XUAÂN TRONG CÖÛA THIEÀN

TAÄP 4

H.T THÍCH THANH TÖØ

XUAÂN NHAÂM THAÂN NOÙI CHUYEÄN CON KHÆ

CHUÙC TEÁT PHAÄT TÖÛ (1992)

Ngaøy xuaân naêm nay coù hai yù nghóa, yù nghóa thöù nhaát laø chuùng toâi seõ ñem ñaïo lyù khuyeán khích nhaéc nhôû taát caû Phaät töû tinh taán tu haønh, yù nghóa thöù hai laø moät ngaøy Xuaân chuùng toâi taïm bieät taát caû quí Phaät töû, xem nhö laø trong nhöõng ngaøy Xuaân töø ñaây veà sau ít coù cô hoäi chuùng ta gaëp laïi. Khoâng phaûi toâi töø giaõ ñeå ñi theo Phaät maø ñeå toâi coù thì giôø tu, toâi noùi roõ ñeå nhieàu vò töôûng laàm laø toâi troái traêng. Töø khi khôûi söï daïy Taêng Ni cuõng nhö Phaät töû ñeán nay, moãi naêm chuùng toâi ñeàu döï nhöõng buoåi leã ñaàu Xuaân vaø coù nhöõng lôøi nhaéc nhôû quí Phaät töû, nhöng töø naêm naøy toâi khoâng tieáp tuïc nöõa neân xem nhö laø laàn Xuaân cuoái ñeå toâi vaø quí Phaät töû gaëp gôõ nhau. Laàn naøy toâi khoâng noùi nhieàu nhöng toâi tin raèng quí Phaät töû nhôù noù laø moät kyû nieäm sau cuøng, quí vò nhôù kyõ öùng duïng tu ñeå ñôøi tu haønh cuûa ngöôøi Phaät töû taïi gia coù keát quaû toát. Thoâng thöôøng moãi naêm toâi coù moät ñeà taøi Xuaân, naêm nay ñeà taøi Xuaân noùi veà con khæ, vì Nhaâm Thaân laø naêm con khæ. Con khæ coù nhöõng yù nghóa thaâm traàm trong ñaïo Phaät neân toâi duøng ñeà taøi naøy ñeå noùi chuyeän vôùi quí vò.

            Toâi seõ keå veà hai con khæ, moät trong kinh A-haøm vaø moät thuoäc veà caùc Thieàn sö. Tröôùc heát toâi noùi chuyeän con khæ trong kinh A-haøm. Ñöùc Phaät keå laïi theá naøy: Coù moät baày khæ khi ñi aên, con khæ chuùa luoân luoân keâu goïi caùc con khæ trong ñaøn phaûi theo ñaøn ñöøng ñi rieâng leû roài bò nguy hieåm. Nhöng coù moät con khæ do ñi theo ñaøn kieám aên khoâng ñöôïc nhieàu neân noù buoàn vaø nghó raèng: Thoâi mình taùch ñaøn ñi rieâng, bieát ñaâu kieám ñöôïc moài nhieàu, aên ngon hôn, theo ñaøn khoâng ñuû chia. Do ñoù noù taùch ñaøn ñi rieâng, noù ñi ñeán ñuùng choã thôï saên ñaët moài, moài thaät laø ngon nhöng beân caïnh coù maáy caây nhöïa laøm baãy. Con khæ thaáy moài, vì coøn nhoû chöa kinh nghieäm neân nhaûy vaøo chuïp moài. Tay thöù nhaát vöøa ñöa vaøo lieàn truùng baãy neân dính nhöïa, noù luùng tuùng laáy tay thöù hai gôõ (noùi tay chôù thaät laø hai chaân tröôùc), nhöng vöøa ñöa vaøo lieàn dính luoân, coøn laïi hai chaân sau, noù laáy chaân thöù ba quaøo cho troùc khoâng ngôø cuõng dính vaøo baãy, coøn chaân sau cuøng noù nghó laø coøn coù theå cöùu ñöôïc neân ñöa chaân ñaïp maïnh cho baãy rôùt ra, khoâng ngôø laïi dính saâu hôn nöõa. Boán chaân ñeàu dính vaøo baãy, chæ coøn hy voïng duøng mieäng gôõ neân noù haû mieäng caïp ñeå gôõ maáy caùi chaân, nhöng mieäng laïi dính luoân. Khoâng bieát laøm sao, chæ coøn coù caùi ñuoâi nguùc ngoaéc, noù vaän duïng heát söùc laáy ñuoâi giöït ra khoâng ngôø dính luoân caùi ñuoâi. Nhö vaäy saùu boä phaän cuûa con khæ ñeàu dính chaët vaøo baãy nhöïa, ngöôøi thôï saên ñeán coät chaân noù laïi quaûy veà. Ñoù laø ví duï, qua hôïp phaùp, Phaät daïy caùc thaày Tyø-kheo vaø Phaät töû phaûi kheùo tu saùu caên. Saùu boä phaän cuûa con khæ laø ví duï cho saùu caên cuûa chuùng ta: maét, tai, muõi, löôõi, thaân, vaø yù. Saùu caên neáu an truù trong phaïm vi cuûa noù töùc laø gioáng nhö con khæ theo baày khoâng bò nguy hieåm. Traùi laïi neáu saùu caên phoùng ra ngoaøi thì seõ bò nguy hieåm. Thí duï nhö maét vöøa thaáy saéc ñeïp, chaïy theo lieàn nhieãm tröôùc, ñeán tai thích tieáng hay, muõi thích muøi thôm, löôõi thích vò ngon, thaân thích xuùc chaïm, yù chaïy theo phaùp traàn. Saùu boä phaän ñoù ñuoåi theo saùu traàn goïi laø dính maéc, gioáng nhö con khæ dính heát saùu boä phaän vaøo baãy. Con khæ dính heát saùu boä phaän thì thôï saên coät noù quaûy veà, coøn chuùng ta saùu caên dính vôùi saùu traàn roài thì ma vöông seõ loâi chuùng ta ñi. Chuùng ta tu ñeå thaønh Phaät chôù khoâng phaûi tu ñeå thaønh ma, neáu ma loâi chuùng ta thì chuùng ta theo ai? - Theo ma! Nhöng ma laø gì? Ai cuõng töôûng ma coù nanh coù vuoát, maët maøy raèn ri nhöng khoâng phaûi, ma khoân laém, noù traù hình. Nhöõng gì ñeïp laøm cho chuùng ta bò loâi cuoán, ñoù laø ma, ñöøng töôûng laø ñeïp thaät. Nghe tieáng hay tai chuùng ta nhieãm, ñoù cuõng laø ma. Nhö vaäy saùu traàn haáp daãn loâi cuoán chuùng ta, ñoù laø saùu con ma, theo noù thì bò ma daãn. Traùi laïi saùu traàn duø ñeïp duø xaáu theá naøo chuùng ta cuõng khoâng maøng, khoâng dính, ñoù laø chuùng ta laøm chuû ñöôïc thì ma khoâng taøi naøo loâi keùo chuùng ta. Theá laø chuùng ta thoaùt ñöôïc ñöôøng ma, thoaùt ñöôøng ma laø ñi ñöôøng Phaät, laø tu theo Phaät. Nhö vaäy quí vò thaáy hai con ñöôøng, moät beân laø ma, moät beân laø Phaät, nhöng ñöôøng naøo deã ñi hôn? Thaønh thaät maø noùi thì ñöôøng ma haáp daãn quaù. Vì haáp daãn neân taát caû chuùng ta ai cuõng thích ñi ñöôøng ma, nghóa laø thaáy caùi gì ñeïp laø muoán ñöôïc, muoán ñöôïc töùc laø bò ma daãn, bò noù coät heát moät chaân, vì ñeå ñöôïc saéc ñeïp ñoù neân vieäc gì duø toäi loãi cuõng vaãn laøm, moïi ñieàu xaáu aùc theo ñoù maø sanh. Theá neân chuùng ta vöøa buoâng lung saùu caên theo saùu traàn laø chuùng ta ñaõ ñi theo ñöôøng ma, theo ñöôøng ma laø khoù troâng caàu giaûi thoaùt. Chuùng ta bò ma daãn ñi töùc laø noâ leä noù, trôû thaønh ma em, ma con, ma chaùu... Toùm laïi hai ñöôøng: moät beân dính maéc thì bò loâi ñi, moät beân khoâng dính maéc ñöôïc töï do töï taïi, maø ñaïo Phaät laø ñaïo giaûi thoaùt, töï do laø nhaân cuûa giaûi thoaùt.

            Chuùng ta laø ngöôøi thích tu. Taïi sao thích tu? Phaûi giaûi thích cho roõ. Thích tu coù nghóa laø mong giaûi thoaùt, khoûi bò troùi buoäc. Thí duï nhö moät coâ gaùi möôøi taùm, möôøi chín tuoåi laïi thích ñi tu. Ngöôøi ta hoûi ñi tu laø thích ñieàu gì? Khoâng leõ noùi nghe tuïng kinh hay neân thích, hoaëc vaøo chuøa ñöôïc baùnh keïo nhieàu neân thích. Thích ñi tu laø vì thaáy tình caûm ôû theá gian coät troùi con ngöôøi trong voøng taøi saéc khoâng coøn loái thoaùt. Vì muoán thoaùt nhöõng coät troùi ñoù neân ñi tu.

            Thí duï moät coâ ni möôøi baûy, möôøi taùm tuoåi ôû chuøa, khi coù vieäc caàn ñi ñaâu thì noùi “nay toâi ñi chôï mua ñoà”, roài vaøo maëc aùo traøng ñi lieàn khoâng coù gì troùi buoäc caû. Traùi laïi moät coâ gaùi ôû ngoaøi ñôøi cuõng khoaûng tuoåi ñoù, coù gia ñình roài coù moät ñöùa beù chöøng naêm baûy thaùng... muoán ñi chôï coù deã khoâng? Möôïn ai giöõ giuøm beù ñaây? Ñoù laø ñieàu thöù nhaát, laïi khoâng bieát mình ñi roài beù coù khoùc khoâng? Töùc nhieân töø ñoù chuùng ta thaáy coù troùi  buoäc, laïi theâm nhöõng troùi buoäc nhoû nhoû nöõa nhö tröôùc khi ñi phaûi söûa soaïn maët maøy cho kyõ moät chuùt v.v... Trong khi coâ ni thì raát ñôn giaûn, chæ maëc chieác aùo traøng vaøo ñaøng hoaøng laø ñi, khoâng coù ñieàu gì baän loøng. Giaûi thoaùt laø nhö theá, töùc laø khoâng bò raøng buoäc, maø khoâng buoäc raøng ñoù laø vì mình toân troïng mình, muoán ñöôïc giaûi thoaùt neân mình tu.

            Nhö vaäy yù nghóa tu cuûa ñaïo Phaät laø giaùc ngoä vaø giaûi thoaùt. Giaùc ngoä laø bieát leõ thaät. Nhöõng gì troùi buoäc, nhöõng gì khoâng troùi buoäc, chuùng ta ñeàu bieát roõ, chuùng ta khoâng duøng caùi troùi buoäc ñeå töï buoäc raøng, chuùng ta phaûi theo caùi gì coù theå giaûi thoaùt khoûi söï buoäc raøng neân noùi giaûi thoaùt laø noùi töï do. Vaû laïi hieän taïi chuùng ta ñöôïc töï do thì khi nhaém maét chuùng ta cuõng töï taïi nhaém maét. Neáu quí Phaät töû coù gia ñình, coù con, coù chaùu, khi gaàn nhaém maét thì theá naøo? Con khoùc: Ba ôi Ba! Ba ñi boû con sao? Chaùu goïi: OÂng noäi ôi! OÂng noäi cheát roài ai daãn chaùu ñi chôi v.v… nghóa laø keû naøy goïi, ngöôøi kia khoùc, xoùt xa ñi khoâng ñaønh, töùc laø laån quaån trôû laïi. Coøn nhöõng thaày tu ñi, ñeä töû coù thöông cuõng chæ röng röng nöôùc maét chôù khoâng keâu khoùc laø boû con v.v... Thaày ñi roài, nhöng nhöõng gì thaày daïy y theo tu thì ñöôïc, theá neân môùi nheï nhaøng thaûnh thôi ñi. Ñoù laø toâi noùi thí duï cuï theå cho quí vò thaáy muïc ñích cuûa ngöôøi tu laø giaûi thoaùt, töùc laø khoâng bao giôø chaáp nhaän söï troùi buoäc. Neáu saùu caên dính saùu traàn laø troùi buoäc!  Neáu dính laø ñi ñöôøng traàm luaân, khoâng dính laø ñi ñöôøng giaûi thoaùt. Ñöùc Phaät vaïch cho chuùng ta thaáy roõ hai con ñöôøng, quí thaày nhaéc quí Phaät töû nhôù hai con ñöôøng ñoù, phaûi choïn maø ñi, chôù ñöùc Phaät cuõng nhö quí thaày khoâng loâi quí Phaät töû ñöôïc, chæ quí vò phaûi töï nhôù.

            Töø troïng taâm ñoù, chuùng ta thaáy thôøi ñöùc Phaät taïi theá, caùc Tyø-kheo ñi khaát thöïc phaûi nhìn xuoáng ñaát khoâng quaù ba thöôùc. Caùc ngaøi sôï ñieàu gì? Sôï bò dính, bò nhieãm neân khoâng daùm nhìn ñeå giöõ maét. Ñeán ai noùi hay noùi dôû gì cuõng khoâng ñeå yù, giöõ tai khoâng dính, nghóa laø coá laøm sao traùnh dính nhieãm vì bieát raèng dính nhieãm laø khoå ñau traàm luaân. Khoâng dính caên naøo laø ñôõ khoå caên aáy,  coøn neáu dính heát thì heát cöùu. Tæ duï nhö hai tay hai chaân dính maø coøn mieäng thì coøn keâu baïn beø cöùu ñöôïc, neáu dính luoân mieäng thì heát nhuùc nhích. Nhö vaäy con ñöôøng tu chuùng toâi thaáy heát söùc roõ raøng laø ôû nôi saùu caên töùc laø maét, tai, muõi, löôõi, thaân, yù. Theá neân trong kinh Laêng Nghieâm khi ñöùc Phaät muoán chæ ñieåm quan troïng, caên baûn luaân hoài sanh töû vaø caên baûn giaûi thoaùt Nieát-baøn thì khoâng phaûi chæ moät mình ñöùc Phaät maø caû möôøi phöông chö Phaät cuøng höôûng öùng, ñoàng thôøi noùi vôùi ngaøi A-nan: “Saùu caên cuûa oâng laø coäi goác cuûa luaân hoài sanh töû vaø saùu caên cuûa oâng cuõng laø coäi goác giaûi thoaùt Nieát-baøn.” Toùm laïi troïng taâm cuûa ñaïo Phaät laø chæ chuùng ta bieát theá naøo laø giaûi thoaùt, theá naøo laø traàm luaân, con ñöôøng ñoù töø ñaâu coù? Phaät chæ cho chuùng ta, quí thaày cuõng chæ cho quí Phaät töû, nhöng gôõ ñöôïc, traùnh ñöôïc hay khoâng laø quyeàn cuûa quí Phaät töû. Nghóa laø bò nhieãm thì traàm luaân, khoâng dính maéc thì giaûi thoaùt, ñoù laø coäi goác tu haønh. Daàu ai noùi coù thaàn thoâng bieán hoùa gì maø maét coøn nhieãm saéc, tai coøn nhieãm tieáng thì ngöôøi ñoù chöa phaûi giaûi thoaùt, chöa phaûi laø ngöôøi tu chaân chaùnh. Ngöôøi tu chaân chaùnh laø gôõ ñöôïc saùu caên khoâng nhieãm saùu traàn.

            Nhö vaäy yù nghóa con khæ heát söùc laø quan troïng. Phaûi nhôù con khæ dính heát saùu boä phaän, ngöôøi thôï saên loâi ñaâu ñi ñoù khoâng giaãy giuïa gì ñöôïc, coøn neáu dính vaøi boä phaän thì coøn giaõy giuïa ñöôïc chuùt ít nhöng cuõng phaûi ñi theo. Chæ  khoâng dính môùi thaät töï do töï taïi. Vaäy haún quí vò bieát roõ con ñöôøng tu roài!

            Ñeán con khæ thöù hai, con khæ trong nhaø Thieàn. Moät hoâm ngaøi Ngöôõng Sôn Hueä Tòch ñeán Thieàn sö Trung AÁp, Ngaøi hoûi: “Baïch Hoøa thöôïng, theá naøo laø nghóa Phaät taùnh?” Thieàn sö Trung AÁp ñaùp: “Ta noùi thí duï cho oâng nghe, nhö coù con khæ trong caùi loàng coù saùu cöûa, beân ngoaøi coù con khæ keâu cheùo cheùo, con khæ ôû trong ñaùp laïi cheùo cheùo, con khæ ôû ngoaøi ñeán phía naøo keâu, con khæ ôû trong cuõng höôûng öùng laïi lieàn.” Ngaøi noùi nhö theá thoâi.

            Ngaøi Ngöôõng Sôn Hueä Tòch ñaõ caûm thoâng ñöôïc ñieàu ñoù, Ngaøi lieàn noùi: “Baïch Hoøa thöôïng neáu con khæ ôû trong nguû thì sao?”

            Ngaøi Trung AÁp lieàn töø treân toaø böôùc xuoáng naém tay ngaøi Hueä Tòch noùi: “Chuùng ta thaáy nhau roài, chuùng ta thaáy nhau roài!” Hoûi nghóa Phaät taùnh maø ngaøi Trung AÁp laïi noùi chuyeän con khæ ôû trong vaø con khæ ôû ngoaøi. Ñaây toâi giaûng roäng, con khæ trong laø con khæ yù thöùc cuûa chuùng ta, con khæ ngoaøi laø con khæ  saéc, thanh, höông, vò, xuùc, phaùp. Beân ngoaøi coù saéc ñeïp, vöøa chôït thaáy thì beân trong yù thöùc phaân bieät lieàn chaïy theo, theá neân ngoaøi keâu thì trong höôûng öùng. Nhö vaäy saùu cöûa, cöûa naøo ngoaïi caûnh vöøa hieän ra, beân trong ñeàu höôûng öùng caû. Chuùng ta coù gioáng nhö vaäy khoâng? Nghóa laø tai vöøa nghe tieáng noùi, lieàn daáy nieäm phaân bieät roài xeùt lôøi noùi ñoù laø khen mình hay cheâ mình. Neáu khen thì vui, cheâ thì giaän, vaäy laø vöøa coù aâm thanh yù thöùc lieàn duyeân theo phaân bieät, roài giaän, buoàn, thöông, gheùt tieáp theo. ÔÛ maét, muõi, löôõi, thaân ñeàu nhö vaäy.

           Traùi laïi neáu saùu caên khoâng chaïy theo saùu traàn thì theá naøo? Töùc laø tröôøng hôïp con khæ ôû trong nguû, beân ngoaøi keâu cheùo cheùo cuõng maëc, nguû thì khoâng phaûn öùng, khoâng phaûn öùng laø nghóa Phaät taùnh hieän tieàn. Vì neáu saùu caên khoâng chaïy theo saùu traàn thì ôû maét coù aùnh saùng cuûa  taùnh giaùc hieän ra nôi maét, ôû tai coù aùnh saùng cuûa taùnh giaùc hieän ra nôi tai, nôi saùu caên ñeàu coù aùnh saùng trí tueä giaùc ngoä hieän ra. Neáu yù thöùc vöøa daáy khôûi chaïy theo saùu traàn, dính maéc thì taùnh giaùc aån khuaát. Theá neân Phaät taùnh khoâng rôøi saùu caên, hieån loä ngay nôi saùu caên. Nhö toâi hay thí duï caùi nhaø vaøo ban ñeâm, chung quanh ñeàu toái, muoán bieát trong nhaø coù ñeøn hay khoâng thì phaûi laøm sao? Phaûi nhìn qua caùc cöûa, neáu nôi cöûa coù aùnh saùng phaùt ra thì bieát beân trong coù ñeøn. Nhö chuøa naøy ban ñeâm chuùng ta môû moät ngoïn ñeøn neùon lôùn vaø môû toang caùc cöûa, ngöôøi beân ngoaøi ñöùng phía tröôùc thì thaáy aùnh saùng ra cöûa tröôùc, ñöùng beân hoâng thì thaáy aùnh saùng ra caùc cöûa hoâng, ñöùng phía sau thì thaáy aùnh saùng ra cöûa sau, moãi cöûa ñeàu coù aùnh saùng phaùt ra... Caùi nhaø coù theå laø saùu cöûa, naêm cöûa... Ngoïn ñeøn chæ coù moät, aùnh saùng phaùt ra ñeán naêm, saùu. AÙnh saùng cuûa cöûa caùi vôùi aùnh saùng cuûa cöûa sau thaáy nhö khaùc nhöng thaät khoâng khaùc, aùnh saùng cöûa hoâng, cöûa soå vôùi aùnh saùng cöûa sau cuõng khoâng khaùc. Toùm laïi taát caû aùnh saùng ñeàu khoâng coù hai.

            Cuõng theá nôi saùu caên cuûa chuùng ta ñaõ saün coù taùnh giaùc hieån loä, nhöng vì coù söï nhaïy caûm neân vöøa gaëp caûnh, yù thöùc lieàn chaïy ra höôûng öùng neân che khuaát taùnh giaùc hieâïn coù cuûa chuùng ta, chuùng ta chæ nhôù phaân bieät maø khoâng nhôù caùi haèng thaáy, haèng nghe. Vaäy tu Thieàn laø gì? Töùc laø chuùng ta luoân luoân duï doã hay laø coät con khæ ôû trong loàng laïi cho noù naèm yeân, noù nguû thì con khæ ôû ngoaøi chaïy ñeán saùu cöûa keâu gì cuõng maëc, con khæ ôû trong vaãn nguû yeân vaø nhö theá moïi vieäc ñeàu an. Ñöøng ñeå noù thöùc, noù chaïy thì khoù maø tu ñöôïc.

            Hieän nay quí vò thaáy con khæ cuûa quí vò thöùc hay nguû? - Thöùc, laïi coù veû raát tænh chôù khoâng phaûi thöùc kieåu mô mô maøng maøng, theá neân beân ngoaøi vöøa “cheùo cheùo” laø noù höôûng öùng lieàn. Vì theá chuùng ta deã queân taùnh giaùc cuûa mình vaø cöù soáng maõi vôùi caùi loaïn ñoäng, caùi laêng xaêng, ñoù laø nhaân cuûa traàm luaân. Neáu muoán tu thì khoâng gì hôn laø taát caû quí vò phaûi coi chöøng con khæ cuûa mình, duï noù baèng nhöõng lôøi eâm aùi khuyeân lôn, ru cho noù nguû, nguû ñöôïc thì toát, neáu khoâng ñöôïc thì laáy daây coät noù laïi cho noù khoûi nhaûy, khoûi chaïy. Khoâng nhaûy, khoâng chaïy, moät luùc moûi meät noù cuõng phaûi nguû, chôù ñeå noù thöùc noù lanh leï quaù thì nguy hieåm.

            Toùm laïi chuyeän tu haønh cuûa chuùng ta noùi nghe daøi doøng meânh moâng, nhöng thaät ra khoâng ngoaøi canh giöõ con khæ cuûa mình, hay noùi caùch khaùc laø canh giöõ saùu caên cuûa mình ñöøng ñeå voïng thöùc chaïy theo phaân bieät, noùi theo tinh thaàn kinh A-haøm laø chuùng ta ñöôïc giaûi thoaùt, noùi theo Thieàn laø chuùng ta coù taùnh giaùc hieån loä nôi saùu caên. Beân Kinh chæ noùi mình giaûi thoaùt maø khoâng bieát caùi gì giaûi thoaùt, coøn beân Thieàn noùi mình giaûi thoaùt laø vì coù saün caùi khoâng sanh khoâng dieät beân trong, neáu khoâng bò loâi cuoán thì thöôøng hieån loä.

            Vaäy giaûi thoaùt laø chuùng ta soáng ñöôïc vôùi caùi chaân thaät haèng giaùc haèng tri cuûa chuùng ta. Coøn voïng thöùc phaân bieät laø khoâng thaät nhöng noù nhaïy quaù, khoân lanh quaù neân caû ngaøy chuùng ta bò noù daãn duï, chaïy ngöôïc chaïy xuoâi khoâng ngöøng. Bao nhieâu ngöôøi tu ñeàu sôï döøng khoâng noåi voïng töôûng, nay chuùng ta bieát söï nguy hieåm cuûa noù, mong taát caû quí Phaät töû yù thöùc döøng noù baèng ñuû moïi phöông tieän. Duøng moät phaùp ñeå döøng noù thì ñoù laø sôïi daây troùi. Neáu khoâng duøng moät phaùp thì moãi khi noù muoán chaïy, muoán nhaûy ra tieáp xuùc vôùi caûnh ngoaøi thì naït noä noù moät chuùt, naït noù im thì thoâi, khoâng coät daây laøm chi cho cöïc, laïi phaûi toán coâng môû. Neáu naït noù, noù naèm im töùc nhieân chuùng ta im luoân khoâng caàn naït theâm nöõa. Nhö vaäy quí vò thaáy ñöôïc yù nghóa tu chöa? Tu Phaät laø nhö vaäy.

            Hoâm nay laø ngaøy ñaàu Xuaân cuõng laø buoåi cuoái toâi noùi chuyeän vôùi quí vò Phaät töû, neân toâi laáy neàn taûng, coäi goác cuûa ñaïo Phaät ra nhaéc cho quí vò bieát ñeå öùng duïng tu. Vì traêm ngaøn phaùp moân tu cuõng ñeàu qui veà coäi goác ñoù, khoâng coù phaùp naøo khaùc hôn. Naém vöõng coäi goác thì taát caû quí vò seõ tu tieán vaø chaéc chaén seõ bieát roõ mình coøn traàm luaân hay giaûi thoaùt, bieát roõ khoâng nghi. Ñöøng ñeán choã naøy hoûi, ñeán choã kia caàu, nhaát laø ñöøng ñi soi caên. Chính toâi ñaõ bò nhieàu ngöôøi ñeán thöa: Thaày coi caên con tu ñöôïc khoâng? Ai cuõng coù taùnh giaùc, chæ chòu khoù ñöøng cho con khæ laøm loäng thì taùnh giaùc hieän ra, ai cuõng coù quyeàn laøm vieäc ñoù, theá maø khoâng töï tin, cöù ñi hoûi ñaàu naøy ñaàu kia, maát thì giôø, toán tieàn voâ ích. Quí Phaät töû phaûi bieát roõ yù nghóa tu, nguoàn coäi tu laø nhö vaäy, ñöøng ñeå bò ngöôøi ta gaït. Chuùng ta ñaõ bò con khæ gaït roài, noù laøm roái loaïn tôi bôøi, laïi chaïy ra ngoaøi bò ngöôøi ta gaït moät lôùp nöõa thì khoâng coøn choã naøo cöùu noåi. Quí vò raùng tænh taùo saùng suoát, bieát ñöôïc goác cuûa vieäc tu, töø ñoù veà sau quí vò töï mình côûi, töï mình môû, môû ñöôïc caùi naøo laø yeân laønh ñöôïc caùi ñoù.

            Thí duï löôõi cuûa chuùng ta töø laâu aên thòt caù quen neân nghe ngon, nay ñoåi laïi aên chay, aên rau thì nghe lôït laït, vaäy löôõi cuûa chuùng ta coù dính chöa? - Dính vò ngon cuûa caù thòt. Nhöng toâi hoûi quí vò aên rau coù cheát khoâng? - Ñaâu coù cheát! AÊn rau cuõng khoûe, cuõng maïnh, cuõng hoàng haøo vaäy. Chuùng ta bieát aên caù thòt thì löôõi nghe ngon nhöng roài cuõng cheát, nhöng aên rau khoâng haïi loaøi vaät coøn aên caù thòt laø haïi chuùng noù. Böõa aên naøo khoâng coù thòt gaø, thòt vòt v.v... laø buoàn, vaäy laø vì löôõi maø chuùng ta gieát haïi chuùng sanh. Neáu gôõ ñöôïc löôõi töùc laø aên caù cuõng ñöôïc, aên rau cuõng ñöôïc, aên ñeå maø soáng laø quí vò gôõ ñöôïc moät chuùt, gôõ ñöôïc moät chuùt laø ñöôïc töï do moät chuùt. Ñeán chuøa doïn rau thì aên rau, veà nhaø doïn gì aên naáy khoâng buoàn, khoâng böïc. Quí vò hieåu cho thaät roõ, gôõ moät caùi laø yeân moät vieäc, töï do ñöôïc moät vieäc. Gôõ löôõi tuy khoù nhöng deã hôn gôõ maét vaø tai, hai caên naøy dính nhieàu laém, neáu gôõ ñöôïc xem nhö gôõ ñöôïc nöûa phaàn, nhöõng caên khaùc tuy khoù maø deã, nhö muõi laâu laâu môùi thoaûng muøi moät chuùt, löôõi thì ñeán böõa aên môùi neám neân coù chöøng möïc, chæ maét vaø tai luoân hieän höõu, thaáy vieäc naøy vieäc kia, nghe chuyeän naøy chuyeän noï luoân, neân Phaät daïy phaûi tu hai caên ñoù tröôùc. Hieän nay Phaät töû chuùng ta ña soá tu caùi löôõi nhieàu, taäp aên chay... AÊn chay nhöng ai noùi töùc cuõng giaän muoán caõi laïi, ñoù laø chöa bieát tu loã tai. Ñeán maét thaáy caùi gì ñeïp cuõng thích, nhö vaäy maét cuõng chöa tu, chæ tu caùi löôõi moät chuùt. Tuy nhieân ñöôïc chuùt naøo cuõng ñôõ chuùt aáy, vaãn hôn khoâng tu. Nhöng ñieàu hay nhaát laø phaûi tieán chôù ñöøng giaäm chaân moät choã, töø tu ñöôïc löôõi roài laàn laàn ñeán muõi, tai, maét, tu theá naøo maø khoâng dính maéc gì caû, con khæ cuûa chuùng ta naèm nguû yeân laønh ôû trong thì khi aáy chuùng ta töï do töï taïi, khoâng coøn gì sôï seät.

            Nhö vaäy laø ñöôøng loái tu haønh toâi ñaõ nhaéc cho quí vò nghe, hieåu, mong raèng taát caû nhôù ñeå öùng duïng tu. Noùi nhieàu nghe roài queân heát khoâng lôïi baèng noùi ít maø quí vò nhôù vaø tu ñöôïc. Naêm nay laø naêm con khæ, quí vò nhôù hai con khæ toâi vöøa keå, raùng giöõ ñuùng nhö lôøi Phaät, lôøi chö Toå daïy thì quí vò seõ an laønh töï taïi ngay trong ñôøi naøy, khoâng caàn ñeán ñôøi sau, ñôøi sau nöõa. Con khæ beân trong nguû roài, con khæ beân ngoaøi coù laøm loäng gì mình cuõng khoâng nhuùc nhích, ñoù laø giaûi thoaùt töï taïi ngay trong ñôøi naøy. Ñoù laø lôøi nhaéc nhôû cuoái cuûa toâi.

            Vaäy hoâm nay nhaân quí Phaät töû ñeán chuùc möøng ngaøy ñaàu Xuaân, toâi nhaéc nhôû taát caû quí vò öùng duïng tu vaø toâi cuõng xin ngaøy nay coi nhö laø taïm bieät quí vò. Quí vò nhôù lôøi toâi daïy, y nhö theá tu laø ñuû roài, cuõng nhö toâi coù maët. Neáu tìm toâi maø khoâng chòu gôõ caùc caên thì cuõng khoâng lôïi gì. Quí vò phaûi gôõ töø töø ñeå cho mình ñöôïc töï do töï taïi, ñoù laø bieát öùng duïng lôøi toâi daïy, laø ñeàn ôn toâi roài. Mong taát caû quí vò coá gaéng.

]

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM