 |
XUAÂN TRONG CÖÛA THIEÀN TAÄP 4 H.T THÍCH THANH TÖØ |
 |
 |
||
BIEÅU TÖÔÏNG HOA SENXUAÂN TAÂN MUØI (1991) (Phaät töû) Hoâm nay laø ngaøy Teát Nguyeân Ñaùn, chuùng toâi duøng hình aûnh hoa sen ñeå chuùc Teát quí Phaät töû. Trong ñaïo Phaät bieåu töôïng hoa sen coù nhöõng gì kyø ñaëc? Hoâm nay chuùng toâi noùi leân bieåu töôïng ñoù ñeå taát caû quí Phaät töû yù thöùc vieäc tu haønh, soáng theo tinh thaàn cuûa bieåu töôïng hoa sen vaø ñi ñuùng theo höôùng cuûa ñöùc Phaät ñaõ daïy. Noùi ñeán hoa sen tröôùc nhaát trong chuøa, chuùng ta thaáy töôïng ñöùc Phaät ngöï treân toaø sen. Haún quí vò cuõng nhôù thuôû xöa khi thaønh Phaät Ngaøi ngoài ôû ñaâu? Ngaøi ngoài döôùi coäi Boà-ñeà, treân toaø coû. Hieän nay chuùng ta laïi ñeå ñöùc Phaät ngoài treân toøa sen, nhö vaäy laø khoâng ñuùng söï thaät roài. Vaäy toøa sen mang yù nghóa gì maø taát caû Phaät töû chuùng ta laïi quí troïng ñeå laøm ñaøi cho ñöùc Phaät ngoài? Keá ñeán khi ñi chuøa quí Phaät töû thaáy thaùp thôø caùc vò truï trì hay nhöõng vò coù ñaïo ñöùc cao ñeàu coù ñeå caùc buùp sen. Vaäy caùc buùp sen noùi leân yù nghóa gì maø trong ñaïo Phaät töø chuøa, thaùp cho ñeán moä cuûa Phaät töû cuõng ñeå hình aûnh hoa sen? Caû ñeán gia ñình Phaät töû cuõng duøng laù côø coù hình hoa sen. Ñoù laø nhöõng ñieàu chuùng toâi thaáy ngöôøi Phaät töû caàn phaûi hieåu roõ ñeå khi coù ngöôøi hoûi chuùng ta bieát caùch giaûi thích. Tuy khoâng phaûi khoù nhöng giaûi thích khoâng suoân, vì chuùng ta khoâng bieát ñöôïc yù nghóa roõ raøng. Ñaây toâi neâu ra hai phaàn: 1. YÙ nghóa bieåu töôïng hoa sen theo tinh thaàn Phaät giaùo Nguyeân thuûy. 2. YÙ nghóa bieåu töôïng hoa sen theo tinh thaàn Phaät giaùo Phaùt trieån hay laø Ñaïi thöøa. Theo tinh thaàn Phaät giaùo Nguyeân thuûy: Thöôøng hoa sen xuaát phaùt töø trong buøn nhô, luoân luoân sen moïc trong ao, trong hoà. Ñieàu ñoù ca dao Vieät Nam ñaõ coù nhaéc ñeán vaø quí vò cuõng ñaõ nhôù, ñaõ thuoäc. Nhö vaäy giaù trò cuûa hoa sen laø töø nôi buøn nhô sen troãi daäy, vöôn leân khoûi buøn, ra khoûi nöôùc roài troå hoa. Luùc ñaàu maàm noù chui trong buøn nhöng khi gaàn troå hoa thì noù vöôït khoûi buøn, ngaâm trong nöôùc vaø leân khoûi maët nöôùc môùi troå hoa. Khi ôû trong buøn thì hoâi, nhöng khi noù nôû hoa thì thôm ngaùt. Vaäy giaù trò cuûa hoa sen laø töø choã nhô nhôùp hoâi haùm maø troå hoa coù muøi höông tinh khieát, ñoù laø ñieåm kyø ñaëc cuûa hoa sen. Tæ duï nhö hoa hoàng, hoa cuùc, hoa mai chuùng ta troàng treân khoâ, troå hoa thôm thì cuõng thöôøng, vì chuùng khoâng coù caùi gì hoâi haùm. Coøn sen ôû trong buøn laïi troå ñöôïc hoa thôm, ñieàu ñoù thaät hieám coù. Theá neân ñaïo Phaät duøng yù nghóa naøy cuûa hoa sen ñeå töôïng tröng cho ngöôøi tu haønh. Theo söû, ñöùc Phaät ngaøy xöa laø thaùi töû con vua Tònh Phaïn, Ngaøi soáng trong caûnh vöông giaû ñaày ñuû nguõ duïc, töùc laø saéc, thanh, höông, vò, xuùc dö thöøa. Ngaøi soáng trong nguõ duïc, chìm trong nguõ duïc, nhöng chính töø trong nguõ duïc sau naøy Ngaøi thöùc tænh, Ngaøi thoaùt ra khoûi nguõ duïc vaø ñi tu. Khi ñi tu Ngaøi soáng khoå haïnh ñeán ngaøy vieân maõn ñaïo quaû, thaønh moät ñöùc Phaät saùng suoát giaùc ngoä, cuõng nhö hoa sen töø trong buøn vöôn ra khoûi buøn, leân khoûi maët nöôùc roài troå hoa. Theá neân ñöùc Phaät daïy: Tröôùc taâm ta buoâng lung, Chaïy theo aùi duïc laïc, Nay ta chaùnh cheá ngöï, Nhö caâu moùc ñieàu voi. (Kinh Phaùp Cuù 326) Ñöùc Phaät keå laïi: Thuôû tröôùc luùc ôû trong cung Thaùi töû, taâm Ngaøi buoâng lung chaïy theo aùi duïc, thuï höôûng duïc laïc, nhöng ngaøy nay töùc laø khi ñi tu, Ngaøi cheá ngöï ñöôïc noù gioáng nhö ngöôøi naøi (ngöôøi chaên voi) duøng caâu moùc ñieàu phuïc voi. Nhö vaäy quí vò thaáy töø trong vuõng buøn nguõ duïc Ngaøi thoaùt ra vaø trôû thaønh moät vò giaùc ngoä giaûi thoaùt. Ñöùc Phaät khoâng phaûi töø phöông trôøi naøo xuoáng, maø chính laø moät con ngöôøi höôûng ñaày ñuû duïc laïc ôû theá gian, roài töï ñieàu phuïc, thoaùt khoûi nguõ duïc trôû thaønh ñaáng giaùc ngoä. Khi Ngaøi ôû trong cung vua thoï höôûng duïc laïc, ví duï nhö hoa sen coøn ôû trong buøn; khi Ngaøi vöôït thaønh xuaát gia khoâng coøn ôû trong theá gian cuûa duïc laïc nöõa, ví duï nhö hoa sen vöôït ra khoûi buøn nhöng coøn ôû trong nöôùc; khi Ngaøi coá gaéng tu haønh cho ñeán luùc ñöôïc vieân maõn giaùc ngoä, gioáng nhö hoa sen vöôït khoûi nöôùc, nôû hoa. Nhö vaäy hoa sen töø luùc môùi moïc ñeán khi troå hoa traûi qua nhieàu giai ñoaïn: Giai ñoaïn moät laø ôû trong buøn, giai ñoaïn hai laø ra khoûi buøn ôû trong nöôùc, giai ñoaïn ba laø ra khoûi nöôùc, giai ñoaïn boán laø nôû hoa thôm ngaùt. Cuõng nhö vaäy cuoäc ñôøi cuûa ñöùc Phaät coù nhieàu giai ñoaïn: giai ñoaïn moät laø ñaém meâ duïc laïc ôû theá gian, giai ñoaïn hai laø vöôït thaønh xuaát gia, giai ñoaïn ba khi tu Ngaøi coá gaéng tinh taán tu cho ñeán ñöôïc giôùi thanh tònh, ñieàu phuïc ñöôïc taâm, giai ñoaïn boán laø giaùc ngoä vieân maõn. Theá neân sau naøy chö Toå duøng hoa sen ñeå töôïng tröng cho coâng haïnh tu haønh cuûa ñöùc Phaät, hình töôïng ñöùc Phaät ngöïï treân ñaøi sen laø yù nghóa nhö vaäy. Sau khi giaùc ngoä roài ñöùc Phaät cuõng duøng hoa sen ñeå daïy ñeäï töû vaø caùc ñeä töû Phaät cuõng hoïc theo göông cuûa Ngaøi. Nhö giöõa ñoáng raùc nhôùp Quaêng boû beân caïnh ñaàm, Choã aáy hoa sen nôû Thôm saïch ñeïp loøng ngöôøi. Cuõng vaäy giöõa quaàn sanh, Ueá nhieãm muø phaøm tuïc, Ñeä töû baäc Chaùnh giaùc, Saùng ngôøi baèng trí tueä. (Kinh Phaùp Cuù 58-59) Qua baøi keä naøy chuùng ta thaáy ñöùc Phaät daïy ñeä töû cuûa Ngaøi phaûi gioáng nhö hoa sen, gioáng caùch naøo? Nhö khi vaøo thaønh phoá chuùng ta thaáy maáy xe raùc hoâi haùm nhô nhôùp, ngöôøi ta ñem ñoå boài caùc choã truõng, caùc ñaàm. Chính nôi ñoù sen moïc leân, khi sen nôû, hoa coù muøi raùc hay muøi thôm thanh khieát? - Sen nôû coù muøi thôm thanh khieát. Ñoù laø ñöùc Phaät duøng hình aûnh hoa sen ñeå ví duï. Ngaøi daïy tieáp: “Cuõng vaäy giöõa quaàn sanh ueá nhieãm, muø, phaøm tuïc”, töùc laø ôû giöõa moïi ngöôøi chung quanh chuùng ta, hoï laø nhöõng keû ueá nhieãm, muø toái, phaøm tuïc, ñeä töû cuûa baäc Chaùnh giaùc phaûi nhö theá naøo? Ñeä töû cuûa Phaät phaûi coá gaéng “saùng ngôøi baèng trí tueä”, töùc laø ôû choã muø toái, ueá nhieãm chuùng ta phaûi luoân luoân nuoâi döôõng trí tueä mình ñöôïc saùng ngôøi ñeå xöùng ñaùng laø ñeä töû baäc Chaùnh giaùc. Nhö theá quí vò thaáy ñöùc Phaät duøng hoa sen ñeå nhaéc nhôû ñeä töû Ngaøi phaûi soáng ñuùng nhö tinh thaàn cuûa hoa sen, töø choã nhieãm nhô phaøm tuïc phaûi duøng trí tueä saùng ngôøi ñi ñeán giaùc ngoä. Tieáp ñeán chuùng toâi noùi bieåu töôïng hoa sen theo tinh thaàn Phaät giaùo Ñaïi thöøa hay laø Phaät giaùo phaùt trieån, noù coù hôi khaùc moät chuùt. Haún ña soá Phaät töû ôû ñaây ñeàu coù tuïng kinh Phaùp Hoa, Phaùp Hoa laø gì? Phaùp laø Dieäu Phaùp, hoa laø Lieân Hoa, noùi taét laø Phaùp Hoa, noùi ñuû laø Dieäu Phaùp Lieân Hoa kinh. Lieân Hoa laø hoa sen, Dieäu Phaùp ví duï nhö hoa sen neân goïi laø Dieäu Phaùp Lieân Hoa kinh, nhö vaäy kinh Phaùp Hoa laø boä kinh noùi leân yù nghóa Dieäu Phaùp gioáng nhö hoa sen. Dieäu Phaùp laø gì? Töùc laø Tri kieán Phaät. Kinh Phaùp Hoa noùi: “chö Phaät ra ñôøi vì khai thò chuùng sanh ngoä nhaäp Phaät tri kieán”, nghóa laø chæ daïy cho chuùng ta ngoä ñöôïc Tri kieán Phaät, töùc laø caùi thaáy bieát Phaät cuûa mình. Vaäy caùi thaáy bieát Phaät cuûa mình ôû ñaâu? - ÔÛ ngay trong thaân voâ thöôøng nhô nhôùp naøy. Tri kieán Phaät laø caùi thanh tònh, saùng suoát, laø Dieäu Phaùp, laø Phaùp saün coù nôi con ngöôøi chuùng ta. Thaân nhô nhôùp oâ ueá naøy duï nhö ñoáng buøn. Ñöùc Phaät daïy thaân chuùng ta laø nhô nhôùp laø baát tònh nhöng trong caùi nhô nhôùp baát tònh coù caùi thanh tònh saùng suoát, vì vaäy maø duï Tri kieán Phaät nhö hoa sen. Chuùng ta kheùo öùng duïng tu theo lôøi Phaät daïy trong kinh Phaùp Hoa thì seõ ñöôïc giaùc ngoä, thaáy ñöôïc Tri kieán Phaät. Ñeán caùc Thieàn sö noùi veà hoa sen nhö theá naøo? Nhö moät Thieàn sö ñôøi Lyù, ngaøi Ñaïo Hueä coù baøi keä: Saéc thaân döõ Dieäu theå, Baát hieäp baát phaân ly. Nhöôïc nhaân yeáu chaân bieät, Loâ trung hoa nhaát chi. Toâi dòch: Saéc thaân cuøng Dieäu theå, Chaúng hôïp chaúng chia ly. Neáu ngöôøi caàn phaân bieät, Trong loø moät caønh hoa. Caønh hoa töùc laø caønh hoa sen. Caùc Thieàn sö khoâng noùi hoa sen ôû trong buøn nöõa maø noùi hoa sen ôû trong loø löûa. Hoa sen trong buøn thì deã hieåu, coøn hoa sen trong loø löûa laø ñieàu quaù söùc töôûng töôïng cuûa chuùng ta. Toâi seõ giaûi thích yù nghóa naøy. Loø löûa laø chæ thaân voâ thöôøng, trong kinh Phaùp Hoa cuõng coù duï laø “Tam giôùi voâ an du nhö hoaû traïch”, nghóa laø ba coõi khoâng an gioáng nhö trong nhaø löûa. Thaân voâ thöôøng cuûa chuùng ta bò thieâu ñoát, noù khoâ, noù cheát töøng phuùt töøng giaây, nhöng trong ñoù laïi coù moät caùi chöa bao giôø bò thieâu ñoát, luoân nguyeân veïn trong saùng töôi toát, noùi theo kinh Phaùp Hoa ñoù laø Tri kieán Phaät, noùi theo baøi keä naøy ñoù laø Dieäu theå. Loø löûa duï cho saéc thaân, caønh hoa duï cho Dieäu theå. Caønh hoa laø bieåu tröng cho trí tueä saün coù cuûa chuùng ta, nhaø Phaät goïi laø Phaät taùnh hay chaân taâm. Trí tueä ñoù saün trong thaân voâ thöôøng naøy gioáng nhö hoa sen trong loø löûa. Thaân chuùng ta bò löûa voâ thöôøng thieâu ñoát baïi hoaïi nhöng hoa sen cuûa chuùng ta, töùc taùnh giaùc cuûa chuùng ta, khoâng bao giôø khoâ heùo. Theá neân ñaõ bao laàn thaân naøy hoaïi ñi qua thaân khaùc maø taùnh giaùc khoâng theâm, khoâng bôùt, khoâng thay ñoåi duï nhö hoa sen trong loø löûa vaãn töôi toát. Ñeán vò thöù hai, cuõng ñôøi Lyù, Thieàn sö Ngoä AÁn noùi khaùc hôn moät chuùt: Dieäu taùnh hö voâ baát khaû phan, Hö voâ taâm ngoä ñaéc haø nan. Ngoïc phaàn sôn thöôïng saéc thöôøng nhuaän, Lieân phaùt loâ trung thaáp vò caøn. Toâi taïm dòch: Dieäu taùnh roãng khoâng chaúng theå vin, Roãng khoâng taâm ngoä vieäc deã tin. Töôi nhuaàn saéc ngoïc trong nuùi chaùy, Loø löûa hoa sen nôû thaät xinh. Trong baøi naøy Thieàn sö cuõng noùi hoa sen ôû trong loø löûa . “Dieäu taùnh roãng khoâng chaúng theå vin” nghóa laø moãi ngöôøi chuùng ta coù caùi taùnh nhieäm maàu töùc laø taùnh giaùc, noù roãng rang neân chuùng ta khoâng theå naøo vin theo ñöôïc, khoâng theå naøo naém baét ñöôïc. “Roãng khoâng taâm ngoä vieäc deã tin” laø neáu khi taâm chuùng ta roãng rang khoâng coøn dính maéc nöõa thì luùc ñoù chuùng ta môùi tin ñöôïc noù. “Töôi nhuaàn saéc ngoïc trong nuùi chaùy” nghóa laø ôû trong ngoïn nuùi chaùy röïc, hoøn ngoïc vaãn töôi nhuaàn khoâng bò khoâ, khoâng bò chaùy cuõng khoâng bò nöùt beå... “Loø löûa hoa sen nôû thaät xinh” laø ôû trong loø löûa hoa sen vaãn nôû thaät ñeïp. Nhö vaäy hoa sen ôû trong loø löûa laø ñeå noùi ngay thaân voâ thöôøng sanh dieät cuûa chuùng ta vaãn coù caùi theå taùnh hay laø caùi Dieäu taùnh luùc naøo cuõng töôi nhuaàn, luùc naøo cuõng ñeïp ñeõ khoâng bò khoâ heùo, hö hao trong khi taát caû ñeàu bò ngoïn löûa voâ thöôøng thieâu ñoát. Nhö theá quí vò thaáy ngay trong thaân voâ thöôøng coù caùi khoâng phaûi voâ thöôøng, caùi ñoù goïi laø Dieäu taùnh (theo ngaøi Ngoä AÁn) hay laø Dieäu theå (theo ngaøi Ñaïo Hueä), ñeàu chæ cho caùi chaân thaät ñoù. Laïi coù moät vò Taêng hoûi Hoøa thöôïng Toä ôû Trí Moân: Hoa sen khi chöa ra khoûi nöôùc thì theá naøo? Ngaøi ñaùp: Hoa sen. - Sau khi ra khoûi nöôùc thì theá naøo? - Laù sen. Nhö theá lôøi ñaùp coù deã hieåu khoâng? Lôøi ñaùp nhö laø khoâng coù ñaùp, khoâng theå hieåu gì caû. Nhöng sau naøy coù moät vò Quoác sö Nhaät Baûn, ngaøi Vieân Thoâng Ñaïi ÖÙng laøm baøi tuïng ñeå chuùng ta thaáy roõ nghóa ñoù. Ngaøi tuïng: Lieân hoa haø dieäp ly neâ thuûy, Xuaát vò xuaát thôøi tuyeät ñieåm ai. Voâ haïn thanh höông thaâu baát ñaéc, Hoaø phong ñôùi vuõ maõn trì khai. Toâi taïm dòch: Hoa sen caønh laù lìa buøn nöôùc, Ra vôùi chöa ra baët ñieåm traàn. Voâ haïn höông thôm thu chaúng heát, Theo möa quyeän gioù nôû ñaày ao. Noùi laø ra khoûi nöôùc hay chöa ra khoûi nöôùc, noùi laø hoa sen, caønh sen hay laù sen, caùch noùi ñoù laø ñeå chuùng ta khoâng bò tình giaûi troùi buoäc. Vò Taêng hoûi “hoa sen khi chöa ra khoûi nöôùc nhö theá naøo” laø yù ngaàm hoûi khi Phaät taùnh cuûa chuùng ta coøn laãn trong taâm phaøm tuïc naøy hay laø trong caùi voïng taâm phieàn naõo naøy thì theá naøo? Ngaøi lieàn traû lôøi: Hoa sen. Laïi hoûi: Sau khi ra khoûi nöôùc thì theá naøo? Leõ ra sau khi ra khoûi nöôùc laø saép nôû, cuõng nhö laø taâm giaùc cuûa chuùng ta khi thoaùt khoûi phieàn naõo laø seõ saùng, nhöng Ngaøi laïi ñaùp laø “laù sen”. Nhö vaäy ñaùp laø hoa sen, laø laù sen, loái ñaùp ñoù ñeàu khoâng cho chuùng ta hieåu maø ñeå chuùng ta thaáy. Neáu khi naøo chuùng ta khoâng khôûi nieäm suy nghó phaân bieät - danh töø chuyeân moân nhaø Thieàn goïi laø khoâng khôûi tình giaûi - luùc ñoù “ra vôùi chöa ra baët ñieåm traàn”, nghóa laø khoâng coøn moät maûy nieäm naøo laøm cho nhô nhôùp. Neáu khoâng coøn moät maûy nieäm nhô nhôùp thì “voâ haïn höông thôm thu chaúng heát”, khi aáy höông thôm traøn khaép, duø chuùng ta muoán thu, thu cuõng khoâng heát. “Theo möa quyeän gioù nôû ñaày ao” laø theo möa theo gioù, ñaày ao nôû toaøn laø hoa sen. Toùm laïi yù baøi tuïng naøy muoán noùi raèng khi ngöôøi ta ñeán choã taâm nieäm khoâng coøn ñuoåi theo ngoaïi caûnh hay laø khoâng coøn khôûi nhöõng tình giaûi laêng xaêng nöõa, khi ñoù taâm thanh tònh khoâng coøn dính moät maûy buïi nhô nhôùp, khi aáy nôi nôi hoa sen ñeàu nôû röïc, nôi nôi laø muøi höông thôm ngaùt cuûa hoa sen, khoâng coøn coù nhöõng hoâi haùm baån thæu nöõa. Ñoù laø yù nghóa hoa sen. Toâi nhaéc laïi, tinh thaàn Phaät giaùo Nguyeân thuûy noùi veà hoa sen nhö chuùng ta töøng hoïc töø thuôû beù “Trong ñaàm gì ñeïp baèng sen...”, ñoù laø yù nghóa töø choã nhô nhôùp trôû thaønh thanh tònh thôm tho, ñeïp ñeõ, ñeå chæ cho taát caû chuùng ta töø con ngöôøi phaøm tuïc dôû xaáu, nhöng kheùo tu kheùo söûa seõ trôû thaønh con ngöôøi hay, con ngöôøi toát. Con ngöôøi hay toát khoâng phaûi ngaãu nhieân coù, maø phaùt xuaát töø con ngöôøi xaáu dôû tröôùc kia. Cuõng nhö ñöùc Phaät, khoâng theå boãng nhieân coù Phaät ra ñôøi, maø chính Ngaøi töø con ngöôøi phaøm tuïc thoï höôûng duïc laïc roài sau thöùc tænh boû duïc laïc ñi tu ñeán giaùc ngoä. Nhö vaäy ñaâu phaûi Ngaøi töø treân trôøi rôi xuoáng, cuõng khoâng phaûi töø haønh tinh xa laï naøo ñeán ñaây, maø chính laø con ngöôøi chöùa ñaày ñuû baûn taùnh ngöôøi nhö chuùng ta, nhöng khi tu roài Ngaøi deïp boû taát caû, Ngaøi trôû thaønh Phaät. Hieän nay chuùng ta coù gioáng Ngaøi khoâng? Chuùng ta tu deã hay khoù hôn Ngaøi? Neáu quí Phaät töû nam “lôõ” laøm Hoaøng töû thì chaéc laø höôûng suoát ñôøi chôù khoâng bao giôø boû ngai vaøng ñi tu! Neáu quí Phaät töû nöõ laøm Coâng chuùa chaéc cuõng khoù ñi tu laém! Ñöùc Phaät cuõng laø moät con ngöôøi, neáu Ngaøi mang tính chaát thaùnh thieän saün, chaéc laø Ngaøi khoâng coù gia ñình, khoâng coù con. Theá thì Ngaøi cuõng nhö chuùng ta, Ngaøi cuõng coù gia ñình, cuõng coù con, nhöng Ngaøi daùm döùt boû taát caû, moät phen ra ñi khi naøo ngoä ñaïo môùi trôû veà. Ñoù laø ñieàu ñaëc bieät cuûa Ngaøi. Traùi laïi chuùng ta hieän nay ñi ñaâu thì nhôù nhaø, nhôù ngöôøi naøy, nhôù ngöôøi kia, nhôù con, nhôù ñuû taát caû... Theá neân chuùng ta cuõng coù tö caùch nhö Ngaøi maø khoâng laøm ñöôïc nhö Ngaøi, coøn Ngaøi cuõng coù tö caùch nhö chuùng ta maø Ngaøi ñaõ laøm ñöôïc con ngöôøi xuaát traàn. Nhìn ñöùc Phaät roài gaãm laïi chuùng ta, taát caû chuùng ta ñeàu coù khaû naêng laøm Phaät, nhöng raát tieác laø chuùng ta khoâng gan. Thöôøng thöôøng quí vò ai cuõng noùi mình gan laém, chôù ñaâu coù ai noùi toâi nhaùt laém, toâi khieáp nhöôïc laém, phaûi khoâng? Nhöng anh huøng laø anh huøng vôùi nhöõng ngöôøi yeáu theá hôn mình, nhö beân nam thì anh huøng vôùi vôï con, vôï con noùi saùi yù thì la heùt vaø muoán taùt tai lieàn, nhöng laïi khoâng anh huøng vôùi mình, nhöõng söï noùng giaän, tham lam, si meâ cuûa mình khoâng coù gan boû, maø khoâng coù gan boû töùc laø khoâng coù anh huøng! Trong ñaïo Phaät, anh huøng laø anh huøng vôùi chính mình. Nhöõng gì bieát laø xaáu, laø dôû lieàn caét ñöùt ngay. Toâi thaáy quí Phaät töû beân nam chaéc cuõng coù nhieàu ngöôøi ghieàn röôïu, ghieàn thuoác phaûi khoâng? Bieát ghieàn röôïu, ghieàn thuoác laø haïi söùc khoeû, laø toán tieàn, nhöng quí vò coù boû ñöôïc khoâng? Möôøi ngöôøi khoaûng hai, ba ngöôøi boû ñöôïc, coøn baûy, taùm ngöôøi khoâng boû ñöôïc, nhö vaäy laø khoâng gan, bieát haïi nhöng khoâng gan boû. Haønh ñoäng cöû chæ maïnh baïo hung tôïn toû ra laø anh huøng, nhöng roát cuoäc caùi haïi, caùi dôû cuûa mình laïi boû khoâng noåi thì ñaâu goïi laø anh huøng. Nhö vaäy ñeå thaáy ngöôøi ñôøi khoâng can ñaûm giaûi quyeát nhöõng ñieàu hö, ñieàu dôû cuûa mình. Traùi laïi, ñöùc Phaät töø con ngöôøi dôû töùc laø con ngöôøi höôûng thuï nguõ duïc trong caûnh vua chuùa sang giaøu, nhöng khi thöùc tænh roài ngay ñoù Ngaøi döùt boû heát, Ngaøi ñi tu. Chuùng ta hieän nay thaät ra höôûng thuï coù bao nhieâu ñaâu, saùnh vôùi ñöùc Phaät khi coøn laøm Thaùi töû, Ngaøi thuï höôûng traêm phaàn maø Ngaøi döùt boû moät caùch deã daøng, coøn quí Phaät töû thuï höôûng chöa ñöôïc möôøi phaàn maø boû khoâng ñöôïc, nhö theá môùi thaáy choã yeáu cuûa chuùng ta. Chính söï yeáu ñuoái ñoù laøm cho chuùng ta tu khoâng tieán, coøn Ngaøi khi quyeát ñònh laøm thì döùt khoaùt laøm, khi vöôït thaønh xuaát gia roài cho ñeán khi ngoä ñaïo môùi trôû veà thaêm gia ñình. Coøn chuùng ta hieän nay ngoài trong chuøa thì nhôù gia ñình, veà gia ñình laïi nhôù trong chuøa, ñi ñi laïi laïi khoâng coù thaùi ñoä döùt khoaùt, neân khoâng theå bì ñöôïc vôùi Ngaøi. Ñeán caùc Thieàn sö, caùc ngaøi thaáy roõ thaân chuùng ta laø thaân voâ thöôøng baïi hoaïi, ai cuõng bò voâ thöôøng chi phoái. Quí vò nhôù thuôû naøo chuùng ta laø ngöôøi treû, nay laø ngöôøi giaø. Saéc töôi treû laàn laàn bò thieâu ñoát, trôû thaønh giaø, toùc ngaøy xöa xanh nay ñaõ baïc, raêng ngaøy xöa cöùng chaéc nay ñaõ ruïng, nhöõng gì toát ñeïp thuôû xöa nay ñeàu baïi hoaïi. Caùi gì laøm hoaïi? Nhaø Phaät goïi ñoù laø löûa voâ thöôøng thieâu ñoát. Tuy thaân chuùng ta bò löûa voâ thöôøng thieâu ñoát, nhöng trong ñoù coù caùi khoâng bò thieâu ñoát, ñoù laø Phaät taùnh, laø chaân taâm cuûa chuùng ta. Theá neân Thieàn sö duï Phaät taùnh, chaân taâm nhö hoa sen, thaân voâ thöôøng nhö loø löûa. Nhö vaäy taát caû chuùng ta ai cuõng coù hoa sen trong loø löûa, nhöng hieän nay chuùng ta nhôù loø löûa hay nhôù hoa sen? - Cöù nhôù thaân löûa chaùy raàn raàn, coøn hoa sen thì khoâng nhôù chuùt naøo, theá neân khi thaân chaùy ruïi thì chôùi vôùi. Nay ngay trong loø löûa naøy chuùng ta nhaän ra hoa sen, thaáy hoa sen töôi thaém trong loø löûa, chuùng ta cöôøi vui, duø löûa chaùy ñeán ñaâu ñi nöõa chæ laøm töôi thaém theâm hoa sen cuûa mình. Loø löûa chaùy, noù khoâ noù hoaïi, hoa sen vaãn töôi thaém maõi, vaäy laø trong caûnh voâ thöôøng chuùng ta thoaùt ñöôïc caùi voâ thöôøng. Traùi laïi, neáu chuùng ta chæ nhôù thaân loø löûa naøy, daàu chuùng ta cung caáp nuoâi döôõng noù bao nhieâu ñi nöõa, noù cuõng phaûi baïi hoaïi. Coù ai nuoâi thaân naøy khoûi baïi hoaïi khoâng? Haún laø khoâng, nuoâi caùch naøo roài cuõng baïi hoaïi, cuõng khoâng coøn. Vaäy taïi sao caùi seõ khoâng coøn maø chuùng ta coá giöõ, coá lo cho noù maõi, trong khi caùi coøn maõi, khoâng bao giôø maát, laïi khoâng nhôù? Nhö theá chuùng ta laø ngöôøi trung thaønh vôùi mình hay laø ngöôøi phaûn boäi mình? Chuùng ta thöông chuùng ta hay laø gheùt? Gheùt môùi boû caùi thaät giöõ caùi giaû, traùi laïi neáu thöông mình thì caùi thaät phaûi giöõ, caùi giaû ñöøng maøng. Quí Phaät töû thöû kieåm ñieåm laïi xem, quí vò lôùn tuoåi trong saùu baûy möôi naêm nay quí vò giöõ caùi naøo? Loø löûa hay hoa sen? Loø löûa chaùy röïc thieâu ñoát heát bao nhieâu söï nghieäp maø cöù giöõ, coøn hoa sen töôi thaém trong ñoù laïi boû queân! Thaät laø chuùng ta töï huûy hoaïi, töï boû queân mình! Theá neân ngöôøi Phaät töû tu theo Phaät caàn yeáu laø phaûi nhôù laïi mình, bieát ñöôïc mình, tìm ra caùi thaät cuûa mình, ñoù laø caên baûn cuûa söï tu. Trong kinh ñöùc Phaät daïy chuùng ta tu laø phaûi buoâng xaû taâm chaáp ngaõ naøy. Caùi ngaõ naøy töùc laø loø löûa. Khi khoâng chaáp thaân, khoâng chaáp caùi ngaõ naøy laø mình thì taâm chuùng ta môùi khoâng dính maéc, khoâng tham, khoâng saân, khoâng phieàn naõo. Khi aáy trí tueä chaân thaät hieän ra, goïi laø hoa sen hay Tri kieán Phaät. Vaäy trí tueä ñoù seõ phaùt ra khi naøo chuùng ta khoâng chaáp caùi hö giaû laø mình, caùi hö giaû laø quí. Quí vò coù baèng loøng ñieàu ñoù khoâng? Tuy noù giaû maø thöông noù quaù, khoâng ñaønh queân noù, vì thöông noù nhieàu neân coù ai xuùc chaïm ñeán noù thì noåi saân. Vì leõ ñoù ñöùc Phaät thöôøng daïy ngöôøi Phaät töû phaûi bieát thaân naøy laø voâ thöôøng, voâ ngaõ. Voâ ngaõ laø khoâng phaûi thaät ta maø chaáp laø ta. Nhö hieän nay quí vò nghó da thòt laø mình chaêng? Neáu da thòt laø mình thì choã naøo lôõ coù u nhoït, ngöôøi ta caét boû ra thì caùi ñoù laø mình hay laø mieáng thòt thuùi? Chuùng ta coù gôùm khoâng? Neáu laø mình thì luùc naøo cuõng laø mình, chôù khoâng theå coøn ôû trong thaân laø mình, caét boû ra ngoaøi laø khoâng phaûi mình, roài laïi gôùm noù. Nhö theá laøm sao noùi thaân naøy laø thaät ñöôïc? Nhöng trong ñoù coù caùi chaân thaät aån naùu maø chuùng ta khoâng thaáy. Theá neân ngöôøi tu duø xuaát gia, duø taïi gia ñeàu phaûi laøm sao thaáy ñöôïc, tìm ra ñöôïc caùi chaân thaät cuûa mình. Nhöng muoán thaáy ñöôïc caùi thaät thì phaûi bieát caùi giaû. Khi coù nhöõng moùn ñoà giaû, neáu muoán mua ñoà thaät ñöøng laàm ñoà giaû thì phaûi laøm sao? Phaûi bieát ñoà giaû nhö theá naøo, ñoà thaät nhö theá naøo, bieát ñöôïc caùi giaû roài môùi tìm ra caùi thaät, chôù neáu töôûng giaû laø thaät thì moãi laàn mua laø moãi laàn laàm. Thaân naøy cuõng vaäy, trong noù coù caùi giaû maø cuõng coù caùi thaät, neáu khoâng nhaän ra caùi giaû thì khoâng bao giôø bieát ñöôïc caùi thaät. Thaân chuùng ta laø thaân voâ thöôøng luoân luoân bò thieâu ñoát, bò baïi hoaïi. Caùi gì bò thieâu ñoát, bò baïi hoaïi laø giaû, nhöng chuùng ta cöù cho laø thaät. Thaân mình laø thaät, neân khi nghe Phaät noùi thaân naøy voâ ngaõ, khoâng phaûi laø mình thì buoàn khoå. Hieåu nhö vaäy ñeå bieát thaân chuùng ta laø töôùng duyeân hôïp, duyeân hôïp thì khoâng thaät. Theá neân nhieàu laàn toâi hay ñaët caâu hoûi quí Phaät töû: thaân naøy laø thaät hay giaû? Nhieàu ngöôøi traû lôøi laø giaû, taát caû quí vò haún laø ñoàng yù. Nhöng caâu traû lôøi “giaû” laø trong thaâm taâm thaáy giaû hay baét chöôùc noùi theo Phaät? Toâi hoûi tieáp: taïi sao bieát thaân naøy laø giaû? Ña soá quí vò ñaùp: Vì Phaät noùi thaân naøy voâ thöôøng taïm bôï hö doái neân noùi laø giaû. Vaäy laø baét chöôùc maø ñaùp chôù khoâng phaûi chính mình nhaän bieát. Theá neân toâi khoâng chòu caùch noùi ñoù. Nay toâi ñaët caâu hoûi quí vò: Muõi quí vò ñang laøm gì? - Ñang thôû. - Thôû nghóa laø laøm gì? - Chuùng ta hít khoâng khí ôû ngoaøi vaøo ñoä maáy giaây ñoàng hoà lieàn traû ra. Hít vaøo, traû ra. Coù ai hít vaøo maø khoâng traû ra khoâng? Neáu traû ra maø khoâng hít vaøo thì theá naøo? Nhö theá thì cuoäc soáng naøy laø nhôø hít vaøo, töùc möôïn khoâng khí ôû ngoaøi, roài traû ra, möôïn traû, möôïn traû ñeàu ñeàu... Quí vò noùi: toâi ngoài chôi, chôù khoâng ngôø mình ñang möôïn traû, möôïn traû ñeàu ñeàu khoâng coù luùc naøo ngoài chôi caû. Neáu traû roài khoâng möôïn laïi thì theá naøo? Ngöôøi ta goïi ñoù laø taét thôû, laø cheát. Neáu thaân naøy laø thaät thì khoâng caàn möôïn, cuûa mình roài thì möôïn laøm chi, traùi laïi phaûi möôïn môùi coøn, môùi soáng thì ñaâu goïi laø thaät. Muõi möôïn khoâng khí, mieäng möôïn taùch nöôùc, moät laùt sau laïi traû, roài ñeán möôïn cheùn côm roài laïi traû... Möôïn traû ñeàu ñeàu suoân seû ñoù laø cuoäc soáng yeân laønh. Neáu möôïn maø traû khoâng ñöôïc thì theá naøo? Thì xuoáng ñaát. Neáu traû maø möôïn khoâng ñöôïc thì theá naøo? Cuõng xuoáng ñaát. Chuùng ta thaáy cuoäc soáng thaät ñaùng töùc cöôøi, chæ laø möôïn traû, neáu suoân seû thì cöôøi vui cho laø haïnh phuùc, neáu truïc traëc thì naèm giaõy giuïa roài chôû ñi cöùu caáp. Nhö vaäy trong cuoäc soáng naøy caùi gì laø thaät? Trong nhaø Phaät noùi thaân naøy do töù ñaïi (ñaát, nöôùc, gioù, löûa) hôïp thaønh, nhöng töï noù khoâng baûo veä ñöôïc, phaûi möôïn ñaát nöôùc gioù löûa beân ngoaøi boài boå luoân, neân luùc naøo cuõng möôïn traû. Xeùt theo leõ ñoù thaân möôïn traû laø thaân taïm bôï voâ thöôøng, giaû doái khoâng thaät. Khoâng thaät maø töôûng thaät laø khoâng saùng suoát. Neáu thaáy roõ nhö vaäy, quí vò coù tænh khoâng? Tæ duï nhö heát nöôùc thì möôïn nöôùc, nhö nöôùc laõ hoaëc nöôùc traø, hoaëc nöôùc cam, nöôùc xaù xò v.v... neáu khoâ coå cho moät taùch nöôùc vaøo thì heát khoâ. Nhöng chuùng ta laïi caàu kyø, cho nöôùc laõ khoâng chòu, phaûi kieám nöôùc cam, nöôùc chanh môùi baèng loøng. Cuõng vì yù muoán ñoù neân cöïc nhoïc, vì phaûi laøm ra tieàn môùi mua ñöôïc, chôù nöôùc laõ thì khoâng phaûi mua, khoâng phaûi toán gì caû. Ñeán caàn boài boå ñaát, töùc khi bao töû troáng thì kieám cheùn côm vôùi vaøi thöùc aên ñôn giaûn nhö rau luoäc... nhöng chuùng ta laïi ñoøi phaûi coù gì xaøo chieân thôm thôm, phaûi coù thòt, coù caù... neân phaûi cöïc. Moät hoâm vaøo buoåi saùng sôùm, treân xe ñi töø Phöôùc Thaùi veà thaønh phoá Hoà Chí Minh ñeán moät chieác caàu vaøo thaønh phoá, toâi nhìn thaáy nöôùc döôùi soâng ñen ngoøm maø coù nhieàu ngöôøi caàm roå ñi vôùt, ñi xuùc, nöôùc ñaõ hoâi maø cöù daàm döôùi ñoù laø vì caàn kieám ít con caù, ít con teùp con con veà aên, chæ baáy nhieâu ñoù laø vöøa yù roài. Thay vì ôû nhaø cuoác moät lieáp troàng rau, buoåi saùng caét vaøo aên, khoûi phaûi laïnh phaûi hoâi gì caû, theá maø khoâng chòu. Laïi gaàn ñaây trong chuyeán ñi leân nghæ treân Ñaø Laït, moãi saùng toâi ñi quanh hoà Xuaân Höông, nhieàu hoâm trôøi laïnh buoát, ñi treân bôø coøn phaûi maëc aùo laïnh, maø vaãn coù nhöõng ngöôøi caàm nôm xuoáng hoà ñi nôm caù, caû mình öôùt ñaãm, laïnh ñaùnh boø caïp nhöng hoï vaãn chòu ñöïng. Vì sao phaûi cöïc nhoïc nhö vaäy? Cuõng vì möôïn ñaát vaøo cho hôïp vôùi löôõi cuûa mình, thaät ra mieãn thöù ñaát naøo coù ñuû chaát boài boå cô theå laø ñöôïc, ñaâu caàn phaûi coù nhöõng thöù ngon ngoït môùi ñöôïc. Nhö ôû chuøa chuùng toâi ñaâu coù aên con vaät naøo maø vaãn soáng. Neáu phaûi chòu laïnh leõo kieám maáy con vaät ñoù ñeå aên, thöû hoûi caùi khoå naøy ai ñaøy mình vaäy, ai laøm mình khoå? Coù phaûi caùi löôõi khoâng? Chuùng ta thaáy taát caû cuoäc soáng cuûa chuùng ta vì leä thuoäc vaøo caûm giaùc cuûa muõi, tai, maét, löôõi, thaân neân phaûi khoå. Neáu bieát laø vay möôïn chuùng ta chæ möôïn nhöõng gì caàn xaøi thoâi, cuõng nhö xe heát xaêng khoâng chaïy ñöôïc thì ñoå xaêng vaøo, thaân heát nöôùc thì khoâ, khoù chòu, uoáng taùch nöôùc vaøo thì heát khoâ, caàn gì phaûi baøy bieän cho theâm khoå, caøng caàu kyø chöøng naøo thì caøng khoå chöøng naáy. Uoáng traø, khoâng thích traø thöôøng, phaûi traø hieäu naøy hieäu kia, theá neân bao nhieâu tieàn cuõng khoâng ñuû, ñoù laø loãi taïi ai? Neáu hieåu roõ tinh thaàn Phaät daïy, chuùng ta thaáy tu laø phaûi ñôn giaûn. Muoán ñôn giaûn cuoäc soáng, chuùng ta phaûi thaáy roõ baûn chaát cuûa thaân. Noù laø moät ñoáng buøn nhô, moät töôùng voâ thöôøng, noù laø caùi loø löûa chôù khoâng coù gì toát, quí baùu. Neáu chuùng ta khoâng laàm noù, ñöông nhieân ñôøi soáng chuùng ta seõ ñaïm baïc, yeân oån vaø vieäc tu haønh cuûa chuùng ta cuõng ñöôïc deã daøng, traùi laïi neáu leä thuoäc vaøo noù thì ñöôøng tu cuûa chuùng ta seõ raát laø khoù. Toùm laïi toâi giaûi thích cuõng khaù nhieàu, haún quí Phaät töû khoâng nhôù toâi muoán chuùc ñieàu gì. Vaäy toâi coâ ñoïng laïi lôøi chuùc Teát ñaàu naêm cuûa chuùng toâi, ñeå taát caû quí Phaät töû coù maët veà keå laïi cho quí Phaät töû vaéng maët laø, toâi gôûi lôøi chuùc taát caû quí Phaät töû sang naêm môùi ñeàu laø nhöõng maàm sen chuaån bò thoaùt ra khoûi buøn, khoûi nöôùc vaø troå hoa töôi ñeïp thôm tho. ] |
||
