LUAÄN TOÏA THIEÀN

H.T THÍCH NHAÄT QUANG

TIEÅU SÖÛ TAÙC GIAÛ

Luaän Toïa Thieàn naøy cuûa Thieàn sö Ñaïi Giaùc, Hoøa thöôïng Lan Kheâ, hieäu Ñaïo Long bieân soaïn. Ngaøi cuõng chính laø ngöôøi khai sôn chuøa Kieán Tröôøng ôû Lieâm Thöông, ñöôïc ban thuïy hieäu laø Ñaïi Giaùc Thieàn sö.

Thieàn sö ngöôøi nhaø Toáng sang Nhaät Baûn, vì ngöôøi tham thieàn hoïc ñaïo ñem caû muïc ñích, phöông phaùp cuøng choã duïng taâm trong khi toïa thieàn ra ñinh ninh daïy baûo. Phaàn phuï coù baøi Tænh Haønh Vaên vaø Vaên Phaùt Nguyeän cuûa Thieàn sö Ñaïi Hueä, Toïa Thieàn Luaän cuûa Hoøa thöôïng Trung Phong. Chính taäp luaän naøy, ngöôøi khai baûn, mang taâm traïng thieát tha cuûa laõo baø, ñem ñoái chieáu phaàn sau cuûa trong Taêng luïc, ñieåm sôû ñaéc aáy, cuõng chaúng coù theå so saùnh. Luaän Toïa Thieàn töø xöa ñaõ coù raát nhieàu baûn nhö:

- Toïa Thieàn Nghi cuûa Toâng Tröôøng Loä.

- Toïa Thieàn Nghi cuûa Phaät Taâm Taøi.

- Toïa Thieàn Chaâm cuûa ngaøi Hoaèng Trí.

- Toïa Thieàn Chaâm vaø Phoå Khuyeán Toïa Thieàn Chaâm cuûa ngaøi Ñaïo Nguyeân.

- Toïa Thieàn Duïng Taâm Kyù cuûa Oaùnh Sôn v.v… nhöng chæ coù taäp Luaän Toïa Thieàn cuûa Lan Kheâ laø luaän veà loái Toïa Thieàn cuûa Toâng Laâm Teá. Duøng theå vaên vaán ñaùp, nhöõng ñieàu trình baøy trong ñoù raát chu ñaùo, khaån thieát, tieän cho keû sô cô tham khaûo veà caùch tham thieàn.

 Sö teân huùy laø Ñaïo Long, hieäu Lan Kheâ, hoï Nhieãm, ngöôøi ôû Phuø Giang ñaát Taây Thuïc. Sanh vaøo naêm Gia Ñònh thöù 6 T.L. 1215, thôøi Nam Toáng vua Ninh Toâng, Trung Hoa.

Sö thieân taùnh raát sieâu vieät. Naêm 13 tuoåi, Sö ñeán chuøa Ñaïi Töø Thaønh ñoâ vaø ñöôïc ñoä. Sau, Sö ñi du lòch khaép nôi ñeå tham caàu baäc thieän tri thöùc. Sö laïi ñaùp thuyeàn vaøo Trieát Giang, tham kieán ngaøi Voâ Chuaån Sö Phaïm, Si Tuyeät, Ñaïo Xung, Baéc Giang, Cöï Giaûn… ngaøy ngaøy tham luaän, nhöng ñeàu chöa kheá ngoä.

Sö laïi choáng tích tìm ñeán Döông Sôn (Hoà Nam) y chæ Thieàn sö Voâ Minh-Hueä Taùnh. Moät hoâm, Thieàn sö Hueä Taùnh ñöa caâu:

“Ñoâng Sôn ngöu quaù song linh”. Sö boãng nhieân khai ngoä. Töø giaõ thaày, Sö ñeán nguï döôùi nuùi Thieân Ñoàng thuoäc Chaâu Minh.

Chôït coù vò taêng Nhaät Baûn ñeán noùi: “ Nöôùc toâi giaùo phaùp tuy ñöôïc long thònh, song raát tieác laø Thieàn toâng chöa coù ngöôøi xieån phaùt”.

Nhaân caâu noùi naøy, Sö oâm chí vöôït beå ñoâng, sang Nhaät Baûn giaùo hoùa.

Naêm Thuaàn Höïu thöù saùu T.L. 1246, thöông thuyeàn ngöôøi Nhaät caäp beán Vieãn Ñình, Sö tôùi nôi vaø thu xeáp moïi vieäc. Chí du phöông ñaõ quyeát, Sö töï ñem theo moät vaøi moân ñeä thaân tín nhö: Nghóa OÂng, Long Giang… cuøng ñeán Baùc Ña. Baáy giôø, theo nieân lòch cuûa Nhaät Baûn laø thôøi haäu Thieân Hoaøng Tha Nga, naêm Khoan Nguyeân thöù 4, T.L. 1247. Naêm aáy, Sö ñöôïc 33 tuoåi.

Luùc ñaàu, phaùi ñoaøn cuûa Sö löu laïi chuøa Vieân Giaùc, Baùc Ña. Sau ñeán kinh ñoâ, nguï trong khaùch vieän cuûa chuøa Tuyeàn Duõng.

Nghe danh chuøa Thoï Phöôùc ôû Lieâm Thöông Ñaïi Hieät Lieãu Taâm, Sö ñeán nôi, döïng tích khai phaùp toøa.

Luùc naøy, nhaø caàm quyeàn taïi ñaây laø Baéc Ñieàu Thôøi Lai, nghe Sö ñeán giaùo hoùa phöông naøy raát vui möøng, röôùc Sö veà truï trì chuøa Thöôøng Laïc.

Vieäc haønh chaùnh ñöôïc raûnh roãi, oâng thöôøng vaøo thaát Sö thöa hoûi phaùp yeáu. Ñoàng thôøi, oâng kieán taïo trong nuùi Ñòa Doanh moät ngoâi ñaïi giaø lam, ñeán naêm Kieán Tröôøng thöù 5 môùi hoaøn thaønh, laáy hieäu laø Cöï Phöôùc Sôn Kieán Tröôøng Höng Quoác Thieàn Töï, thænh Sö veà laøm thuûy toå khai sôn.

Sö ôû chuøa Thöôøng Laïc baûy naêm, roài vaøo chuøa Kieán Tröôøng ôû baûy naêm nöõa, ñeå tieáp ñaõi ñaïi chuùng boán phöông. Khi ñoù, hoï Thôøi Lai coù quyeân goùp cuûa moät ngaøn ngöôøi, cuøng chung ñuùc moät quaû chuoâng to, thænh Sö laøm baøi Minh.

Nieân hieäu Chính Nguyeân thöù I, Sö ñaõ 46 tuoåi. Naêm aáy, Sö nhaän lôøi môøi trôû veà chuøa Kieán Nhôn ôû kinh ñoâ. Ñeå cöû haønh ngaøy uùy kî Thieàn sö Khai Sôn Minh Am, taïi ñaây hoï Thôøi Thaùnh taëng Sö hieäu “Ñeä nhaát Quoác Sö”.

Trong thôøi gian truï trì chuøa Ñoâng Phöôùc, sö ñaõ moät phen laøm cho ngoïn gioù thieàn chaán ñoäng choán kinh thaønh nöôùc Nhaät. Haäu Thieân Hoaøng Tha Nga quaù moä danh Sö, Ngaøi trieäu Sö vaøo cung sôùm hoâm aân caàn thöa hoûi phaùp yeáu. Sö coù daâng moät baøi keä:

AÂm:

            Tuùc duyeân thaâm haäu ñaùo Phuø Tang,

            Thieåm chuû tinh lam, thaäp nguõ söông.

            Ñaïi quoác baùt toâng kim ñænh thaïnh,

            Kieán thieàn moân pheá, ngöôõng hieàn vöông.

Dòch:

            Duyeân tröôùc saâu daøy ñeán Phuø Tang,

            Keû heøn nöông ôû möôøi laêm naêm.

            Ñaïi quoác taùm toâng nay thònh ñaït,

            Cöûa thieàn döïng laïi ñôïi vua hieàn.

Thaáy Sö doác chí hoä trì toâng moân, Thöôïng Hoaøng laáy laøm sung söôùng vaø caûm ñoäng.

Sö ôû chuøa Kieán Nhôn ñöôïc ba naêm, thì nhöôøng laïi cho Nghóa OÂng. Sö trôû laïi Thöông Dòch ôû chuøa Kieán Tröôøng. ÔÛ ñaây moät nhoùm ngöôøi phaûn nghòch, chuùng saøm taáu leân Maïc Phuû, lieàn ñaøy Sö ra Giaùp Chaâu ôû chuøa Ñoâng Quang. Phöông naøy, taát caû quaân daân ñeàu tranh nhau höôùng veà Sö. Sö noùi:

“Ta vì phaùp vöôït beå ñeán ñaây, maø chæ ñöôïc giaùo hoùa chung quanh kinh vua, chöa coù dòp raûnh rang ñeå höôùng daãn nhöõng keû ôû xa xoâi heûo laùnh. Nay, nhaân vöøa ñeán phöông naøy, aâu long thieân cuõng saép ñaët cho ta vaäy”.

Sö thaûn nhieân soáng taïi ñaây ba naêm, roài trôû laïi chuøa Kieán Tröôøng. Nhöng vieäc nghi hieàm chöa heát, Sö laïi bò dôøi ra Giaùp Chaâu nöõa. Laàn naøy chaúng bao laâu, vieäc Sö ñöôïc saùng toû, hoï Thôøi Laïi cho söù röôùc Sö veà chuøa Thoï Phöôùc ôû Thöông Dòch.

Nieân hieäu Hoaèng An thöù I T.L. 1270, thaùng 5, Sö trôû veà chuøa Kieán Tröôøng.

Muøa thu, khoaûng thöôïng tuaàn thaùng baûy, Sö cho hay coù chuùt beänh. Ñeán ngaøy 24, Sö taém goäi saïch seõ, maëc aùo xong, ñeå laïi baøi keä:

AÂm:

            Duïng eá tình thuaät

            Tam thaäp dö nieân

            Ñaû phieân caân ñaåu

            Ñòa chuyeån thieân toaøn.

Dòch:

            Duøng thuaät beänh maét

            Hôn ba möôi naêm

            Ñaáu gaân ñaûo ngöôïc

            Ñaát lôû trôøi nghieâng.

Vieát xong, ñaët buùt xuoáng, sö töø giaû ñaïi chuùng roài thò tòch, thoï 66 tuoåi. Moân ñoà laøm leã traø tyø, thu linh coát, xaây thaùp goã beân ñoâng nam chuøa Kieán Tröôøng thöøa söï cuùng döôøng.

Naêm sau, hoï Baéc Ñieàu Thôøi Toâng taâu veà trieàu phong thuïy hieäu cho Sö laø: “Ñaïi Giaùc Thieàn sö”, laø vò Thieàn sö ñaàu tieân ôû ñaát Nhaät ñöôïc Thieân Hoaøng phong thuïy hieäu.

Moân nhaân noái phaùp Sö goàm: Nghóa OÂng, Vi Haøng, Voâ Caäp, Hoaèng Bieän, Öôùc OÂng, Laâm Taåu, Nguyeät Phong, Tang Ñieàn v.v… goàm coù 24 vò.

Phaàn tröôùc taùc cuûa Sö ngoaøi taäp luaän naøy, coøn coù ba quyeån ngöõ luïc vaø moät quyeån goùp nhaët nhöõng lôøi di chuùc cuûa Sö ñeàu ñöôïc löu haønh ôû ñôøi.

]
     
 

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM