NEÁP THIEÀN

H.T THÍCH NHAÄT QUANG

TRANG NGHIEÂM TU HOÏC

Trong thôøi gian sinh hoaït gaàn ñaây toâi noùi nhieàu veà ñôøi soáng tu haønh cuûa ngöôøi con Phaät. Ña soá chuùng ta ñaõ ñöôïc hoïc phaùp nôi Hoøa thöôïng, ñöôøng loái chuû tröông vaø vieäc aùp duïng Phaät phaùp haøng ngaøy chuùng ta ñaõ naém vöõng phaàn naøo. Chæ caàn moãi vò ñeàu töï trang nghieâm, töï saün saøng vieäc tu taäp cuûa mình. Vieäc laøm ñoù coù keát quaû nhieàu ít, tuøy thuoäc vaøo coâng phu haønh trì cuûa töøng ngöôøi, khoâng ai gioáng ai. Cho neân hoâm nay toâi xin boå sung theâm nhöõng gì caàn thieát cho vieäc tu hoïc naøy.

Trang nghieâm laø moät danh töø duøng ñeå dieãn taû söï trang hoaøng trong saùng, ñeïp ñeõ. Trang nghieâm tu hoïc nghóa laø chuùng ta laøm cho vieäc tu hoïc cuûa mình theâm phaàn khôûi saéc, theâm thaêng tieán, theâm phaàn toát ñeïp hôn.

Laø Phaät töû, moïi sinh hoaït tu hoïc chuùng ta ñeàu vaâng theo lôøi Phaät daïy maø thöïc haønh. Muoán ñöôïc an laïc giaûi thoaùt phaûi tu nhöõng phaùp nhö Phaät ñaõ tu. Thieàn hay Tònh v.v… ñeàu laø vieäc coâng phu cuûa mình. Chính yeáu laø laøm sao chuùng ta coù ñöôïc nhöõng keát quaû lôïi laïc thieát thöïc. 

Trong luùc tu, ñoái vôùi taát caû coâng vieäc sinh hoaït haèng ngaøy, chuùng ta laøm vôùi tinh thaàn nhö theá naøo? Chuùng ta phaûi laøm vôùi tinh thaàn tuøy duyeân, hieåu roõ caùc phaùp khoâng coù gì thaät caû. Nhôø theá chuùng ta troâi troøn coâng vieäc baèng taám loøng chaân thaät, vì lôïi ích cuûa ngöôøi khaùc, chöù khoâng phaûi vì mình. Ñoù laø lyù töôûng voâ ngaõ vò tha, deïp tan caùi ngaõ nhoû heïp cuûa rieâng mình. Ñaây laø neàn taûng cuûa ngöôøi tu theo haïnh Boà taùt.

Ñieàu quan troïng caùc Thieàn sö thöôøng nhaéc khuyeân chuùng ta laø, ñoái dieän vôùi taát caû nhöõng söï kieän ñöøng ñeå vöôùng maéc. Ñöôïc vaäy thì laøm baát cöù vieäc gì cuõng an laïc. Coøn löïa choïn thì coøn troùi buoäc, roát cuoäc chuoác laáy phieàn naõo maø khoâng laøm gì ñöôïc caû. Nhö caâu chuyeän vò thieàn taêng nuoâi meï sau ñaây.

Coù moät thieàn taêng vì coøn meï giaø neân khoâng theå ôû trong thieàn vieän ñöôïc. Thaày veà caát coác phuïng döôõng meï giaø, soáng baèng ngheà vieát kinh saùch. Nhôø coù thuû buùt raát tuyeät, neân caùc nôi ñem kinh saùch nhôø thaày vieát khaù nhieàu. Do ñoù thaày cuõng taïm ñuû ñeå lo cho meï giaø. Nhöng coù moät ñieàu laø meï cuûa thaày khoâng aên chay ñöôïc, neân thaày phaûi vaøo chôï mua caù thòt cho meï duøng. Töø ñoù maø sanh ra tai tieáng. Tuy bò ngöôøi ta gieøm pha nhöng thaày vaãn töï nhieân nhö thöôøng, khoâng heà coù nieäm gì khaùc. Thaáy con vì mình maø bò ngöôøi ta cheâ cöôøi, baø meï khoâng aên maën nöõa. Theá laø vôùi taâm chaân thaät hieáu ñeã phuïng döôõng meï giaø, Ngaøi ñaõ laøm troøn boån phaän vaø ñoä ñöôïc meï tu haønh. Ñaây quaû laø taám göông saùng cho chuùng ta noi theo.

Ngöôøi tu theo ñaïo Phaät, nhaát laø tu thieàn thì taâm ñöøng vöôùng maéc. Heã coøn vöôùng maéc laø chuùng ta coøn luïy coøn khoå. Duø laøm baát cöù vieäc lôùn nhoû naøo cuõng laøm vôùi taâm voâ söï, taâm tænh saùng. Ñöôïc nhö vaäy laø chuùng ta bieát tu, troâi troøn coâng vieäc maø luùc naøo loøng cuõng thaûnh thôi nheï nhaøng. Ñoù laø trang nghieâm tu hoïc.

Moät ñieàu caàn nhôù nöõa ñoái vôùi ngöôøi con Phaät laø, chuùng ta phaûi hoïc theo haïnh voâ ngaõ vò tha cuûa ñöùc Theá Toân. Taát caû moïi coâng vieäc ñeàu vì lôïi ích chung, ñeàu vì moïi ngöôøi. Chuùng ta khoâng neân ñaët lôïi ích caù nhaân leân treân lôïi ích taäp theå. Ta caøng tu caøng laøm vieäc thì caøng xaû ngaõ. Queân mình thì vieäc gì cuõng thaønh coâng. Ngöôïc laïi, luùc naøo cuõng chæ nghó ñeán mình thì coâng vieäc khoâng ñöôïc nhö yù chuùng ta seõ phieàn naõo. Nhö vaäy caøng laøm caøng khoå, chôù chaúng ñöôïc lôïi ích gì. Cho neân trong cuoäc soáng, coù nhöõng vieäc chuùng ta khoâng muoán laøm, song vì boån phaän baát ñaéc dó chuùng ta phaûi laøm. Gaëp tröôøng hôïp naøy, thì cöù taám loøng trong saùng cuûa mình maø laøm. Ñöôïc vaäy laø chuùng ta bieát tu. Ñoù laø ñieåm thöù nhaát.

Ñieåm thöù hai, ñoái vôùi nhöõng nghieäp nhaân chuùng ta ñaõ gaây taïo, baây giôø quaû ñeán, chuùng ta phaûi ñeàn traû. Ñaây laø ñieàu maø ngöôøi Phaät töû phaûi bieát. Bieát ñeå laøm gì? Bieát ñeå ñöøng chaïy troán. Chuùng ta khoâng theå troán boû cuoäc soáng naøy, maø phaûi tích cöïc ñöông ñaàu, bôûi vì ñoù laø keát quaû cuûa mình gaây taïo. Trong moïi sinh hoaït, thöôøng chuùng ta gaëp nhieàu ñieàu baát nhö yù hôn laø nhö yù. Neáu caên cöù treân hieän taïi maø noùi, ña soá ngöôøi ta cöù than thaân traùch phaän. Nhöng neáu chuùng ta laëng taâm suy nghó, khoâng coù keát quaû naøo maø khoâng töø nhaân do chính mình gaây taïo, coù ai chen vaøo ñoù ñaâu.

Nhaän ra choã naøy, ngöôøi con Phaät khoâng bi quan, khoâng sôï seät, khoâng chaïy troán. Thaáy roõ cuoäc soáng, sinh hoaït, tö töôûng cuûa mình nhö vaäy, ñeàu do mình saùng taùc ra thoâi. Khoâng coù moät ñaáng naøo, khoâng coù moät theá löïc naøo an baøy cho mình. Do chuùng ta baát giaùc, ñieân ñaûo, tham saân maø ra. Ñaõ gaây taïo thì phaûi ñeàn traû, ñoù laø quy luaät.

Vì vaäy ngöôøi con Phaät khi nhìn cuoäc soáng phaûi coù nhaän ñònh roõ raøng veà luaät nhaân quaû. Coù theá ta môùi yeân loøng chaáp nhaän traû nghieäp vaø tieán leân chuyeån nghieäp. Khoâng coù nieäm thöù hai, cuõng khoâng sanh taâm gì khaùc trong sinh hoaït ñôøi thöôøng, ñoù laø chuùng ta trang nghieâm tu hoïc.

Chuùng ta coù theå tuïng moät laàn naêm baûy löôït Baùt-nhaõ Taâm kinh, coù theå ngoài thieàn naêm baûy tieáng ñoàng hoà, nhöng ñoái vôùi moät vieäc laøm nhoû maø chöa voâ taâm thì vaãn chöa goïi laø tu. Hoaëc quyù vò coù theå ñi ñaây ñi ñoù, thuyeát phaùp giaûng kinh, nhöng chöa ñieàu phuïc ñöôïc taâm mình thì vaãn vöôùng maéc nhö thöôøng. Theá coù nghóa laø chuùng ta chöa ñònh, chöa yeân laéng, chöa taäp trung, chöa soáng vôùi tính giaùc cuûa mình thì cuoäc soáng chöa ñaûm baûo. Cuoäc soáng chöa ñaûm baûo thì nghieäp löïc keùo loâi mình nhö khoâng.

Trong caûnh thuaän ta thaáy tu deã daøng, nhöng caûnh thuaän ñaâu coù hoaøi, laâu laâu môùi ñöôïc moät chuùt. Duyeân thuaän khoâng bao nhieâu maø vieäc baát nhö yù quaù nhieàu. Neáu cöù chaïy troán thì chuùng ta khoâng coøn con ñöôøng naøo ñeå soáng, khoâng coøn choã dung thaân. Thaønh ra chuùng ta khoâng chaáp nhaän cuoäc soáng, sôï seät cuoäc soáng cuõng khoâng theå ñöôïc. Cho neân caùch toát nhaát laø phaûi chuyeån hoùa töï thaân, ñeå coù theå thích öùng vôùi moïi hoaøn caûnh.

Chaúng haïn baây giôø baùc só noùi vôùi chuùng ta, thaày hay coâ bò moät côn beänh ngaët ngheøo, nguy hieåm caàn phaûi ñieàu trò ngay. Dó nhieân chuùng ta ñieàu trò, nhöng khoâng theå chaám döùt caên beänh ñoù lieàn ñöôïc. Baáy giôø taâm traïng cuûa chuùng ta nhö theá naøo? Lo sôï, hoaûng hoát phaûi khoâng? Thöa quí vò, duø moãi ngaøy mình tuïng Baùt-nhaõ, laïy saùm hoái saùu caên, hoïc phaùp Hoøa thöôïng… maø coøn vöôùng maéc nhö vaäy, thì quaû thaät chöa theå goïi laø tu thieàn. Loøng mình ñieân ñaûo laêng xaêng vôùi nhöõng boùng daùng do chính mình toâ veõ ra, ñaõ chaúng laøm cho chuùng ta heát beänh maø coøn laøm khoå theâm.

Toâi noùi ñieàu naøy ñeå laøm gì? Ñeå chuùng ta kieåm nghieäm laïi, laéng loøng laïi maø nhaän ra nhöõng khuyeát ñieåm cuûa mình. Bôûi vì tu laø söûa. Chuùng ta söûa nghieäp xaáu thaønh nghieäp toát, söûa loaïn ñoäng thaønh thanh tònh. Söûa nhö vaäy ñeå chi? Ñeå cho mình bôùt khoå, heát khoå, ñeå coù theå vui soáng trong baát cöù caûnh thuaän hay caûnh nghòch. Vì ñoù laø muïc ñích chính cuûa chuùng ta khi xuaát gia tu hoïc vaäy. Ñöôïc theá mình môùi coù theå goïi laø thieàn sinh trong caùc thieàn vieän, trong ñaïo traøng, ñaày ñuû ñaïo haïnh vaø trí tueä taêng tieán trong töøng phuùt giaây.

Ñieåm thöù ba toâi muoán noùi laø vaán ñeà sanh töû. Ñaây laø moät vaán ñeà troïng ñaïi. Chö Toå, caùc vò Thieàn sö ñeàu laáy vaán ñeà naøy laøm vieäc chính trong söï nghieäp tu haønh cuûa mình. Nhöng ñoâi khi chuùng ta laïi boû queân. Haèng ngaøy, chuùng ta môû maét nhöng thaät ra mình laïi nhö cheát trong söï hít thôû, trong moïi sinh hoaït cuûa cuoäc soáng. Coøn ban ñeâm, mình nhaém maét chaúng bieát gì töø ñaàu ñeâm ñeán cuoái ñeâm. Coù laàn, vöøa ñaët löng naèm xuoáng, toâi chôït nghó neáu nhö trong giaác nguû say, mình cheát luoân thì ai seõ nhaéc nhôû cho mình bieát tænh giaùc ñaây? Hay luùc ñoù ta vuøi saâu trong söï si meâ toái taêm, khoâng bieát gì. Nghó theá toâi hôi sôï. Cho neân coù theå noùi chuùng ta chöa lo gì ñöôïc cho vieäc sanh töû cuûa mình.

Môû maét ra laø laêng xaêng töø saùng cho ñeán tröa, tröa ñeán chieàu, chieàu ñeán toái. Giaät mình thì boùng ñeâm phuû xuoáng, maët trôøi ñi nguû, mình cuõng nhaém maét ñeán sao mai moïc maø vaãn chöa muoán daäy. Tu nhö vaäy thì laøm sao an laïc, laøm sao giaûi thoaùt. Nhöng mình ñaâu coù sôï, mình coi ñoù laø chuyeän thöôøng tình, khoâng ngaùn gì heát. Heã thieáu nguû moät chuùt lieàn kieám thuoác uoáng cho nguû, thieáu aên moät chuùt laø kieám thöù gì aên voâ. Nhö vaäy hoùa ra cuoäc soáng chæ coù aên vaø nguû! Ñoù laø chöa keå nhöõng phieàn naõo raéc roái do chính mình quaáy ñoäng nöõa.

Cöù nhö vaäy maø tính naêm tính tuoåi cho ñeán giaø ñeán cheát, chôù ta  khoâng heà bieát tôùi taùnh giaùc laø gì? Caùi khoâng giaø khoâng cheát thì boû ñi, caùi baát sanh baát dieät thì khoâng caàn ñeán, cöù lu bu vôùi aên nguû, beänh taät, thöông gheùt… caû ñôøi! Thöa quí vò, theá thì ta tu hoïc caùi gì? Trong khi Phaät daïy ngöôøi tu phaûi soáng laïi vôùi taùnh giaùc cuûa mình. Soáng ñöôïc vôùi taùnh giaùc thì heát lo, heát khoå. Khoå naõo laøm cho chuùng ta ñieân ñaûo, taïi sao mình laïi ñeo mang noù! Ñoù laø töï mình coâ phuï laáy mình thoâi. Ñaõ theá thì phaûi traàm luaân trong sanh töû. Than traùch ai?

Nhaän hieåu nhö vaäy, chuùng ta phaûi coá gaéng khoâi phuïc laïi neáp soáng thaät cuûa mình. Buoåi saùng vui töôi, buoåi chieàu cuõng bình thöôøng. Phuùt giaây naøo ta chaïy ra ngoaøi laø ñeâm ñen ñieân ñaûo. Coøn töøng taâm nieäm töøng taâm nieäm saùng suoát khoâng bò ngoaïi caûnh keùo loâi, ñoù laø buoåi saùng bình minh, laø muøa xuaân vui töôi. Cho neân nhöõng thöù taêm toái, chuùng ta khoâng khaéc phuïc ñöôïc ñoù laø soáng vôùi boùng ñeâm. Luùc naøo cuõng tænh giaùc, trong saùng khoâng bò voïng ñoäng keùo loâi, ñoù laø soáng vôùi muøa xuaân, vôùi bình minh.

Ngöôøi tu thieàn neáu khoâng laøm chuû ñöôïc taâm loaïn ñoäng cuûa mình, thì khi saép cheát huynh ñeä coù hoä trì caùch maáy cuõng chaúng coù gì dính daùng. Cho neân chuùng ta tu haønh laø phaûi tænh saùng, môùi coù theå lo cho mình luùc laâm chung. Muoán tænh saùng thì baét buoäc phaûi coù coâng phu huaân taäp haèng ngaøy. Trong moïi luùc moïi thôøi thöôøng xeùt neùt laïi mình, ñieåm naøo dôû ta söûa laïi, ñieåm naøo yeáu ta vun boài theâm. Ñöôïc vaäy, môùi hy voïng ñuû naêng löïc ñoái ñaàu vôùi sanh töû.

Neáu chuùng ta coù ñöôïc söï ñònh tænh thì trongï sinh hoaït seõ nheï nhaøng. Laøm taát caû vieäc maø khoâng lo sôï, laêng xaêng. Nhö vaäy laø töï taïi giaûi thoaùt an vui, ñaâu caàn tìm ôû ñaâu xa. Cho neân khoâng ñôïi ñeán muøa xuaân ta môùi nghe chim hoaøng oanh hoùt, môùi thaáy hoa ñua nôû, ngay trong taâm ta ñaõ coù ñuû.

Ta coù maët ôû ñaây laø do naêng löïc cuûa nghieäp. Maø nghieäp töø ñaâu? Nghieäp chính laø nhöõng thoùi quen töø ngoân ngöõ, suy nghó, haønh ñoäng cuûa mình. Töïu trung töø thaân khaåu yù maø ta taïo nghieäp. Cho neân tu laø chuyeån nghieäp. Chuùng ta coù beänh hay heïn. Thí duï, chieàu nay tính ba giôø ngoài thieàn, nhöng tôùi giôø ñoù nghe hôi noùng nöïc, mình töï noùi “thoâi toái ngoài cho maùt, baây giôø noùng quaù ngoài khoâng toát”. Thaønh ra maát ñi moät buoåi ngoài thieàn. Cöù theá maø suoát ñôøi heïn laàn heïn löïa. Roài thì taät naøo vaãn nguyeân taät aáy, laøm sao chuyeån nghieäp ñöôïc ! Nghieäp coøn thì phieàn naõo coøn, ñau khoå coøn.

Neáu chuùng ta khoâng chuyeån, khoâng hoùa giaûi ñöôïc nghieäp, chuùng toàn ñoïng trong taâm laø ung thö thôøi kyø thöù nhaát. Toàn ñoïng laâu ngaøy chuùng phaùt tieát ra ngoaøi khieán cho thaân khaåu taïo nghieäp laø ung thö thôøi kyø thöù hai. Vì thaân mieäng noùi baäy laøm baäy khieán cho ta khoå ñau böùt röùt trong taâm laø ung thö thôøi kyø thöù ba. Ngoaøi phaùp Phaät ra khoâng coù thuoác gì trò ñöôïc beänh naøy. Chuùng ta khoâng nghe khoâng laøm theo lôøi Phaät daïy, thì ñaønh chòu cheát vôùi chöùng beänh ung thö naøy thoâi. Ung thö beân ngoaøi cuûa thaân töù ñaïi chæ laøm khoå ta trong moät ñôøi thoâi, coøn ung thö cuûa tham, saân, si môùi laøm khoå chuùng ta trong nhieàu ñôøi. Noù laïi raát khoù trò neân chuùng ta chôù coù xem thöôøng.

Taâm luoân tænh saùng, khi tham bieát tham, saân bieát saân, ñoái vôùi taát caû caùc daáy nieäm ñeàu bieát, caùi saùng naøy quaû thaät phi thöôøng. Ngöôøi tu caàn tænh saùng nhö vaäy. Laøm sao trong moïi sinh hoaït, töøng böôùc ñi, töøng yù nieäm, töøng vieäc laøm, töøng ngoân ngöõ, neáp aên, neáp nghó, chuùng ta luoân tænh saùng. Ñoù laø quyù nhaát. Ñöôïc vaäy thì trong luùc nguû, mình vaãn saùng neân khoâng sôï caùi cheát ñeán baát cöù luùc naøo. Cho neân taâm tænh saùng ñoù môùi laø thöïc duïng ñoái vôùi ngöôøi tu. Coøn taâm phaân bieät hôn thua, giaän doãi... chæ choàng chaát theâm nhöõng toái taêm, si meâ, khoâng coù lôïi ích gì caû.

Toùm laïi, trong moïi quan heä chuùng ta coá gaéng laøm chuû, soáng ñöôïc vôùi taùnh giaùc cuûa mình. Ngöôøi tu laøm taát caû Phaät söï, tu taát caû coâng ñöùc trí tueä, maø khoâng ñeå taâm mong caàu, dó nhieân cuõng seõ ñöôïc ñeàn traû xöùng ñaùng. Ngöôïc laïi, neáu chuùng ta cöù tính toaùn mong caàu, roát cuoäc chaúng ñöôïc gì caû. Daàn daàn nhöõng vieäc ñoù trôû thaønh caùc phaùp töôùng ña söï, keáát theâm böïc boäi, phieàn naõo cho thaân taâm.

Ngöôøi tu phaûi deø daët ñöøng ñeå baát giaùc. Baát giaùc laø gì? Laø khoâng tænh saùng. Ngöôøi ñôøi duø thoâng minh caùch maáy, nhöng neáu phieàn naõo hoaøi, vaãn goïi laø baát giaùc. Baát giaùc thì laøm khoå mình, khoå ngöôøi. Coù nhöõng vieäc do thoùi quen neân ta cöù laøm, khoâng caàn bieát noù daãn tôùi haäu quaû toát hay xaáu. Ñaây laø baát giaùc, trong kinh goïi laø taäp khí. Chuùng ta coá gaéng laøm chuû thaân taâm töùc laø laøm chuû thoùi quen naøy. Chö Phaät, chö Toå ñaõ duøng nhieàu phöông phaùp nhaéc nhôû chæ daïy chuùng ta, cuõng chæ vì vieäc ñoù thoâi. Cho neân chuùng ta tu laø phaûi ñoaïn tröø phieàn naõo.

Thöû nghieäm laïi xem töø ngöôøi giaø taùm chín möôi tuoåi cho ñeán ñöùa beù con, ai khoâng coù phieàn naõo. Vaäy phieàn naõo laø gì? Theo Haùn ngöõ, chöõ ñieàn moät beân laø boä hoûa töùc löûa, moät beân laø boä hieät töùc caùi ñaàu. Nghóa laø caùi ñaàu bò löûa ñoát. Chöõ naõo moät beân laø boä taâm, moät beân coù boä xuyeân, töùc nhöõng tö töôûng daáy khôûi laêng xaêng nhö soùng traøo, mình khoâng laøm chuû ñöôïc. Toùm laïi, ñoái vôùi taát caû caùc caûnh, trong loøng khoâng yeân, böïc boäi, nhöùc nhoái… ñeàu goïi laø phieàn naõo. Con ngöôøi ñaày daãy phieàn naõo. Phaûi tu nhö theá naøo cho heát phieàn naõo, ñoù laø vaán ñeà cuûa chuùng ta.

Duy thöùc hoïc goïi phieàn naõo laø thuøy mieân, töùc moät loaïi nguû ngaàm. Tham, saân, taät ñoá, böïc boäi, giaän hôøn… ôû ñaâu khoâng bieát, nhöng caûnh gì vöøa traùi tai gai maét thì coù phieàn naõo lieàn. Cho neân bieát phieàn naõo traøn ñaày trong chuùng ta. Neáu bieát tu, chuùng ta phaûi laøm sao? Khoâng neân ñeå phieàn naõo chi phoái. Khi naøo nghe treân ñaàu böng böùc khoù chòu, trong loøng ray röùt, buoàn phieàn laø bieát phieàn naõo tôùi roài ñoù. Duøng trí tueä, töø bi cuûa Phaät maø röôùi noù ñi.

Chuùng ta thaáy Phaät, Boà taùt luùc naøo maët maøy cuõng töôi taén, cuõng cöôøi. Duø treân löng sö töû hay treân moûm ñaù, caùc Ngaøi ñeàu töï taïi giaûi thoaùt. Caùc baäc tu haønh ngaøy xöa, ôû nôi ñaày ñuû tieän nghi hay döôùi ñaát goác caây, caùc vò cuõng töôi taén hoàn nhieân. Vì caùc ngaøi ñaõ trò ñöôïc phieàn naõo. Neáu khoâng trò ñöôïc phieàn naõo thì chöa theå goïi laø tu. Chuùng ta thöû kieåm nghieäm laïi xem mình ñaõ trò ñöôïc phieàn naõo chöa? Hay ñuïng tôùi laø buoàn, rôù tôùi laø la. Buoàn giaän roài than traùch “ÔÛ ñaây phieàn naõo quaù, phaûi ñi thoâi!”. Roõ laø löûa phieàn ñoát taâm, ñoát thaân. Thaønh ra chuùng ta phaûi trò cho heát löûa phieàn naõo. Coù ngöôøi baûo phieàn naõo khoâng thaät, trò laø trò caùi gì ?

 Thöa quí vò, noù khoâng thaät nhöng luùc naøo noù cuõng naèm saün ñoù, coù dòp laø noù ra tay lieàn. Moät con vaät nhoû xíu cuõng coù phieàn naõo thuøy mieân. Trong thaát toâi coù con choù Bi vaø con meøo, chuùng chôi thaân vôùi nhau laém. Nhöng choù Bi lôùn neân hay aên hieáp con meøo. Chuù caén coå con meøo roài giuõ qua giuõ laïi, loâi ñi… thaáy maø thöông cho con meøo. Con meøo la chuù cuõng khoâng thaû, coù khi toâi phaûi la phuï vôùi con meøo, chuù môùi chòu thaû ra. Nhöng thaû ra, chaïy moät voøng roài chuù cuõng trôû laïi quaëp coå con meøo, roài giuõ roài loâi. Tuy nhieân, khoâng phaûi luùc naøo con meøo cuõng deã thöông ñeå chuù muoán laøm gì thì laøm. Khi phieàn naõo thuøy mieân noåi leân, noù giô vuoát ra, caùi tay nhoû xíu maø moùng nhoïn hoaét, vaû vaøo choù Bi moät caùi… roài chaïy ñi. Vöøa chaïy vöøa la. Moät anh thì giôõn ngaây, moät anh thì phieàn naõo nguû ngaàm trong loøng.

Chuùng ta cuõng vaäy, nhieàu khi toâi thaáy mình voâ lyù, laøm thaày roài maø cuõng la cuõng raày. Bôûi vì phieàn naõo nguû ôû ñaâu ñoù, khi noù taùc ñoäng thì ñoâi maét mình thaáy, boä naõo mình suy nghó, mieäng mình noùi, theá laø nghieäp daãn ñi trong sanh töû. Neáu chuùng ta buoâng taát caû nhöõng daáy nieäm, ñöøng noùi, ñöøng nghó, ñöøng laøm khi gaëp nhöõng gì traùi yù, thöû xem luùc ñoù theá naøo? Thöa quí vò, thaät laø khieâm toán, thaät laø deã thöông! Nhöng hoïa hoaèn laém môùi coù ñöôïc moät laàn nhö vaäy. 

Buoâng! Laø chuû tröông cuûa nhaø thieàn. Nhöng ít khi chuùng ta chòu buoâng. Coù nhöõng thöù phieàn naõo laøm mình ñieâu ñöùng, laøm mình maát heát thôøi gian, theá maø chuùng ta vaãn chöa buoâng ñöôïc. Phieàn naõo töø thaân, phieàn naõo töø taâm... laø nhöõng loaïi khí ñoäc, nhöõng loaïi oâ nhieãm laøm ung thö taïng phuû chuùng ta. Boû noù laø giaûi thoaùt, laø theânh thang khoâng coù giôùi haïn. Theá taïi sao chuùng ta chöa chòu boû ?

 Chö Phaät vaø Boà taùt ñoái vôùi chuùng sinh, luoân söû duïng töø ngöõ, aùi ngöõ, khieâm haï ngöõ, chaân thaät ngöõ. Caùc Ngaøi khoâng heà duøng nhöõng thöù ñoäc haïi ngöõ, thoâ baïo ngöõ hay saân haän ngöõ. Chuùng ta laø con cuûa Phaät, nguyeän tu theo haïnh Phaät thì phaûi boû nhöõng gì xaáu döõ. Lôøi noùi coù khi taùc ñoäng, keát thaønh nhaân gaây ra muoân vaøn toäi loãi. Tuy toäi loãi khoâng thaät, nhöng voâ côù noùi naëng ngöôøi ta thì seõ nhaän haäu quaû ngay. Toùm laïi, theo tinh thaàn ñaïo Phaät, tu phaûi traûi qua coâng phu saâu daøy môùi trò heát nhöõng thöù taät, nhöõng thoùi quen, nhöõng nghieäp taäp cuûa mình. 

Trong giôùi cuûa Phaät, rieâng veà mieäng coù boán loãi.

1. Noùi doái: Vieäc coù noùi khoâng, vieäc khoâng noùi coù.

2. Noùi theâu deät: Noùi phòa, coù ít xít ra nhieàu khieán cho ngöôøi ta hoang mang lo sôï…

3. Noùi aùc: Noùi lôøi hung döõ khieán ngöôøi nghe ñau khoå, töùc giaän.

4. Noùi hai chieàu: Ñeán ñaây noùi xaáu kia, ñeán kia noùi xaáu ñaây, khieán cho ngöôøi thuø gheùt nhau, haïi nhau. Theá gian goïi laø noùi ñaâm thoïc, töùc ñaâm bò thoùc thoïc bò gaïo. Loãi naøy trong ñaïo coù khi taïo toäi baát hoøa hôïp chuùng taêng, toäi naøy raát naëng. 

Ñoái vôùi moät söï kieän, mình khoâng laøm chuû ñöôïc ñeå cho mieäng phaùt ra nhöõng lôøi noùi nhö theá thì thaät laø nguy haïi. Ngöôøi tu Boà taùt ñaïo thì khoâng theå naøo thieáu aùi ngöõ, töø ngöõ, chaân thaät ngöõ ñöôïc. Nhöõng thöù naøy luoân luoân phaûi daønh duïm, saün saøng ñeå trang nghieâm cuoäc soáng, trang nghieâm tö caùch cuûa mình. Chuùng ta thöû töôûng töôïng, moät ngöôøi tu maø choáng tay noùi nhöõng lôøi thoâ tuïc thì theá naøo ? Thaáy laø ñaõ phaùt khieáp roài, huoáng laø phaûi nghe. Cho neân caàn phaûi trang nghieâm tu söûa laáy mình. Trong moïi hoaøn caûnh, neáu phaûi noùi thì noùi lôøi töø bi, lôøi chaân thaät. Noùi laøm sao cho ngöôøi ta nghe ñöôïc, thì ngöôøi ta môùi coù theå laøm theo yù mình chöù. Ñoù laø tu trong lôøi noùi, trong khaåu nghieäp vaäy.

Trong vieäc trang nghieâm tu hoïc, toâi ñeà nghò chuùng ta phaûi coù taâm buoâng xaû. Thaät ra, thöù gì mình thích roài thì khoù buoâng xaû laém. Chuùng ta bieát, hoïc thuoäc loøng thaân naøy khoâng thaät, taâm naøy laø boùng daùng cuûa saùu traàn, laø voïng töôûng. Nhöng thöù gì mình thích thì noù laø thaät, neân boû khoâng ñaønh. Ngaøy nay mình bieát tu roài, vaäy thì chaúng may thöù gì mình lôõ yeâu thích maø ngöôøi khaùc muoán, chuùng ta phaùt taâm môû roäng cöûa loøng boá thí heát. Moät khi laøm ñöôïc vieäc ñoù, quí vò seõ thaáy nheï nhoõm gioáng nhö ngöôøi beänh traàm kha uoáng ñöôïc moät thang thuoác quí vaäy. Chuùng ta daùm boû ñöôïc moät thöù thì laàn laàn taát caû caùc thöù coøn laïi cuõng seõ boû ñöôïc. Coù theá, môùi mong tôùi beán bôø giaùc ngoä.

Toùm laïi, neáu chuùng ta chòu khoù quaùn saùt laïi mình, kieåm nghieäm laïi mình, töøng böôùc buoâng boû phieàn naõo, buoâng boû nhöõng gì ta naâng niu quyù troïng, thì chuùng ta seõ ñöôïc taâm saùng suoát. Coù vaäy trí tueä ñaïo ñöùc cuûa mình môùi phaùt huy ñöôïc. Töø ñoù chuùng ta coù cô hoäi soáng ñöôïc vôùi taùnh giaùc cuûa mình, hoaøn thaønh ñöôïc con ñöôøng Phaät ñaïo, xöùng ñaùng laø ñeä töû cuûa Phaät. Ñoù chính laø töøng böôùc trang nghieâm tu hoïc vaäy.

]

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM