NEÁP THIEÀN

H.T THÍCH NHAÄT QUANG

HOÏC ÑAÏO

Trong ñaïo giaùo cuûa chuùng ta, kinh ñieån ñöôïc ghi laïi töø lôøi Phaät daïy, suoát boán möôi maáy naêm, thöôøng goïi laø tam taïng kinh ñieån. Trong ñoù goàm taïng kinh, taïng luaät vaø taïng luaän, cuøng raát nhieàu baûn vaên sôù giaûi vaø caùc boä kinh luaän lôùn cuûa chö Toå.

Do coù quaù nhieàu nhö vaäy, neân chuùng ta khoâng theå ñoïc, hoïc heát. Vì vaäy ta thaáy ôû Vieät Nam, ñaïo Phaät ñöôïc truyeàn baù roäng raõi, nhöng nhìn kyõ laïi thì ña soá vaãn coøn bò xen taïp, söï hieåu bieát khoâng ñuùng vôùi tinh thaàn cuûa ñaïo Phaät. Ngöôøi ngoaøi pheâ phaùn loái aùp duïng ñaïo Phaät cuûa Phaät töû Vieät Nam coù chieàu höôùng meâ tín... Lôøi pheâ bình aáy chaúng sai. Bôûi chuùng ta coù tín ngöôõng raát lôùn ñoái vôùi ñaïo giaùo vaø chuùng ta cuõng deã daøng chaáp nhaän nhöõng gì na naù nhö ñaïo Phaät. Chaúng haïn, baát cöù hình töôïng gì chuùng ta cuõng coù theå môøi leân ngöï chung vôùi ñöùc Phaät. Ñaây laø nhöõng vieäc khoâng ñuùng vôùi chaùnh phaùp. Nhö vaäy coù neân chaêng, khi chuùng ta laøm moät vieäc maø mình chöa hieåu, coøn môø mòt lai lòch ñöôøng loái cuûa vieäc ñoù?

Khoâng khi naøo chuùng ta laøm moät nôi, tu moät nôi maø coù keát quaû toát ñöôïc! Laø moät ngöôøi Phaät töû, chuùng ta khoâng cho pheùp mình laøm nhö vaäy. Tu thì phaûi coù haønh, haønh thì phaûi coù hieåu. Maø muoán hieåu thì phaûi coù hoïc cho ñuùng, cho tôùi nôi. Coù theá môùi khoâng bò laàm.

Tinh thaàn chuû yeáu cuûa ñaïo Phaät laø giaûi thoaùt, söï theå hieän cuûa ñaïo Phaät laø töø bi vaø trí tueä. Do ñoù, ñôøi soáng cuûa ngöôøi con Phaät phaûi thanh tònh. Thanh tònh thì môùi giaûi thoaùt. Vì vaäy ñoái vôùi ngöôøi hoïc ñaïo ôû giai ñoaïn ñaàu laø phaûi phaán ñaáu, khaéc phuïc cho ñöôïc nhöõng ham muoán cuûa chính baûn thaân mình. Neáu ngöôøi hoïc ñaïo chuùng ta ñieàu phuïc ñöôïc phaàn naøy, thì chuùng ta môùi coù ñieàu kieän cuõng nhö ñuû söï tænh saùng ñeå hoïc hoûi vaø haønh trì ñaïo phaùp.

Ngöôøi xöa noùi “Ngöôøi hoïc ñaïo thì khoâng bò tình duïc meâ hoaëc, khoâng bò taø aùc xoay chieàu, khi naøo cuõng tinh tieán treân con ñöôøng ñaïo. Ta baûo raèng ngöôøi aáy seõ chöùng quaû vieân maõn, khoâng boû cuoäc giöõa ñöôøng”. Nghóa laø, tröôùc nhaát ngöôøi hoïc ñaïo phaûi laøm chuû ñöôïc caùc duïc. Chöõ duïc coù raát nhieàu nghóa: tham duïc, duïc tình, duïc yù... Trong moïi sinh hoaït chuùng ta coá gaéng laøm chuû, khoâng ñeå caùc thöù naøy chi phoái, taùc ñoäng, gaây xaùo troän, taïo söï baát an baát oån thì chuùng ta môùi khoâng bò caùc thöù taø aùc xoay chieàu loâi cuoán. Neáu khoâng, coù khi ta tu Phaät maø chaúng haønh trì ñuùng theo lôøi Phaät daïy. Cho neân ñaõ hoïc theo Phaät, thì coá gaéng khaéc phuïc, ñieàu cheá, baèng khoâng chuùng ta chæ coù hình thöùc maø roãng veà noäi dung. Khoâng nhöõng chæ coù haøng Phaät töû xuaát gia phaûi quan taâm hoïc ñaïo vaø haønh ñaïo nhö vaäy, maø ngay caû haøng Phaät töû taïi gia, neáu ñaõ coù yù tu haønh thì cuõng neân nhö theá. Coù vaäy, môùi gaët haùi ñöôïc lôïi ích thieát thöïc trong vieäc tu hoïc cuûa mình.

Keá laø, ñöøng bao giôø ñeå “xoay chieàu theo taø aùc”. Taø aùc laø nhöõng gì traùi laïi vôùi lôøi Phaät daïy, vôùi ñaïo lyù. Muoán vaäy mình phaûi hieåu ñaïo chaân chính. Neáu chöa hieåu chaân chính thì mình raát deã bò “xoay chieàu”. Nhö khi phaûi ngoài nghe phaùp, ta caûm thaáy meät moûi chaùn naûn vì chöa nhaän ra taàm lôïi ích tröôùc maét. Nhöng coù khi chæ caàn ba neùn nhang, khaán vaùi sô sô vôùi moät ít cheø xoâi ôû döôùi goác ña, ta laïi thaáy coù keát quaû hieäu nghieäm. Vaäy laø ta deã daøng chaáp nhaän vieäc laøm ñoù. Thaønh ra ñoái vôùi vaán ñeà naøy, noùi nghe thì deã, nhöng soáng ñuùng vôùi tinh thaàn cuûa ñaïo Phaät thì quaû thaät raát khoù. Nhaát laø ñoái vôùi nhöõng taäp tuïc laâu ñôøi nhö thôø oâng naøy baø noï, ñoát giaáy tieàn vaøng baïc ñeå caàu vieäc naøy vieäc kia... Nhöõng thöù naøy coù cô hoäi phaùt trieån laø do loøng caàu mong, ham muoán cuûa chuùng ta. Noù laø moät bieåu hieän cuûa duïc. Cho neân hoïc Phaät vaø haønh ñöôïc nhöõng ñieàu ñaõ hoïc thì quaû khoâng phaûi deã. Tuy khoâng deã nhöng khoâng coù nghóa laø khoâng laøm ñöôïc!

Phaät daïy “Naøy caùc thaày Tyû Kheo, neáu sieâng naêng thì khoâng coù vieäc gì khoù. Vì theá caùc thaày phaûi sieâng naêng. Gioït nöôùc chaûy maõi seõ coù ngaøy xuyeân thuûng ñaù. Ngöôøi haønh ñaïo khoâng sieâng naêng, bieáng löôøi, thì cuõng nhö coï goã laáy löûa, chöa noùng ñaõ voäi döøng. Nhö theá coù muoán laáy löûa, khoâng laøm sao ñöôïc löûa”. ÔÛ ñaây toâi muoán noùi ñeán coâng phu lieân tuïc cuûa ngöôøi tu. Vì sau khi hieåu, ta phaûi haønh trì. Coù haønh trì thì môùi coù lôïi laïc. Haønh trì ôû ñaây laø sieâng naêng lieân tuïc, khoâng theå moät naéng möôøi möa, nöûa vôøi maø coù keát quaû. Ngaøy xöa caùc Toå ñaõ phaûi ôû trong muoân vaøn khoù khaên maø vöôït khoûi khoù khaên ñeå ñaït ñaïo vaø truyeàn ñaïo. Luïc Toå Hueä Naêng, duø ñaõ ñöôïc truyeàn thöøa taâm aán, cuõng phaûi aån daät soáng cöïc khoå vôùi caùc thôï saên möôøi maáy naêm trôøi. Toå Qui Sôn, leân nuùi Qui ñeå môû mang Phaät söï, röøng nuùi um tuøm raát nhieàu thuù ñoäc. Sau saùu naêm Ngaøi vaãn bình yeân. Ngaøi ñaõ töøng theä nguyeän “Ta ñaõ ôû ñaây saùu naêm, neáu coù duyeân vôùi Phaät ñaïo thì xin caùc thuù aån ñi ñeå ta hoùa ñaïo. Coøn neáu khoâng thì xin hieán thaân naøy”. Phaán ñaáu ñöôïc nhö vaäy, chaéc haún beân trong caùc Ngaøi phaûi coù noäi löïc thaâm haäu môùi coù theå ñaûm ñöông vieäc lôùn. Muoán môû mang ñöôïc ñaïo khoâng phaûi laø chuyeän thöôøng. Nhöõng chöôùng ngaïi bình thöôøng maø ta khoâng ñuû saùng suoát ñeå vöôït qua, roài coâng phu thì cöù nhö luïc bình troâi soâng, bieát bao giôø môùi ñaéc ñaïo.

Ngöôøi thaønh Phaät thaønh Toå caøng nhieàu thì Phaät phaùp caøng taêng thaïnh. Baûn thaân mình lôïi laïc thì cuõng muoán nhöõng ngöôøi chung quanh ñöôïc lôïi laïc. Ñoái vôùi haøng Phaät töû taïi gia, sau khi hoïc vaø haønh, cuõng neân chæ daãn laïi cho hoï haøng, baø con laùng gieàng cuûa mình hieåu bieát veà ñaïo phaùp. Ñaây laø tinh thaàn töø bi cuûa ñaïo Phaät. Muoán vaäy chuùng ta phaûi hieåu ñaïo ra sao, haønh trì theá naøo? Chính baûn thaân mình phaûi laø ngöôøi theå hieän ñöôïc ñöùc tính vaø söï lôïi laïc cuûa ngöôøi ñaõ hoïc hieåu vaø haønh trì Phaät phaùp. Töø ñoù môùi coù ñuû naêng löïc vaø uy tín ñeå gaày döïng cho nhöõng ngöôøi chung quanh. Tu sô sô, hoïc sô sô thì khoù maø haønh ñaïo vaø ñaït ñaïo.

Sau ñaây laø nhöõng ñieàu caàn thieát ñeå chuùng ta ñaït ñöôïc ñôøi soáng thanh tònh, giaûi thoaùt.

a. Phaûi khoáng cheá vaø khaéc phuïc cho ñöôïc caùc duïc cuûa mình.

Tröôùc heát toâi noùi veà nghóa cuûa chöõ duïc. Phaûi bieát roõ duïc laø gì, ôû ñaâu, thì ta môùi coù theå khoáng cheá vaø khaéc phuïc ñöôïc noù. Ñaùnh giaëc maø khoâng bieát giaëc laø ai, ôû choã naøo thì quaû laø si meâ. Nghóa chöõ duïc toâi ñeà caäp ôû ñaây laø nhöõng thöù duïc phaù hoaïi coâng phu tu haønh cuûa ngöôøi con Phaät. Toâi cuõng chæ nhaéc ñeán nhöõng thöù duïc trong phaïm vi maø chuùng ta coù theå thaáy, coù theå khaéc cheá ñöôïc. Coøn caùc thöù duïc vi teá vaø nhöõng duïc thuoäc veà ñaïi nguyeän cuûa Boà taùt thì toâi seõ ñeà caäp trong caùc phaàn khaùc.

Duïc coù nhieàu nghóa, nhöng chung qui cuõng khoâng ra ngoaøi thaân, khaåu vaø yù. Caùc yù nieäm mong muoán, ham muoán laø thuoäc veà yù. Nhöõng ham muoán öa thích trong phaïm vi cuûa mieäng laø duïc thuoäc mieäng. Nhöõng ham muoán ôû thaân laø duïc thuoäc thaân. Tuy chia ba, nhöng duïc töø thaân vaø mieäng ñeàu coù söï chi phoái cuûa yù. Duø ngaên ngöøa duïc ôû mieäng vaø thaân, maø khoâng chuyeån ngay töø yù, cöù buoâng lung cho noù maëc tình rong ruoåi, thì quaû thaät chaúng phaûi laø ngöôøi khoân ngoan. Gioáng nhö ngaên nöôùc trong hoà khoâng cho chaïy ra ngoaøi baèng caùch bít loã, nhöng laïi khoâng khoùa nguoàn nöôùc. Laøm vaäy coù khaùc gì taêng theâm aùp löïc nöôùc trong hoà, coù ngaøy cuõng mang hoïa.

ÔÛ ñaây, Hoøa thöôïng daïy chuùng ta “bieát voïng khoâng theo”, nghóa laø tu thaúng töø cöûa yù naøy. Vöøa coù moät yù nieäm ham muoán daáy leân, ta bieát noù khoâng thaät, buoâng! Thì moïi thöù ñöôïc yeân oån bình an. Treân thöïc teá coù loaïi voïng nieäm mình buoâng ñöôïc lieàn. Nhöng cuõng coù thöù aên saâu trong xöông trong tuûy cuûa ta, khoâng phaûi noùi buoâng maø buoâng lieàn ñöôïc. Vì vaäy ñöùc Phaät daïy raát nhieàu pheùp quaùn, chaúng haïn nhö quaùn baát tònh, quaùn voâ thöôøng v.v… Noùi chung, tuøy phöông tieän ñoái trò maø chuùng ta khaéc cheá vaø laøm chuû ñöôïc duïc cuûa mình ngay töø trong yù nieäm. Ñaõ noùi laø phöông tieän thì phaûi nhôù raèng, noù chæ ñöôïc duøng trong moät giai ñoaïn naøo caàn thieát thoâi.

Ai cuõng bieát, nghieäp daãn chuùng ta ñi trong luaân hoài sanh töû khoå ñau. Nhöng nghieäp laø gì maø naêng löïc cuûa noù lôùn nhö vaäy? Chaúng qua noù chæ laø nhöõng haønh ñoäng cuûa thaân khaåu yù ñöôïc laëp ñi laëp laïi thaønh thoùi quen maø thoâi. Duïc cuõng vaäy, ñöøng cho raèng ñaây chæ laø moät haønh ñoäng nhoû, moät ham muoán nhoû maø buoâng lung. Nhöõng thöù duïc maø chuùng ta phaûi caàn ñeán caùc pheùp quaùn nhö quaùn baát tònh, quaùn voâ ngaõ... chaúng qua cuõng chính laø do huaân taäp quaù saâu quaù daøy töø nhieàu kieáp tröôùc. Vì vaäy chôù khinh thöôøng ñoái vôùi caùc duïc nhoû.

Taïi sao chuùng ta phaûi khaéc cheá vaø laøm chuû cho ñöôïc duïc. Ñôn giaûn laø vì noù laøm ta khoâng yeân, chöa keå nhöõng haäu quaû ñöôïc hình thaønh töø noù. Ñoái vôùi ngöôøi tu, noù phaù ñôøi soáng thanh tònh phaïm haïnh. Ñoái vôùi ngöôøi ñôøi, noù ñöa ngöôøi ta ñeán choã toäi loãi, hö hoaïi. Chuùng ta thaáy cuoäc soáng ngoaøi ñôøi vôùi nhöõng vieäc cöôùp boùc, gieát ngöôøi chaúng qua cuõng chæ töø moät chöõ duïc maø ra. Quí vò thaáy, coù nhöõng keû gieát ngöôøi haøng loaït khoâng phaûi vì tieàn baïc hay laø vì gì caû, maø chæ ñôn giaûn laø vì thích gieát vaäy thoâi. Nghieäp coù moät naêng löïc gheâ ghôùm ñöôïc hình thaønh töø ñôøi kieáp naøo ta khoâng hieåu, nhöng roõ raøng chöõ “thích” ñoù laø baø con gaàn cuûa chöõ duïc. Roài nhöõng vieäc raát ñôn giaûn nhö muoán nghe, muoán ñi, muoán noùi… laøm ta khoù yeân ñeå maø ñònh tænh.

Quí vò cöù nghieäm maø xem, chæ vôùi yù nieäm nhoû laø muoán aên caùi gì cho ngon thoâi, chuùng ta ñaõ khoâng yeân roài, laêng xaêng loän xoän suy nghó cho ra moùn aên, roài coøn thöïc haønh, ra chôï naøy khoâng coù, chaïy sang chôï khaùc. Ñoái vôùi ngöôøi ñôøi ñoù laø chuyeän thöôøng. Nhöng vôùi nguôøi tu chuùng ta neáu nhö vaäy thì giôø ñaâu ñeå tu? Noùi gì ñeán caùc vieäc khaùc lôùn hôn, quan troïng hôn. Khoâng yeân laøm sao coù ñònh, khoâng ñònh thì tueä ôû choã naøo? Cho neân dieät ñöôïc nhöõng daáy nieäm ham muoán, ta môùi ñònh tænh an oån. Ngöôøi noùi thieàn noùi ñaïo maø khoâng laøm chuû ñöôïc duïc thì chæ laø noùi cho vui. Ñoù laø nhöõng baát an baát oån hieän taïi tröôùc maét, chöa keå ñeán haäu quaû cuûa noù ñeå laïi veà laâu veà daøi. Töø nhöõng haäu quaû naøy taïo neân moät naêng löïc coät chaët, nghieàn naùt con ngöôøi chuùng ta khoâng ngaøy thoaùt khoûi. Cöù vaäy maø troâi daït.

Toùm laïi chuùng ta laøm taát caû moïi thöù nhö tuïng kinh, nieäm Phaät, ngoài thieàn… cuõng chæ laø nhaèm tieâu dieät loøng ham muoán cuûa mình, ñeå ñöôïc bình tónh an laïc. Nieäm Phaät, tuïng kinh ñeå caàu vaõng sanh thì ñöôïc nhöng nieäm Phaät tuïng kinh ñeå caàu phuù quí, taêng theâm lôïi loäc thì thöa quí vò, xin suy nghó laïi. Ñieàu naøy ñaõ ñi ngöôïc vôùi lôøi raên daïy cuûa ñöùc Phaät roài. Phaûi nhôù nhöõng phöông tieän chö Phaät chö Toå ñaët ra chaúng qua laø dieät cho ñöôïc loøng duïc cuûa ta, khoâng phaûi baøy theâm tai hoïa cho ta. Dieät ñöôïc duïc nghóa laø giöõ giôùi tu haønh.   

b. Dieät taät saân haän.

Saân haän laø nhöõng bieåu hieän nhö böïc töùc, noåi suøng, la heùt… cho ñeán nhöõng thöù nhö uaån öùc buoàn phieàn ñeàu laø nhöõng bieåu hieän cuûa saân haän ôû maët vi teá.

Taïi sao saân haän xuaát hieän? Vì gaëp nhöõng ñieàu traùi yù cuûa mình. Noùi chung laø ñi ngöôïc vôùi loøng duïc, vôùi voïng töôûng cuûa chuùng ta. Daáy nieäm böïc boäi saân haän laø do coá chaáp, do chöa hieåu tôùi nôi, khoâng quaùn thoâng nhaân quaû nghieäp baùo. Vì khoâng phaûi laø keû saùng suoát, ta môùi böïc boäi vôùi nhöõng caûnh chung quanh. Böïc boäi, giaän döõ, haàm heùt laø hieän töôùng cuûa quæ thaàn, khoâng phaûi laø töôùng töø bi. Hieän ra töôùng nhö vaäy thì phaûi bieát ñoù laø taäp nhaân khoâng toát cuûa mình. Mình ñaõ gaây ra “chuûng töû” nhö vaäy, maø laïy Phaät ñeå cho con ñöôïc vui veû thì khoâng xong. Ñaõ gaây nhaân ñoù maø sôï quaû ñoù thì voâ lyù. Vì vaäy, ai mong muoán vui veû an laïc thì phaûi tieâu dieät maàm saân haän, löûa ngaàm ôû trong loøng.

Do si meâ, tham duïc ta saân haän. Nhöng cuõng töø saân haän ta trôû thaønh si meâ. Quí vò vaãn thöôøng nghe ngöôøi ñôøi noùi “giaän maát khoân”. Saân cuõng nhö tham, chuùng laøm taâm ta chao ñaûo roái loaïn, khoâng coù ñònh tænh. Nhöng cuõng töø thieáu ñònh tænh ta môùi bò saân haän daãn ñöôøng. Saân vaø tham tai haïi nhö vaäy, neân caàn phaûi dieät taän. Muoán dieät tröø saân haän thì cuõng coù nghóa laø chuùng ta phaûi laøm chuû cho ñöôïc caùc duïc. 

c. Laøm chuû si meâ.

Si laø ngu. Meâ laø laàm, laø khoâng tænh. Vì boû queân caùi “saùng suoát thöôøng haèng” maø ta laàm laïc, ngu muoäi. Do baát giaùc maø ta gaây taïo bieát bao nghieäp nhaân. Roài töø nhöõng nghieäp nhaân naøy ta caøng trôû neân taêm toái. Maët khaùc, si meâ laø do loøng coá chaáp maø ra. Noù laø caên beänh nguy hieåm caàn loaïi boû. Muoán loaïi boû loøng si meâ, chuùng ta phaûi hoïc hoûi Phaät phaùp cho tôùi nôi tôùi choán, keá ñeán phaûi haønh trì tu taäp. Töø vieäc tu taäp haønh trì, chuùng ta coù ñònh tænh, töø ñònh tænh ta coù trí tueä. Trí tueä xuaát hieän, thì si meâ ñöông nhieân khoâng coøn.

d. Chuû yeáu cuûa ngöôøi tu laø phaûi “minh taâm kieán taùnh”.

 Ngöôøi minh taâm kieán taùnh, noùi gaàn chính laø ngöôøi khaéc phuïc ñöôïc tham saân si, buoâng ñöôïc voïng töôûng. Buoâng voïng töôûng laø moät vieäc laøm khoâng phaûi deã. Neáu khoâng minh taâm kieán taùnh thì khoù thöïc hieän ñöôïc.

Minh taâm kieán taùnh laø gì? Chính laø ngöôøi ñaõ nhaän ñöôïc taâm chaân thaät cuûa mình.

Minh laø saùng, Kieán laø thaáy. Minh taâm laø nhaän ñöôïc taâm theå. Kieán taùnh laø thaáy ñöôïc baûn theå cuûa caùc phaùp. Caùi chính laø chuùng ta phaûi töï nhaän ñöôïc taâm mình. Bao giôø chuùng ta nhaän laïi ñöôïc haït chaâu trong tuùi aùo, thì chuùng ta môùi thaät söï heát ngheøo, heát khoå. Ngöôøi muoán vaøo ñöôïc cöûa Thieàn laø ngöôøi phaûi minh taâm kieán taùnh. Ñaây toâi chæ môùi noùi ñeán vieäc “nhaän ra”, chöa phaûi laø “coâng phu hay quaù trình” gaïn loïc traûi daøi, khoâng tính kieáp soá thôøi gian, ñoøi hoûi söï kieân trì vaø beàn vöõng ôû chuùng ta. Minh taâm laø ngöôøi luoân luoân soáng ñöôïc vôùi taùnh saùng suoát cuûa chính mình. Kieán taùnh laø thaáy ñöôùc taùnh thaät cuûa mình. Bôûi töø laâu mình laàm nhaän ñoà giaû cho laø thaät neân chaïy theo baùm víu, khoå ñau daøi daøi. Giôø nhaän ra noù khoâng thaät, thì chaïy theo laøm gì nöõa! Khi nhaän ra ñöôïc caùi thaät, ta yeân loøng duø ñang soáng trong caùi khoâng thaät. Ñoù laø kieán taùnh.

Phaät noùi giaùo phaùp cuûa Ngaøi khoâng daønh rieâng cho ai. Baát cöù ai neáu aùp duïng ñuùng thì cuõng ñeàu höôûng ñöôïc keát quaû vaø giaù trò thieát thöïc cuûa noù. Vì vaäy, ngöôøi hoïc ñaïo chaúng do trí thoâng minh hay taøi bieän luaän maø chính laø do nôi loøng thaønh thaät cuûa chính mình. Ñoù laø ñieåm chính yeáu trong vieäc tu haønh. Thaønh thaät laø sao? Laø bieát caùc nghieäp taäp, caùc xaáu dôû cuûa mình ñeå khaéc phuïc vaø trò lieäu. Laø ngöôøi tu thì phaûi quay laïi chieáu kyõ vaøo mình, khoâng neân soi roïi ra ngoaøi thaáy khuyeát taät cuûa ngöôøi. Bieát dôû lieàn boû, ñoù goïi laø tu. Trong caùc vieäc haøng ngaøy nhö aên, uoáng, nguû, nghæ, tieáp xuùc, neáu caùi dôû loøi ra thì laäp töùc ñaùnh daáu maø trò. Ngöôïc laïi, chuùng ta caát kyõ noù thì khaùc gì nuoâi raén ñoäc trong nhaø. 

Nieát-baøn trong ñaïo Phaät khoâng theå tìm ôû ñaâu, maø chính laø phaûi ñaøo xôùi ngay nôi mình, baèng caùch loaïi nhöõng caùi khoâng thaät ra. Loøng thanh thaûn thoaûi maùi, ñoù chính laø Nieát-baøn. Neân noùi “ngöôøi tu phaûi thaàm xeùt loøng mình, chôù baøy loãi ngöôøi, ôû taát caû choã thaûy khoâng ngaên ngaïi, töùc loøng thong thaû”. Voïng caûnh döùt roài thì thaät caûnh môùi hieän ra. Cho neân ngöôøi tu phaûi laø ngöôøi daùm nhìn laïi mình môùi ñöôïc.

Moät ñieåm toâi muoán noùi ñeán nöõa laø, LOÁI RA KHOÛI SANH TÖÛ. Muoán vaäy, phaûi quaùn saùt thaät kyõ cuoäc ñôøi, hoaøn caûnh vaø thaân naøy. Nhö trong kinh noùi “Theá gian laø voâ thöôøng, ñaát nöôùc laø taïm bôï, boán ñaïi laø khoâng thaät”. Noùi ñeán quaùn saùt, quaùn chieáu laø phaûi noùi ñeán tinh thaàn thoï trì tu hoïc chính ñaùng, khoâng phaûi ñoïc hoïc suoâng. Theá giôùi mong manh, hoaøn caûnh baát nhö yù, thaân naøy laø nhaø löûa, coù gì an oån beàn laâu maø nuoâi döôõng caùc nieäm ñaûo ñieân trong loøng. Muoán nhaän ñònh chính xaùc nhö vaäy, chuùng ta phaûi coù söï quaùn xeùt. Töùc duøng trí tueä maø thaáy xaùc thaät ñöôïc vaán ñeà. Tuy nhieân muoán quaùn xeùt thöôøng xuyeân vaø coù hieäu quaû thì phaûi thoâng qua thieàn ñònh. Coù thieàn ñònh môùi döøng ñöôïc taát caû nhöõng nieäm töôûng laêng xaêng, thaáy ñöôïc toät nguoàn cuûa chuùng. Ngöôøi tu maø khoâng ñònh tænh thì chöa theå yeân, chöa coù quaùn xeùt saâu saéc, chöa coù trí tueä.

Toùm laïi ngöôøi tu ñuùng chaùnh phaùp laø ngöôøi minh taâm kieán taùnh, ñònh tænh, thaáy ñuùng nhö thaät caùc phaùp.

Xöa coù moät vò teân laø Nguõ Lieãu, bình nhaät Ngaøi ít noùi, khoâng ham danh lôïi, thöôøng vieát vaên ñeå töï tieâu khieån, khoâng bò röôïu cheø laøm chìm ñaém, khoâng bò caùc thuù vui laøm maát thôøi giôø. Ñoù laø con ngöôøi khoâng bò duïc laïc, danh lôïi keùo loâi. Ngöôøi tu thieàn maø bò caùc phaùp keùo loâi thì thaät laø dôû. Nhöng thaät tình thöù gì cuõng coù theå keùo loâi mình, töø tieáng ñoäng, töø chuyeän nhoû ñeán chuyeän lôùn, coù vaïn thöù mình vöôùng maéc quay cuoàng trong ñoù. Nhöõng thöù raát bình thöôøng trong cuoäc ñôøi keùo loâi laøm maát ñi thì giôø cuûa chuùng ta, laøm maát ñi nhaân caùch cuûa chuùng ta. Nhöng chuùng ta thì cöù cho laø töï nhieân, soáng maát mình trong ñoù. Muoán khoâng nhö theá thì ñoøi hoûi phaûi coù coâng phu.

Toùm laïi, ngöôøi con Phaät phaûi laøm sao ñeå soáng tænh thöùc, nhaøn nhaõ baát ñoäng. Coøn ñoäng laø coøn bò theá gian loâi keùo. Ngöôøi tu thieàn laø ngöôøi phaûi baát ñoäng vôùi danh lôïi, tieàn taøi, saéc duïc theá gian. Choã höôùng tôùi cuûa chuùng ta chính laø “baát ñoäng ñoái vôùi caùc phaùp”. Muoán vaäy phaûi hoïc cho ñuùng, haønh cho ñuùng. Trong ñoù ñieàu chuû yeáu vaãn laø phaûi aùp duïng nhöõng gì ñaõ hoïc ñöôïc moät caùch beàn bæ laâu daøi.

]

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM