SOÁNG THIEÀN

H.T THÍCH NHAÄT QUANG

BOÁN ÑIEÀU QUAN TROÏNG CUÛA NGÖÔØI TU

            Trong buoåi sinh hoaït ñaïo lyù hoâm nay, toâi seõ noùi ñeán boán ñieåm quan troïng cuûa ngöôøi tu. Chuùng ta phaûi naém cho thaät vöõng nhöõng ñieåm naøy ñeå aùp duïng trong coâng phu tu haønh. Neáu khoâng, chuùng ta seõ ñaùnh maát thôøi gian maø coâng phu tu haønh laïi khoâng tieán.

            Chuùng ta thöôøng coù beänh, vieäc cuûa mình thì khoâng bieát, laïi lo bieát vieäc cuûa ngöôøi. Ñaây laø moät ñieàu ñaùng traùch. Vì vaäy tröôùc tieân mình phaûi bieát roõ ñöôïc chính mình, maët öu cuõng nhö maët khuyeát. Trong nhaø thieàn goïi laø “Phaûn quan töï kyû”. Neáu ngöôøi tu khoâng chòu phaûn quan töï kyû, chæ ngoù ra, chæ lao theo beân ngoaøi thì seõ vöôùng maéc ngoaïi caûnh. Tu nhö theá thì caû ñôøi toaøn laø rong reâu, coù ñöôïc lôïi ích gì.

            Khi “Phaûn quan töï kyû”, töùc töï nghieäm laïi trong loøng, mình seõ thaáy coøn raát nhieàu thöù taêm toái, nhieàu thöù chöa buoâng boû ñöôïc. Ngöôøi bieát tu phaûi khai thoâng baèng ñöôïc nhöõng thöù ñoù. Coù khai thoâng môùi tieán, môùi yeân tu ñöôïc. Taâm ta khi tích chöùa caùc thöù cuø caën aáy thì noù laø caùi kho taïp nhaïp. Cho neân khoâng coù thöù gì maø mình khoâng bieát, song cuõng khoâng coù thöù gì mình bieát ñeán nôi ñeán choán, thaønh ra khoâng theå söû duïng ñöôïc taâm aáy. Maø phaàn nhieàu chuùng laïi laø tham, saân, phieàn naõo, taät ñoá, tò hieàm… khieán cho chuùng ta baát an, khoå ñau. Trong khi taâm cuûa Phaät vaø Boà taùt luoân chaân thöôøng, an laïc, bôûi khoâng coù caùc thöù cuø caën aáy.

            Neân boán ñieàu toâi saép noùi ñaây chính laø phöông tieän giuùp cho haønh giaû ñöôïc nhieàu tieän lôïi trong coâng phu tu haønh cuûa mình.

            Ñieàu quan troïng thöù nhaát laø phaûi Khaån. Taïi sao phaûi khaån ? Vì Khaån thu ngaén ñöôïc giai ñoaïn daøi. Khaån, khaúng ñònh ñöôïc quyeát taâm tu haønh cuûa mình. Khaån, khaúng ñònh ñöôïc muïc ñích phaûi ñeán cuûa mình. Khaån, laøm saùng leân taát caû taâm nguyeän cuûa mình. Coù khaån ta môùi khoâng tô töôûng laêng xaêng, mô hoà. Khoâng khaån thì mình cöù leà meà, an loøng vôùi chuùt ít coâng phu nhoû. Chaúng haïn moät thaùng aên chay naêm möôøi ngaøy laø ñuû. Hoaëc tu laø aên hieàn ôû laønh, khoâng choïc giaän ai laø ñuû. Hoaëc phaùt taâm laøm nhöõng vieäc phuùc thieän laø ñuû. Chæ nhöõng caùi ñuû nhö theá thì khoâng theå tu haønh ñeán vieân maõn ñöôïc.

            Ngöôøi chæ tu treân hình thöùc chaúng nhöõng khoâng ñöa ñeán keát quaû vieân maõn, maø neáu khoâng kheùo, caøng tu caøng naëng theâm ngaõ chaáp. Ñaây laø ñieàu chuùng ta phaûi töï kieåm ñeå khaån tröông loaïi noù ra. Côû nhö toâi chaúng haïn, khoaûng hai chuïc naêm veà tröôùc, ai keâu baèng chuù baèng thaèng cuõng ñöôïc. Nhöng baây giôø ngöôøi naøo ñeán maø khoâng cuùi ñaàu, laø ngöôøi ñoù bò caém côø ngaõ maïn ngay. Vì mình ñaõ taäp quen trong thoùi ñöôïc ngöôøi ta cung kính ñaûnh leã nhö moät vò Thöôïng toïa roài. Chæ moät ñieåm nhoû trong cuoäc soáng thoâi, neáu khoâng kheùo tænh chuùng ta seõ maát mình. Cho neân ngöôøi tu phaûi nhìn chöøng töøng chuùt nhö vaäy. Thöïc haønh coâng phu maø ñeå cho ngaõ töôùng hieän baøy thì khoâng ñuùng. Mình phaûi laøm sao ? Phaûi khaån tröông loaïi boû, trieät tieâu, ñöøng ñeå noù hieän hình.

            Theâm moät ñieàu khaån nöõa laø, ai trong chuùng ta cuõng bieát ñieåm then choát chuû yeáu cuûa ñaïo Phaät laø giaûi thoaùt. Giaûi laø môû ra, thoaùt laø troùt loït, laø caét ñöùt taát caû. Muoán giaûi thoaùt thì phaûi thanh tònh. Khoâng thanh tònh maø ñoøi giaûi thoaùt thì khoâng coù ñöôïc. Muoán thanh tònh phaûi thanh loïc nhöõng caën baõ trong taâm mình. Ngöôøi tu laø nhöõng ngöôøi soáng trong ñoaøn theå thanh tònh, noùi thanh tònh, laøm vieäc thanh tònh, yù nghó thanh tònh. Coù sinh hoaït thanh tònh môùi ñaûm baûo ñöôïc tinh thaàn giaûi thoaùt, giaùc ngoä.

            Giaùc ngoä laø roãng rang saùng suoát. Baây giôø chuùng ta phaûi laøm sao trong caùc duyeân, moïi sinh hoaït ñi, ñöùng, naèm, ngoài, tieáp khaùch, laøm vieäc, aên uoáng, nguû nghæ, tuïng kinh, toïa thieàn, ñoïc saùch, daïo chôi... loøng luoân roãng rang saùng suoát nhö voøng troøn cuûa böùc tranh thöù taùm. Ñoù laø chuùng ta ñaõ thaùo gôõ ñöôïc taát caû nhöõng daây mô reã maù trong loøng mình.

            Ngöôøi nhö theá laø ngöôøi soáng ñöôïc vôùi taùnh giaùc cuûa mình. Coù soáng ñöôïc vôùi taùnh giaùc thì loøng môùi roãng rang saùng suoát, töông öng vôùi Phaät vôùi Boà taùt. Muoán vaäy chuùng ta phaûi khaån. Khaån nhö theá naøo ? Khoâng leà meà, khoâng keùo reà maø phaûi coù thaùi ñoä döùt khoaùt. Döùt khoaùt laøm chuû ñoái vôùi taát caû caùc caûnh duyeân beân ngoaøi, khoâng ñeå noù daãn ñi. Ngöôøi khoâng coù thaùi ñoä döùt khoaùt thì khoâng theå thaønh töïu ñöôïc baát cöù vieäc gì.

            Thaønh ra ngöôøi tu thì phaûi coù yù chí, phaûi khaúng ñònh vaø döùt khoaùt vôùi coâng vieäc cuûa mình. Moät Thieàn sö ñaõ noùi: “Vieäc lôùn chöa saùng nhö ñöa ma meï, vieäc lôùn ñaõ saùng nhö ñöa ma meï”, nghóa laø luùc naøo cuõng phaûi phaán phaùt khaån tröông, khoâng bao giôø coù thaùi ñoä trì hoaõn. Moïi môø mòt chuùng ta phaûi deïp tan. Muoán deïp tan thì phaûi tænh, phaûi giaùc, phaûi coù trí tueä, coù yù chí vöõng maïnh. Chöù khoâng phaûi deïp tan laø caàm heøo, caàm gaäy maø quô maø heùt nhö khuøng nhö ñieân. Chuû yeáu laøm sao chuùng ta bình thaûn, an nhieân, khoâng vöôùng baän gì trong loøng, thì laø deïp tan.

            Chuyeän naøy khoâng phaûi deã laøm. Vì töø laâu mình ñaõ quen caát chöù khoâng quen deïp. Ngöôøi xöa noùi “trôøi tröa naéng gaét, gaùnh naëng ñöôøng xa”, ngöôøi khoân duø ngoïc ngaø chaâu baùu cuõng khoâng quaûi treân vai maø ñi, neáu ñoaïn ñöôøng xa. Nhöng chuùng ta thì khoâng. Caùi gì cuõng muoán quaûi, keå caû raùc röôûi tanh hoâi cuõng chaúng chöøa. Khoù gôõ khoù tu laø vì vaäy.

            Toâi coøn nhôù coù moät huynh ñeä raát ham tu. Vò naøy cuõng ñaõ töøng neám traûi bao söï suy vong, höng pheá cuûa cuoäc ñôøi. Neân böôùc vaøo ñaïo vôùi tinh thaàn xem nhö quyeát lieät. Moãi khi nghe Hoøa thöôïng daïy vò naøy caûm xuùc khoùc tröôùc maët thaày, thaáy nhö nhaân duyeân raát saâu daøy. Nhöng chæ naêm ba thaùng sau, vò aáy noùi vôùi toâi: “Nghe Hoøa thöôïng daïy thì thaáy y nhö raèng mình laøm Phaät tôùi nôi, khoâng coù gì khoù. Nhöng veà nhaø gaëp caûnh thì xuoáng tinh thaàn, laøm khoâng noåi. Thaønh ra ñaâu vaãn coøn nguyeân ñoù”. Toâi gôïi yù vò aáy thöa vôùi Hoøa thöôïng. Nghe xong, Ngaøi noùi: “Coù moät ñieàu maø ñaïo höõu khoâng nhaän ra ñöôïc, laø trong vieäc tu haønh mình caàn phaûi traùnh duyeân”. Caùc duyeân tuy laø hình thöùc beân ngoaøi nhöng raát quan troïng. Bôûi noù mang tính quyeát ñònh ñoái vôùi vieäc tu haønh khoâng phaûi ít. Ñaây laø ñieàu chuùng ta neân löu yù.

            Phaùp cuûa Phaät khoâng giaønh rieâng cho ai. Tuy nhieân ngöôøi coù coâng phu kheá hôïp môùi höôûng ñöôïc nhöõng lôïi laïc thieát thöïc. Haøng xuaát gia tu ñöôïc thì haøng cö só tu cuõng ñöôïc. Chuùng toâi laøm chuû ñöôïc thì quí vò cuõng laøm chuû ñöôïc. Ñieåm gaëp nhau khoâng qua hình thöùc khu bieät beân ngoaøi cuûa chuùng ta laø choã naøy. Nhöng nhìn chung, hoaøn caûnh cuûa ngöôøi xuaát gia deã tu hôn taïi gia, ñoù laø nhôø traùnh bôùt caùc duyeân.

            Phaàn hình thöùc tuy khoâng phaûi laø chuû yeáu, nhöng chuùng ta cuõng khoâng theå boû qua. Chaúng haïn, baây giôø mình ñaït ñöôïc trình ñoä nhö thaày mình ngaøy xöa. Ñöôïc theá khoâng coù nghóa laø ta baèng thaày. Vì phuùc duyeân, coâng ñöùc, trí tueä cuûa thaày tích luõy trong thôøi gian daøi neân vöôït xa mình. Do ñoù ngöôøi xöa noùi: Ñeä töû baèng thaày laø coøn keùm thaày nöûa ñöùc, ñeä töû hôn thaày môùi kham gaùnh vaùc söï nghieäp cuûa thaày.   

            Toâi neâu ra nhöõng ñieàu naøy ñeå thaáy, khoâng phaûi chæ noäi dung beân trong thoâi maø hình thöùc beân ngoaøi cuõng caàn thieát cho vieäc tu haønh. Roõ raøng quy cheá, toå chöùc laø nhöõng ñieàu kieän giuùp cho vieäc tu hoïc cuûa chuùng ta trôû neân deã daøng, taêng tieán hôn. Cho neân muoán theå hieän noäi dung beân trong thì beân ngoaøi caàn phaûi khaån thieát.

            Cuoäc ñôøi voâ thöôøng, neáu khoâng khaån seõ khoâng coøn kòp nöõa. Nhö toâi coù ngöôøi baïn, tröôùc khi ñi xa naém tay toâi noùi: “Mai moát veà gaëp nhau mình seõ noùi chuyeän nhieàu”. Nhöng mai moát naøo, anh ta cheát queo roài, laáy gì noùi chuyeän nöõa. Ñoù, moät chuyeän nhoû nhö vaäy coøn khoâng thöïc hieän ñöôïc, huoáng laø vieäc tu haønh thoaùt ly sanh töû, khoâng khaån sao ñöôïc ?

            Thôøi gian thuaän lôïi ñaâu phaûi khi naøo cuõng coù, neáu chuùng ta khoâng töï lo cho mình, thì ai lo cho ñaây. Ngöôøi tu phaûi luoân taâm nieäm luùc naøo cuõng khaån. Khaån tænh saùng laøm chuû vaø tieâu dung taát caû phieàn naõo, caùc thöù bu baùm chung quanh mình. Laøm sao thaùo gôõ caùc daây mô reã maù doïn deïp goïn gaøng, nhö vò töôùng quaân traán giaëc giöõ thaønh. Laø moät vò chuû töôùng saùng suoát thì phaûi ñaày ñuû tónh löïc, luoân coù nhöõng phöông thöùc ñeå giaûi quyeát coâng vieäc moät caùch töùc thôøi vaø döùt khoaùt. Coøn giöõ thaønh maø nguû guïc hoaëc mô mô maøng maøng thì giaëc tôùi, laøm sao ñoái phoù?

            Neáu khoâng coù tónh löïc, thì voïng töôûng töø nhieàu ñôøi nhieàu kieáp seõ quay mình, khieán cho chuùng ta ñieân ñaûo töø saùng ñeán chieàu, khoâng luùc naøo bình yeân. Voïng töôûng daáy ñoäng thì taùnh giaùc lu môø. Taùnh giaùc lu môø ta vaãn soáng trong taêm toái, nhö vaäy vieäc tu coù lôïi ích gì. Cho neân vieäc ñaàu tieân laø phaûi Khaån.

            Ñieàu quan troïng thöù hai laø phaûi Chaùnh. Trong caùi Khaån phaûi coù caùi Chaùnh nöõa, nghóa laø coâng phu khaån thieát vaø ñuùng ñaén. Khoâng phaûi gaáp ruùt trong laêng xaêng loän xoän, khoâng bieát laøm gì. Nhö khi gia ñình baát thaàn coù hoûa hoaïn, do quaù khaån neân mình khoâng bieát keùo baøn ra hay ñem gheá ñi. Cöù loay hoay luyùnh quyùnh moät hoài löûa chaùy tôùi, baûn thaân mình cuõng khoâng bieát ñöôøng ra. Vieäc tu haønh cuõng vaäy, khaån cao ñoä nhöng luoân traàm tónh, nhaän ñònh ñuùng vaø thöïc haønh khoâng sai laïc. Coù theá löûa voâ thöôøng tôùi, mình môùi khoâng luoáng cuoáng hoaûng sôï. 

            Khaån maø Chaùnh, moät khi ñaõ choïn ñöôïc phöông thöùc thích hôïp, chuùng ta phaûi aùp duïng moät caùch khaån tröông, aùp duïng tôùi nôi tôùi choán. Kinh ñieån ñaïi thöøa, tam taïng thaùnh giaùo cuûa chö Phaät raát nhieàu, nhöng khoâng phaûi taát caû ñeàu thích hôïp vôùi ta. Cuõng nhö ta nghe giaûng, thaày coâ naøo cuõng noùi veà voâ thöôøng, voâ ngaõ, giaûi thoaùt, Nieát-baøn v.v... nhöng tìm ñöôïc vò noùi loït saâu vaøo loã tai cuûa mình, thì coù khi khoâng quaù moät ngöôøi. Phaûi laø nhaân duyeân nhieàu ñôøi môùi hôïp ñöôïc. Neáu khoâng chæ nghe cho vui vaäy thoâi, chôù tai naøy loït qua tai kia heát.

            Chuùng ta nghieäm xem baøi phaùp naøo thích hôïp vôùi caên cô, vôùi sinh hoaït, vôùi nghieäp taäp cuûa mình, thì aùp duïng trieät ñeå, khaån thieát, khoâng cho baát cöù thöù gì laøm lung lay. Tröôøng hôïp ngöôøi ñang aùp duïng phaùp tu naøy, nhöng nghe ai daïy phaùp tu khaùc ba thaùng thaønh Phaät, coù thaàn thoâng, laäp töùc boû phaùp naøy theo phaùp kia, ñoù laø khaån maø khoâng chaùnh. Laøm sao ba thaùng maø thaønh Phaät ? Nghieäp taäp saâu daøy cuûa mình quaêng ñi ñaâu ? Phaùp aáy, chö Phaät chö Toå ñaõ theå nghieäm, chuùng ta tu cuõng töøng theå nghieäm thì ñaõ hieåu, khoâng phaûi moät ñôøi naøy coù theå taåy tröø taäp khí töø bao ñôøi. Nhanh hay chaäm laø tuøy vaøo quyeát taâm, yù chí buoâng boû cuûa mình, chöù laøm gì coù moät thôøi haïn ñònh saün cho taát caû moïi ngöôøi. Hieåu nhö vaäy môùi khoâng bò laàm laãn treân ñöôøng tu. Ñoù laø Chaùnh.

            Toâi coøn nhôù, moät huynh ñeä theo hoïc vôùi Hoøa thöôïng ñöôïc khoaûng ba naêm. Moät hoâm Hoøa thöôïng ñang giaûng, vò naøy nghe xong, lieàn baïch: “Thöa thaày, phaùp thaày daïy hay quaù. Nhöng con aùp duïng hoaøi maø khoâng heát voïng töôûng. Vaäy laøm sao taâm ñöôïc roãng rang saùng suoát, laøm sao giaùc ngoä giaûi thoaùt, laøm sao thaønh Phaät thaønh Toå ñöôïc?

            Hoøa thöôïng hoûi:- ÔÛ ngoaøi ñôøi oâng laøm gì ?

            Vò aáy ñaùp:- Baïch Hoøa thöôïng, con laø thaày thuoác baéc.

            Hoøa thöôïng laïi hoûi:- OÂng phaûi hoïc maáy naêm tröôùc khi thaønh ngheà ?

            - Baïch Hoøa thöôïng, con ñaõ hoïc saùu naêm nhöng chöa thaønh ngheà, phaûi möôøi hai naêm môùi laøm thaày ñöôïc. Nhöng baây giôø con baän tu, khoâng coù thôøi gian hoïc nöõa.

            Hoøa thöôïng cöôøi, noùi:

            - Thaày thuoác chöa thaønh maø oâng ñaõ maát saùu naêm. Haø huoáng laø muoán thaønh Phaät thaønh Toå, môùi vaøi naêm sao ñaõ naûn loøng ?

            Caâu chuyeän nghe qua raát bình thöôøng nhöng thaät höõu ích ñoái vôùi chuùng ta. Bôûi vì taäp khí, taäp quaùn, nhöõng thoùi hö taät xaáu cuûa mình nhieàu voâ keå. Neáu chuùng ta khoâng vöõng taâm haønh trì, lau chuøi, goät röûa chuùng, thì kieám moät chuùt bình yeân coøn chöa coù, noùi gì ñeán chuyeän laøm Toå laøm Phaät. Laøm sao vaän duïng ñöôïc trí Baùt-nhaõ queùt saïch taát caû nhöõng thöù aáy.

            Vaän duïng theá naøo ? Bieát chuùng khoâng thaät. Khoâng thaät thì buoâng, naém giöõ laøm gì. Ñoù laø caùch queùt tröø. Noùi caùch nhöng thaät ra khoâng coù phaùp naøo caû. Nhöõng thöù cuø caën trong ta, khoâng coù hình töôùng ñeå mình duøng dao duøng buùa chaët ñöùt, quaêng ñi. Chæ duøng tueä giaùc cuûa chính mình, soi saùng chuùng, khoâng laàm chuùng. Ñoù laø vaän duïng trí tueä Baùt-nhaõ. Ngöôøi coøn phaân taâm, tueä giaùc chöa saùng thì vaãn coøn bò vöôùng caùc thöù giaû töôùng beân ngoaøi.

            Trôû laïi vieäc choïn phaùp tu. Nhö chuùng ta ñaõ bieát, phaùp tu raát nhieàu, nhöng khoâng theå aùp duïng moät laàn naêm ba phaùp ñöôïc. Neáu tu khoâng chuyeân nhaát, chaúng nhöõng chuùng ta maát thôøi gian maø keát quaû khoâng ñaït ñöôïc bao nhieâu. Ngöôøi xöa coù caâu “Nhaát ngheä tinh nhaát thaân vinh”, chæ caàn gioûi moät ngheà laø ñuû cho thaân theá söï nghieäp vinh hieån. Chuùng ta cuõng vaäy, phaûi söû duïng cho ñöôïc sôû tröôøng cuûa mình.

            Ngöôøi tu thieàn chuyeân haønh thieàn, ngöôøi tu Tònh ñoä chuyeân nieäm Phaät, ngöôøi tu Maät chuyeân trì chuù, khoâng neân xen laãn. Coù ngöôøi nghe noùi thieàn cuõng ngoài thieàn, nghe nieäm Phaät cuõng nieäm Phaät, nghe trì chuù cuõng trì chuù… thaäp baùt bang voõ ngheä ñaày ñuû. Tu nhö vaäy chæ roái theâm, chôù khoâng theå coù keát quaû toát ñöôïc.     

            Nhö ôû ñaây Hoøa thöôïng daïy ngoài thieàn, mình taäp ngoài thieàn cho ñöôïc an oån. Hoaëc moät tieáng, hai tieáng, ôû chuøa hay taïi nhaø, chuùng ta cuõng chæ ngoài Thieàn. Ngoài thieàn, duøng trí quaùn chieáu thaáy voïng töôûng hieän leân, mình buoâng khoâng theo noù. Taát caû caùc thöù laêng xaêng ñieân ñaûo ñeàu boû heát, vì bieát roõ noù khoâng thaät. Chöù khoâng ngoài thieàn laø treùo chaân leân boà ñoaøn, ngoài yø ra ñoù roài tính soå vôùi thaày maáy tieáng. Ngoài ñoù maø khoâng buoâng voïng, coù khi voïng coøn phaùt trieån nhieàu hôn nöõa laø khaùc. Nhö theá duø ngoài nhieàu bao nhieâu cuõng khoâng coù ích lôïi gì.

            Chuû yeáu cuûa vieäc ngoài Thieàn laø coát laøm sao ta laøm chuû ñöôïc mình, laøm chuû ñöôïc voïng töôûng, laøm chuû ñoái vôùi taøi saéc, danh voïng, ñòa vò… Ngoài cuõng laøm chuû ñöôïc, ñi cuõng laøm chuû ñöôïc, cho ñeán ñöùng, aên, nguû nghæ ñeàu laøm chuû ñöôïc, ñoù laø thieàn. Ñöôïc vaäy thì taát caû nhöõng hieän töôïng, söï kieän chung quanh ñeàu khoâng laøm gì ñöôïc ta. Trong moïi töông giao, luùc naøo mình cuõng tænh taùo saùng suoát. Ñaây chính laø ngöôøi “nhaát ngheä tinh” vaäy.

            Toùm laïi, nieäm Phaät, ngoài thieàn, tuïng kinh… tu phaùp naøo cuõng ñeàu ñöôïc. Nhöng chæ taäp trung chuyeân nhaát vaøo moät phaùp thoâi, haønh trì cho ñeán nôi ñeán choán, thì coâng phu môùi myõ maõn. Trong kinh Phaùp Hoa, ñöùc Phaät daïy: “Chæ ñaây moät vieäc thaät, ngoaøi hai chaúng phaûi chaân”. Nghóa laø chæ coù Phaät thöøa laø moät vieäc thaät. Vieäc thaät aáy chính laø tri kieán Phaät. Tri kieán Phaät laø taùnh giaùc cuûa chuùng ta. Ngoaøi ra caùc thöù khaùc chæ laø nhöõng thöù phuï thuoäc beân ngoaøi. Xe höôu, xe deâ, xe nai, cuoái cuøng cuõng chaúng coøn xe naøo, chæ thuaàn moät xe traâu traéng maø thoâi.

            Vieäc tu hoïc cuûa chuùng ta caàn phaûi nhö vaäy. Hieän giôø mình coøn thôøi gian, coøn söùc khoeû, coù ñieàu kieän nghe phaùp, neân coá gaéng tu taäp, laøm caùc Phaät söï ñeå tích taïo coâng ñöùc. Cuoäc soáng, hoaøn caûnh vaø ngay caû baûn thaân chuùng ta, moïi thöù ñeàu ñoåi thay nhanh choùng. Nhìn nhöõng gì xaûy ra cho ngöôøi cuõng ngaãm ñöôïc phaän mình. Cho neân ñoái vôùi vieäc tu taäp, luùc naøo cuõng phaûi Khaån vaø Chaùnh.

 Ñieàu quan troïng thöù ba laø Mieân maät. Mieân maät laø lieân tuïc khít khao. Chö Toå thöôøng daïy phaûi laøm sao nieäm giaùc ngoä thanh tònh ñöôïc saâu vaø roäng. Muoán vaäy coâng phu phaûi lieân tuïc, chaët cheõ. Vaû laïi coù lieân tuïc coâng phu môùi khaån vaø chaùnh ñöôïc. Chöù vui thì tuïng kinh, buoàn thì trì chuù, höùng thì ngoài thieàn... tu nhö vaäy laøm sao lieân tuïc ñöôïc. Ñoù laø chöa noùi ñeán nhöõng luùc mình buoâng thôøi gian vaøo nhöõng chuyeän khoâng ñaâu, chaúng dính daùng gì ñeán Phaät phaùp.

Coâng phu mieân maät ñoøi hoûi haønh giaû phaûi sieâng naêng, tinh taán khoâng lui suït. Ñoù khoâng phaûi laø hình thöùc noåi baät beân ngoaøi nhö laïy Phaät tuïng kinh, maø noù thaàm thaàm lieân tuïc beân trong khoâng döøng. Nghóa laø chuùng ta phaûi tænh giaùc thöôøng xuyeân, trí tueä hieän dieän lieân tuïc trong töøng phuùt töøng giaây. Tuy beân ngoaøi thaáy bình thöôøng, nhöng beân trong coù moät söï chuyeån hoùa raát lôùn. Chuùng ta cöù coá gaéng nhö theá, töø töø coâng phu ñöôïc lieân tuïc seõ ñi ñeán mieân maät. Tu nhö vaäy, môùi mong ñaùnh baït ñöôïc nhöõng tô töôûng vieãn vong, nhöõng coá chaáp thaâm caên coá ñeá cuûa mình. Khoâng mieân maät thì khoâng theå buoâng ñöôïc nhöõng taäp khí ñaõ aên saâu trong taøng thöùc töø bao ñôøi kieáp.

Coù vò ñeán noùi vôùi toâi:

- Baïch thaày, töø laâu nay con raát thích nghieân cöùu kinh ñieån vaø ham tu laém. Baây giôø con muoán theo thaày taäp söï tu, thaày laøm gì con laøm naáy gioáng nhö thaày.

Toâi traû lôøi:

- Chuyeän naøy khoâng ñôn giaûn nghe, phaûi thöû möôøi ngaøy xem sao.

Theá laø vò aáy theo taêng chuùng ñi khieâng ñaù, queùt ñöôøng, laøm veä sinh… Ba giôø saùng daäy ngoài thieàn, chieàu chieàu ñöùng nhìn thieân haï, xe coä qua laïi… coi boä thaám noãi vaéng laïnh cuûa caûnh chuøa roài. Neân môùi chæ vaøi hoâm, ñeán noùi vôùi toâi:

- Trôøi ôi, ôû ñaây buoàn quaù thaày ôi.

- ÖØ ! Buoàn thì veà, coù sao ñaâu.

Ñoù laø do khoâng mieân maät, thaønh ra ma ñöa loái quæ daãn ñöôøng. Khoù laém thöa quí vò !

Moät khi ta chöa khai môû ñöôïc taâm tö, trí tueä thì khoù noùi ñeán chuyeän mieân maät. Phaûi phaùt huy taùnh giaùc, coù aùnh saùng roài môùi thaáy ñöôøng ñi. Neáu ñieàu naøy khoâng coù thì taát caû nhöõng thöù sau coi nhö toái taêm vaø seõ luïi daàn. Khoâng tin, quí vò cöù ñeán nhaø khaùch Thöôøng Chieáu maø xem, bieát bao anh huøng haûo haùn ñaõ thöû söùc ôû ñaây. Coù vò naêm möôøi ngaøy, coù vò chöøng moät thaùng, coù vò vöøa nghe ñieän thoaïi reo laø noâm noáp xem gia ñình coù nhaén gì khoâng. Laøm sao maø mieân maät ñöôïc. Khoâng mieân maät thì ma xen voâ.

Ma cuûa ngöôøi tu khoâng nanh khoâng vuoát, khoâng trôïn maét, leø löôõi, xoûa toùc maø chính laø nhöõng chöôùng ngaïi trong loøng, ta khoâng phaán ñaáu vöôït qua, vöôn leân ñöôïc. Nhöõng thöù ma söï nhö theá nhieàu voâ keå. Coù nhöõng phieàn naõo, moät khi noù hieän hình thì mình vöôùng maéc ngay ñoù, khoâng theå naøo buoâng ñöôïc. Neân môû maét ra laø phieàn naõo. Tröa duøng côm noù cuõng hieän leân, thaønh ra aên khoâng ñöôïc. Tôùi giôø nguû tröa, nguû cuõng khoâng yeân. Thöùc daäy ngoài thieàn laïi ñoái ñaàu vôùi noù nöõa. Ñeán toái saùm hoái, tuïng cuõng khoâng roài, naûn quaù ! Cuoái cuøng xeáp ñoà ñaïc vaøo goùi, ra coång ñoùn xe… Ít ai queân ñöôøng veà nhaø laém. Loaïi ma naøy coi boä thoâng minh döõ.

Neân bieát coâng phu khoâng mieân maät, ñeå cho nhöõng khoaûng hôû nhieàu quaù thì laäp töùc ma xen vaøo. Ma caøng voâ hình caøng chöôùng, caøng maéc möùu nhieàu. Nhöõng thöù chöôùng beân ngoaøi nhö khoái ñaù, goác caây, mình coù theå ñöa cöa, ñöa xe tôùi bang noù ñi deã daøng. Nhöng nhöõng thöù chöôùng trong taâm, Phaät baûo laø giaû ñaáy, nhöng ta thöû xeù ñi, bang ra xem sao. Thaät gian nan cay ñaéng voâ cuøng. Ñoù laø chöa keå khi chuùng ñöôïc tieáp söùc bôûi nhöõng kieán thöùc beân ngoaøi, laïi caøng khoù phaù hôn nöõa. Vì loaïi kieán thöùc aáy seõ laøm khoeû maïnh theâm cho caùi ngaõ cuûa mình.

Nhö hoài nhoû ta chöa bieát laøm thô, thì thô cuûa mình ai khen ai cheâ cuõng ñöôïc. Nhöng ñeán khi xuaát baûn ñöôïc vaøi taäp thô noåi tieáng roài, baáy giôø moät lôøi cheâ nheï cuõng coù vaán ñeà. Coù vaán ñeà töùc coù vöôùng maéc. Nhö theá laø ñaõ ñi ngöôïc chieàu höôùng ban ñaàu cuûa mình roài. Vì tu laø phaûi buoâng boû taát caû, ñaâu theå vöôùng maéc ñöôïc.

Cho neân ngöôøi tu phaûi laøm sao bình thöôøng tröôùc moïi söï bieán ñoäng beân ngoaøi. Ñöôïc vaäy môùi laø ngöôøi coù coâng phu mieân maät. Ngaøi Trieäu Chaâu trong ba möôi naêm, chæ tröø hai thôøi côm chaùo höôùng taâm hoài höôùng cho ñaøn na thí chuû, ngoaøi ra khoâng ñeå cho moät taïp nieäm daáy khôûi. Coøn chuùng ta baây giôø theá naøo ? Caâu hoûi naøy, moãi vò töï traû lôøi vôùi mình môùi chính xaùc ñöôïc.

Chuùng ta neân nhôù vieäc chính yeáu cuûa ngöôøi tu khoâng luaän mau hay chaäm, lôùn tuoåi hay nhoû tuoåi, trí thöùc hay queâ muøa, nam hay nöõ… maø laø söï tænh giaùc. Khoâng bò keùo loâi bôûi nhöõng voïng duyeân beân ngoaøi, laøm chuû ñöôïc nhöõng daáy nieäm beân trong. Ñoù laø tu. Nhö vaäy ñaâu phaûi chæ ngöôøi xuaát gia môùi tu ñöôïc. Chæ caàn ngöôøi naém vöõng phaùp tu, bieát chaùnh, bieát khaån vaø coá gaéng mieân maät thì seõ tu ñöôïc. Ngöôøi thöïc haønh ñuùng theo ñoù laø ngöôøi coù aùnh maét tueä giaùc trong coâng phu tu haønh. Ngöôøi naøy daàn daàn seõ ñuû söùc laøm chuû voøng luaân hoài, caét ñöùt ñöôïc noù neáu muoán. Cho neân ñaâu phaûi ñôïi ñeán khi cheát, nhôø Taêng Ni hoä nieäm ñöa mình veà coõi Phaät A Di Ñaø môùi an vui. Maø ngay ñaây, baây giôø, moät khi ta laøm chuû ñöôïc caùc voïng nieäm cuûa mình laø ñaõ ñöôïc an vui töï taïi roài.

Ñieàu quan troïng thöù tö laø Bao dung, Roãng rang, Saùng suoát. Ñaây laø choã sau cuøng maø haàu heát ngöôøi tu chuùng ta raát deã bò vöôùng. Bôûi thöôøng chuùng ta laøm ñöôïc vieäc gì, chuùng ta raát töï haøo veà vieäc ñoù, trong coâng phu tu haønh cuõng vaäy. Toâi thaáy moät soá Taêng Ni sinh khi môùi ñi hoïc, chöa ñoã ñaït, chöa coù baèng caáp, hoï raát bình thöôøng. Nhöng khi ñaõ ñoã ñaït thì moïi thöù ñeàu thay ñoåi, töø cung caùch, ngoân ngöõ, cho ñeán taâm tö tình caûm ñeàu khaùc bieät luùc tröôùc.        

Ñaây laø ñieàu chuùng ta caàn phaûi xeùt laïi. Xeùt laïi ñeå ñöøng vöôùng vaøo nhöõng caïm baãy choùt. Taâm caøng roãng rang thì coâng phu caøng nheï nhaøng. Thöïc haønh coâng phu tu thieàn ñeán ñaây maø coøn vöôùng maéc duø moät chuùt thoâi, cuõng thaät ñaùng tieác. Nieát-baøn laø choã an laïc, maø muoán an laïc thì ñöøng ñeå maéc möùu ngöôïc xuoâi. Ngöôïc xuoâi thì khoâng an laïc ñöôïc.

Nieát-baøn khoâng phaûi laø nôi coù ao sen hay laàu caùc hoaëc khung caûnh thaàn tieân naøo ñeå ta höôûng laïc. Nieát-baøn chæ laø teân goïi ñeå dieãn taû taâm roãng rang saùng suoát, khoâng coøn ngöôïc xuoâi taêm toái nöõa. Cho neân ngöôøi tu taâm chæ caàn roãng rang thì ôû ñaâu cuõng laø Nieát-baøn. Nhö trong kinh Duy Ma Caät ñaõ dieãn taû, chôï buùa ñoái vôùi ngaøi Tònh Danh cuõng laø ñaïo traøng thanh tònh. Chuùng ta neáu thaät taâm tu hoïc phaûi soáng nghieâm tuùc vaø ñeán ñöôïc choã ñoù. Laøm sao tôùi choã laøm vieäc cuõng laø ñaïo traøng, veà nhaø cuõng laø ñaïo traøng, gaëp nhau giöõa ñöôøng cuõng laø ñaïo traøng. Ñaïo traøng dung quaùt, bao la, roäng raõi.

Treân ñaây toâi ñaõ neâu ra boán ñieàu quan troïng maø ngöôøi tu caàn phaûi bieát. Ñoù laø Khaån, Chaùnh, Mieân maät, Bao dung roãng rang. Khaån khoâng coù nghóa laø haáp taáp queân tröôùc queân sau, maø Khaån laø khoâng lô laø. Chaùnh laø vöõng vaøng vôùi phaùp moân mình ñaõ choïn. Coù Mieân maät, ma söï môùi khoâng xen vaøo. Vaø cuoái cuøng laø Bao la roãng rang khoâng vöôùng maéc. Qua heát caùc giai ñoaïn nhö vaäy chuùng ta seõ töï taïi, khoâng coøn vöôùng maéc nöõa goïi laø vaøo Nieát-baøn.

Song trong vieäc tu haønh, chuùng ta hay gaëp trôû ngaïi. Giai ñoaïn ñaàu môùi tu thì thaáy döôøng nhö mau tieán boä. Nhöng tôùi naêm ba naêm, boãng döng sinh chuyeän, töï nhieân mình cöù daãm tôùi daãm lui moät choã hoaøi. Thôøi gian cöù troâi maø vöôùng cöù vöôùng, khoâng qua ñöôïc. Ñaây laø choã khoù cuûa ngöôøi tu.

Thaät ra khoâng coù gì khoâng vöôït qua ñöôïc, neáu chuùng ta beàn chí phaán ñaáu. Nghóa laø ngöôøi tu khoâng theå yeáu ñuoái. Tu Phaät phaûi laø ngöôøi gan daï, quyeát soáng quyeát cheát môùi chieán thaéng ñöôïc chuùng ma. Quan troïng laø laøm sao chuùng ta nhaän ra vaø söû duïng ñöôïc taùnh giaùc cuûa mình. Coù theá môùi giöõ vöõng coâng phu tröôùc sau nhö moät, duø gaëp phaûi nhieàu thöû thaùch khoù khaên.

Trong kinh ghi laïi, coù moät kieáp ñöùc Phaät laøm thôï saên, khi cheát bò ñoïa ñòa nguïc. Ngaøi phaûi keùo moät chieác xe raát naëng, maø coøn chòu ñöïng bao nhieâu göôm giaùo ñaâm cheùm vaøo mình. Ñau ñôùn voâ cuøng nhöng Ngaøi vaãn phaûi böôùc. Khi keùo xe ngang qua moät cöûa nguïc khaùc, nhìn thaáy chuùng sanh reân la ñau ñôùn vì bò troùi vaøo coät ñoàng chaùy ñoû, Ngaøi caûm thöông ñau xoùt neân thoát leân lôøi nguyeän: “Toâi xin gaùnh heát nhöõng caûnh khoå naøy, nguyeän cho taát caû chuùng sinh ñöôïc an laïc vaø ñöøng meâ muoäi ñieân ñaûo gaây taïo nghieäp nhaân baát haûo, ñeå bò troâi daït vaøo ñaây”. Vöøa phaùt nguyeän xong, töï nhieân loøng Ngaøi maùt meû roãng rang, nhöõng ñau ñôùn khoå naïn ñeàu bieán maát.

Roõ raøng thieân ñaøng hay ñòa nguïc chaúng qua chæ laø söï chuyeån hoùa töø meâ sang ngoä. Nghieäm laïi trong chính ñôøi soáng cuûa chuùng ta, nhöõng böùc xuùc laøm mình ñau nhöùc, aên khoâng yeân nguû khoâng ngon, neáu buoâng heát thì taâm ta seõ yeân ngay. Coøn duø coù tuïng bao nhieâu quyeån kinh, ngoài bao nhieâu thôøi thieàn maø khoâng buoâng boû ñöôïc, chuùng ta vaãn ñau khoå nhö thöôøng.

Tinh thaàn cuûa ñaïo Phaät laø voâ ngaõ vò tha. Khi chuùng ta phaùt nguyeän ñoä taát caû chuùng sanh, cuõng coù nghóa laø mình ñang phaùt huy ñöôïc taùnh giaùc, phaùt huy ñöôïc töø bi vaø trí tueä neân khoâng coøn soáng trong meâ laàm nöõa. Maø khoâng meâ thì heát khoå. Tinh thaàn giaùc ngoä giaûi thoaùt chaân chính cao sieâu cuûa ñaïo Phaät khoâng coù hình thöùc, ñoù chính laø taâm saùng suoát roãng rang cuûa chuùng ta.

Taát caû huynh ñeä chuùng ta coù theå phaùt trieån coâng phu theo chieàu höôùng naøy. Neáu vì nghieäp baùo cuõ, mình gaëp nhieàu khoå ñau thì haõy duõng maõnh phaùt nguyeän gaùnh chòu taát caû. Phaùt nguyeän nhö vaäy seõ thaáy caùc khoå ñau ñeàu chaám döùt, ngay ñoù an laïc hieän tieàn. Vì baûn ngaõ ñaõ ñöôïc phaù vôõ môùi coù huøng löïc nhö vaäy.

Cuoái cuøng, toâi xin chuùc taát caû thaønh coâng trong coâng phu tu haønh cuûa mình, khi thöïc hieän ñöôïc troïn veïn boán ñieàu quan troïng treân.

]

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM