân:

                        Neáu duøng tranh döùt tranh,

                        Roát cuøng khoâng thaáy döùt,

                        Chæ nhaãn hay döùt tranh,

                        Phaùp aáy ñaùng toân quí.

            Phaät daïy: Neáu duøng tranh ñaáu ñeå döùt tranh ñaáu, roát cuoäc khoâng theå döùt ñöôïc, chæ nhaãn nhuïc môùi hay döùt ñöôïc tranh ñaáu, phaùp ñoù laø phaùp toân quí nhaát. Quí vò nghó caùc thaày tyø-kheo seõ noùi theá naøo? Caùc tyø-kheo thöa: “Theá Toân laø Phaùp chuû, nay xin döøng, kia noùi con, con ñaâu theå khoâng noùi laïi”, nghóa laø Ngaøi ñöøng coù can thieäp, ñöøng coù khuyeân nöõa, hoï chöûi con thì con chöûi laïi. Quí vò thaáy Phaät ñaày ñuû phöôùc ñöùc nhö vaäy maø ñeä töû cuûa Ngaøi coù nghe Ngaøi traêm phaàn traêm khoâng hay laø hoï caõi nhau, Ngaøi khuyeân cuõng khoâng ñöôïc? Theá neân ñöùc Phaät boû ñi voâ röøng. Ñoù laø toâi keå chöa heát, toâi chæ trích moät soá caâu chuyeän cho quí vò nghe. Ñeán keát luaän ñöùc Phaät noùi boán caâu keä cho bieát trong ñôøi cuûa Ngaøi, Ngaøi ñaõ chòu nhöõng gì:

                        Ta nhö voi giöõa traän,

                        Höùng chòu cung teân rôi,

                        Chòu moïi söï phæ baùng,

                        AÙc giôùi raát nhieàu ngöôøi.

                                               (Phaùp cuù 320)

            Ngaøi noùi Ngaøi gioáng nhö con voi to ôû giöõa traän, beân naøy beân kia teân baén rôùt truùng, roài maâu giaùo ñaâm truùng, chòu ñöïng ñuû taát caû söï phæ baùng, taïi sao? Vì ngöôøi theá gian aùc giôùi nhieàu quaù! Boán caâu keä noùi leân caùi thaûm cuûa Ngaøi laø chòu ñöïng ñuû moïi chuyeän.

            Nhö vaäy quí vò thaáy cuoäc ñôøi cuûa Ngaøi khoâng nhaøn haï nhö chuùng ta töôûng, Ngaøi cuõng chòu ñaéng cay traêm beà. Ñoù laø toâi daãn caùi nhìn ñöùc Phaät vôùi con maét phaøm phu vaø Nhò thöøa. Con maét phaøm phu vaø Nhò thöøa thaáy Phaät cuõng khoå vaø thaáy xoùt xa cho Phaät.

Ñeán caùi nhìn vôùi con maét Phaät thöøa (Phaät thöøa chôù khoâng noùi Ñaïi thöøa) thì laïi khaùc haún. Nhöõng caùi goïi laø tai naïn ñoù coù ñuùng laø tai naïn  khoâng? Ñaàu tieân toâi daãn kinh Phaùp Hoa, trong phaåm Ñeà-baø-ñaït-ña ñöùc Phaät keå raèng: Ñeà-baø-ñaït-ña khoâng nhöõng moät ñôøi naøy maø nhieàu ñôøi tröôùc Phaät ôû nôi naøo haønh haïnh Boà-taùt oâng cuõng ñeàu tôùi phaù Phaät. Phaät baûo: Nhôø Ñeà-baø-ñaït-ña maø ta choùng thaønh Phaät, roài Ngaøi thoï kyù Ñeà-baø-ñaït-ña sau seõ thaønh Phaät.

            Toâi ñaët nghi vaán cho quí vò thaáy. Thoâng thöôøng chuùng ta nghe noùi ai ngaên trôû phaù haïi ngöôøi tu haønh, nhaát laø tu haïnh Boà-taùt laøm lôïi ích chuùng sanh, thì phaûi ñoïa ñòa nguïc. Ñeà-baø-ñaït-ña moãi  laàn phaù haïi Boà-taùt  thì phaûi rôi vaøo ñòa nguïc, traû heát toäi ôû ñòa nguïc khi trôû leân coøn dö baùo phaûi laøm suùc sanh roài ñeán laøm ngöôøi si aùm ngoïng lieäu. Vaäy taïi sao moãi khi Phaät ra ñôøi ñeàu coù oâng theo sau phaù Phaät? Vaäy laø oâng thoaùt khoûi ñòa nguïc sao? Neáu Ñeà-baø-ñaït-ña khoâng phaûi laø moät vò  ñaïi Boà-taùt thì oâng rôi xuoáng ñòa nguïc maát roài, ñaâu coù theå theo Phaät hoaøi, ñaâu coù theå Phaät ñeán ñaâu oâng ñeán ñaáy ñöôïc. Moãi laàn haïi Phaät, haïi Boà-taùt laø moät laàn phaûi ñoïa ñòa nguïc traêm ngaøn kieáp thì laøm sao coù maët maø phaù hoaøi? Hôn nöõa laàn naøo oâng cuõng coù oai quyeàn chôù khoâng phaûi laø ngöôøi thöôøng. Nhö vaäy ñeå bieát raèng vôùi caùi nhìn cuûa kinh Phaùp Hoa, Ñeà-baø-ñaït-ña laø moät vò ñaïi Boà-taùt öùng duïng nghòch haïnh ñeå giuùp Boà-taùt choùng thaønh Phaät. Theá neân nhìn vôùi con maét Phaät thöøa thì thaáy haïnh phuùc quaù! Chuùng ta tu maø ai chöûi chuùng ta nhieàu, ñoù laø ñaïi Boà-taùt laøm nghòch haïnh ñeå giuùp chuùng ta mau ñaït ñaïo, duø phaûi xuoáng ñòa nguïc. Ñaïi Boà-taùt thì ñuùng ra chuùng ta phaûi leã baùi chôù ñöøng noùi mang ôn thoâi. Nhö vaäy vôùi caùi nhìn ñoù chuùng ta thaáy raèng ngöôøi laøm trôû ngaïi ñöôøng tu cuûa chuùng ta khoâng phaûi laø keû taàm thöôøng. Chuùng ta tu laø laøm laønh, giaùo hoaù ngöôøi laøm laønh, ñoù laø ñieàu toát, theá gian ñeàu thöøa nhaän nhö vaäy. Nhöng coù ngöôøi laïi haïi chuùng ta, chöûi maéng chuùng ta, vaäy hoï khoâng bieát toát xaáu sao? Hoï laøm nhö vaäy muïc ñích ñeå laøm gì? Dó nhieân laø ñeå thöû xem ñaïo löïc chuùng ta ra sao? Neáu ñaïo löïc chuùng ta coøn yeáu thì phaûi raùng tu ñeå mau tieán, neáu ñaïo löïc maïnh thì vöôït qua, töùc laø cuõng mau tieán, nhö vaäy laø cô hoäi ñeå thöû thaùch cho chuùng ta vöôn leân, giuùp chuùng ta tieán leân. Ñoù ñuùng laø thieän höõu tri thöùc. Neáu ngöôøi laøm nghòch haïnh, chöûi maéng chuùng ta treân phöông dieän tu haønh, nghóa laø ngöôøi laøm khoå chuùng ta ñaõ laø thieän tri thöùc thì ngöôøi giuùp chuùng ta coù phaûi laø thieän tri thöùc khoâng? Ñöông nhieân laø thieän tri thöùc. Chuùng ta nhìn keû chöûi maéng laø thieän tri thöùc, keû giuùp ñôõ cuõng laø thieän tri thöùc, vaäy môùi laø taâm bình ñaúng ñoái vôùi ngöôøi phaù vaø ngöôøi giuùp. Taâm bình ñaúng môùi goïi laø ñaïi töø bi, ñoù laø taâm Boà-taùt. Muoán ñaït Phaät thöøa thì phaûi coù Boà-taùt taâm. Vì theá taát caû chuùng ta tu theo Phaät thì phaûi hieåu roõ yù nghóa naøy, coù nhö theá treân ñöôøng tu chuùng ta môùi thaáy khoâng coù gì laø chöôùng naïn, taát caû ñeàu laø duyeân hoaëc thuaän hoaëc nghòch giuùp chuùng ta mau ñaït ñaïo thoâi. Vaäy thì ñöøng giaän ngöôøi naøy, traùch ngöôøi kia, hôøn ngöôøi noï. Boà-taùt khoâng thaáy coù ngöôøi thuø ñòch, neáu thaáy coù thuø ñòch thì khoâng phaûi laø Boà-taùt vì taâm chöa bình ñaúng, coøn coù aân coù oaùn, chöa bình ñaúng laø chöa phaûi ñaïi töø bi. Bình ñaúng môùi goïi laø töø bi, tình thöông truøm khaép khoâng coù thaân sô. Theá neân tinh thaàn Phaät thöøa cho thaáy ngöôøi naøo giuùp chuùng ta tu tieán thì ngöôøi ñoù laø thieän tri thöùc cuûa ta. Thieän tri thöùc coù khi thuaän haïnh, coù khi nghòch haïnh, nhöng daàu thuaän, daàu nghòch cuõng ñeàu laø thieän tri thöùc, vaäy coù ai maø chuùng ta chaùn gheùt ñaâu? Hieåu nhö vaäy quí vò môùi thaáy vieäc tu haønh cuûa chuùng ta roäng raõi theânh thang voâ cuøng taän.

            Ñeán caùi nhìn cuûa Thieàn toâng, trong baøi Chöùng Ñaïo Ca ngaøi Huyeàn Giaùc ñaõ noùi :

                        Tuøng tha baùng, nhaäm tha phi,

                        Baû hoûa thieâu thieân ñoà töï bì,

                        Ngaõ vaên khaùp tôï aåm cam loä,

                        Tieâu dung ñoán nhaäp baát tö nghì.

            Haún ai cuõng thuoäc laøu baøi naøy, nhöng khoâng bieát maáy ngöôøi haønh ñöôïc? Chæ thuoäc lôøi noùi chôù chöa thuoäc ôû coâng haïnh. Toâi giaûi thích: “Tuøng tha baùng, nhaäm tha phi” töùc laø maëc ngöôøi cheâ, maëc ngöôøi chöûi maéng. Taïi sao maëc cho ngöôøi cheâ bai, chöûi maéng? Vì “Baû hoûa thieâu thieân ñoà töï bì”, söï cheâ bai maéng chöûi cuûa hoï gioáng nhö laø caàm caây ñuoác ñoát thieâu baàu trôøi. Caàm ñuoác thieâu trôøi thì chöøng naøo trôøi chaùy? Neáu chuùng ta caàm laâu thì theá naøo? Tay chuùng ta bò chaùy chôù trôøi khoâng bao giôø chaùy. Caâu naøy thaâm saâu laøm sao! Chuùng ta coù caùi beänh laø bò ai maéng ai chöûi, chuùng ta lieàn voà laáy lôøi maéng chöûi ñoù ñeå aên thua. Theá thì chaúng khaùc naøo ngöôøi ta vöøa caàm ñuoác quô, chuùng ta lieàn ñöa rôm laïi cho chaùy böøng roài la leân. Traùi laïi ñöùc Phaät hay Boà-taùt maëc ngöôøi chöûi, maëc ngöôøi maéng, taâm vaãn thaûn nhieân nhö baàu hö khoâng khoâng ñoäng. Khoâng ñoäng thì lôøi chöûi maéng roát laïi veà ai? Chæ bao nhieâu ñoù cuõng thaáy vieäc tu haønh cuûa chuùng ta cao hay thaáp. Nhieàu khi hoïc ñaïo thuoäc laøu, noùi thao thao nhöng gaëp vieäc thì saân si vaãn coøn ñaày trong loøng, ñoù laø beänh. Ngöôøi thaät tu phaûi theo göông ñöùc Phaät, ai chöûi cuõng maëc, cöù chaäm raõi ñi, ñeán cuoái cuøng khi hoï hoûi thì traû lôøi moät caâu nheï nhaøng maø ñaïo lyù, nhö vaäy môùi laø thaät tu. Neáu taát caû quí vò Taêng Ni vaø Phaät töû ôû ñaây ñeàu thuoäc loøng vaø öùng duïng ñöôïc hai caâu naøy thì chaéc Thieàn vieän tieán boä voâ cuøng vaø quí vò ñeàu laø Boà-taùt con. Deã quaù chæ coù hai caâu thoâi maø öùng duïng ñöôïc laø Boà-taùt con. Maëc ai khen, maëc ai cheâ, taâm chuùng ta khoâng ñoäng thì gioáng nhö hoï caàm löûa ñoát trôøi; traùi laïi taâm chuùng ta ñoäng thì gioáng nhö hoï caàm löûa ñoát, chuùng ta caàm boåi tôùi moài neân chæ moät luùc laø hai ngöôøi maët ñoû heát. ÔÛ theá gian ñeàu nhö vaäy caû thaønh ra beân naøo cuõng khoå, beân kia caàm löûa ñoát tröôùc roài chuùng ta caàm boåi tôùi moài thì hai beân ñeàu chaùy tieâu. Nhö vaäy môùi thaáy ñaïo lyù laø daïy chuùng ta laøm sao cho baûn thaân mình khoâng khoå vaø cuõng cöùu khoå cho ngöôøi. Ngöôøi ta noùng caàm löûa ñoát, chuùng ta phaûi nguoäi ñeå cho noù khoâng chaùy. Ñoát khoâng chaùy hoï buoàn hoï boû luoân, chuùng ta cuõng khoâng khoå. Traùi laïi ngöôøi môùi caàm ñuoác ñoát, chuùng ta ñem boåi laïi lieàn, roài hai beân cuøng chaùy, chaùy lan khaép caû, chính vì theá maø khoå, thieàn vieän naøy phieàn naõo, thieàn vieän kia cuõng phieàn naõo, am coác naøy phieàn naõo, am coác kia cuõng phieàn naõo, ñoù laø vì moài löûa vôùi nhau chôù khoâng chòu daäp taét. Toâi thaáy chæ caàn nhôù hieåu ñöôïc yù nghóa naøy thì ñöôøng tu cuûa chuùng ta tieán boä bieát bao nhieâu.

            Ñeán hai caâu sau thì thaät laø tuyeät vôøi:

                        “Ngaõ vaên khaùp tôï aåm cam loä,

                        Tieâu dung ñoán nhaäp baát tö nghì.”

            Nghóa laø toâi nghe gioáng nhö uoáng nöôùc cam loà, tieâu dung vaøo choã khoâng theå nghó baøn. Nghe chöûi maø nhö uoáng nöôùc cam loà ngon ngoït, quí vò coù theå ñöôïc nhö vaäy khoâng? Toâi chæ yeâu caàu quí vò thuoäc loøng hai caâu treân, ñöøng ñem boåi tôùi moài laø ñöôïc roài chôù nhö uoáng nöôùc cam loà laø quaù cao. Uoáng nöôùc cam loà vöøa maùt meû laïi vöøa ngoït ngaøo, nghe chöûi maø maùt meû ngoït ngaøo thaät laø Boà-taùt môùi ñöôïc, chôù chuùng ta chöa ñöôïc. Vì theá taát caû chuùng ta khaû dó öùng duïng hai caâu treân ñöôïc, coøn hai caâu döôùi phaûi chôø moät, hai kieáp sau môùi coù theå öùng duïng noåi. Vì xem nhö uoáng nöôùc cam loà neân môùi tieâu dung vaøo choã khoâng theå nghó baøn.

            Nhö vaäy theo caùi nhìn cuûa nhöõng boä Kinh thuoäc Phaät thöøa hay caùi nhìn cuûa Thieàn toâng, cuõng goïi laø Toái thöôïng thöøa thì ñeàu thaáy nhöõng khoù khaên trôû ngaïi laø nhöõng ñieàu toát giuùp chuùng ta tieán leân. Ngaøi Huyeàn Giaùc coøn noùi theâm:

                        Quaùn aùc ngoân thò coâng ñöùc,

                        Thöû taéc thaønh ngoâ thieän tri thöùc,

                        Baát nhaân xan baùng khôûi oan thaân,

                        Haø bieåu voâ sanh töø nhaãn löïc.

           Nghóa laø chuùng ta phaûi xem lôøi noùi aùc cuûa ngöôøi laø coâng ñöùc cho chuùng ta. Ngöôøi ta cheâ chuùng ta, chöûi chuùng ta ñoù laø chuùng ta taêng tröôûng coâng ñöùc chôù khoâng coù maát. Quí vò xeùt xem coù phaûi khoâng? Vì neáu bò ngöôøi chöûi maø chuùng ta vaãn an nhieân khoâng ñoäng thì ngöôøi chung quanh seõ ñaùnh giaù chuùng ta nhö theá naøo? AØ, coâ aáy tu thaät, coâ aáy tu hay, nhö vaäy laø coâng ñöùc roài. Traùi laïi nghe ngöôøi maéng moät caâu, chuùng ta tìm moät caâu khaùc naëng hôn ñaùp laïi thì ñoù laø coâng ñöùc hay laø gì? Ñoù laø quaùn aùc ngoân thò toäi loãi! Nghe lôøi noùi aùc maø chuùng ta an nhieân khoâng hôøn khoâng oaùn, ñoù môùi laø coâng ñöùc. Vaäy ai noùi lôøi döõ vôùi chuùng ta töùc laø ñem coâng ñöùc ñeán cho chuùng ta, phaûi khoâng? Thaáy laø phaûi thì coá gaéng thöïc haønh. Neáu xeùt lôøi noùi aùc laø coâng ñöùc thì ngöôøi noùi nhöõng lôøi aùc aét laø thieän tri thöùc. Nhö ñoaïn tröôùc toâi noùi: Cheâ bai hay giuùp ñôõ ñeàu laøm cho chuùng ta tieán, vaäy ñeàu laø thieän tri thöùc, khoâng coù ngöôøi xaáu ngöôøi dôû, trong xaõ hoäi naøy ai cuõng giuùp cho chuùng ta tieán caû.

            Ngaøi giaûi thích tieáp: “Baát nhaân xan baùng khôûi oan thaân” nghóa laø ñöøng do cheâ bai maø khôûi taâm ñaây laø keû oaùn, kia laø ngöôøi thaân. Coøn thaáy coù oaùn coù thaân thì “Haø bieåu voâ sanh töø nhaãn löïc” nghóa laø coøn thaáy coù keû oaùn, ngöôøi thaân thì ñaâu ñuû tieâu bieåu söùc töø bi nhaãn nhuïc cuûa chính mình.

            Nhö theá ngöôøi tu, neáu ai chöûi moät caâu ñaùp laïi moät caâu, ñoù laø hay hay dôû? Ñöôïc ngöôøi khen hay cheâ? Traùi laïi neáu ngöôøi chöûi maø chuùng ta im laëng khoâng giaän khoâng hôøn thì ngöôøi ta khen hay cheâ? Dó nhieân ngöôøi ta seõ khen: Coâ aáy tu thaät, thaày aáy tu thaät. Chuùng ta muoán tu thaät chôù khoâng ai muoán tu doái. Vaäy chuùng ta phaûi laøm sao? Neân an nhieân ñöøng giaän, ñöøng noùng, nhö theá môùi laø thaät tu vaø môùi taêng tröôûng coâng ñöùc. Quí vò kieåm laïi xem trong luùc laøm Phaät söï, taát caû chuùng ta coù gaëp nhöõng ñieàu nhö ñöùc Phaät gaëp chöa? Hình nhö chöa. Hieän giôø ngöôøi ta toát vôùi chuùng ta quaù, neáu coù noùi gì cuõng noùi boùng noùi caïnh chuùt chuùt thoâi, chôù chöa coù ai chöûi thaúng vaøo maët. Trong chuùng ñaây quí vò thaáy coù huynh naøo goïi teân mình chöûi khoâng? Chöa coù, chæ noùi caïnh chuùt chuùt thoâi maø ñaõ coù laàn muoán xaên tay aùo roài, nhö vaäy söùc töø nhaãn ñeán möùc naøo? Haún laø baèng Tröông Phi!

            Toùm laïi taát caû chuùng ta laø ngöôøi tu, daàu laø xuaát gia hay taïi gia, ñeàu muoán taêng tröôûng coâng ñöùc, tieâu dieät toäi loãi; chính toäi loãi laø caùi chöôùng ñöa chuùng ta xuoáng ba ñöôøng aùc, coøn coâng ñöùc laø duyeân toát ñöa chuùng ta ñeán giaûi thoaùt. Hai vieäc quaù roõ raøng, moät ñöa leân, moät keùo xuoáng. Coù ngöôøi naøo tu maø noùi “toâi caàu xuoáng ñòa nguïc” khoâng? - Khoâng, nhaát ñònh laø giaûi thoaùt. Vaäy ñieàu naøo keùo chuùng ta xuoáng, nhaát ñònh laø phaûi döøng, nhö theá môùi thaät laø ngöôøi caàu giaûi thoaùt. Thöôøng moãi khi ñaép y, nhaát laø y Tyø-kheo, quí vò ñoïc baøi keä “Thieän tai giaûi thoaùt phuïc”: laønh thay chieác aùo giaûi thoaùt. Ñaép y laø maëc aùo giaûi thoaùt, giaûi thoaùt töùc laø ñi leân. Theá nhöng ai ñoäng ñeán laø noåi saân ñoù laø ñaõ phaûn boäi vôùi baûn nguyeän töø buoåi ñaàu.

            Theá neân hoâm nay nhaân ngaøy cuoái naêm, toâi kieåm ñieåm laïi nhöõng ñieàu dôû maø chuùng ta coøn vöôùng ñeå taát caû moïi ngöôøi ñeàu coá gaéng tinh taán tu haønh, laøm sao moãi naêm qua laø moät naêm chuùng ta vöôn leân, chôù khoâng theå qua moät naêm chuùng ta vaãn ñöùng y choã cuõ, hoaëc laø luøi laïi thì thaät ñaùng traùch. Ngöôøi tu laø ngöôøi ñaõ nguyeän boû heát cuoäc ñôøi theá tuïc, caàu ñaïo giaûi thoaùt, moãi naêm qua laø moãi naêm bò thôøi gian giuõa moøn maïng soáng, maïng soáng ñaõ moøn maø haïnh nghieäp khoâng taêng nhöõng ñieàu hay, laïi chöùa theâm nhöõng ñieàu dôû, nhö vaäy ñôøi tu seõ ñi luøi chôù khoâng tieán ñöôïc. Vaäy taát caû chuùng ta laø ñeä töû Phaät thì phaûi hoïc göông cuûa Phaät. Toâi chæ caàn quí vò hoïc ñeán möùc bò ngöôøi chöûi maø vaãn ñieàm ñaïm traû lôøi nhö ñöùc Phaät, ñoù cuõng laø quaù hay roài, chôù khoâng ñeà caäp ñeán taäp theå hoaëc ñuû caùc vieäc vu oan giaù hoïa.

            Toâi nhaéc laïi, göông ñöùc Phaät roõ raøng ñoù, neáu taát caû chuùng ta quyeát chí tu haønh thì chuùng ta phaûi nhôù ñeå vöôn leân, noi theo con ñöôøng cuûa Ngaøi chôù ñöøng luøi laïi ñi loái khaùc. Ñoù laø ñieàu toâi thaáy caàn phaûi nhaéc nhôû, khoâng phaûi chæ rieâng cho quí vò maø cuõng chính laø nhaéc cho toâi, treân ñöôøng tu luùc naøo chuùng ta cuõng phaûi vöôn leân chôù khoâng döøng laïi ôû moät chaëng naøo.

            Rieâng toâi laâu laâu kieåm laïi, thaáy thieân haï saân nhieàu quaù toâi cuõng giaät mình. Ngöôøi naøy môùi noåi ñoám löûa nhoû xíu thoâi chöa phaûi laø caây ñuoác maø ngöôøi khaùc ñaõ voäi ñem boåi tôùi moài lieàn neân löûa phieàn naõo chaùy röïc hoaøi. Nhö vaäy con ñöôøng tu laø lyù töôûng chuùng ta ñaõ choïn ñeå tieán, sao chuùng ta laïi phaûn boäi noù, khoâng giöõ ñuùng nhö lôøi höùa ban ñaàu: Nguyeän tieán treân con ñöôøng giaûi thoaùt khoâng lui. Nhaát laø moãi ñeâm quí vò tuïng baøi phaùt nguyeän, Caây kieám Baùt-nhaõ tay khoâng rôøi, nhöng quí vò coù rôøi luùc naøo chöa? Trong moät naêm nay quí vò rôøi maáy laàn? Hay laø ñeán giôø leân chuøa môùi caàm kieám, khi ra khoûi chuøa thì neùm caây kieám ñaâu maát, ñeán khi gaëp phieàn naõo bò noù troùi, khoâng caét ñöùt ñöôïc, ñoù laø taïi rôøi caây kieám, khoâng giaét noù saün nôi löng, neân quí vò thua traän maõi!

            Theá neân treân ñöôøng tu khoâng gì hôn laø chuùng ta haèng nhôù baûn nguyeän ban ñaàu vaø yù chí khi chuùng ta xuaát gia. Chuùng ta quyeát tu thì phaûi quyeát söûa nhöõng ñieàu dôû xaáu maø Phaät ñaõ cheâ traùch vaø phaûi haønh nhöõng ñieàu hay maø Phaät ñaõ haønh, nhö vaäy môùi xöùng ñaùng laø ñeä töû Phaät, ñeä töû xuaát gia hoaëc taïi gia. Neáu khoâng thì Phaät daïy moät ñaøng, chuùng ta laøm moät ngaû, keát cuoäc Phaät ñi moät ñöôøng, chuùng ta ñi moät neûo. Neáu ñöôøng Phaät ñi laø ñöôøng giaûi thoaùt thì ñöôøng chuùng ta ñi laø ñöôøng traàm luaân. Nhö vaäy chuùng ta töï laøm khoå mình vaø cuõng khoâng lôïi ích gì cho ai heát.

            Hoâm nay nhaân ngaøy cuoái naêm toâi daãn nhöõng caâu chuyeän cuûa ñöùc Phaät ñeå taát caû quí vò bieát roõ, roài taát caû chuùng ta cuøng noi göông Ngaøi maø tieán tu ñeå mai kia quí vò seõ noái böôùc theo ñöùc Phaät, khoâng sai moät böôùc naøo, nhö theá môùi thaät laø xöùng ñaùng.

]

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM