MÖÔØI ÑIEÀU BIEÄN MA

H.T THÍCH NHAÄT QUANG

MA THÖÙ BA: MA PHIEÀN NAÕO

Chaùnh Vaên:

Ma phieàn naõo cuõng goïi laø söï chöôùng. Ngöôøi tu haønh maø chaúng tröø ñöôïc söï chöôùng thì, roái raém thaùnh ñaïo. Theá naøo laø phieàn ? Sao goïi laø naõo ? Phieàn laø chaïy theo ngoaïi caûnh, naõo aáy töï sanh trong taâm, nhöõng ngöôøi tu thieàn, quyeát phaûi döùt haún. Neáu chaúng döùt sôùm, thì taùnh ñònh khoù hieän. Nhö thaáy saéc taâm sanh, laø taâm daâm phieàn naõo. Thaáy gieát taâm sanh, laø taâm aùc phieàn naõo. Thaáy cuûa taâm sanh, laø taâm troäm phieàn naõo. Thaáy vaät taâm sanh, laø taâm tham phieàn naõo. Vôùi ngöôøi sanh maïn, laø ngaõ töôùng phieàn naõo. Ñoái keû thaáp kieâu ngaïo, laø phieàn naõo töï ñaïi. Gaëp caûnh nghòch sinh saân, laø taâm khueå phieàn naõo. Gaëp caûnh thuaän vui möøng, laø phieàn naõo thích yù. Gaëp oan gia sanh gheùt, laø taâm haän phieàn naõo. Cuøng thaân thích sinh yeâu, laø taâm tö phieàn naõo…

Noùi toùm laïi : Vôùi taát caû caùi thaáy beân ngoaøi, maø trong taâm sanh thuû xaû ñeàu laø phieàn naõo khoù noùi cho cuøng. Theá neân, nhöõng ngöôøi tham thieàn quyeát phaûi döùt söï chöôùng. Söï chöôùng neáu chaúng khoâng, thì chaùnh ñònh bò naõo loaïn. Ngöôøi tu ñôøi sau, ñaâu neân xem thöôøng noù ñöôïc!

Giaûng:

Loaïi thöù ba laø ma phieàn naõo. Chöõ phieàn moät beân boä hoûa moät beân boä hieät  gioáng nhö caùi ñaàu bò löûa ñoát. Nghóa laø khi phaûi tieáp xuùc vôùi söï vieäc gì ñoù maø nghe noùng trong ñaàu, böïc boäi khoâng yeân thì ñoù laø phieàn. Chöõ Naõo moät beân boä taâm moät beân coù boä xuyeân töùc heä thoáng thaàn kinh naõo boä bò ñoäng. Gioáng nhö caùi noài bò nung löûa, nhöõng thöù trong ñoù soâi suïc leân. Toùm laïi, phieàn naõo laø khoâng yeân trong loøng. Loøng ñaõ khoâng yeân thì roái raém, taêm toái, theo ñoù taùc ñoäng ra beân ngoaøi caùc giaùc quan baát an, baát oån. Nhö ngöôøi maát buùa ngoài trong nhaø nhìn ra ngoaøi, thaáy toaøn laø nhöõng ngöôøi aên troäm buùa cuûa mình.

Ñoái vôùi ngöôøi tu, chuùng ta phaûi laøm chuû vaø baûo toàn trong taâm mình, ñeå ñöøng bò böùc xuùc, baát an, baát oån. Trong loøng baát an neân khi tieáp xuùc vôùi beân ngoaøi, khoâng laøm chuû ñöôïc thì nhöõng coá taät, taäp khí cuûa mình phaùt tieát, theo ñoù maø taïo nghieäp. Khi taâm bình thöôøng thì ñoái vôùi caûnh nghòch, ta chæ caàn nôû moät nuï cöôøi laø xong. Nhöng neáu trong loøng coù noãi baát an thì laïi khaùc, coù khi mình noåi noùng ñaäp ngöôøi ta, roài sinh ra ñuû thöù chuyeän treân ñôøi. Taát caû moïi tai hoïa xaûy ra ñeàu töø taâm saân khueå noåi leân.

Ngöôøi tu chuùng ta khi coù nhöõng hieän töôïng nhö vaäy thì phaûi nhìn laïi mình. Nhìn thaáy moät huynh ñeä buoàn buoàn, thoaùi taâm Boà-ñeà thì bieát anh ta ñang bò phieàn naõo gì ñoù. Ngöôøi tu chuùng ta giaûi quyeát phieàn naõo baèng caùch naøo ? Hoøa thöôïng daïy noù khoâng thaät, hôn nöõa nhaân voâ thaäp toaøn, nghóa laø khoâng ai hoaøn toaøn traêm phaàn traêm. Ñaõ vaäy thì ta neân nhìn vaøo ñieåm toát cuûa ngöôøi, ñöøng nhìn nhöõng ñieåm xaáu cuûa hoï maø sanh phieàn naõo. Ñoái vôùi phieàn naõo, nhöõng thöù laøm chuùng ta baát an, maát bình thöôøng, laøm chuùng ta khoâng coøn hoàn nhieân nöõa thì phaûi boû ñi. Tu laø trò phieàn naõo, tröôùc nhaát laø trò töøng nieäm cuûa mình. Nieäm naøo cuõng kieåm soaùt ñöôïc heát.

Trong cuoäc soáng coù gì nhö yù ñaâu. Hoâm nay laøm meät, mình nghó neáu böõa côm coù baùt canh thích khaåu thì chaéc aên ngon laém. Nhöng traùi laïi böõa aên laïi khoâng coù thöù ñoù maø gaëp thöù mình khoâng thích, thaønh ra nuoát khoâng troâi. Theá laø phieàn naõo. Nhöõng mong moûi nhö vaäy thoâi cuõng ít khi coù ñöôïc. Ñôùi vôùi nhöõng caûnh naøy phaûi laøm sao ? Phaûi tænh, phaûi buoâng ñi. Chuùng ta ñöøng bao giôø nuoâi phieàn naõo, cuõng khoâng laàm ñoái vôùi phieàn naõo, phaûi tænh saùng ñeå loaïi nhöõng phieàn naõo ñoù, ñöøng ñeå noù taùc ñoäng.

Trong cuoäc soáng neáu chuùng ta bieát loaïi boû nhöõng ñieàu xaáu dôû cuûa mình, khoâng ñem nhöõng xaáu dôû beân ngoaøi vaøo laø thaønh coâng. Töø ñi ñöùng, noùi naêng, laøm vieäc moïi thöù, neáu bieát caùch coâng phu, giöõ gìn mình, phaân bieät chuû khaùch roõ raøng. Khaùch chæ nghæ nhôø roài ñi, coøn chuû thì khoâng ñi. Töø nhöõng vieäc heát söùc thoâng thöôøng ñoù, nhöng neáu chuùng ta khoâng ñeå yù thì coâng phu seõ bò vöôùng, khoâng tieán ñöôïc.

Ngöôøi tu thieàn phaûi trieät tieâu phieàn naõo nhö theá naøo ? Nghóa laø ñoái caûnh ñöøng sanh taâm. Bôûi vì trong taâm coøn coù vaán ñeà neân ñoái caûnh coøn sanh taâm. Chuùng ta laøm sao ñoái caûnh khoâng sanh taâm, caûnh tham khoâng tham, caûnh saân khoâng saân… Khoâng luaän laø ai, neáu ñöôïc nhö vaäy thì ngöôøi ñoù laø Phaät.

Chuùng ta tu hoïc laø ñeå laøm Phaät laøm Toå chöù khoâng laøm gì khaùc. Cho neân hoïc ñaïo laø ñeå soáng ñaïo, hoïc laø ñeå thöïc haønh chöù khoâng phaûi ñeå noùi cho ai nghe. Vieäc hoïc laøm Phaät böôùc ñaàu laø laøm sao roõ bieát ñöôïc phieàn naõo. Nhöõng yeâu, thích, giaän, buoàn xöa nay chuùng ta chöa töøng bieát noù laø voïng töôûng, nhöng ngaøy nay nhôø hoïc Phaät neân chuùng ta bieát  noù khoâng thaät, noù laø voïng töôûng. Noù ñaõ daãn chuùng ta ñi trong luaân hoài sanh töû nhieàu ñôøi roài. Baây giôø phaûi tænh, bieát noù laø voïng lieàn buoâng.

Ngaøi Laâm Teá coù noùi caâu: “Phuøng Phaät saùt Phaät, phuøng am saùt ma”. Duø caûnh Phaät, chuùng ta cuõng bieát raèng ñoù laø voïng töôûng. Ngaøi Nham Ñaàu noùi cuûa baùu beân ngoaøi ñem voâ khoâng phaûi laø thöù thieät. Muoán xaøi ñöôïc phaûi laø ôû trong taâm mình, kho baùu ñoù khoâng bao giôø thieáu. Caùc Thieàn sö noùi khoâng laàm chaïy theo ñoái vôùi caùc caûnh duyeân vì bieát noù khoâng thieät. Nhö vaäy môùi töï taïi ñeå thaáy moïi vieäc daøn traûi tröôùc maét.  

ÔÛ ñaây chuùng ta vui veû soáng trong haøo quang chaùnh phaùp, trong ñaïo traøng, naém ñöôïc caùch tu roõ raøng nhö vaäy thì raát thích thuù. Cöù moãi chieàu ngoài kieåm laïi xem, töø saùng tôùi giôø mình ñaõ khaéc phuïc ñöôïc nhöõng gì. Moãi laàn khaéc phuïc ñöôïc laø moãi laàn coù söùc maïnh, hay söùc maïnh ñöôïc taêng tröôûng. Moãi laàn bò thua laø moãi laàn yeáu ñi, coi nhö mình ñaõ ñaàu haøng. Ngöôøi quyeát chí tu thì nhaát ñònh khoâng ñaàu haøng, phaûi khaéc phuïc. Nhö ngöôøi chieán só chieán ñaáu vôùi hö khoâng, phaûi tænh vì hö khoâng choã naøo cuõng coù heát.

Neáu chaúng döùt sôùm thì taùnh ñònh khoù hieän. Nhö thaáy saéc taâm sanh laø taâm daâm phieàn naõo. Khoâng ñôïi dính maéc gì heát maø ñoái vôùi saéc traàn khôûi nieäm laø ñaõ coù phieàn naõo, ñaõ coù vaán ñeà roài, phaûi chænh ñoán. Thaáy gieát taâm sanh laø taâm gieát phieàn naõo. Thaáy cuûa taâm sanh laø taâm troäm phieàn naõo. Thaáy vaät taâm sanh laø taâm tham phieàn naõo. Vôùi ngöôøi sanh maïn laø ngaõ töôùng phieàn naõo. Ñoái keû thaáp kieâu ngaïo laø phieàn naõo töï ñaïi. Gaëp caûnh nghòch sanh taâm laø taâm khueå phieàn naõo. Gaëp caûnh thuaän sanh taâm laø phieàn naõo thích yù. Gaëp oan gia sanh gheùt laø taâm haän phieàn naõo. Cuøng thaân thích sanh yeâu laø taâm tö phieàn naõo…

Noùi toùm laïi, vôùi taát caû caùi thaáy beân ngoaøi maø trong taâm sanh thuû xaû ñeàu laø phieàn naõo khoù noùi cho cuøng.

Khi ñoái duyeân xuùc caûnh maø taâm thuû xaû khoâng döøng ñöôïc thì ñuû thöù phieàn naõo. Cho neân ngöôøi bieát tu vöøa coù nieäm daáy khôûi lieàn buoâng thì trò ñöôïc phieàn naõo. Ñaây laø moät phaùp tu ñuùng vaø thích hôïp. Baát luaän lôùn nhoû, giaø treû, khi vöøa coù moät nieäm daáy khôûi lieàn buoâng. Baát cöù nôi ñaâu, trong coâng vieäc gì cuõng ñeàu tu nhö theá. Khi cuoác ñaát ta chæ bieát cuoác ñaát, nhöõng chuyeän gì ñaõ qua khoâng nhôù, nhöõng chuyeän chöa tôùi chaúng nghó, bình thöôøng cuoác. Mình chæ caàn bieát roõ laø chaân ta ñang daãm treân ñaát, tay caàm cuoác. Khoâng ñeå baát cöù moät caùi gì laøm laàm mình, nhö vaäy laø ta ñaõ soáng vaø laøm vieäc moät caùch heát söùc saâu saéc.

Chuùng ta nhieàu khi bò voïng töôûng daãn ñi moät caùch say meâ. Bôûi vì noù thay hình ñoåi daïng, phaùt tieát töø nôi nhöõng loå chaân loâng cuûa mình. Coù nhöõng loaïi voïng töôûng cöùng ngaéc laøm cho mình nhöùc nhoùi, coù nhöõng loaïi voïng töôûng meàm maïi laøm cho mình thích thuù. Toùm laïi, khoâng tænh laø bò noù daãn ñi thoâi.

Tu laø phaûi tænh, thieáu tænh thì khoâng theå laøm gì ñöôïc. Tænh ñeå ñöøng bò voïng töôûng keùo loâi. Phaät, Boà-taùt, caùc vò Toå ñeàu daïy caûnh khoâng thaät, thaân khoâng thaät, taâm khoâng thaät. Mình khoâng giöõ ñöôïc taâm theå chaân thaät roài lao theo nhöõng thöù khoâng thaät ñoù. Nhö moät giaác moäng, khoâng bieát laø bao laâu. Neáu nhaän vaø soáng ñöôïc vôùi taâm theå roãng rang saùng suoát thì chuùng ta môùi thaáy roõ ta ñang ôû trong giaác moäng, thay hình ñoåi daïng, laøm toaøn vieäc moäng.

Chæ khi naøo quen soáng ñöôïc vôùi oâng chuû thì daàn daàn boû nhöõng moäng mô ñoù. Nhaän vaø soáng vôùi oâng chuû, mau hay chaäm laø töï chuùng ta, khoâng coù ngöôøi thöù hai naøo coù theå giaûi quyeát cho chuùng ta ñöôïc. Vaäy thì ñoái vôùi phieàn naõo chuùng ta coá gaéng laøm chuû, ñöøng ñeå noù taùc ñoäng. Neáu noù taùc ñoäng thì seõ sanh thaønh nghieäp löïc, taïo quaû baùo, vai traû khoâng bieát bao giôø môùi roài. Muoán theá, chæ coù kieám trí tueä môùi caét ñöùt ñöôïc. Chuùng ta laø nhöõng chieán só saün saøng duøng kieám cuûa mình chaët ñöùt taát caû daây mô reã maù kia.

Ñöùc Theá Toân sau khi thaønh ñaïo döôùi coäi Boà-ñeà, Ngaøi noùi: Laï thay taát caû chuùng sanh ñeàu coù ñöùc töôùng trí tueä cuûa Nhö Lai, maø sao laïi bò meâ muoäi nhö theá. Cho neân Ngaøi thöôøng noùi chuùng ta coù tri kieán Phaät, coù chaân taâm, Phaät taùnh. Nhöng roài chuùng ta khoâng nhaän ra laø vì nghieäp. Khi ñaõ thaønh thoùi quen roài töùc laø thaønh naêng löïc. Chuùng ta nhieàu ñôøi kieáp ñaõ gaày döïng vaø laàm theo nghieäp cuûa mình.

Trong kinh A-haøm Phaät noùi caën keõ, giaû duï ngöôøi coù hai moâi khoâng ñaày ñuû, thieáu hai haøm raêng, löôõi ngaén cuûn, mieäng khoâng löôõi thì ngöôøi ñoù noùi ñöôïc gì. Nhöng ít khi chuùng ta nghó tôùi chuyeän ñoù. Nghe ngöôøi ta noùi moät caâu, thieân haï baûo ñoù laø chöûi mình thì lieàn cho nhö vaäy roài noåi noùng leân. Ñoù bò caûnh keùo loâi. Chuùng ta chæ theo caûnh, theo hieän töôïng beân ngoaøi thoâi, ít khi naøo chòu quay veà nhaän laïi caùi goác.

Neáu trong moïi sinh hoaït, chuùng ta luoân bieát mình coù taùnh giaùc, coù ñöùc töôùng trí tueä, coù tri kieán Phaät. Mình laø Phaät seõ thaønh neân nhöõng gì beân ngoaøi ñeàu boû heát. Ñöôïc nhö vaäy thì chuùng ta khoâng taïo nghieäp, khoâng taïo nghieäp thì khoâng bò quaû baùo. Chuùng ta ñöøng laàm laø taïo nghieäp maø khoâng bò quaû baùo. Duø laø baäc thaùnh ñi nöõa thì cuõng phaûi traû nghieäp cuõ khi quaû baùo ñeán. Toân giaû Muïc Kieàn Lieân laø moät ñieån hình.

Toùm laïi phieàn naõo laø nhöõng maùy ñoäng ñaàu tieân maø chuùng ta phaûi trò. Chuùng ta phaûi laøm chuû ñöôïc naêng löïc töø thaân mieäng vaø yù. Ñaây laø nhöõng phieàn naõo laøm cho chaùnh ñònh cuûa mình khoâng thaønh töïu ñöôïc. Thieáu ñònh thì khoâng coù tueä, ñònh tueä khoâng coù thì ñi ñöôøng ma. Chuùng ta soáng sô hôû, khoâng quan taâm, khoâng phaùt huy ñöôïc ñònh tueä thì duø tu ñuùng phaùp vaãn chaúng ñeán ñaâu. Neáu ñònh tueä bò suy thoaùi thì seõ loït vaøo roï ma.

Chuù:

Coøn laàm ngoaïi caûnh neân coøn phieàn naõo. Bôûi chöa thaáy ñöôïc thaät taùnh neân giaû caûnh laøm roái raém, laêng xaêng, môø aûo, khoù maø thaùo gôõ cho xong ! Ngöôøi xöa noùi : “Vaät töø cöûa ñem vaøo, khoâng phaûi laø cuûa baùu trong nhaø”. Cuûa baùu trong nhaø laø gì ? Moïi ngöôøi saün coù, luoân luoân ñaày ñuû, taùnh töï baûn nhieân, vaøo phaøm vaøo thaùnh khoâng ñoåi, khoâng sanh khoâng dieät, xöa nay bình ñaúng, moät ñaïo saùng suoát. Nhö ñaõ noùi, bôûi thaät giaû chöa phaân, neân bao nhieâu ñieàu vuïn vaët hieän baøy tröôùc maét. “Naém ñoâng baét taây” luoáng sanh phieàn böïc. Ñaùng thöông ! Cuõng baäc vöông giaû, maø gaëp loaïn traàm luaân, uoång ñôøi troâi daït. Vuøi thaân trong choã buøn laày, naùt phaän cuøng loaøi man moïi, maët muõi thaät xöa nay khoù nhìn. Ñöôøng veà queâ cuõ vaãn coøn dieäu vôïi, chöa deã moät sôùm moät chieàu maø bieát ñöôïc.

Khoå thay ! Khoå thay !

Yeâu caàu thaáy ñöôïc thaät taùnh thì môùi trò ñöôïc phieàn naõo. Thaáy thaät taùnh laø bieát taát caû ñeàu khoâng thaät.

Ngöôøi xöa noùi : “Vaät töø cöûa ñem vaøo, khoâng phaûi laø cuûa baùu trong nhaø”. Lôøi naøy cuûa ngaøi Nham Ñaàu Toaøn Khoaùt noùi vôùi ngöôøi sö ñeä laø ngaøi Tuyeát Phong. Khi hai Ngaøi cuøng ñi haønh khöôùc, ñöôøng ñi trôû ngaïi, hai Ngaøi cuøng nghæ laïi nôi mieáu. Tuyeát Phong luùc naøo cuõng ngoài coâng phu mieân maät, rieâng ngaøi Nham Ñaàu luùc naøo cuõng nguû. Ngaøi Tuyeát Phong coøn vöôùng maéc neân haï thuû coâng phu nhieàu. Ngaøi Nham Ñaàu ñaõ xong vieäc neân thaûnh thôi töï taïi. Ñaây laø choã tinh vi, cao sieâu.

Ñieåm naøy chuùng ta phaûi deø daët thaän troïng. Neáu laàm nhaän roài noùi khoâng caàn tuïng kinh, khoâng caàn ngoài thieàn, khoâng caàn soáng trong khuoân maãu thì cheát dôû. Chöøng naøo ñöôïc nhö ngaøi Nham Ñaàu roài haõy noùi caâu aáy. Caåu thaû seõ rôi vaøo löôùi ma laøm loaïn thieân haï, quaû baùo phaûi töï chuoát laáy thoâi.

Ngaøi Tuyeát Phong cöù ngoài thieàn, thaáy sö huynh aên roài nguû neân keâu daäy: Ngöôøi ta ñi haønh khöôùc ñaõ xong vieäc, sö huynh ñeán ñaây aên roài laïi nguû, khoâng sôï thieân haï cöôøi cho. Ngaøi Nham Ñaàu bò quaáy raày, ngoài daäy, hoûi Tuyeát Phong muoán caùi gì. Tuyeát Phong noùi trong loøng chöa yeân. Ngaøi Nham Ñaàu baûo: “Neáu coù gì chöa oån thì haõy noùi ra toâi seõ vì oâng maø giaûi quyeát cho”. Tuyeát Phong thuaät laïi ñoaïn ñöôøng ngaøi ñaõ ñi qua. Ngaøi Nham Ñaàu queùt saïch vaø baûo phaûi xoay veà cuûa baùu trong nhaø. Ñaây laø tö caùch cuûa nhöõng baäc ñaõ sieâu xuaát. Chuùng ta hoïc ñöôïc ôû caùc Ngaøi nhöõng ñieåm hay, nhöng cuõng ñöøng queân vò trí cuûa mình.

Cuûa baùu trong nhaø laø gì ? Moïi ngöôøi saün coù, luoân luoân ñaày ñuû, taùnh töï baûn nhieân, vaøo phaøm vaøo thaùnh khoâng ñoåi, khoâng sanh khoâng dieät, xöa nay bình ñaúng, moät ñaïo saùng suoát. Moät loaït nhöõng danh töø chæ cho cuûa baùu cuûa chuùng ta. Taát caû nhöõng gì chuùng ta hoïc ñaây laø danh töø hoïc hieåu. Bao giôø chuùng ta soáng ñöôïc vôùi cuûa baùu roài, thì khoâng caàn noùi vaãn töï saün ñuû.  

Nhö ñaõ noùi, bôûi thaät giaû chöa phaân, neân bao nhieâu ñieàu vuïn vaët hieän baøy tröôùc maét. “Naém ñoâng baét taây” luoáng sanh phieàn böïc. Ñaùng thöông ! Cuõng baäc vöông giaû, maø gaëp loaïn traàm luaân, uoång ñôøi troâi daït. Vuøi thaân trong choã buøn laày, naùt phaän cuøng loaøi man moïi, maët muõi thaät xöa nay khoù nhìn. Ñöôøng veà queâ cuõ vaãn coøn dieäu vôïi, chöa deã moät sôùm moät chieàu maø bieát ñöôïc. Khoå thay ! Khoå thay! 

Do chöa nhaän ñöôïc cuûa baùu cho neân cam phaän laøm ngöôøi troâi daït, traàm luaân maõi maõi. Nöôùc ñaõ xa nguoàn thì cô hoäi trôû laïi khoù laém. Khi naøo ngoài treân caàu nhìn doøng nöôùc chaûy qua, chuùng ta seõ caûm thaáy nguøi nguøi trong loøng, thöông mình gheâ laém. Doøng nöôùc troâi qua roài tan loaûng, khoâng bao giôø quay trôû veà nöõa. Chuùng ta cuõng vaäy, neáu khoâng tænh, khoâng nhaän ra cuûa baùu, thì mình cuõng bò troâi daït theá thoâi.

Chuyeän Taøu keå bieát bao nhieâu vò töôùng gioûi, uy theá duõng maõnh nhöng ñeán khi sa cô thaát theá, quaân thuø traøn tôùi maõnh lieät. Söùc moät maø ñòch tôùi muoân quaân thuø, laøm sao thaéng ñöôïc. Cuõng vaäy, phieàn naõo, taät ñoá, laêng xaêng ñuû thöù chuyeän, noù bao truøm daøy ñaëc. Neáu khoâng coù ngöôøi chæ daãn cho mình thì ñaønh phaûi troâi daït, traàm luaân. Chuùng ta ñaõ bò ngu meâ ñeå troâi daït bieát bao ñôøi, nöôùc ñaõ xa nguoàn. Baây giôø coù cô hoäi tænh thì raùn tænh. Neân nhôù duø ít hay nhieàu, coù tu laø coù tieán.

Haõy gaéng leân!

]

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM