XUAÂN TRONG CÖÛA THIEÀN

TAÄP 4

H.T THÍCH THANH TÖØ

ÑÔØI TU CUÛA TOÂI

TAÁT NIEÂN TAÂN MUØI (1992)

Ñeâm nay laø ñeâm Taát nieân. Trong ñeâm naøy chuùng ta kieåm laïi nhöõng tö töôûng vaø vieäc laøm cuûa chuùng ta trong naêm qua ñeå tìm moät loái ñi trong saùng cho ñôøi tu cuûa mình moãi naêm moãi ñöôïc taêng tieán. Nhöng ñeâm Phoå traø hoâm nay laïi ñaëc bieät hôn nhöõng naêm qua vì noù mang moät yù nghóa raát quan troïng, khoâng phaûi cuûa toaøn chuùng, maø quan troïng trong ñôøi tu cuûa toâi.

            Kieåm ñieåm laïi töø khi ñi tu cho ñeán ngaøy nay, chuùng toâi ñaõ laøm ñöôïc nhöõng gì vaø ñaõ coù nhöõng thaát baïi naøo. Ñaây khoâng coù nghóa laø toâi keå laïi moät doøng lòch söû, maø chuùng toâi muoán noùi leân nhöõng caùi öu caùi khuyeát cuûa baûn thaân toâi trong cuoäc haønh ñaïo, ñeå quí vò laáy ñoù laøm kinh nghieäm sau naøy khi ñöùng ra laõnh chuùng daïy ngöôøi. Coù ñöôïc kinh nghieäm, quí vò seõ giaùo hoùa roäng raõi nhö toâi hoaëc hôn toâi.

            Trong ñôøi toâi ngang ñaây phaàn giaùo hoùa coi nhö döøng laïi, neáu khoâng phaûi laø chaám döùt. Neáu coù theâm thaét chuùt ít, khoâng ñaùng keå, coøn phaàn chaùnh ñeán ñaây laø ñaõ xong traùch nhieäm cuûa toâi. Cho neân chöõ Taát nieân hoâm nay laø Taát moät ñôøi hoaèng phaùp cuûa toâi (Nhöng chöa ñaày ba naêm sau Hoøa thöôïng trôû laïi hoaèng hoùa ñoä sanh vaø thaønh laäp Thieàn vieän Truùc Laâm taïi Ñaø Laït ñeå laøm soáng daäy Thieàn toâng ñôøi Traàn vaø cuõng laø khoâi phuïc  Thieàn toâng Vieät Nam). Chaéc raèng coù nhieàu ngöôøi muoán nghe, neân toâi khoâng ngaïi maát thôøi giôø tuaàn töï keå chuyeän, quí vò vöøa uoáng traø vöøa nghe.

            Tröôùc heát toâi keå veà phaàn öu trong ñôøi tu cuûa toâi.

            Toâi thöôøng töï möøng vaø khoe vôùi ñaïi chuùng raèng toâi ñöôïc Tam Baûo öu ñaõi treân ñöôøng tu, öu ñaõi raát laø troïng haäu. Nhöõng öu ñaõi ñoù toâi xin keå theo thöù töï:

      Ñieåm öu thöù nhaát:

Toâi goác laø ngöôøi ngoaïi ñaïo, khoâng bieát gì veà ñaïo Phaät caû, cha meï toâi khoâng bieát ñaïo Phaät, baûn thaân toâi cuõng khoâng bieát ñaïo Phaät, maø ham tu. Nhö vaäy ham tu laø moät chuûng töû trong quaù khöù, chôù khoâng phaûi ôû hieän taïi. Toâi nghe oâng thaân baø thaân toâi keå laïi: khi ñöôïc sanh ra thì toâi ñau yeáu luoân, caùc chò gaùi cuûa toâi cuõng vaäy, chæ soáng ñöôïc naêm, baûy thaùng thoâi. Ñeán phieân toâi thì eøo uoät, neân trong nhaø sôï laém. Coù moät soá ñaïo höõu bieát tuïng kinh neân môùi ruû cha meï toâi nhaäp moân. Muoán baûo ñaûm cho toâi ñöôïc soáng neân oâng thaân toâi môùi nhaäp moân theo ñaïo Cao Ñaøi. Coi nhö toâi laø nhaân toá ñöa gia ñình theo ñaïo Cao Ñaøi. Nhö vaäy toâi theo ñaïo khi môùi loït loøng meï, nhöng ñieàu ñaët bieät laø sao toâi laïi thích ñaïo Phaät. Tuy thích ñaïo Phaät nhöng khoâng bieát laøm sao ñeán chuøa, cuõng khoâng bieát thöa hoûi vôùi ai. Chæ bieát laø luùc naøo toâi cuõng muoán tu Phaät thoâi. Toâi nghó ñoù laø chuûng töû quaù khöù chôù khoâng phaûi môùi. Vì theá khi phaùt taâm ñi tu, thaät tình toâi khoâng bieát choïn löïa, vì coù töøng vaøo chuøa ñaâu maø bieát nôi naøo hay nôi naøo dôû, nôi naøo ñaùng hoïc, nôi naøo khoâng. Vieäc ñi tu cuûa toâi ñoái vôùi ñaïo Phaät laø moät vieäc ñaùnh lieàu, vì ham tu neân ñi tu, khoâng löïa choïn nôi choán ñeå tu, cuõng khoâng nghó coù theå laøm lôïi ích cho Phaät phaùp mai sau. Song nhôø Tam Baûo gia hoä toâi ñi ñuùng choã. Vöøa böôùc  chaân vaøo ñaïo laø toâi ñi thaúng vaøo Phaät hoïc ñöôøng, nôi Hoøa thöôïng Vieän tröôûng ñang daïy hoïc. Hoøa thöôïng ñang daïy Sô ñaúng Phaät hoïc naêm thöù ba thì toâi vaøo chuøa. Ngaøi chaáp nhaän cho toâi tu vaø cho hoïc naêm thöù ba Sô ñaúng maø thaät tình toâi chöa bieát “chöõ nhaát”, vì toâi ñaõ maát hai naêm hoïc ñaàu. Nhö vaäy toâi hoïc ñaïo thaät laø khoâng coù thöù töï lôùp lang chi heát. Nhöng toâi ñöôïc Hoøa thöôïng thöông, ñöa cho toâi nhöõng kinh saùch in saün cuûa Ngaøi ñeå theo ñoù maø doø. Nhaát laø luùc aáy toâi laïi coù moät chuù thieän höõu tri thöùc coøn nhoû, laø anh chuù baùc vôùi Ñaéc Huyeàn, hieäu laø Thanh Ñöùc. Tuy coøn nhoû ñeå choùp, nhöng chuù raát thoâng minh, gioûi chöõ Haùn, chuù tieåu goïi toâi baèng chuù. Hai chuù chaùu hoïc chung vôùi nhau, chuù tieåu ñoïc chöõ Haùn toâi giaûi nghóa. Toâi khoâng thuoäc maët chöõ nhöng ñoïc ñeán ñaâu toâi bieát giaûi nghóa ñeán ñoù, hai chuù chaùu hôïp taùc vôùi nhau hoïc ñöôïc moät naêm ñeán cuoái lôùp Sô ñaúng böôùc leân Trung ñaúng.

            Khi toâi baét ñaàu vaøo ñaïo naêm 1949, ôû döôùi queâ ñöôïc vaøi ba naêm, ñeán naêm 1953 thì Hoøa thöôïng Vieän tröôûng cho toâi vaø moät soá huynh ñeä veà nhaäp hoïc taïi Phaät hoïc ñöôøng Nam Vieät, chuøa AÁn Quang. Theá laø chuùng toâi baét ñaàu vaøo lôùp Trung ñaúng Phaät hoïc. Khi  coøn ôû queâ, maáy naêm sau lôùp hoïc Hoøa thöôïng daïy chæ coøn coù hai ngöôøi: beân Taêng laø toâi, beân Ni laø coâ Trí Ñònh, maø Hoøa thöôïng vaãn giaûng daïy ñeàu, neân khi leân AÁn Quang hoïc chuùng toâi theo kòp huynh ñeä khoâng coù gì goïi laø khoù khaên. Nhö vaäy Tam Baûo ñaõ öu ñaõi toâi neân xui khieán toâi ñi truùng choã, neáu khoâng toâi seõ ñi vaøo caùc chuøa laøm thaày cuùng, cöù lo ñi cuùng kính hoaøi, khoâng bieát roài ñôøi tu cuûa toâi seõ ra sao?

            Toâi thuoäc veà loaïi ngöôøi cöùng ñaàu, coi hieàn nhöng cöùng ñaàu. Tu theo ñaïo Cao Ñaøi toâi khoâng thoûa maõn, vì coù nhöõng ñieàu toâi thaáy döôøng nhö khoâng thaät neân toâi töø choái khoâng theo. Khi ñeán vôùi ñaïo Phaät, neáu toâi vaøo chuøa chæ lo cuùng kính, chaéc toâi seõ boû cuoäc, hoaëc laø hoaøn tuïc, hoaëc leân nuùi non tu theo ngoaïi ñaïo khoâng bieát chöøng.

Kieåm ñieåm laïi, toâi thaáy Tam Baûo ñaõ uûng hoä toâi, haäu ñaõi toâi. Khoâng bieát löïa choïn, cuõng khoâng quen vôùi ai maø khi toâi böôùc vaøo chuøa laïi truùng ngay Phaät hoïc ñöôøng, laïi ñöôïc Hoøa thöôïng Vieän tröôûng chæ daïy. Ngaøi laø moät vò giaùo thoï ñaày ñuû ñöùc vaø taøi, sau naøy ñöôïc môøi leân chuøa AÁn Quang (Phaät hoïc ñöôøng Nam Vieät) laøm Ñoác giaùo, töùc laø Hieäu tröôûng. Theo theá gian noùi, toâi nhö chuoät rôi vaøo huõ neáp! Toâi chæ bieát ham tu, vaø ñi vaøo choã ñuùng nhö sôû nguyeän. Coù nhieàu ngöôøi xuaát gia tröôùc toâi naêm möôøi naêm, baây giôø laø truï trì, chæ lo cuùng kính thoâi, chôù khoâng thoâng hieåu ñaïo lyù bao nhieâu, thaät laø ñaùng thöông.

            Ñieåm öu thöù hai:

            Toâi laø con ngöôøi coù taät khoâng chòu döøng, cuõng khoâng bieát ñuû trong khi tìm kieám moät caùi gì. Vì theá khi hoïc lôùp Trung hoïc Phaät giaùo, toâi ñöôïc ñoïc caùc quyeån kinh maø nhöõng dòch giaû naøo laø ngaøi Tam taïng Phaùp sö  Cöu-ma-la-thaäp, naøo laø ngaøi Tam taïng Huyeàn Trang..., caùc Ngaøi ñeàu thoâng suoát Tam taïng giaùo ñieån, coøn rieâng toâi khoâng bieát gì, chæ ñöôïc hoïc naêm, ba quyeån kinh, thì laøm sao coù ñuû tö caùch laø ngöôøi sau naøy laõnh  traùch nhieäm laøm lôïi ích cho nhieàu ngöôøi! Cho neân toâi öôùc mô laøm sao mình coù ñöôïc Taïng kinh ñeå tìm xem trong aáy daïy nhöõng gì? Neáu khoâng coù Taïng Kinh  thì coi nhö ñôøi tu cuûa mình chæ coù moät hai maûnh vuïn cuûa Phaät phaùp thoâi. Caùi mô öôùc ñoù cuûa toâi roài cuõng ñöôïc toaïi nguyeän. Töùc laø khoaûng naêm 1961 ñaïo höõu Minh Ñaïo vaø gia ñình phaùt taâm thænh cho toâi Taïng Kinh. Cuõng naêm ñoù toâi bò beänh phoåi phaûi naèm beänh vieän, vaø sau ñoù toâi leân Phöông Boái ôû Baûo Loäc caát thaát teân laø Thieàn Duyeät thaát ñeå döôõng beänh. Noùi ñi döôõng beänh maø thaät tình toâi ñoïc kinh. Khai Taïng kinh ra ñoïc, toâi môùi bieát coøn bao nhieâu quyeån kinh toâi chöa töøng bieát. Nhaát laø maáy boä A-haøm, caøng ñoïc toâi thaáy caøng hay. Nhôù laïi caùc boä  kinh Ñaïi thöøa toâi thaáy laøm nhö toâi maát loøng tin. Taïi sao vaäy? Vì kinh A-haøm thöïc teá vaø cuï theå quaù, keå nhöõng caâu chuyeän roõ raøng, coøn caùc kinh Ñaïi thöøa keå chuyeän ñaâu ñaâu.

            Ví duï nhö trong kinh Kim Cang ngaøi Tu-boà-ñeà hoûi Phaät: Ngöôøi phaùt taâm Voâ thöôïng Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc, laøm sao haøng phuïc ñöôïc taâm mình? Phaät baûo: Muoán haøng phuïc taâm mình thì phaûi ñoä taát caû chuùng sanh, naøo laø coù saéc, khoâng saéc, cho ñeán coù töôûng, khoâng töôûng v.v..., ñoä taát caû vaøo Voâ dö Nieát-baøn. Ñoïc ñeán ñaây toâi naûn quaù: Voâ dö Nieát-baøn töùc laø Nieát-baøn cuûa haøng A-la-haùn, sau khi chöùng quaû nhaäp Nieát-baøn. Mình baây giôø laø phaøm Taêng chöa coù caùi gì heát, laøm sao ñoä ngöôøi vaøo Voâ dö Nieát-baøn? Chaúng nhöõng ñoä ngöôøi  maø phaûi ñoä taát caû chuùng sanh... tính chöøng bao nhieâu? Voâ bieân voâ soá thì laøm sao ñoä. Ñoä taát caû vaøo Voâ dö Nieát-baøn maø mình chöa ñöôïc Nieát-baøn thì laøm sao ñoä ñöôïc! Ñeán ñaây toâi cöù thôû daøi, roài noùi: Mình hoïc kinh maø khoâng coù thöïc haønh gì ñöôïc, Phaät noùi chuyeän cao xa treân trôøi treân maây ñaâu khoâng.

            Roài toâi ñoïc theâm kinh Phaùp Hoa, laïi khoå nöõa. Nhaát laø trong phaåm “Hieän Böûu Thaùp” Phaät ñang noùi phaùp boãng döng coù caùi thaùp döôùi ñaát chui leân löõng lôø treân hö khoâng v.v..., chuyeän khoâng sao tin noåi. Ñeán phaåm “Tuøng Ñòa Duõng Xuaát” cuõng vaäy, Phaät ñang noùi kinh, roài ñaát rung ñoäng nöùt ra, Boà-taùt ôû döôùi ñaát voït leân voâ soá..., sao kyø laï quaù khoâng theå tin ñöôïc. Töï nhieân toâi thaáy nhö maát loøng tin nôi kinh ñieån Ñaïi thöøa. Luùc aáy khi daïy Taêng Ni toâi coù noùi moät caâu maø sau naøy toâi saùm hoái, toâi noùi raèng: “Kinh ñieån Ñaïi thöøa phaûi ñeå treân trang maø thôø, chôù khoâng coù öùng duïng ñöôïc, vì daïy chuyeän ñaâu ñaâu, laøm sao öùng duïng.” Toâi noùi nhö vaäy laø thaáy toâi maát loøng tin ñeán möùc naøo!

            Luùc aáy toâi chæ tin caùc kinh A-haøm, cuï theå vaø thöïc teá. Neân khi naèm ôû Thieàn Duyeät thaát treân Phöông Boái, toâi soaïn dòch ra nhöõng baøi kinh A-haøm coù ñuû tính caùch caàn thieát ñeå daïy cho Taêng Ni. Moãi boä A-haøm toâi ñeàu trích dòch moät quyeån vaø thaàm nguyeän ñeå ñeàn ôn Thaày Toå vaø ñaøn-na thí chuû thì mình phaûi daïy doã laïi moät soá Taêng Ni. Toâi soaïn dòch chöông trình ñoù xong vaø coù yù ngaàm sau khi heát beänh toâi seõ môû lôùp daïy chö Taêng. Ñoù laø moät chöông trình chuyeân khoa, chö Taêng chuyeân hoïc kinh ñieån ñeå sau naøy ra laøm truï trì hoaëc laøm Phaät söï.

            Ñieåm öu thöù ba:

            Ñeán cuoái naêm 1962, toâi trôû veà thaønh phoá ôû trong An Döôõng Ñòa. Toâi caát moät caùi thaát laù ôû rieâng, vì coù maëc caûm bò beänh phoåi maø ôû chung sôïï laây beänh cho chuùng toäi nghieäp (maëc duø luùc aáy toâi ñaõ heát beänh).

            Khi aáy Hoøa thöôïng Giaùm ñoác AÁn Quang vaø Hoøa thöôïng Ñoác giaùo töùc laø Thaày toâi baûo: “Thanh Töø heát beänh veà AÁn Quang tieáp daïy.” Toâi thöa: “Vì beänh con laø beänh phoåi ôû chung trong chuùng khoâng ñöôïc toát, hôn nöõa ôû AÁn Quang oàn quaù. Quí Hoøa thöôïng baûo con daïy, xin môû tröôøng taïi An Döôõng Ñòa naøy, con môùi coù theå laøm vieäc ñöôïc.” Chính Hoøa thöôïng Giaùm ñoác ñöùng ra lo caát tröôøng Hueä Nghieâm naêm 1963. Toâi môùi nghó ra chöông trình chuyeân khoa daïy Taêng Ni trong voøng ba naêm ñeå ñeàn ôn Thaày Toå vaø ñaøn-na thí chuû. Toâi môùi môøi Hoøa thöôïng Böûu Hueä vaø Hoøa thöôïng Thieàn Taâm cuøng veà hôïp taùc môû tröôøng chuyeân khoa vaø chæ nuoâi ba möôi taêng sinh. Chuùng toâi vaän ñoäng thì coù cö só uûng hoä nuoâi töøng vò trong voøng ba naêm. Lôùp hoïc ñoù baây giôø coøn coù maët ôû ñaây laø Phöôùc Haûo, Thieän Phaùt, Nhaät Quang. Toâi nghó raèng chuùng Taêng hoïc trong ba naêm coù theå hieåu vöõng ñöôïc caên baûn Phaät phaùp. Luùc aáy chö Ni beân Döôïc Sö cuõng phaùt taâm xin môû moät lôùp chuyeân khoa nhö vaäy, coù caùc vò Ni lôùn döï hoïc, lôùp aáy cuõng do chuùng toâi chòu traùch nhieäm. Nhö vaäy chuùng toâi thay phieân nhau giaûng daïy moät lôùp Taêng ôû An Döôõng Ñòa vaø moät lôùp Ni ôû Döôïc Sö, döï ñònh ba naêm laø troøn baûn nguyeän cuûa chuùng toâi. Nhöng vöøa ñöôïc moät naêm röôõi töùc laø khoaûng cuoái naêm 1964 thì Vieän Hoùa Ñaïo cho ba traêm taêng vaøo ôû taïi Hueä Nghieâm. Thaønh thöû chuùng toâi phaûi lo cai quaûn luoân taát caû vaø môû theâm caùc lôùp phuï vöøa hoïc ñôøi vöøa hoïc ñaïo. Chuùng toâi laõnh traùch nhieäm vöøa lôùp chuyeân khoa vaø caùc lôùp phuï cho ñeán naêm 1966, laø xong baûn nguyeän ba naêm giaûng daïy cuûa chuùng toâi.

            Theá laø Tam Baûo ñaõ öu ñaõi toâi roài, phaûi khoâng? Öôùc mô coù Taïng kinh ñeå moø maãm nghieân cöùu thì coù Taïng kinh. Döï ñònh daïy ba möôi taêng thoâi, thì coù theâm moät lôùp Ni soá hoïc chuùng cuõng töông ñöông. Sau ñoù laïi troâng coi theâm ba traêm Taêng nöõa... muoán moät maø thaønh ba thaønh boán. Nhö vaäy coù phaûi laø Tam Baûo ñaõ öu ñaõi toâi khoâng? Muoán ít maø ñöôïc nhieàu.

            Ñieåm öu thöù tö:

            Sau ba naêm giaûng daïy tuy bieát vieäc ôû hoïc vieän coøn beà boän, vaø bieát raèng Thaày toâi seõ buoàn, nhöng toâi cuõng xin ruùt lui ra Vuõng Taøu caát thaát ôû vaø ñaët teân laø Phaùp Laïc thaát. Thaät ra toâi ham tu thieàn. Khi vaøo ñaïo toâi ñoïc lòch söû ñöùc Phaät thaáy Ngaøi ngoài thieàn döôùi coäi Boà-ñeà vaø thaønh Phaät. Coøn toâi baây giôø nieäm Phaät hoaøi, buoàn quaù, Phaät ñaâu coù nieäm Phaät maø Ngaøi thaønh Phaät, taïi sao mình khoâng tu gioáng Phaät, mình khoâng phaûi ñeä töû Phaät sao? Vì theá toâi quyeát ñònh tu thieàn. Toâi ham tu thieàn maø khoâng thaày daïy, neân toâi moø trong taïng kinh ñoïc nhöõng baøi noùi veà Thieàn. Veà Thieàn nguyeân thuûy toâi coøn hieåu ñöôïc, veà Thieàn toâng toâi cöù laéc ñaàu khoâng hieåu noåi, caùc Thieàn sö noùi nhö ñuøa vaäy, hoûi moät ñöôøng ñaùp moät ngaû ñaâu ñaâu, nhieàu khi coøn hung haêng ñaùnh naït, laøm nhieàu chuyeän quaùi gôû khoâng chòu noåi. Vì vaäy toâi khoâng tin Thieàn toâng maø chæ öùng duïng tu theo Thieàn Luïc Dieäu Phaùp Moân, moân Thieàn naøy goàm caû Nguyeân thuûy vaø Ñaïi thöøa do ngaøi Trí Khaûi Ñaïi sö daïy.

            Toâi thaät tình ham tu Thieàn maø tieán thì khoâng tieán ñöôïc vì khoâng ngöôøi chæ baûo höôùng daãn, phaûi töï moø maãm. Trong Luïc Dieäu Phaùp Moân, ñaàu tieân laø soå töùc, keá ñoù laø tuøy töùc, roài chæ, quaùn, hoaøn, tònh. Soå töùc laø ñeám hôi thôû, toâi laøm toát, qua tuøy töùc laø theo hôi thôû voâ ra toâi laøm cuõng ñöôïc. Nhöng ñeán chæ, chæ laø döøng, trong ñoù daïy phaûi döøng ôû traùn hoaëc ôû ñaàu muõi, hoaëc döøng choã quaû tim nôi ngöïc, hoaëc döøng ôû ruùn. Khi toâi duøng phaùp “chæ”, toâi döøng ôû traùn thì nhöùc ñaàu, toâi döøng ôû ngöïc thì nghe nhoùi tim, toâi döøng ôû ruùn thì buoàn nguû. Döøng choã naøo cuõng khoâng ñöôïc, thaønh ra tôùi chæ thì toâi beá taéc khoâng laøm sao tu ñöôïc. Thaät laø khoå! Toâi quyeát tu, maø chaëng moät chaëng hai toâi böôùc qua ñöôïc nhöng ñeán chaëng ba thì bò beá taéc. Khoâng bieát laøm sao, toâi beøn chuyeån qua Nguõ Ñình Taâm Quaùn töùc laø naêm phaùp quaùn ñeå döøng voïng taâm, goàm coù: Quaùn baát tònh, quaùn töø bi v.v... toâi söû duïng phaùp quaùn thaân baát tònh, quaùn cho ñeán noù hoaïi ra. Saùch daïy quaùn thaân baát tònh ñeán khi naøo nhôù tôùi thaân, mình caûm thaáy rôïn ngöôøi, chòu khoâng noåi muoán uïa möûa, laø thaønh coâng quaùn baát tònh. Neáu ngay ñoù maø tieáp tuïc quaùn nöõa thì chòu khoâng noåi, chaùn quaù roài coù theå töï töû hoaëc möôïn ngöôøi khaùc caét coå giuøm, chôù khoâng mang noåi caùi thaây ma naøy nöõa.

            Khi xöa coù moät laàn ñöùc Phaät daïy moät soá Tyø-kheo quaùn baát tònh. Caùc ngaøi tu quaùn baát tònh ñeán thuaàn thuïc, gôùm thaân chòu khoâng noåi, neân möôïn ngöôøi khaùc laøm ôn chaët ñaàu giuøm, bao nhieâu y baùt xin cuùng döôøng laïi. OÂng ñoù gieát giuøm moät luùc maáy möôi thaày Tyø-kheo. Sau ñoù, ñeán ngaøy tuïng giôùi, hoïp chuùng laïi, Phaät thaáy soá thaày Tyø-kheo sao thöa thôùt, coøn ít quaù, môùi hoûi lyù do. Khi bieát caùc thaày möôïn ngöôøi ta chaët ñaàu giuøm, Phaät môùi quôû: Ta daïy caùc oâng quaùn baát tònh ñeå trò beänh tham duïc, chôù khoâng phaûi quaùn baát tònh ñeå maø töï töû, nhö vaäy laø sai roài. Phaät baûo sau khi quaùn baát tònh thaønh töïu roài, töùc laø nhôù tôùi thaân mình thì gôùm ñeán rôûn oùc, thì phaûi trôû qua quaùn tònh. Phaùp quaùn tònh daïy: Töôûng nhö mình xeû da thòt ra moät laèn thaáy xöông traéng (chôù khoâng phaûi laáy dao xeû) mình töôûng noù töø laø xöông traéng môø môø, roài laàn laàn noù traéng ra cho ñeán chöøng naøo noù phaùt quang laø thaønh töïu quaùn tònh.

            Sau khi quaùn baát tònh roài, toâi aùp duïng phaùp quaùn tònh. Toâi töôûng xeû da thòt ra, roài toâi quaùn, sao ñau ñaàu quaù, chòu khoâng noåi toâi ngöøng. Keá toâi cheû theâm choã khaùc vaø quaùn nöõa, ñaàu toâi noùng vaø nhöùc, chòu khoâng noåi. Toâi laïi cheû döôùi ngöïc ñeå quaùn,  nhöng quaùn ñeán ñaâu thì ñau ñeán ñoù, chòu khoâng ñöôïc, neân ngang ñoù toâi bò beá taéc. Beá taéc töø Luïc Dieäu Phaùp Moân ñeán quaùn baát tònh, toâi khi aáy cöù loøng voøng loanh quanh, khoâng bieát ñöôøng maø ñi, tieán khoâng ñöôïc, thoái cuõng khoâng xong. Ñôøi tu cuûa toâi caûm thaáy gaàn nhö cuøng ñöôøng roài.

            Toâi môùi ñoïc qua “Tham Thieàn Yeáu Chæ” cuûa ngaøi Hö Vaân, trong aáy coù noùi veà Tu Thoaïi Ñaàu. Toâi lieàn aùp duïng ngay quaùn thoaïi ñaàu, toâi duøng caâu: “Tröôùc khi cha meï chöa sanh mình laø gì?” vaø quaùn maõi caâu naøy. Ban ñaàu ñeà leân ñöôïc, moät hoâm toâi ñeà, ñeà hoaøi noù khoâng leân, toâi khoâng bieát laøm sao, tieán tôùi cuõng khoâng ñöôïc maø lui laïi cuõng khoâng xong. Nhö vaäy môùi thaáy ñôøi tu mình khoâng coù thaày, khoâng coù ngöôøi höôùng daãn thaät laø khoå voâ cuøng. Coù theå noùi gaàn nhö toâi bò tôùi choã beá taéc. Toâi chæ mong öôùc laøm sao bieát tu Thieàn, phaùp Thieàn naøo cuõng ñöôïc mieãn laø bieát tu Thieàn laø ñöôïc roài. Nhöng toâi tu phaùp Thieàn naøo cuõng khoâng xong, coi nhö ñôøi tu cuûa mình khoâng coù keát quaû! Xoay qua trôû laïi töø phaùp naøy sang phaùp kia chaïy voøng quanh maõi, nhöng toâi gan, noùi tu laø tu, taát caû ba taïng kinh ñeàu ñeå trong tuû khoaù laïi khoâng giôû ra ñoïc cuõng khoâng coi moät caùi gì, chæ coøn moät chuyeän tu thoâi, toâi caém ñaàu mieät maøi tu, maø sao cöù luùng tuùng loanh quanh maõi. Buoàn quaù toâi laïy saùm hoái vaø khoùc vôùi Phaät: “Kieáp tröôùc khoâng bieát con bò nghieäp chöôùng gì maø sao tu haønh khoâng ra gì heát!” Moãi khi buoàn laø toâi laïy Phaät saùm hoái. Toâi saùm hoái ñôn giaûn laém khoâng coù baøi baûn gì. Toâi quì xuoáng laïy Phaät: “Con bò nghieäp chöôùng saâu daøy neân vieäc tu haønh thoái chuyeån, xin Phaät thöông gia hoä cho con, coù nghieäp chöôùng gì con xin saùm hoái.” Laïy Phaät vaø khoùc vôùi Phaät, trong buïng nghó sao toâi thaät thaø thöa nhö vaäy. Vì theá maø Phaät thöông, baát thaàn moät ñeâm toâi ngoài thieàn boãng döng töï toâi saùng ñöôïc lyù Thieàn. Khi saùng ñöôïc lyù Thieàn thì taát caû nhöõng caâu trong kinh Kim Cang hay kinh Phaùp Hoa hoài xöa hoïc toâi bò beá taéc, boãng döng toâi hieåu heát, hieåu moät caùch deã daøng nhö coù ai daïy saün mình vaäy. Toâi laáy laøm laï quaù, toâi chöa tin toâi, toâi môùi môû taïng kinh ra ñoïc, ñeán nhöõng boä noùi veà Thieàn khi xöa toâi khoâng hieåu, baây giôø ñoïc tôùi ñaâu toâi hieåu tôùi ñoù, hieåu moät caùch say söa thích thuù. Toâi môùi thaáy thaät laø chuyeän baát ngôø cho neân toâi cöôøi, cöôøi tôùi ba böõa, cöôøi hoaøi, cöôøi moät mình thoâi. Ñieàu mình thaät khoå coâng tìm, tìm khoâng ra, baây giôø baát thaàn tìm thaáy ñöôïc quaù möøng neân ñi ñöùng naèm ngoài gì toâi cuõng cöôøi, cöôøi hoaøi ñeán ba hoâm. Môû Taïng kinh ra toâi ñoïc laïi söû caùc Thieàn sö toâi hieåu ñöôïc ngay. Theá laø Tam Baûo ñaõ öu ñaõi toâi quaù roài, neáu khoâng thì toâi ñaõ cheát trong thaát khoâng laøm ñöôïc gì. Ñaây laø moät söï öu ñaõi raát troïng haäu chöa bao giôø coù ai ñöôïc cô hoäi toát nhö toâi. Khoâng thaày khoâng baïn, moø maãm khoâng ra roài raùng tu, töï noù saùng ra, hieåu ñöôïc nhöõng ñieàu maø tröôùc kia toâi chöa töøng hieåu.

            Toâi thuoäc ngöôøi khoâng kín ñaùo neân bieát caùi gì thì phaûi noùi khoâng coù giaáu gieám, vieäc naøy hay quaù taïi sao mình ñeå nghi ngôø hoaøi cho uoång, mình phaûi noùi ra cho moïi ngöôøi cuøng hieåu môùi ñöôïc. Leõ ra toâi phaûi ñeå naêm naêm möôøi naêm ñeå nuoâi döôõng thaùnh thai thì môùi tôùi choã dieäu duïng. Nhöng vì hieåu ñöôïc, möøng quaù neân toâi chuaån bò môû cöûa thaát, roài môû lôùp daïy thieàn...

            Noùi toùm laïi ñôøi tu cuûa toâi gaëp ñöôïc nhieàu öu ñaõi: Öu ñaõi soá moät laø toâi vaøo chuøa ñuùng choã, öu ñaõi soá hai laø toâi muoán coù Taïng kinh lieàn ñöôïïc Taïng kinh, öu ñaõi soá ba laø toâi muoán daïy Taêng Ni ñeå ñeàn ôn giaùo duïc cuûa Thaày Toå thì toâi ñöôïc daïy. Ñeán caùi öu ñaõi thöù tö naøy toâi muoán tu thieàn maø khoâng coù ngöôøi chæ daïy, chæ bieát moø maãm moät mình, boãng döng saùng ñaïo, nhö vaäy neáu khoâng phaûi Tam Baûo gia hoä öu ñaõi toâi, thì laø ai?

            Töø khi toâi thaáy ñöôïc caùi hay (aùnh saùng ñaïo) toâi baét ñaàu dòch nhöõng quyeån Kinh vaø Söû, maø khi xöa toâi ñoïc toâi khoâng hieåu gì. Dòch ra thì phaûi daïy, neáu chæ ñöa saùch ñaõ dòch ra cho ngöôøi ñoïc, thì chaéc khoâng ai hieåu gì. Vì theá toâi môùi tuyeân boá chuaån bò môû khoaù thöù nhaát daïy thieàn. Tuy vaäy toâi laïi deø daët, nghe ngöôøi ta noùi tu thieàn ñieân, toâi chöa ñieân laø may, neáu chæ ngöôøi khaùc tu maø ñieân thì laøm sao? Toâi raát quí troïng maïng ngöôøi, neáu vieäc laøm naøo cuûa toâi khoâng coù lôïi ñöôïc cho ngöôøi thì thoâi, chôù toâi khoâng daùm laøm gì haïi ngöôøi, ñoù laø caâu theä nguyeän cuûa toâi ngay luùc coøn laø cö só chöa bieát ñaïo. Toâi töï phaùt nguyeän nhö theá naøy: “Ñôøi toâi neáu khoâng coù theå laøm ñöôïc moät vieân linh ñôn cöùu taát caû maïng soáng cuûa ngöôøi, thì ít ra cuõng laøm moät vieân thuoác boå ñeå cho ngöôøi bôùt khoå.” Coù lôøi nguyeän nhö vaäy, neân toâi khoâng bao giôø nôõ ñeå cho ai khoå vì toâi, cho neân khi thaáy ñöôïc caùi hay toâi khoâng theå naøo giaáu ñöôïc, khoâng theå im laëng ñöôïc neân môùi môû khoaù daïy tu thieàn. Ñeå ngöøa vieäc ñieân coù theå xaûy ra, trong khoaù ñaàu toâi chæ choïn möôøi ngöôøi thoâi. Qua ba naêm thaáy khoâng coù ai ñieân, neân khoaù thöù hai toâi môû ra ba choã: Chaân Khoâng, Linh Quang (ôû Caùt Lôû - Vuõng Taøu), vaø Baùt-nhaõ treân nuùi, daønh cho beân Ni. Toâi daïy moät löôït ba nôi, qua ba naêm traû nôï xong thì toâi nghæ. Daïy ba nôi, ít ra cuõng ñöôïc saùu möôi ngöôøi hieåu, hoï noùi thay cho mình thì toâi nghæ. Vì vaäy toâi tuyeân boá daïy heát khoaù hai laø toâi nghæ. Nhöng khoâng bieát ñaây laø hoïa hay laø phöôùc, khoaù hai baét ñaàu naêm 1974, ñeán naêm 1975 môùi ñöôïc nöûa khoùa thì baát an. Maáy naêm tröôùc, khi tu treân nuùi thì coù thí chuû lo, nay phaûi töï tuùc thì ñaát nuùi khoâ caèn, laøm sao töï tuùc? Baây giôø phaûi laøm sao? - AØ, phaûi xuoáng nuùi. Thaày troø môùi daét nhau xuoáng nuùi laøm ruoäng laøm raãy. Ña soá trong chuùng ñaây khoâng bieát laøm ñaát, neân toâi phaûi ñöùng ra höôùng daãn laøm ruoäng laøm raãy cho coù aên. Vì hoaøn caûnh ñaõ lôõ  baøy ra toâi phaûi laøm sao cho troïn veïn ñeán nôi ñeán choán, toâi phaûi aên ôû coù thuûy coù chung cho troøn baûn nguyeän. Gaëp vieäc khoù khaên toâi khoâng ñaønh boû maëc, ai laøm gì thì laøm.

            Leõ ra toâi ñöôïc nghæ naêm 1976, nhöng ñeán baây giôø laø naêm 1992, möôøi maáy naêm qua roài toâi vaãn cöu mang buoâng khoâng ñöôïc. Vì buoâng ra thì chaéc raèng keû chaïy ngöôïc ngöôøi chaïy xuoâi, keû ñi Ñoâng ngöôøi ñi Taây, khoâng laøm sao ngoài moät choã ñeå yeân tu, cho neân toâi phaûi cöu mang. Taêng thì ôû Thöôøng Chieáu, ni thì vaøo Vieân Chieáu, cuoác raãy troàng khoai. Laàn löôït ngaøy qua ngaøy, vieäc laøm thaáy nhö laø thieät thoøi, nhöng nhôø cöïc khoå neân chö Taêng Ni luùc ñoù coù kinh nghieäm, trong vieäc tu haønh ít coù thoái boà-ñeà taâm. Gaàn ñaây ñöôïc nhaøn haï moät chuùt, ña soá ngöôøi tu hôi loâi thoâi, coù ñieàu gì buoàn hay khoù thì muoán khaên goùi ra ñi. Khi tröôùc nhôø caûnh khoù neân ai naáy luyeän ñöôïc yù chí chòu cöïc chòu khoå, khoâng coù naûn loøng, gaëp caûnh khoù khoâng thoái taâm, gaëp ñieàu gì buoàn cuõng coá gaéng cheát soáng vôùi con ñöôøng tu cuûa mình.

            Ñeán khi xuoáng nuùi, töùc naêm 1986, toâi thaàm nghó daïy theâm moät khoaù ñoä naêm möôi taêng roài nghæ laø ñuû traû nôï roài. Beân ni thì dö soá ñoù. Khi xöa chöông trình tu laø ba naêm, baây giôø keùo daøi töø 1986 ñeán nay (1992) laø saùu naêm, thôøi gian gaáp ñoâi. Vì ôû treân nuùi hoïc nhieàu haønh nhieàu maø lao ñoäng ít, coøn veà ñaây thì lao ñoäng nhieàu maø hoïc ít, haønh ít neân thôøi gian phaûi gaáp ñoâi. Nhö vaäy toâi mô öôùc beân taêng ñöôïc chöøng naêm möôi vò, coøn beân ni nhieàu laém laø moät traêm, maø nay beân taêng ñeán moät traêm vaø beân ni ñeán ba, boán traêm, toâi mong muoán moät maø thaønh hai thaønh ba. Theá thì neáu khoâng phaûi Tam Baûo gia hoä, laøm sao toâi laøm ñöôïc vieäc naøy.

      Nhö vaäy nhöõng ñieàu gì toâi mong muoán, Tam Baûo ñeàu cho toâi maõn nguyeän troäi gaáp maáy laàn ñieàu toâi öôùc muoán.

            Ngoaøi ra trong ñôøi tu, toâi coøn nhöõng sôû nguyeän nhoû nöõa cuõng ñöôïc thaønh töïu. Nhö khi hoïc kinh Phaät vaø hoïc Söû, toâi thaáy hieän taïi ôû beân Nam toâng thì Phaät giaùo Tích Lan laø roøng raëc nhaát vaø tieán boä hôn caùc nöôùc khaùc, ôû beân Baéc toâng thì Phaät giaùo Nhaät Baûn laø thònh haønh vaø vöõng vaøng hôn caû. Vì vaäy toâi mô öôùc coù cô hoäi ñöôïc qua AÁn Ñoä chieâm baùi nhöõng thaùnh tích cuûa Phaät, bieát roõ nôi ñöùc Phaät sanh ra, thaønh ñaïo vaø nhaäp Nieát-baøn, bieát roõ khoâng nghi ñeå höôùng daãn Taêng Ni sau naøy. Vaø toâi mô öôùc ñöôïc ñi Tích Lan vaø Nhaät Baûn ñeå hoïc hoûi nhöõng ñieàu hay cuûa caùc nöôùc ñoù. Theá laø ñeán naêm 1966, toâi ñöôïc ñi AÁn Ñoä hai möôi ngaøy, qua Tích Lan moät tuaàn, roài sau ñoù toâi qua Nhaät Baûn ôû ñöôïc hai möôi ngaøy... thaønh thöû nhöõng ñieàu toâi öôùc muoán ñeàu ñöôïc toaïi nguyeän. Neáu sau naøy toâi coù ñi vieáng theâm nôi naøy nôi khaùc ñoù laø quaù yù muoán cuûa toâi. Toâi luoân luoân ñöôïc phöôùc, muoán ít maø ñöôïc nhieàu. Baây giôø toâi chöa daùm nghó seõ ñi ñaâu vì toâi chöa nguyeän tröôùc, ñeán luùc ñoù thì seõ tuøy duyeân.

            Hieän giôø quí vò coù bieát toâi muoán caùi gì nöõa hay khoâng? Toâi khoâng muoán gì hôn laø laøm Ngöôøi Voâ Söï. Vì theá toâi giao heát moïi vieäc laïi cho quí vò keå töø ngaøy moàng hai Teát veà sau. Toâi laøm ngöôøi voâ söï, ñi ñaâu thì ñi, ôû ñaâu thì ôû, öng ñi thì ñi, öng veà thì veà, khoâng coù heïn tröôùc ngaøy naøo ñi ngaøy naøo veà, ñoät ngoät baát ngôø, cho coù töï do moät chuùt. Tæ duï nhö ñi töø thaát ñeán chaùnh ñieän, coù ngöôøi böng caùi khay ñi tröôùc, mình phaûi ñi ngay thaúng ñöôøng loái, khoâng daùm ñi quanh co, maát heát töï do. Neáu coù töï do, muoán ñi thì ñi, muoán gheù ñaâu thì gheù, meät ngoài xuoáng leà nghæ, khoûe ñöùng daäy ñi. Ñoù laø ñieàu toâi mô öôùc hieän giôø, mô öôùc ñöôïc laøm ngöôøi voâ söï thaûnh thôi, maø toâi chöa bieát laøm ñöôïc bao laâu. Thaät laø Tam Baûo ñaõ gia hoä toâi quaù nhieàu. Chính ngaøy xöa toâi khoâng tin ñöôïc giaùo lyù Ñaïi thöøa, nhöng baây giôø toâi laïi tin saâu hôn ai heát, toâi tin moät caùch chaéc chaén raèng: Giaùo lyù Ñaïi thöøa laø nhöõng hoøn ngoïc quí maø ngöôøi ta khoâng thaáy ñöôïc.

            Taïi sao toâi tin ñöôïc giaùo lyù Ñaïi thöøa? Taïi sao toâi tin ñöôïc Thieàn toâng?

            Sau khi nhaän hieåu roài, toâi môùi caûm thoâng ñöôïc choã ñöùc Phaät ngoài döôùi coäi boà-ñeà. Tröôùc kia Ngaøi ñaõ töøng ñi hoïc vôùi nhöõng tu só noåi tieáng ñöông thôøi ñaõ chöùng ñaïo quaû. Tuy nhieân, khi hoïc Ngaøi thaáy choã sôû ñaéc cuûa nhöõng vò ñoù chöa thoûa maõn sôû nguyeän cuûa Ngaøi, töùc laø chöa coù giaûi thoaùt sanh töû. Vì theá Ngaøi boû ñi, cuoái cuøng Ngaøi ngoài toïa thieàn döôùi coäi boà-ñeà. Toaï thieàn töùc laø loùng laëng noäi taâm, nghóa laø taâm khoâng coøn xao ñoäng, khoâng coøn daáy nieäm thì môùi ñöôïc ñònh. Töø khi Ngaøi toïa thieàn ñöôïc ñònh roài, boãng döng ñeâm muøng taùm thaùng chaïp Ngaøi giaùc ngoä. Giaùc ngoä töùc laø thaáy roõ ñöôïc manh moái naøo khieán con ngöôøi phaûi ñi vaøo ñöôøng sanh töû, vaø laøm caùch gì caét ñöùt ñöôïc doøng sanh töû ñeå giaûi thoaùt, goïi laø giaûi thoaùt sanh töû. Thaáy roõ raøng khoâng coøn nghi ngôø, vaø thaáy luoân caû nhöõng gì gaàn xa nhoû lôùn Ngaøi ñeàu thaáy heát bieát heát. Ngaøi tuyeân boá raèng: Ngaøi giaùc ngoä thaønh ñaïo laø töï Ngaøi phaùt ra chôù khoâng coù ai daïy, cho neân Ngaøi noùi Ngaøi hoïc ñaïo khoâng coù thaày. Noùi hoïc ñaïo khoâng thaày, thaät khoù hieåu quaù, ngöôøi ta hoïc coù thaày, taïi sao Ngaøi hoïc khoâng thaày? Nhöng chính söï thaät laø Ngaøi hoïc ñaïo khoâng thaày, chæ taâm Ngaøi an ñònh roài trí tueä phaùt saùng. Töø choã ñoù toâi nhôù laïi trong khi toâi ñang loanh quanh laån quaån khoâng ai khai saùng giuøm toâi, roài töï toâi raùng ngoài thieàn, taâm toâi ñöôïc phaàn naøo yeân tónh, töï noù saùng ra. Nhö vaäy toâi tu coù thaày khoâng? Cuõng khoâng coù thaày. Toâi môùi thaáy roõ choã ñöùc Phaät giaùc ngoä khoâng thaày, maø mình baây giôø cuõng töï saùng leân ñöôïc. Vì theá toâi tin ñöôïc kinh ñieån Ñaïi thöøa, kinh ñieån Ñaïi thöøa luoân luoân noùi raèng: taát caû chuùng ta ñeàu coù taùnh giaùc, töùc laø Phaät taùnh. Taùnh giaùc ñoù ñang bò voâ minh che phuû, neáu maøn voâ minh thöa moûng thì taùnh giaùc hieän ra. Neáu khoâng coù taùnh giaùc thì laøm sao ngoä? Neáu khoâng coù taùnh giaùc thì laøm sao boãng döng saùng ñöôïc leõ ñoù. Trong nhaø Thieàn goïi ñoù laø voâ sö trí, töùc laø trí khoâng coù thaày. Hieåu ñöôïc voâ sö trí hay laø taùnh giaùc roài thì thaáy taát caû kinh ñieån Ñaïi thöøa ñeàu chæ caùi ñoù, bao nhieâu kinh ñieån Ñaïi thöøa cuõng ñeàu xoay quanh troïng taâm ñoù. Cho neân trong kinh thöôøng noùi: nhaát thaät töôùng aán, töùc laø chæ coù taâm theå chaân thaät laø duy nhaát, nhö trong kinh Phaùp Hoa noùi: Chæ coù moät Phaät thöøa, neáu noùi coù hai coù ba laø khoâng ñuùng. Theá neân neáu chuùng ta nhaän ñöôïc leõ ñoù roài thì ñoïc bao nhieâu kinh ñieån Ñaïi thöøa chuùng ta ñeàu thaáy truøng hôïp khoâng sai khaùc. Roài töø ñoù toâi môùi tin saâu kinh ñieån Ñaïi thöøa vaø toâi thaáy thaät laø hay ñaùo ñeå, toâi môùi ñem kinh ñieån Ñaïi thöøa ra giaûng daïy. Thaät ra khi xöa toâi hoïc toâi khoâng tin, thì laøm sao toâi hieåu, neáu hieåu ñöôïc töùc toâi ñaõ tin roài.

            Nhö vaäy kinh Ñaïi thöøa toâi khoâng hieåu, thieàn toâi cuõng khoâng bieát nhöng toâi coá gaéng tu coá gaéng hoïc, roài töï noù saùng ra ñöôïc, hieåu ñöôïc kinh, bieát ñöôïc thieàn, taát caû ñeàu do taâm yeân tònh roài noù phaùt ra. Neáu khoâng coù trí voâ sö laøm gì coù ñöôïc ñieàu ñoù. Nhö vaäy chuùng ta môùi hieåu ñöôïc ñöùc Phaät ngoài yeân tònh, Ngaøi giaùc ngoä. Hieåu ñöôïc ñieàu ñoù roài thì moïi vieäc chung quanh mình hieåu heát khoâng coøn nghi ngôø.

            Giaùo lyù Ñaïi thöøa ngaøy xöa khoâng hieåu maø ngaøy nay chuùng toâi hieåu ñöôïc, cuõng khoâng phaûi laø do thaày daïy. Neáu thaày daïy thì khi xöa toâi hieåu toâi tin roài, maø khi xöa toâi khoâng tin, töùc laø thaày daïy cuõng daïy vaên töïï thoâi, coøn choã thaät toâi cuõng chöa nhaän ñöôïc. Sau naøy qua kinh nghieäm baûn thaân, qua caùi thaáy ñöôïc, caùi nhaän ñöôïc nôi mình, toâi môùi tin ñöôïc kinh ñieån Ñaïi thöøa. Qua kinh nghieäm baûn thaân toâi môùi tin ñöùc Phaät ngoài döôùi coäi boà-ñeà thaønh Phaät. Toâi tin ñöôïc ñieàu ñoù thaät laø roõ raøng khoâng coøn nghi ngôø gì nöõa. Cho neân sau naøy toâi giaûng kinh toâi cöôøi hoaøi vì toâi thaáy hay quaù, thaät laø thích thuù. Khi xöa toâi coù laøm baøi thô “Ngöôøi muø”, (raát tieác laø toâi ñaõ queân) taû hoaøn caûnh ngöôøi quôø quaïng ñuïng taám vaùch naøy, ñuïng taám vaùch kia, u ñaàu xeå traùn maø khoâng bieát ñöôøng ra, vì khoâng thaáy ñöôøng. Khi mình thaáy ñöôïc roài, thaät laø möøng, môùi thaáy Phaät phaùp thaät laø hay ñaùo ñeå vaø chuùng ta laø ñaïi phöôùc ñöùc môùi ñöôïc ôû trong nhaø Phaät phaùp. Nhöõng ñieàu Phaät noùi laø moät leõ thaät, khoâng coù choã naøo laø khoâng thaät, nhöng vì mình khoâng bieát neân môùi nghi ngôø. Thí duï kinh noùi: taát caû chuùng sanh ñeàu coù Phaät taùnh, thì quí vò coù nghi ngôø khoâng? Mình thaáy Phaät taùnh bao giôø ñaâu, noùi mình coù maø mình khoâng thaáy cuõng nhö khoâng coù. Nhöng khi coù tu roài, chuùng ta môùi thaáy roõ raøng mình coù, cho neân môùi phaùt ra, neáu khoâng coù laøm sao phaùt ra? Theá roài toâi tin lôøi Phaät noùi taát caû chuùng sanh ñeàu seõ thaønh Phaät. Taïi sao toâi daùm khaúng ñònh nhö vaäy? Vì ñöùc Phaät cuõng laø chuùng sanh.

            Khi xöa toâi hoïc kinh ñieån Ñaïi thöøa noùi ñöùc Phaät möôøi chín tuoåi xuaát gia toâi chaáp nhaän. Kinh Nguyeân thuûy noùi ñöùc Phaät hai möôi chín tuoåi xuaát gia toâi khoâng ñoàng yù, vì sao? Vì Ngaøi ôû trong cung laâu quaù, höôûng duïc laïc raát nhieàu, thaáy Ngaøi sao taàm thöôøng quaù maø ñi xuaát gia mau thaønh Phaät, neân toâi khoâng chaáp nhaän. Nhöng baây giôø toâi laïi khen Ngaøi. Hai möôi chín tuoåi xuaát gia töùc laø hôïp lyù, Ngaøi coù ñeán maáy ngöôøi con. Taïi sao toâi khen Ngaøi? Vì Ngaøi laø con ngöôøi, khi coøn ôû trong caûnh theá gian Ngaøi cuõng nhö moïi ngöôøi theá gian khoâng hôn khoâng keùm, Ngaøi cuõng höôûng duïc laïc, coù nhieàu vôï coù nhieàu con. Môùi nhìn qua thaáy Ngaøi soáng heát söùc laø taàm thöôøng. Nhöng chính töø caùi taàm thöôøng ñoù Ngaøi tu Ngaøi giaùc ngoä. Töø moät con ngöôøi raát laø bình thöôøng nhö chuùng ta, Ngaøi giaùc ngoä vaø thaønh Phaät, cuõng nhö maàm sen ôû döôùi buøn, troài leân thaønh moät ñoùa hoa neân luoân luoân ñeå Ngaøi ngöï treân toøa sen laø heát söùc hôïp lyù. Töø moät con ngöôøi nhö chuùng ta, Ngaøi tu thaønh Phaät thì chuùng ta hieän giôø cuõng laø nhöõng con ngöôøi taàm thöôøng neáu chuùng ta raùng tu nhö Ngaøi thì nhaát ñònh cuõng thaønh. Neáu ñöùc Phaät töø treân trôøi rôi xuoáng, thanh tònh saùng suoát hôn taát caû thieân haï, thì chuùng ta môùi voâ phaàn.

            Ñöùc Phaät laø con ngöôøi ban ñaàu raát laø bình thöôøng, nhöng vì coù Phaät taùnh, Ngaøi kheùo deïp tröø voâ minh ñeå Phaät taùnh saùng ra thì Ngaøi thaønh Phaät. Chuùng ta cuõng coù Phaät taùnh, tuy ôû trong caûnh phaøm tuïc, nhöng neáu bieát tu thì chuùng ta cuõng giaùc ngoä, ñieàu ñoù khoâng nghi ngôø. Vì chuùng ta coù saün taùnh giaùc neân khui truùng choã thì noù phaùt saùng ra. Neáu khoâng coù saün taùnh giaùc, khui maáy cuõng khoâng saùng noåi. Vì coù saün taùnh giaùc, neân ai kheùo tu thì cuõng coù theå giaùc ngoä ñöôïc; nhìn laïi kinh ñieån Ñaïi thöøa, toâi thaáy ñieàu naøy raát laø roõ raøng.

            Tuy nhieân trong kinh A-haøm ñöùc Phaät noùi raèng ngaøi Ñeà-baø-ñaït-ña khoâng coù moät chuùt thieän cho neân nhaát ñònh phaûi ñoïa ñòa nguïc. Roài sau naøy toâi cuõng ñoïc kinh A-haøm trong moät baøi ñöùc Phaät noùi raèng: Ñeàø-baø-ñaït-ña tuy baây giôø ñoïa ñòa nguïc nhöng sau naøy seõ heát nghieäp chöôùng, ñöôïc tu, roài cuõng seõ ñöôïc chöùng quaû thaønh Phaät. Theá neân chuùng ta thaáy moät ngöôøi laøm toäi loãi tuy raèng hieän taïi raát khoå, nhöng vì coù saün haït gioáng laønh neân sau khi traû heát nghieäp, cuõng coù duyeân trôû laïi tu, roài seõ thaønh Phaät. Vì vaäy baây giôø toâi côûi môû hôn khi xöa nhieàu. Khi xöa ai tu nöûa chöøng roài ra ñôøi, toâi gheùt laém vì khoâng laøm ñeán nôi ñeán choán uoång moät ñôøi tu. Nhöng baây giôø toâi laïi caûm thoâng, vì khi ra ñôøi traû heát nghieäp, hoï trôû laïi tu nöõa, roài coù ngaøy cuõng thaønh Phaät, tuy hôi muoän hôi laâu moät chuùt. Chæ caàn cho hoï tu, hoï caàn xuaát gia thoï giôùi thì cho xuaát gia thoï giôùi. Neáu bò traàn duyeân troùi buoäc thì hoï trôû laïi ñôøi. Neáu giaãy giuïa thoaùt khoûi thì hoï trôû laïi tu. Hoät gioáng gieo roài thì khoâng coù maát, Phaät daïy raát roõ nhö vaäy.

            Qua nhöõng ñieàu toâi vöøa keå, quí vò thaáy nhöõng öôùc nguyeän cuûa toâi ñeàu thaønh töïu maø thaønh gaáp boäi phaàn. Nhö vaäy Tam Baûo ñaõ gia hoä vaø öu ñaõi toâi toái ña. Toâi tin saâu raèng Tam Baûo khoâng bao giôø boû nhöõng ngöôøi quyeát chí tu haønh. Toâi thöôøng noùi vôùi chö Taêng: Chæ sôï khoâng tu chôù ñöøng lo Tam Baûo khoâng gia hoä mình. Trong kinh thöôøng noùi: Chuùng sanh boû Phaät, chôù Phaät khoâng boû chuùng sanh. Vì chuùng ta khoâng chòu tu neân boû Phaät, chôù Phaät khoâng luùc naøo boû chuùng ta. Chuùng ta tin saâu Tam Baûo, roài taát caû Phaät söï seõ ñöôïc vieân maõn. Nhöõng ngöôøi khoâng coù loøng tin môùi bò Tam Baûo boû rôi. Chöõ “tin” ôû ñaây laø do mình nhaän chaân ñöôïc leõ thaät roài mình tin, chôù khoâng phaûi tin baèng caùch cuùng laïy roài Tam Baûo gia hoä. Chuùng ta coù nhieät tình ñoái vôùi ñaïo, chuùng ta coù nhieät tình treân ñöôøng tu haønh thì chuùng ta seõ ñöôïc Tam Baûo gia hoä chôù khoâng coù boû soùt.

            Ñeán nhöõng caùi khoù cuûa toâi trong khi laøm Phaät söï.

            Khoùa thöù nhaát ôû Chaân Khoâng chuùng toâi coù ñöôïc möôøi taêng sinh, con soá khieâm nhöôøng nhö vaäy töôûng ñaâu daïy troïn ba naêm ít ra cuõng ñöôïc ñuû möôøi ngöôøi. Khoâng ngôø daïy môùi coù ba thaùng thì coù ba vò: Thieän AÁn, Thieän Naêng vaø Thoâng Laïc ruû nhau ra ñi. Roài ñeán Ñaéc Huyeàn cuõng baét chöôùc chaïy theo. Khoùa hoïc möôøi ngöôøi môùi coù ba thaùng maø ruùt ñi heát boán ngöôøi, neáu khoâng coù can ñaûm thì cuõng maát tinh thaàn nhieàu laém. Tuy nhieân toâi ñaõ hoïc ñöôïc ôû Hoøa thöôïng Vieän tröôûng Thaày toâi, Ngaøi noùi: Toâi daïy lôùp hoïc ba möôi, boán möôi ngöôøi, duø lôùp hoïc coøn moät, hai ngöôøi, toâi cuõng daïy. Theo göông ñoù, toâi noùi coøn maáy chuù toâi daïy maáy chuù, nhaát ñònh maõn ba naêm môùi thoâi. Keá moät, hai tuaàn sau Ñaéc Huyeàn trôû veà saùm hoái, ñeán Thieän Naêng vaøi ba thaùng sau cuõng veà saùm hoái. Boán ngöôøi ra ñi thì hai ngöôøi trôû veà, coøn hai ngöôøi thì ñi luoân, moät ngöôøi veà Traûng Baøng tu, moät ngöôøi thì ra ñôøi coù hai, ba ñöùa con. Quí vò thaáy laøm Phaät söï ñaâu phaûi luùc naøo cuõng ñeàu nhö nguyeän, coù nhöõng truïc traëc maø mình phaûi laäp chí, phaûi cöông quyeát laøm ñeán nôi cho troøn.

            Khoùa hoïc thöù hai thì coù nhöõng khoù khaên ôû noäi boä. Cuoäc soáng ñang lænh kænh baát oån, Taêng Ni sinh phaûi lo töï tuùc thì Ñònh Hueä baát thaàn kieám chuyeän ruùt lui laøm roän cho toâi. Ñeán chuyeán choùt naøy, naêm ngoaùi ñaây Nhö Thuûy laøm roái ren moät luùc. Nhö vaäy caùi gì thaønh coâng ñaâu phaûi coù moät chieàu, coù nhöõng truïc traëc beân trong chôù khoâng phaûi luùc naøo cuõng xuoâi thuaän. Ñoù laø ba chaëng khoù trong noäi boä maø toâi phaûi traûi qua.

     Song chuû tröông cuûa toâi laø ñònh laøm vieäc gì thì phaûi laøm ñeán nôi ñeán choán, khi naøo xong môùi thoâi. Gaëp khoù khaên toâi laïi cöông quyeát phaûi duy trì, toâi phaûi traûi thaân ra lo. Khi naøo thaáy deã toâi môùi buoâng, buoâng maø vaãn tu ñöôïc, toâi khoâng ngaïi, toâi daùm buoâng. Vì vaäy maø qua nhöõng caùi khoù.

            Coøn coù caùi khoù cuûa ngoaïi caûnh. Thieàn vieän ôû treân nuùi nhôø quí Phaät töû uûng hoä neân taêng sinh laøm coâng taùc moãi ngaøy hai tieáng ñoàng hoà töôïng tröng thoâi cho coù söùc khoûe, chôù khoâng ñaët thaønh vaán ñeà töï tuùc. Trong baûn Thanh qui  ban ñaàu, toâi noùi chuû tröông cuûa chuùng toâi laø nhôø Phaät töû giuùp ñôõ ñeå cho Taêng Ni tu haønh chôù khoâng coù laøm kinh teá töï tuùc. Nhöng roài hoaøn caûnh ñoåi thay, töùc nhieân Thanh qui cuõng phaûi ñoåi thay. Taêng Ni khoâng theå troâng caäy vaøo Phaät töû nöõa, maø phaûi chuyeån qua töï tuùc, ñoù laø vaán ñeà cay ñaéng chôù khoâng phaûi ñôn giaûn. Laøm sao nuoâi döôõng ñöôïc tinh thaàn haêng haùi tu, haêng haùi lao ñoäng cuûa Taêng Ni? Cho neân luùc ñoù toâi môùi cho hoï duøng nhöõng baøi ca baøi haùt ôû ngoaøi ñoàng ñeå hoï ñôõ buoàn, neáu baét laøm vieäc cöïc quaù chai tay roài ai cuõng chaùn. Vì vaäy coù nhieàu ngöôøi noùi toâi sao deã quaù, Thieàn vieän gì maø ca haùt om soøm. Neáu baét Taêng Ni ñi cuoác caû ngaøy maø khoâng cho vui moät chuùt thì laøm sao laøm noåi, nhöng ca haùt nhöõng baøi ñaïo lyù chôù khoâng phaûi noùi vieäc taàm thöôøng theá gian. Baây giôø thì toâi caám ca haùt, vì hieän nay phöông tieän soáng cuõng töông ñoái ñuû, Taêng Ni laøm cuõng vöøa phaûi, khoâng coù cöïc laém thì ñaâu caàn vui, vöøa laøm vöøa tu trong yeân laëng, ñaâu caàn gì phaûi ca haùt.

            Ñôøi tu cuûa toâi coù nhöõng caùi deã nhöng cuõng gaëp nhöõng caùi khoù. Trong caùi khoù thaät ra toâi khoâng tính toaùn cuõng khoâng suy nghó phaûi laøm sao, toâi chæ aâm thaàm xin Tam Baûo gia hoä. Ai laøm gì noùi gì, toâi cöù laëng thinh maø chòu chôø Tam Baûo gia hoä, roài caùi toát ñeïp seõ ñeán, toâi khoâng coù phaûn öùng ñeå choáng choïi gì heát. Ñieàu quan troïng cuûa ngöôøi tu khoâng phaûi ôû choã khoân lanh xaûo traù, maø ôû choã chaân thaät bieát tu. Chuùng ta khoân trong ñaïo ñöùc chôù khoâng neân khoân trong möu meïo theá gian. Theá neân toâi mong raèng taát caû quí vò  coá gaéng taäp laøm sao giöõ ñöôïc tö caùch moät ngöôøi tu laø moät ngöôøi chaân thaät. Trong kinh Duy-ma-caät coù caâu: “tröïc taâm thò ñaïo traøng” nghóa laø taâm ngay thaúng laø ñaïo traøng. Ñöøng nghó raèng mình phaûi duøng nhieàu xaûo thuaät ñeå coù phöông tieän, coù tieàn, hay ñeå thu huùt nhaân taâm, chæ caàn mình chaân thaønh ñoái vôùi taát caû Taêng Ni  vaø Phaät töû. Toâi thöôøng noùi vôùi loøng chaân thaønh: “Toâi laø keû nôï cuûa Taêng Ni, nhöng ai ñoøi thì toâi traû, ai chöa ñoøi thì toâi heïn.” Bôûi söùc mình höõu haïn, traû nôï moät löôït khoâng kham, ai ñoøi sôùm thì traû sôùm, ai chöa ñoøi thì ñeå  daønh ñoù seõ traû sau. Toâi thaáy toâi laø keû nôï, chôùù khoâng phaûi laø ngöôøi ban ôn ban phuùc cho ai heát. Maéc nôï, boån phaän toâi phaûi traû, toâi khoâng nghó toâi  ban ôn cho ngöôøi naøy, giuùp ñôõ ngöôøi kia roài baét hoï nhôù ôn toâi. Toâi noùi nhö vaäy vôùi taát caû loøng chaân thaønh cuûa toâi. Vaø nhaân loøng chaân thaønh ñoù Taêng Ni caûm thoâng vaø thöông meán toâi, chôù toâi khoâng coù xaûo thuaät rieâng ñeå thu huùt ngöôøi. Ai tôùi cuõng vaäy, ñaïo lyù theá naøo toâi noùi theá aáy, khoâng coù yù rieâng tö hoaëc doã daønh rieâng ai.

            Thaønh thaät maø noùi, toâi laø moät ngöôøi khoù. Vì sao? Vì toâi ñaët traùch nhieäm cho toâi quaù naëng. Toâi laøm haøng raøo phía sau Thieàn vieän, coù nhieàu vò mæa mai noùi: toâi giöõ maáy oâng thaày coøn hôn laø giöõ con gaùi nöõa. Toâi ñaët traïm phía tröôùc taïi nhaø khaùch, coù thaày Tri khaùch troâng coi, neáu coù ai ñi ra thì baùo caùo. ÔÛ phía sau coù cöûa haäu ñeå ra ruoäng, cöûa coù chìa khoùa do Truï trì hay Tri söï giöõ khoâng cho lôi loûng. Chung quanh chuøa moät beân coù raøo, moät beân coù caùc baø xuaát gia lôùn tuoåi, neáu coù ai trong Thieàn vieän ñi loâng boâng bò caùc baø baùo caùo. Nhö vaäy toâi boá trí ñaâu ñoù nghieâm maät, neáu coù ñieàu gì toâi lieàn bieát khoâng giaáu gieám toâi ñöôïc.

            Taïi sao toâi phaûi khoù? Taïi vì toâi ôû nhieàu chuøa, nhieàu tröôøng Phaät hoïc, toâi thaáy, toâi bieát. Coù nhieàu ngöôøi phaùt taâm tu raát toát, nhöng khi vaøo chuøa gaëp hoaøn caûnh khoâng thuaän lôïi, hoï nhieãm  laàn laàn roài trôû thaønh xaáu! Loãi ñoù taïi ai? Coù phaûi taïi ngöôøi höôùng daãn khoâng kheùo baûo hoä ñeå cho hoï phaûi thoái taâm? Vì vaäy toâi ñaët traùch nhieääm laø toâi phaûi baûo hoä, neáu ai coøn ôû vôùi toâi ngaøy naøo laø toâi phaûi baûo hoä hoï ngaøy aáy. Duø tu khoâng ñöôïc giaûi thoaùt ngay trong hieän taïi, ít ra hoï cuõng laø moät vò taêng thanh tònh coù ñöùc haïnh, ñoù laø boån phaän cuûa toâi. Khi naøo hoï ra ngoaøi taàm tay toâi thì toâi heát boån phaän. Thaønh ra coù nhieàu vò ôû ñaây cuõng hôi buoàn, sao maø ñi ñaâu cuõng bò raày hoaøi! Caùi khoù cuûa toâi laø do traùch nhieäm, do boån phaän cuûa toâi phaûi laøm nhö vaäy. Neáu quí vò ra khoûi ñaây roài thoâi, laøm gì thì laøm toâi khoâng coù noùi gì heát, vì noù quaù taàm tay cuûa toâi.

            Chö Taêng ôû ñaây giaû söû nhö tu khoâng coù tieán moät traêm phaàn traêm nhö yù mình muoán, chæ ñöôïc chöøng hai möôi, ba möôi phaàn traêm thoâi, toâi cuõng baûo ñaûm raèng maáy chuù cuõng seõ laø taêng só toát xöùng ñaùng. Neáu caùc chuù boû ñaây ra ñi thì coù theå töôûng töôïng raèng mình seõ ñöôïc moät traêm phaàn traêm, nhöng thaät ra toâi chöa daùm tin ñieàu ñoù, coù theå ñöôïc maø cuõng coù theå saåy chaân baát cöù luùc naøo, vì beân ngoaøi trôn trôït laém, coù ñuû ñieàu kieän ñeå cho mình saåy chaân. Vì theá ôû ñaây coù ai xin ñi, neáu toâi khuyeân ñöøng ñi thì ngaïi ngöôøi khaùc hieåu laàm raèng toâi lôïi duïng giöõ chuùng cho ñoâng ñeå Phaät töû cuùng döôøng nhieàu, neân ai xin ñi thì toâi saün saøng cho, nhöng ñeán thì khoù.Vì sao toâi laïi ñaët nhö vaäy? Vì toâi caûm thoâng vôùi ñöùc Phaät. Khi Phaät noùi kinh Phaùp Hoa, roài coù naêm traêm vò Tyø-kheo thoái tòch, Phaät baûo: Thoâi hoät leùp gioù bay, coøn laïi hoät chaéc. Coù choã khaùc Phaät noùi: ‘‘Thaø moät ngaøy hoaøn tuïc caû naêm traêm vò taêng, coøn hôn laø ôû trong ñaïo maø phaù giôùi.” Nhö vaäy Phaät chaáp nhaän cho ra ñôøi chôù khoâng muoán mình ôû trong ñaïo maø hö hoûng. Cuõng theá nhöõng vò ñeán vôùi toâi thì raát khoù, phaûi coù ñieàu kieän toâi môùi nhaän, nhöng khi khoâng muoán ôû thì toâi saün saøng cho ñi chôù khoâng coù naên næ. Coù nhieàu chuù töø bi hôn toâi, thaáy huynh ñeä muoán ñi thì theo khuyeân lôn, coøn toâi thì gaät ñaàu cho ñi. Nhö vaäy ngöôøi lôùn töø bi hôn hay ngöôøi nhoû töø bi hôn? Môùi nhìn hình nhö ngöôøi nhoû töø bi hôn vì naên næ khuyeân lôn ñöøng ñi. Coøn toâi khi thaáy moät ngöôøi khoâng muoán ôû, mình coá khuyeân, hoï coù ôû laïi cuõng khoâng ñöôïc vui, neáu hoï laøm ñieàu gì sai mình raày, hoï noùi:    “toâi khoâng muoán ôû, taïi quí vò xuùi giuïc hay baét buoäc toâi ôû”, cho neân mình raày khoâng ñöôïc. Coøn ngöôøi phaùt nguyeän ôû ñeå tu thì mình coù boån phaän baûo veä hoï kyø cuøng ñeán nôi ñeán choán.

            Nhö vaäy quí vò môùi thaáy ngöôøi lôùn laø ngöôøi mang moät troïng traùch naëng neà ñoái vôùi ngöôøi nhoû, troïng traùch ñoù mình töï thaáy töï ñaët ra chôù khoâng coù ai baét buoäc. Töï toâi thaáy mình ñaõ tu thì mình phaûi lo cho nhöõng ngöôøi tu, mình ñaõ bieát thì phaûi giuùp cho nhöõng ngöôøi chöa bieát, mình thaáy caùi hay thì noùi cho ngöôøi ta cuøng thaáy. Nhö vaäy treân ñöôøng ñaïo chuùng ta cuøng dìu daét nhau, chôù khoâng theå aâm thaàm höôûng caùi vui rieâng maø khoâng chia sôùt cho ngöôøi. Laäp tröôøng cuûa toâi laø roõ raøng nhö  vaäy, nghóa laø muoán laøm sao cho taát caû ñeàu ñöôïc an oån vui töôi.

            Ñöùc Phaät laø baäc Ñaïo sö töùc laø ngöôøi thaày daãn ñöôøng, bieát ñöôøng vaø ñi tröôùc, chôù khoâng bao giôø thaày daãn ñöôøng laïi ñi sau. Baây giôø quí vò caûm thoâng cho toâi, khi coøn ôû treân Chaân Khoâng, toâi höùa daïy xong khoùa thöù nhì töø naêm 1974 ñeán naêm 1976, thì toâi seõ nghæ ñeå chuyeân tu, vì toâi thaáy nhöng toâi chöa haønh ñeán nôi ñeán choán. Toâi ñònh nghæ ñeå toâi haønh. Nhöng duyeân khoâng cho pheùp toâi nghæ, neân toâi tieáp tuïc daïy cho ñeán ngaøy nay, thì treân ñaàu toâi khoâng coøn sôïi toùc ñen naøo, laïi theâm beänh hoaïn. Nhö vaäy ngang ñaây toâi nghæ coù vöøa chöa? - Vöøa quaù roài! Toâi nghæ khoâng phaûi ñeå nhaøn haï thaûnh thôi, maø chính laø ñeå laøm vieäc khaùc. Toâi nghæ vieäc giaûng daïy giaùo hoùa Taêng Ni baèng ngoân ngöõ vaên töï, nhöng toâi phaûi laøm nhöõng vieäc baèng haønh ñoäng vaø tö caùch. Nhöõng ngaøy nghæ cuûa toâi laø nhöõng ngaøy chuyeân tu, toâi phaûi caém ñaàu laøm vieäc ñoù ñeå ít ra khi nhaém maét toâi ñöôïc töï chuû naêm baûy möôi phaàn traêm, neáu chöa ñöôïc hoaøn toaøn. Toâi khoâng theå chæ noùi cho hay roài töï maõn, maø phaûi laøm cho ñöôïc nhöõng gì toâi noùi. Ñoù laø traùch nhieäm cuûa ngöôøi daãn ñöôøng, daãn ñöôøng laø phaûi ñi tröôùc. Toâi khuyeân quí vò tu maø toâi khoâng tu thì laøm sao? Nhöõng gì toâi thaáy toâi ñaõ noùi heát ñeå quí vò öùng duïng tu. Baây giôø toâi phaûi thöïc haønh ñöôïc, ñeå thaáy raèng nhöõng ñieàu toâi noùi laø leõ thaät, neáu quí vò öùng duïng nhö vaäy thì seõ coù lôïi ích lôùn. Ñaây laø ñieàu thieát yeáu chuùng toâi caàn phaûi neâu leân cho quí vò thaáy roõ.

            Treân ñöôøng tu thôøi gian raát laø quí baùu, neáu toâi coøn soáng theâm naêm baûy naêm nöõa, thôøi gian ñoù toâi öùng duïng thöïc haønh. Khi chöa thaáy ñöôøng thì coâng phu mình ñi cöù loanh quanh laån quaån vì khoâng bieát ñaâu laø muïc ñích. Neáu thaáy ñöôøng roài thì coâng phu cuûa mình duø khoâng tôùi ñích ít ra cuõng tieán ñöôïc khaù daøi. Theá neân khi toâi buoâng moïi vieäc coi nhö toâi thaûnh thôi, nhöng thaät ra muoán laøm ngöôøi voâ söï khoâng phaûi laø deã, laøm ngöôøi ña söï thaáy khoù maø deã, laøm ngöôøi voâ söï môùi thaät laø khoù. Vì vaäy toâi mong raèng thôøi gian toâi laøm ngöôøi voâ söï, quí vò ñöøng mang nhöõng ñieàu ña söï ñeán thöa kieän khieáu naïi hay than van: Töø ngaøy Thaày ñi, Thieàn vieän chuùng con bô vô ñoùi thieáu v.v... Quí vò phaûi gan daï chòu ñöïng ñeå cho toâi ñöôïc voâ söï, thì coù lôïi cho toâi maø cuõng coù lôïi cho quí vò, ñöøng níu keùo laøm maát thì giôø cuûa toâi voâ ích. Toâi buoâng laø buoâng döùt khoaùt chôù khoâng coù buoâng nöûa chöøng, níu keùo toâi chæ theâm nhoïc nhaèn thoâi, khoâng coù lôïi gì cho caû hai beân. Ñoù laø yù toâi muoán nhaéc nhôû trong ñeâm hoâm nay.

            Ñaây laø buoåi Taát nieân choùt toâi döï taïi Thieàn vieän Thöôøng Chieáu. Töø ñaây veà sau toâi khoâng coù döï nöõa, duø coù maët ôû ñaây toâi cuõng im laëng, voâ söï maø! Toâi chæ mong sao thôøi gian laøm ngöôøi voâ söï cuûa toâi keùo daøi moät chuùt ñeå toâi ñuû thôøi giôø laøm ñöôïc kha khaù. Tröôùc khi im laëng, toâi mong raèng taát caû quí vò bieát roõ yù vaø vieäc laøm cuûa toâi töø thuûy chí chung nhö theá naøo, quí vò ruùt kinh nghieäm vaø caûm thoâng ñeå cho toâi ñöôïc yeân maø laøm moät vieäc raát caàøn thieát cho ñôøi tu cuûa toâi.

            Khi trao gaùnh naëng laïi cho quí vò laõnh ñaïo caùc Thieàn vieän, ñieàu mong moûi duy nhaát cuûa toâi laø taát caû chuùng ta ñeàu thaønh thaät lo cho Phaät phaùp, vaø chaân thaønh thöông nhöõng ngöôøi sau chuùng ta, ñaët mình laø keû coù traùch nhieäm coù boån phaän chôù khoâng phaûi mình laø ngöôøi ban ôn ban phuùc. Neáu coù ai khoâng nghó nhôù tôùi mình thì thoâi, bieát ôn hay khoâng cuõng ñöôïc. Hoï ñi ngang mình khoâng chaøo cuõng thoâi, khoâng neân baét loãi laøm chi, cöù laøm heát boån phaän mình laø vui. Vì laø ngöôøi mang nôï, mình traû ñöôïc nôï laø khoeû thoâi, traû xong nôï laø yeân loøng mình. Mong raèng quí vò hieåu chuû tröông naøy cuûa toâi, vaø phaûi nhôù roõ khi laøm Phaät söï gaëp luùc khoù khaên chính laø luùc mình phaûi giöõ vöõng traùch nhieäm. Khi naøo deã, coù ngöôøi thay mình ñöôïc khi aáy môùi buoâng. Ñöøng thaáy khoù roài quaêng ñi, ñoù laø ngöôøi voâ traùch nhieäm. Haõy chaân thaønh lo cho ñaïo, quyeát chí tu thì khoù cuõng thaønh deã, phaûi coù thieän taâm thieän chí toái ña thì moïi vieäc ñeàu toát ñeïp.

            Nhöõng ñieàu hay dôû trong cuoäc soáng cuûa toâi, toâi ñaõ keå ra cho quí vò nghe, mong raèng taát caû haõy coá gaéng thöïc hieän ñöôïc nhöõng ñieàu hay vaø lôïi ích vôùi tinh thaàn traùch nhieäm vaø loøng chaân thaønh lo cho ñaïo phaùp.

]

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM