XUAÂN TRONG CÖÛA THIEÀN

TAÄP 4

H.T THÍCH THANH TÖØ

VEÛ ÑEÏP TUYEÄT TRAÀN

XUAÂN TAÂN MUØI (1991)

(Taêng ni)

Hoâm nay nhaân ngaøy Teát Nguyeân Ñaùn naêm Taân Muøi (1991), Taêng Ni vaø Phaät töû veà ñaây chuùc möøng naêm môùi vaø yeâu caàu chuùng toâi coù nhöõng lôøi nhaéc nhôû ñaàu naêm, ñeå taát caû quí vò nhôù coá gaéng tu tieán treân ñöôøng giaùc ngoä, neân toâi seõ coù ít lôøi vôùi quí vò. Hoâm nay chuùng toâi noùi ñeà taøi laï moät chuùt, nghe döôøng nhö phaøm tuïc nhöng thaät khoâng phaûi traàn tuïc, ñoù laø “Veû ñeïp tuyeät traàn”.

            Môû ñaàu toâi daãn lôøi coå ñöùc ñaõ noùi:

                        Sôn cuøng thuûy taän nghi voâ loä,

                  Lieãu aùm hoa minh bieät nhaát thoân.

            Nghe hai caâu treân quí vò caûm thaáy theá naøo? Toâi taïm dòch :   

                        Nuùi cuøng soâng heát nghi khoâng loái,

                        Lieãu bieác hoa töôi rieâng moät thoân.

            Ngöôøi xöa töø ñöùc Phaät ñeán chö Toå, ñeàu nhìn thaáy cuoäc soáng cuûa con ngöôøi treân traàn gian naøy, hay noùi goïn laø kieáp ngöôøi, ai ai cuõng nhö nhau. Coù maët treân ñôøi roài chôø ngaøy cheát, traêm ngöôøi nhö moät khoâng coù loái naøo khaùc; duø sang troïng quyeàn quí hay ngheøo heøn cöïc khoå,  cuõng chæ laên loän trong cuoäc ñôøi maáy möôi naêm roài cuøng ñi theo con ñöôøng chung laø trôû veà coõi töû, vì theá noùi:

            “Sôn cuøng thuûy taän nghi voâ loä”, nghóa laø khi ñi treân ñöôøng nuùi ñeán choã cuøng roài, nguoàn soâng ñeán choã ngheõn roài, ngöôøi ta nghi ngôø laø heát loái ñi, taát caû ngöôøi ñeàu thaáy nhö vaäy vaø ñeàu phaûi chaáp nhaän nhö vaäy. Nhöng neáu ai coù phuùc duyeân, bieát tu, bieát tìm moät loái thoaùt thì seõ ñeán:

            “Lieãu aùm hoa minh bieät nhaát thoân”, töùc laø lieãu bieác hoa töôi rieâng moät thoân. Khi ñeán choã cuøng ñoù khoâng phaûi laø heát, neáu ngöôøi bieát teõ moät loái khaùc thì seõ thaáy ôû beân kia coøn moät thoân ñaày lieãu bieác hoa töôi ñeïp ñeõ, thoân ñoù khoâng gioáng con ñöôøng cuøng, con ñöôøng tuyeät voïng cuûa ngöôøi ñôøi, maø laø moät loái teõ ñaëc bieät traøn ñaày nhöõng caùi töôi ñeïp saùng suûa khoâng ai ngôø, khoâng ai bieát.

            Nhö vaäy ngöôøi ñôøi ai cuõng nghó mình sanh ra, lôùn leân coù gia ñình, con caùi, lo cho con caùi lôùn khoân roài söûa soaïn cheát. Traêm ngöôøi nhö moät ñeàu ñeán choã khoâng coøn loái thoaùt, nhöng roài quen ñi neân ai  cuõng thaáy leõ ñöông nhieân laø nhö vaäy, phaûi chaáp nhaän chôù khoâng coù caùch naøo khaùc. Nhöng phuùc duyeân thay nhöõng ngöôøi con Phaät! Ñöùc Phaät ñaõ vaïch cho chuùng ta moät loái thoaùt, loái thoaùt ñoù Ngaøi ñaõ ñi qua neân Ngaøi chæ cho chuùng ta cuøng tieán. Vì theá ngaøy nay, ngöôøi xuaát gia hoaëc taïi gia ñöôïc duyeân laønh theo Phaät, khi ñeán choã sôn cuøng thuûy taän laïi coù moät loái teõ khaùc ñeïp ñeõ voâ cuøng. Loái teõ ñoù laø VEÛ ÑEÏP TUYEÄT TRAÀN, khoâng coøn dính moät maûy buïi chôù khoâng phaûi tuyeät traàn  theo nghóa theá gian thöôøng hieåu.

            Nhö theá quí vò môùi thaáy ngöôøi ñôøi thaät ñaùng thöông! Khi sanh ra ngöôøi ta cöù nghó lo cho heát boån phaän roài cheát, chaáp nhaän con ñöôøng cuøng aáy. Ñaùng thöông hôn nöõa laø khi saép cheát cuõng khoâng bieát soá phaän mình seõ ra sao, cheát roài ñi ñaâu? Ñöôøng tröôùc môø môø mòt mòt, vì theá Toå Qui Sôn coù caâu: ‘‘Tieàn loä mang mang vò tri haø vaõng”, töùc laø ñöôøng tröôùc môø môø khoâng bieát veà ñaâu! Nhö theá nieàm ñau khoå thöù nhaát laø ñi ñeán choã cuøng, choã cheát maø khoâng bieát laøm sao thoaùt. Nieàm ñau khoå thöù hai laø khi cheát thaân phaän mình seõ ra sao, môø mòt khoâng bieát ñaâu maø löôøng tröôùc. Vì khoâng bieát neân khi soáng maûi lo cho caùi soáng, ñeán luùc ngaõ ra cheát ñaønh phoù thaùc cho soá phaän, soá phaän ñoù laø seõ ñi theo nghieäp. Vì khoâng bieát neân nghe ñeán caùi cheát ngöôøi ta kinh hoaøng sôï haõi. Neáu chuùng ta bieát ñaïo roài thì ñöôøng tröôùc coù môø môø hay khoâng? Dó nhieân laø khoâng. Taïi sao? Neáu chöa ra khoûi sanh töû, chuùng ta ñaõ bieát choïn moät loái ñi treân con ñöôøng laønh, neân khi maát thaân naøy chuùng ta tieán treân con ñöôøng laønh, coõi ngöôøi coõi trôøi. Nhö vaäy ñoái vôùi ngöôøi tu, duø chöa tieán ñeán choã giaûi thoaùt troïn veïn, ít ra cuõng ñaõ choïn ñöôïc con ñöôøng ñi, neân khi saép nhaém maét chuùng ta yeân loøng, bieát raèng con ñöôøng tröôùc saùng suûa hôn hieän taïi, seõ ñeïp ñeõ voâ cuøng.

            Toùm laïi taát caû chuùng ta laø ngöôøi bieát ñaïo, bieát tu, thì treân ñöôøng ñôøi chuùng ta khoâng phaûi laø ngöôøi tuyeät cuøng baët loái, traùi laïi chuùng ta coù moät loái reõ, moät loái thoaùt raát ñeïp ñeõ maø ñöùc Phaät ñaõ chæ daïy cho chuùng ta. Loái thoaùt ñeïp ñeõ ñoù ñöa chuùng ta ñeán choã an laønh muoân thuôû, chôù khoâng phaûi chæ laø caùi ñeïp ñeõ trong moät thôøi gian ngaén nguûi taïm bôï roài tan hoaïi. Theá neân caùi ñeïp maø toâi keå ôû ñaây laø “veû ñeïp tuyeät traàn”, chöõ tuyeät traàn theo nghóa thoâng thöôøng laø ñeïp hôn taát caû, nhöng ôû ñaây chuùng toâi duøng chöõ tuyeät traàn laø döùt saïch khoâng coøn moät maûy traàn. Loøng traàn ñaõ saïch thì caùi ñeïp ñoù môùi laø tuyeät traàn. Noùi nhö theá ñeå taát caû quí vò yù thöùc raèng chuùng ta ñöôïc duyeân laønh ñi treân ñöôøng tu giaûi thoaùt laø chuùng ta ñaõ coù moät loái ñi ñeïp ñeõ, saùng suûa, vui töôi traøn ñaày haïnh phuùc ôû ngaøy mai chôù khoâng phaûi chuùng ta ñi treân ñöôøng cuøng, ñi trong loái ngheõn vaø cuõng ñeå möøng raèng ñôøi chuùng ta khoâng phaûi ñen toái, khoâng phaûi muø mòt nhö bao nhieâu chuùng sanh khaùc.

            Tieáp ñeán toâi daãn nhöõng baøi quí vò ñaõ hoïc ñeå quí vò nhôù laïi kyõ con ñöôøng mình ñi qua. Ñaàu tieân laø toâi daãn moät ít baøi trong möôøi muïc chaên traâu ñeå taát caû quí vò thaáy con ñöôøng chuùng ta ñi qua ñeïp nhö theá naøo. Ña soá ngöôøi theá gian cho ngöôøi tu chuùng ta laø keû baát haïnh vì khoâng ñöôïc quyeàn höôûng nhöõng nieàm vui theá gian, chuùng ta xaây maët vôùi haïnh phuùc traàn gian. Nhöng hoï khoâng ngôø chính vì ña mang haïnh phuùc traàn gian neân keát cuoäc taát caû ngöôøi ñôøi ñeàu phaûi chaâu maøy than thôû. Thoaït nhìn daùng beân ngoaøi ai cuõng coù veû töôi taén, toû ra vui cöôøi, nhöng neáu ñi saâu vaøo töøng caù nhaân, töøng gia ñình, chuùng ta thaáy theá gian khoùc nhieàu hôn cöôøi. Cuoäc ñôøi coù gì vui ñaâu, nhöng lôõ roài phaûi caén raêng maø chòu, chôù khoâng bieát laøm sao hôn! Thaáy chuùng ta laø ngöôøi khoâng ñua ñoøi, khoâng ñuoåi theo duïc laïc theá gian, hoï töôûng chuùng ta laø keû thieät thoøi nhöng khoâng ngôø chuùng ta laïi coù moät loái ñi ñeïp ñeõ laâu daøi. Tuy nhieân khoâng phaûi böôùc vaøo loái ñoù laø moïi vieäc ñeàu nhö yù. Quí vò nhôù muïc soá moät trong möôøi muïc chaên traâu, thaèng chaên coù ñöôïc thaûnh thôi khoâng? Traâu hoang caém ñaàu chaïy, traâu maïnh möôøi, söùc thaèng chaên chæ coù moät, traâu laïi ñöông hoang, muoán chinh phuïc, muoán keàm giöõ noù laø caû moät coâng trình. Neáu thaèng chaên duøng trí khoân ngoan, duøng moïi phöông tieän naøo daây daøm coät muõi, naøo roi ñaùnh thì seõ ñieàu phuïc ñöôïc noù. Traùi laïi neáu thaèng chaên quaù doát, quaù khôø cöù chaïy ñuoåi theo con traâu maø trong tay khoâng daây, khoâng roi thì chaéc khoâng theå ñieàu phuïc noåi noù. Theá neân trong giai ñoaïn ñaàu ngöôøi chaên traâu laø ngöôøi cöïc khoå. Khaùc hôn ôû theá gian, do thaû taâm ñuoåi theo duïc laïc neân ñöôïc moät chuùt duïc laïc naøo ngöôøi ta cho ñoù laø höôûng haïnh phuùc. Coøn chuùng ta laø ngöôøi xoay laïi chaêm chaêm lo chaên con traâu cuûa mình neân khoâng ñoaùi nhìn, khoâng tìm höôûng duïc laïc theá gian, vì vaäy maø hai quan nieäm khaùc nhau. Chaên traâu trong giai ñoaïn ñaàu laø khoù khaên, laø nhoïc nhaèn khoå sôû nhöng khi chaên ñöôïc, töùc laø giai ñoaïn xoû ñöôïc muõi roài loâi coå noù theo mình, thì töø ñoù veà sau töø töø seõ nheï nhaøng. Ñeán ñaây toâi daãn baøi keä chaên traâu soá saùu töùc laø môùi quaù baùn phaàn treân ñöôøng tu maø ñaõ ñöôïc sung söôùng nhö theá naøy, quí vò nghe thì thaáy roõ raøng laø traøn treà haïnh phuùc.

                        Kî ngöu dó leä duïc hoaøn gia,

                        Khöông ñòch thanh thanh toáng vaõn haø,

                        Nhaát phaùch nhaát ca voâ haïn yù,

                        Tri aâm haø taát coå thaàn nha.

            Khi chuùng ta ñieàu phuïc ñöôïc traâu, roài ngoài treân löng traâu thuaàn thuïc côõi veà nhaø vaøo buoåi chieàu thì coøn gì sung söôùng hôn! Gioù maùt trôøi trong, ngoài treân löng traâu caàm oáng saùo vöøa thoåi vöøa ca thaät laø vui voâ haïn, “Nhaát phaùch nhaát ca voâ haïn yù”, nieàm vui khoâng theå keå heát! “Tri aâm haø taát coå thaàn nha”, nhöõng ngöôøi tri aâm cuûa mình ñaâu caàn phaûi môû mieäng noùi. Baøi naøy toâi taïm dòch:     

                        Côõi traâu thong thaû trôû veà nhaø,

                        Tieáng saùo vi vu tieãn vaõn haø,

                        Moät nhòp moät ca voâ haïn yù,            

                        Tri aâm ñaâu phaûi ñoäng moâi aø.

            Nhö vaäy quí vò thaáy chæ môùi quaù baùn phaàn treân ñöôøng tu maø ñaõ vui veû nhö theá, huoáng nöõa laø maõn ñöôøng tu thì vui ñeán möùc naøo. Coù phaûi laø chuùng ta soáng moät ñôøi traøn treà haïnh phuùc hay khoâng? Theá neân neáu chuùng ta chòu khoù noã löïc chaên ñöôïc con traâu cuûa mình thì mai kia treân ñöôøng tu, treân ñöôøng veà queâ höông, chuùng ta laø keû thaûnh thôi nhaát, an nhaøn nhaát, nhìn thaáy toaøn laø hoa töôi coû ñeïp chôù khoâng coøn nhöõng noãi buoàn baõ khoå ñau cuûa kieáp ngöôøi. Ñaáy laø “bieät nhaát thoân” töùc laø moät laøng rieâng, laøng chuùng ta trôû veà ñoù. Treân ñaây laø noùi veà böùc tranh chaên traâu thöù saùu cuûa Thieàn toâng.

            Böùc tranh chaên traâu thöù saùu cuûa Ñaïi thöøa coù khaùc moät chuùt:

                        Loä ñòa an nhieân yù töï nhö,

                        Baát lao tieân saùch vónh voâ caâu.

                        Sôn ñoàng oån toïa thanh tuøng haï,   

                  Nhaát khuùc thaêng bình laïc höõu dö.

            “Loä ñòa an nhieân yù töï nhö” töùc laø con traâu naèm döôùi ñaát troáng yeân oån nghæ ngôi.

            “Baát lao tieân saùch vónh voâ caâu” laø khoâng nhoïc nhaèn caàm roi vaø daây muõi.

            “Sôn ñoàng oån toïa thanh tuøng haï”, thaèng chaên ngoài döôùi coäi tuøng thong thaû.

            “Nhaát khuùc thaêng bình laïc höõu dö”, haùt moät baûn nhaïc thaêng bình, vui khoâng coøn gì hôn. Quí vò thaáy nieàm vui ñeán ñaây thaät khoâng theå dieãn taû heát ñöôïc. Baøi keä naøy chuùng toâi taïm dòch:

                        Ñaát troáng nguû yeân yù töï an,

                        Chaúng caàn roi muõi, maõi thanh nhaøn.

                        Tuøng xanh döôùi coäi muïc ñoàng nghæ,

                        Moät baûn thaêng bình raát haân hoan.

            Vöøa roài laø hình aûnh moät chuù muïc ñoàng ngoài treân löng traâu thoåi saùo, ñeán ñaây laø hình aûnh moät chuù muïc ñoàng ngoài döôùi coäi tuøng haùt baûn nhaïc thaêng bình, töùc laø ñeán thôøi thaùi bình thònh trò, moïi ngöôøi ñeàu vui ca thong thaû, khoâng coøn baän roän lo aâu gì caû.

      Nhö vaäy kieåm laïi treân ñöôøng tu, neáu taát caû chuùng ta noã löïc chòu cöïc chòu khoå qua nöûa phaàn ñöôøng, trong nöûa phaàn ñöôøng ñoù:

- Giai ñoaïn thöù nhaát laø vaát vaû traêm phaàn,

- Giai ñoaïn thöù hai söï vaát vaû coøn khoaûng taùm möôi phaàn,

- Giai ñoaïn thöù ba söï vaát vaû coøn khoaûng saùu möôi phaàn,

- Ñeán giai ñoaïn thöù tö coøn khoaûng boán möôi phaàn,

- Ñeán giai ñoaïn thöù naêm xem nhö heát vaát vaû roài,

- Giai ñoaïn thöù saùu laø baét ñaàu thaûnh thôi töï taïi treân con ñöôøng trôû veà queâ höông.

            Ñoù laø nhöõng hình aûnh toâi cho laø ñeïp tuyeät traàn, chính khi chuùng ta chieán thaéng ñöôïc baûn thaân mình, chieán thaéng ñöôïc voïng töôûng (cuï theå hoaù baèng con traâu ñaõ thuaàn thuïc, ñaõ nghe lôøi vaø chuù muïc ñoàng ngoài treân löng traâu trôû veà), luùc ñoù moïi söï thaûnh thôi seõ ñeán vôùi chuùng ta, nieàm an laïc voâ bieân voâ taän seõ ñeán vôùi chuùng ta.

            Vaäy con ñöôøng tu laø con ñöôøng taêm toái hay laø con ñöôøng töôi saùng?

- Con ñöôøng cuûa chuùng ta ñi laø con ñöôøng töôi saùng voâ cuøng, theá maø coù nhieàu ngöôøi ñi vöøa hôi moûi chaân laø ñaõ muoán trôû veà, thaät laø ñaùng tieác vì choïn con ñöôøng tu töùc laø ñaõ tìm ñöôïc moät loái ñi ñeïp ñeõ vui töôi an nhaøn töï taïi.

            Tuy nhieân khoâng coù söï an vui haïnh phuùc naøo maø chuùng ta khoâng phaûi traû giaù baèng moà hoâi, nöôùc maét. Nhö nhieàu khi ngoài thieàn phaûi muoán khoùc vì ñau chaân, hoaëc ôû trong chuøa nhieàu khi bò raày neân khoùc leân khoùc xuoáng. Song neáu chuùng ta noã löïc coá gaéng thì ngaøy mai chuùng ta seõ ñöôïc höôûng caûnh thanh nhaøn an vui, neáu khoâng muoán traû caùi giaù ñoù maø ñoøi höôûng caûnh an nhaøn töï taïi thì chaéc laø khoâng coù. ÔÛ trong ñaïo cuõng nhö ôû theá gian, muoán ñöôïc quaû vui tröôùc heát chuùng ta phaûi coù coâng phu khoù nhoïc. Thí duï nhö muoán höôûng nhöõng quaû mít ngon thì hieän taïi chuùng ta phaûi ñem haït mít öông troàng, phaûi boùn phaân, töôùi nöôùc, nhoå coû töø ba naêm ñeán naêm naêm môùi thu ñöôïc keát quaû, chôù khoâng bao giôø muoán aên mít ngon lieàn coù mít ngon, tröø khi coù tieàn trong tuùi. Nhöng muoán coù tieàn cuõng phaûi lao ñoäng ñoå moà hoâi môùi coù ñöôïc. Vaäy muoán höôûng quaû toát tröôùc heát phaûi chòu cöïc chòu khoù, quaû toát môùi ñeán ñöôïc. Coù nhieàu ngöôøi mô töôûng raèng chuøa, Thieàn vieän laø caûnh cöïc laïc, caûnh thieân ñöôøng taïi theá, vaøo ñoù ngaøy naøo cuõng vui, giôø naøo cuõng an. Hieåu nhö vaäy e laø laàm, vì vaøo ñoù roài coøn phaûi duøng bao nhieâu coâng phu môùi qua ñöôïc nhöõng khoù khaên ñeå ñeán choã an laïc, chôù khoâng phaûi vaøo chuøa roài moïi vieäc ñeàu nhö yù.

            Toâi nhaéc laïi ñeå quí vò hieåu con ñöôøng chuùng ta choïn, chuùng ta ñi laø con ñöôøng raát ñeïp, raát töôi vui, xaùn laïn ôû ngaøy mai, nhöng muoán ñi ñeán loái reõ an laïc ñoù, tìm ñöôïc thoân rieâng ñoù, chuùng ta phaûi ñi toät cuøng con ñöôøng daøi môùi böôùc sang ñöôïc loái teõ naøy. Toâi chæ môùi daãn hai baøi thô noùi ñeán muïc thöù saùu cuûa möôøi böùc tranh chaên traâu maø quí vò ñaõ thaáy ñeïp ñeõ nhö vaäy. Ñeán ñaây toâi daãn nhöõng baøi quí vò vöøa hoïc trong Tuyeát Ñaäu tuïng coå, töùc laø ngaøi Tuyeát Ñaäu tuïng caùc coâng aùn.

            Ñaàu tieân laø coâng aùn Thieàn sö Tuyeát Phong Nghóa Toàn ñaêng ñöôøng noùi vôùi chuùng raèng: Ngaøi naém hoøn nuùi Tu-di laïi, noù nhoû baèng haït gaïo, haït luùa. Ngaøi Tuyeát Ñaäu tuïng cho chuùng ta nghe nhö theá naøy:

                        Ngöu ñaàu moät, maõ ñaàu hoài,

                        Taøo Kheâ caûnh lyù tuyeät traàn ai.

                        Ñaû coå khaùn lai quaân baát kieán,

                        Baùch hoa xuaân chí vò thuøy khai?

            Taïm dòch:

                        Ñaàu traâu maát, ñaàu ngöïa veà,

                        Trong vaét Taøo Kheâ kính chaúng nhô.

                        Ñaùnh troáng ñeán xem anh khoù thaáy,

                        Traêm hoa xuaân ñeán nôû vì ai?

            Baøi naøy coù caùi ñeïp naøo maø toâi ñem vaøo ñaây? Ngaøi Tuyeát Phong Nghóa Toàn noùi: Ngaøi naém nuùi Tu-di laïi nhoû baèng haït luùa, haït gaïo. Nuùi Tu-di lôùn bao nhieâu? Haït gaïo lôùn bao nhieâu? Naém hoøn nuùi to laïi baèng haït luùa haït gaïo laø ñeå noùi leân ñieàu gì? Töùc laø döôùi con maét cuûa Thieàn sö, taát caû nhöõng töôùng ñoái ñaõi lôùn nhö nuùi Tu-di, nhoû nhö haït gaïo... khoâng coøn nöõa. Nhö vaäy caùi nhìn cuûa Thieàn sö ñaõ thoaùt khoûi moïi töôùng ñoái ñaõi cuûa traàn gian. Khi thoaùt khoûi moïi ñoái ñaõi cuûa traàn gian, taâm chuùng ta seõ nhö theá naøo? Seõ khoâng coøn dính moät chuùt buïi traàn. Sôû dó chuùng ta coøn dính buïi traàn laø vì coøn ôû trong ñoái ñaõi hôn thua, phaûi quaáy, ñöôïc maát, neân phieàn naõo theo ñoù daáy khôûi , taâm chuùng ta trôû thaønh nhieãm oâ, vì theá goïi laø traàn ai. Ngaøi Tuyeát Ñaäu thaáy ñöôïc coâng aùn naøy neân Ngaøi môùi haï caâu ñaàu:

            ‘‘Ngöu ñaàu moät, maõ ñaàu hoài” töùc laø ñaàu traâu maát, ñaàu ngöïa veà, nghóa laø moät caâu voâ nghóa voâ lyù, khoâng ai bieát laø gì, ñeå noùi leân khi con ngöôøi ñaõ thoaùt khoûi ñoái ñaõi thì khoâng coù yù nieäm, khoâng coù tình duyeân theo caûnh. Theá neân noùi “ñaàu traâu maát ñaàu ngöïa veà”, noùi moät caùch khoâng coù lyù thuù ñeå dieãn taû taâm khoâng coøn dính maéc vôùi caûnh.

            Ñeán caâu thöù hai: “Taøo Kheâ caûnh lyù tuyeät traàn ai” laø trong göông Taøo Kheâ khoâng dính moät maûy buïi. Nghe noùi göông Taøo Kheâ ai cuõng töôûng laø göông cuûa Luïc toå, nhöng neáu taát caû chuùng ta ñi theo con ñöôøng cuûa Luïc toå thì chuùng ta ñeàu coù caùi göông rieâng, göông ñoù cuõng ñöôïc goïi laø göông Taøo Kheâ. Nhö vaäy taát caû chuùng ta khi taâm döùt ñoái ñaõi thì khoâng coøn dính moät maûy buïi ôû trong loøng. Hieän nay neáu quí vò buoâng heát nhöõng ñöôïc maát hôn thua v.v... thì loøng quí vò coù phieàn naõo khoâng? - Ñaâu coøn tí naøo phieàn naõo vaø phieàn naõo heát thì taâm mình trong saùng nhö göông khoâng dính moät maûy buïi. Khi aáy:

            “Ñaû coå khaùn lai quaân baát kieán”: ñaùnh troáng môøi thieân haï ñeán xem, nhìn trong göông cuõng khoâng ai thaáy ñöôïc moät maûy buïi, cuõng khoâng ai thaáy ñöôïc caùi göông nhö theá naøo.

            Caâu keát thuùc thaät laø ñeïp ñeõ: “Baùch hoa xuaân chí vò thuøy khai?” Nghóa laø ñeán muøa Xuaân, treân nuùi, trong röøng, beân caïnh suoái... traêm hoa ñua nhau nôû laø vì ai ? Vì quí thaày hay vì quí Phaät töû? - Khoâng vì ai caû. Nghóa laø Xuaân ñeán thì hoa nôû chôù khoâng phaûi vì ngöôøi naøy xem hoa, ngöôøi kia yeâu hoa maø noù nôû cho hoï xem.

            Nhö vaäy khi taâm chuùng ta khoâng coøn dính moät maûy buïi thì muoân vaät ñeàu ñeïp ñeõ tröôùc maét chuùng ta, khi duyeân ñeán töùc laø thôøi tieát ñeán, muøa Xuaân ñeán thì hoa töï nôû chôù khoâng phaûi vì ai, khoâng phaûi ñôïi chuùng ta chaêm soùc vun boùn... Ñaây laø moät coâng aùn dieãn taû taâm chuùng ta khi töï taïi khoâng coøn keït ôû hai beân thì keát quaû seõ toát ñeïp nhö theá.

            Ñeán coâng aùn thöù hai laø coâng aùn cuûa ngaøi Vaân Moân. Moät hoâm ngaøi Vaân Moân baûo: Ngaøy möôøi laêm veà tröôùc thì khoâng hoûi oâng, ngaøy möôøi laêm veà sau haõy noùi moät caâu xem? Khoâng ai ñaùp ñöôïc, Ngaøi töï noùi: Moãi ngaøy ñeàu laø ngaøy toát. Coâng aùn naøy hay ôû ñieåm naøo? Taát caû chuùng ta ñang soáng trong hieän taïi nhöng taâm chuùng ta nhôù chuyeän hoâm qua, hoâm kia, naêm xöa, naêm cuõ, töùc laø soáng ôû hieän taïi maø taâm luøi veà quaù khöù. Nhieàu khi soáng ôû hieän taïi maø taâm höôùng veà vò lai nhö ngaøy nay laø ngaøy moàng moät Teát maø chuùng ta nghó thaùng hai, thaùng ba chuùng ta seõ phaùt taøi hoaëc thaùng tö, thaùng naêm chuùng ta ñi ngoaïi quoác... Giôø phuùt hieän taïi khoâng soáng thì soáng cuõng nhö cheát, cheát nhöng coøn aên, coøn noùi, coøn ñi. AÊn, noùi, ñi, maø cheát vì chính hieän taïi môùi laø soáng, nhöng trong ba thôøi quaù khöù hieän taïi vò lai taâm chuùng ta cöù lui veà quaù khöù hoaëc höôùng tôùi vò lai, mô öôùc töôûng töôïng maø queân maát giaây phuùt hieän taïi. Theá neân Ngaøi môùi noùi khoâng hoûi ngaøy möôøi laêm veà tröôùc maø ngay ngaøy möôøi laêm veà sau haõy noùi cho moät caâu, khoâng ai noùi ñöôïc thì Ngaøi noùi ‘‘moãi ngaøy ñeàu laø ngaøy toát”. Nhö theá khoâng caàn môû lòch, vì ngaøy naøo cuõng laø ngaøy toát. Taïi sao? Ñaây ngaøi Tuyeát Ñaäu tuïng:

                        Khöù khöôùc nhaát, nieâm ñaéc thaát,

                        Thöôïng haï töù duy voâ ñaúng thaát.

                        Töø haønh ñaïp ñoaïn löu thuûy thanh,

                        Tuùng quan taû xuaát phi caàm tích.

                        Thaûo nhung nhung, yeân mòch mòch,

                        Khoâng Sanh nham baïn hoa lan tòch,

                        Ñaøn chæ kham bi Thuaán Nhaõ Ña.

            Taïm dòch:

                        Boû ñi moät, naém ñöôïc baûy,

                        Treân döôùi boán beân khoâng ñoàng baäc.

                        Thong dong ñaïp baët tieáng suoái reo,

                        Phoûng xem veõ ñöôïc chim bay daáu.

                        Coû xanh rì, khoùi traéng baïc,

                        Khoâng Sanh beân nuùi hoa rôi loaïn,

                        Khaûy tay laøm thaûm Thaàn Hö Khoâng.

            Qua baøi keä naøy chuùng ta thaáy taøi cuûa ngaøi Tuyeát Ñaäu dieãn taû khi taâm chuùng ta khoâng coøn keït quaù khöù, vò lai, ñoù laø duøng maáy chöõ “boû ñi moät, naém ñöôïc baûy” nghóa laø khoâng coøn keït vaøo quaù khöù, vò lai nöõa, chæ ngay hieän taïi thoâi.

            “Treân döôùi boán phöông khoâng ñoàng baäc” nghóa laø boán höôùng vaø treân döôùi khoâng coù caùi gì goïi laø gioáng nhau. Nhö vaäy neáu taâm chuùng ta ñoái vôùi thôøi gian khoâng coøn coù nieäm sai bieät höôùng veà quaù khöù vò lai maø soáng ngay hieän taïi thì theá naøo? Taâm ñaõ bình ñaúng nghóa laø ngay trong phuùt giaây naøy chæ moät nieäm hieän tieàn thoâi, ñöôïc nhö vaäy seõ:  

            “Thong dong ñaïp baët tieáng suoái reo.” Daàu cho tieáng suoái reo beân caïnh, chuùng ta ñi raát thong thaû beân bôø suoái, cuõng ñaïp ñöôïc tieáng suoái im baët. Sao hay ñeán theá? Tieáng suoái coù hình daùng gì maø ñaïp ñöôïc baët tieáng? Ñoù laø ñeå noùi raèng khi taâm chuùng ta khoâng coøn nieäm höôùng veà quaù khöù vò lai, chæ soáng vôùi hieän taïi thoâi, luùc ñoù seõ coù dieäu duïng, döôøng nhö chuùng ta ñi töø töø thong thaû maø cuõng laøm cho tieáng suoái reo im baët.

            “Phoûng xem veõ ñöôïc chim bay daáu”, nghóa laø thaáy chim bay trong hö khoâng, giaû söû muoán veõ daáu cuûa noù, cuõng veõ ñöôïc. Nhö vaäy hai caâu naøy dieãn taû khi chuùng ta döùt ñöôïc taâm quaù khöù vò lai roài thì ngay trong phuùt hieän taïi naøy chuùng ta seõ ñöôïc dieäu duïng,  noù vi teá voâ cuøng, nhöõng böôùc ñi thong dong laøm cho suoái phaûi im tieáng, chim bay trong hö khoâng döôøng nhö maét cuõng thaáy ñöôïc daáu chaân cuûa noù. Ñaây laïi ñeïp theâm:

            “Coû xanh rì, khoùi traéng baïc.” Khi aáy chuùng ta  thaáy ñaây laø coû muøa Xuaân xanh rì nhö nhung, kia laø ñaùm maây khoùi traéng nhö baïc, khoâng coøn gì xaáu xa ñen toái nöõa. Tieáp ñeán Ngaøi daãn:

            “Khoâng Sanh beân nuùi hoa rôi loaïn”, töùc laø ngaøi Tu-boà-ñeà ngoài  beân söôøn nuùi im laëng maø Thieân Ñeá Thích raûi hoa cuùng döôøng. Taâm chuùng ta ñeán choã nhaát nhö thì döôøng nhö khoâng noùi khoâng laøm maø taát caû chung quanh ñeàu caûm thoâng, ñeàu thaáy ñöôïc.

            “Khaûy tay laøm thaûm Thaàn Hö Khoâng”: chæ khaûy ngoùn tay, Thaàn Hö Khoâng cuõng hieän ra buoàn thaûm. Khi chuùng ta tu haønh ñeán  giai ñoaïn taâm ñöôïc an nhieân töï taïi thì moïi dieäu duïng traøn ñaày tröôùc maét vaø chuùng ta nhìn thaáy taát caû ñeàu hay, ñeïp vaø neân thô. Toâi daãn nhöõng keä tuïng treân ñeå quí vò thaáy töông lai ñeïp ñeõ cuûa con ñöôøng chuùng ta ñang ñi.

            Sang ñeán Thieàn sö Vieät Nam cuûa chuùng ta coù nhìn gioáng nhö theá khoâng? Ñaây laø vò Thieàn sö maø toâi thöôøng hay nhaéc nhaát, ñoù laø Thieàn sö Chaân Khoâng. Coù vò Taêng hoûi: Khi saéc thaân baïi hoaïi thì theá naøo? Töùc laø ngöôøi ta ñeán luùc cheát thì theá naøo? Ngaøi  lieàn ñaùp:

                        Xuaân khöù Xuaân lai nghi Xuaân taän,

                        Hoa laïc hoa khai chæ thò Xuaân.

            Toâi taïm dòch:

                        Xuaân ñeán Xuaân ñi ngôõ Xuaân heát,

                        Hoa nôû hoa taøn vaãn laø Xuaân.

            Thaät ñeïp laøm sao! Ngöôøi ta thaéc maéc baên khoaên hoûi saéc thaân cuûa chuùng ta, ñeán giôø phuùt baïi hoaïi thì theá naøo? Ngöôøi theá gian ñeán giôø phuùt ñoù laø khoùc, laø khoå ñau, nhöng vôùi Ngaøi thì Ngaøi baûo: Xuaân ñeán Xuaân ñi ngôõ Xuaân heát, hoa nôû hoa taøn vaãn laø Xuaân. Muøa Xuaân coù ñeán coù ñi, nhö hoâm nay baét ñaàu muøa Xuaân töùc laø Xuaân ñeán, ba thaùng sau goïi laø Xuaân ñi, ñeán roài ñi, töôûng nhö Xuaân heát. Coøn hoa nôû trong muøa Xuaân, nhö hoâm nay caùc caønh mai ñang nôû, mai moát noù seõ taøn, nôû trong muøa Xuaân, taøn cuõng trong muøa Xuaân, nhö vaäy soáng cheát vaãn ôû trong caùi töôi ñeïp chôù khoâng bao giôø maát. Theá laø soáng ñeïp maø cheát cuõng töôi, khoâng phaûi soáng laø vui cheát laø khoå. Taïi sao? Vì ñoái vôùi ngöôøi thaáy ñaïo soáng vaø cheát chæ laø söï sanh dieät cuûa hoøn boït trong bieån, hôïp hoaëc tan cuõng ñeàu naèm trong bieån, coù thoaùt ñi ñaâu, khi hôïp laïi khoâng laøm cho bieån taêng leân, khi tan ra cuõng khoâng laøm cho bieån giaûm xuoáng, hôïp hay tan cuõng theá thoâi. Theá neân Thieàn sö khi thaáy con ngöôøi luùc saép laâm chung boài hoài lo sôï khoâng bieát thaân  phaän seõ ra sao thì Ngaøi noùi roõ raèng: Muøa Xuaân ñeán, muøa Xuaân ñi ngöôøi ta töôûng laø muøa Xuaân heát, nhöng hoa khi nôû khi taøn, duø coù hai thôøi, vaãn laø trong moät muøa Xuaân. Vaäy muøa Xuaân ôû ñaây laø muøa Xuaân maõi maõi chôù khoâng phaûi muøa Xuaân chæ coù trong thôøi tieát ba thaùng. Nhö vaäy ñeå thaáy raèng söï coù maët vaø vaéng maët cuûa chuùng ta treân traàn gian naøy chæ laø taïm thôøi chôù trong caùi töôi saùng vónh vieãn, chuùng ta luùc naøo cuõng hieän höõu, khoâng bao giôø thieáu vaéng. Ñoù laø ñieàu Thieàn sö ñaõ thaáy nhö vaäy.

            Ñeán moät vò Thieàn sö khaùc vaøo ñôøi Lyù, Thieàn sö Vieân Chieáu. Coù moät vò taêng hoûi Ngaøi: Theá naøo laø nghóa Kieán taùnh thaønh Phaät? Ngaøi traû lôøi:

                        Khoâ moäc phuøng xuaân hoa caïnh phaùt,

                        Phong xuy thieân lyù phöùc thaàn höông.

            Toâi taïm dòch:

                        Caây heùo Xuaân veà hoa nôû roä,

                        Gioù ñöa ngaøn daëm nöïc höông maàu.

            Khi taêng hoûi nghóa Kieán taùnh thaønh Phaät thì Ngaøi ñaùp: gioáng nhö laø caây heùo, caây khoâ gaëp muøa Xuaân veà lieàn nôû hoa. Ngöôøi theá gian vì khoâng nhaän ra Phaät taùnh cuûa mình neân thaáy thaân naøy coù sanh, coù dieät, khi sanh laø vui möøng, khi dieät laø khoå ñau; traùi laïi ngöôøi tu nhìn thaáu ñöôïc taùnh chaân thaät cuûa mình, töùc laø kieán taùnh, thì thaáy thaân naøy coù taøn coù hoaïi cuõng nhö laø caây khoâ, khi thôøi tieát nhaân duyeân ñeán töùc laø muøa Xuaân veà noù vaãn nôû hoa, chôù khoâng phaûi muïc luoân. Ngöôøi tu khi ngoä ñaïo thaáy taùnh roài thì ngay nôi thaân taàm thöôøng, nhôùp nhuùa, khoâng ra gì naøy coù caùi ñeïp ñeõ töôi saùng voâ cuøng, ñoù laø ví duï muøa Xuaân veà hoa nôû roä.

            Ñeán caâu keá “Gioù ñöa ngaøn daëm nöïc höông maàu”, luùc gioù ôû ñaâu thoåi veà ñeàu nghe muøi höông nhieäm maàu thôm ngaùt muõi. Nhö vaäy hai caâu thô naøy cho chuùng ta thaáy ñöôøng tröôùc chuùng ta ñeïp ñeõ laøm sao, gioáng nhö muøa Xuaân veà hoa nôû roä, gioáng nhö gioù ngaøn phöông thoåi veà muøi thôm nhieäm maàu noàng nöïc khaép baàu trôøi. Nhö theá quí vò thaáy ñeïp ñeõ thôm tho laø con ñöôøng chuùng ta ñang ñi, ñang tieán tôùi.

            Laïi coù vò taêng hoûi: Theá naøo laø baûn yù cuûa chö Phaät?

            Ngaøi Vieân Chieâu lieàn ñaùp:           

                        Xuaân chöùc hoa nhö gaám,

                        Thu lai dieäp töï hoaøng.

            Dòch:

                        Xuaân deät hoa nhö gaám,

                        Thu sang laù töï vaøng.

            Caâu traû lôøi ñeïp laøm sao! Muøa Xuaân ñeán hoa nôû ñeïp nhö gaám theâu hoa, muøa thu sang laù vaøng ruïng. Nhö vaäy Xuaân ñeán, thu sang vaãn laø töï nhieân, Xuaân veà hoa nôû, thu ñeán laù vaøng, söï vaät laø nhö theá. Baûn yù chö Phaät theá naøo? Baûn yù chö Phaät laø nhö nhieân, nhö Xuaân veà hoa nôû, thu ñeán laù vaøng, khoâng coù gì theâm, khoâng nieäm traàn naøo len loûi vaøo.

            Ñeán Thieàn sö Thieàn Laõo, moät hoâm vua Lyù Thaùi Toå ñeán, thaáy Ngaøi ôû trong nuùi, vua hoûi: Ngaøi ôû ñaây ñöôïc bao laâu roài?

            Ngaøi traû lôøi:

                        Ñaûn tri kim nhaät nguyeät,

                        Thuøy thöùc cöïu Xuaân thu.

            Taïm dòch:

                        Chæ bieát ngaøy thaùng naøy,

                        Ai hay Xuaân thu tröôùc.

            Nhaø vua lieàn hoûi theâm: Hoøa thöôïng ôû ñaây haèng ngaøy laøm gì? Ngaøi traû lôøi:

                        Thuùy truùc hoaøng hoa phi ngoaïi caûnh,

                        Baïch vaân minh nguyeät loä toaøn chaân.

      Dòch:

                        Truùc bieác hoa vaøng ñaâu caûnh khaùc,

                        Traêng trong maây baïc hieän toaøn chaân.

            Ngaøi Thieàn Laõo Thieàn sö traû lôøi caâu hoûi cuûa vua Lyù Thaùi Toå veà thôøi gian Ngaøi ôû trong nuùi bao laâu laø: Chæ bieát ngaøy nay thaùng naøy thoâi. Nhö vaäy Ngaøi ñang soáng vôùi nieäm hieän taïi (ngay baây giôø), khoâng nhôù quaù khöù, khoâng mô töôûng vò lai. Neáu con ngöôøi ñöôïc nhö vaäy thì hieän taïi ñang laøm gì? Ngaøi traû lôøi: Nhìn truùc bieác hoa vaøng, thaáy traêng trong maây baïc... taát caû ñeàu hieän caùi theå chaân thaät cuûa chính mình, chôù khoâng coù ngoaøi.

            Vaäy khi chuùng ta tu haønh ñeán luùc taâm mình töï taïi, khoâng dính maéc moät caùi gì, luùc ñoù taát caû caûnh tröôùc maét chuùng ta ñeàu neân thô, ñeàu tuyeät dieäu, nhöõng caûnh ñeïp khoâng theá naøo dieãn taû heát, nhöõng caûnh ñoù chuùng toâi goïi laø veû ñeïp tuyeät traàn, nghóa laø ñeïp maø khoâng dính moät maûy buïi naøo. Buïi ñoù ôû ñaâu? ÔÛ trong taâm chuùng ta. Taâm khoâng coøn chuùt buïi thì moïi caûnh tröôùc maét ñeàu ñeïp, ñeàu neân thô. Traùi laïi neáu taâm chuùng ta coøn buïi phieàn naõo thì moïi caûnh ñeàu laø caûnh buoàn, caûnh tang toùc. Nhö theá taát caû chuùng ta tu haønh laø ñaõ choïn ñöôïc moät con ñöôøng, con ñöôøng töôi saùng haïnh phuùc ôû mai sau. Choïn ñöôïc roài, hieän chuùng ta ñang caát böôùc ñi, quí vò coù muoán ñi nhanh ñeán ñeå höôûng hay khoâng? Hay quí vò thích ngoài chôi, chaàn chôø trong nhöõng ñaùm gai goùc, nhöõng vuõng buøn laày? Toâi ví duï nhö chuùng ta laø khaùch du lòch muoán ñeán moät thaønh phoá ñeïp, nhöng bieát raèng treân ñoaïn ñöôøng veà thaønh phoá phaûi qua nhöõng ñoaïn ñöôøng loài loõm, nhô nhôùp, baån thæu, quí vò nghó chuùng ta muoán ñi nhanh qua ñeå ñeán choã töôi ñeïp maø chuùng ta haèng mô öôùc, hay laø chuùng ta cöù daàn daø ñeán choã naøo meät thì ngoài chôi ñeå ngöûi muøi hoâi haùm cuûa nhöõng ñoáng raùc, hay döøng laïi nhöõng choã ñaát loài loõm gai goùc, ngoài xuoáng thì bò ñaâm thuûng chaúng haïn? Chaéc khoâng ai baèng loøng ngoài lì maõi ôû choã nhô nhôùp gai goùc khi bieát raèng ñeán nôi kia seõ ñeïp ñeõ traêm phaàn. Theá neân chuùng ta ñaõ coù moät loái ñi, ñaõ bieát ñöôïc keát quaû seõ laø töôi saùng, ñeïp ñeõ thì phaûi noã löïc, khoâng neân chaàn chôø, heïn nay, heïn mai maø phaûi raùng ñi ñeán nôi, sôùm chöøng naøo toát chöøng naáy.

            Toùm laïi hoâm nay laø ngaøy ñaàu naêm, toâi phaùc hoïa con ñöôøng ñi cuûa quí vò ñeå thaáy ñoù laø con ñöôøng töôi saùng . Vaäy mong raèng taát caû quí vò neáu khoâng phaûi laø ngöôøi yeáu heøn hay thaùc loaïn, thì seõ khoâng chaàn chôø, khoâng thoái lui treân böôùc ñöôøng toaøn laø hoa thôm coû laï. Chuùng ta phaûi haêng haùi, coá gaéng tieán ñeán choã chuùng ta ñaõ nhaém, ñeán muïc tieâu chuùng ta ñaõ quyeát ñeán vì ñoù laø nôi ñeïp ñeõ, töôi saùng, laø nôi an laïc muoân ñôøi. Chuùng ta ñaâu coøn doát naùt daïi khôø gì maø phaûi dính nhieãm, caõi nhau trong ñaùm gai goùc? Ñaùnh nhau trong gai coù vui gì ñaâu, duø coù thaéng cuõng traày da troùc vaûy. Theá thì maëc ai muoán tranh hôn thua, muoán loâi keùo... chuùng ta cöù gôõ maø ñi, ñi thaúng ñeán ñích cuoái cuøng laø nôi ñeïp ñeõ voâ haïn. Ñeán ñoù roài maëc tình ngoài chôi thoåi saùo haùt khuùc thanh bình, raûnh rang côõi maây côõi gioù veà ruû baïn beø cuøng ñi vôùi mình cho vui, chôù khoâng leõ laên loän maõi trong ñaùm gai goùc buøn laày, giaønh nhau nhöõng caùi khoâng ñaùng giaønh, hôn nhau nhöõng caùi khoâng ñaùng hôn thì thaät laø uoång phí caû cuoäc ñôøi.

            Mong raèng naêm nay, toâi taïm goïi laø naêm cuoái ñeå höôùng daãn daïy doã quí vò, nhöõng gì Kinh ñieån Phaät Toå daïy, toâi ñem ra giaûng noùi cho quí vò nghe, quí vò raùng laõnh hoäi ñaày ñuû vaø ñoàng thôøi coá gaéng maïnh meõ böôùc treân con ñöôøng chuùng ta ñang ñi, ñöøng giaäm chaân taïi choã vaø toái kî laø ñöøng bao giôø trôû böôùc laïi. Ñoù laø ñieàu toâi nhaéc nhôû, mong taát caû quí vò yù thöùc ñöôïc ñöôøng tu, bieát ngaøy mai töôi saùng thì phaûi noã löïc tieán leân, khoâng neân chaàn chôø nöõa.

]

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM