SOÁNG THIEÀN

H.T THÍCH NHAÄT QUANG

NHÖÕNG ÑIEÀU CAÀN THIEÁT CUÛA NGÖÔØI TU

Hoâm nay chuùng toâi noùi veà nhöõng ñieàu caàn thieát trong tinh thaàn tu hoïc cuûa ngöôøi Phaät töû. Tröôùc khi baét ñaàu coâng phu, quyù vò caàn phaûi hieåu nhöõng ñieàu naøy ñeå vieäc tu haønh khoâng bò trôû ngaïi, vöôùng maéc.

Nhöõng ñieàu naøy heát söùc thoâng thöôøng. Tuy nhieân, neáu khoâng coù ñaïo löïc, khoâng coù trí tueä, chuùng ta khoù coù theå thöïc hieän troïn veïn ñöôïc baát cöù ñieàu gì. Cho neân muoán vieäc tu haønh khoâng gaëp khoù khaên, chuùng ta phaûi vaän duïng taâm löïc, trí löïc vaø loøng nhieät thaønh vôùi ñaïo môùi ñöôïc.

Ñieàu thöù nhaát toâi noùi veà thöùc tình vaø baûn taùnh. Thöùc tình laø danh töø chuyeân moân trong nhaø Phaät, theá gian thöôøng noùi baûn taùnh. Nhöng thaät ra thöùc tình laø moät loaïi luoân loaïn ñoäng, noù raát xa caùch vôùi baûn taùnh. Vì baûn taùnh khoâng loaïn ñoäng, khoâng hình töôùng, khoâng sanh dieät, laëng leõ thöôøng nhieân. Nhö vaäy, Phaät töû caàn coù moät nhaän ñònh ñuùng ñaén veà thöùc tình vaø baûn taùnh.

Chöõ “loaïn” nghóa laø khoâng coù traät töï, luoân luoân daáy ñoäng. Nhöõng loaïn töôûng, laêng xaêng chôït khôûi, chôït dieät lieân tuïc thöôøng gaây aûo giaùc cho chuùng ta raèng noù coù thaät. Vì theá mình baùm víu chaïy theo vaø cuoái cuøng laø maéc keït neân bò chuùng keùo loâi. Do ñoù ngöôøi muoán tu taäp phaûi buoâng boû thöùc tình, ñeå nhaän laïi baûn taùnh chaân thaät cuûa mình.

Trong quaù trình tu taäp, thöùc tình khoâng phaûi laø caùi ñeå chuùng ta löu taâm, maø ngöôïc laïi coøn phaûi maïnh daïn loaïi tröø, buoâng boû noù. Laøm sao ñeå buoâng boû ? Noùi buoâng boû laø moät caùch noùi, bôûi vì noù voâ hình, neân ta khoâng theå naém hay buoâng nhö moùn ñoà ñöôïc. Nhöõng gì coù hình töôùng, coù giôùi haïn, chuùng ta coù theå caàm naém ñöôïc thì boû khoâng khoù. Coøn caùi voâ hình, khoâng hình töôùng, noù laûng vaûng thöôøng xuyeân trong chuùng ta nhöng khi tìm laïi thì khoâng thaáy taêm daïng, cho neân khoâng bieát laøm sao ñeå boû. Vì vaäy chuùng ta phaûi hoïc ñaïo vaø haønh ñaïo ñuùng ñaén môùi coù theå loaïi boû noù ñöôïc.

Taïi sao thöùc tình thöôøng xuyeân coù maët trong ta ? Ngöôøi ta thöôøng noùi kyù öùc, ñoù chính laø thöùc tình. Vì chuùng ta chaáp nhaän noù, vöôùng maéc vôùi noù. Baây giôø mình bieát tu, hieåu Phaät lyù roài, phaûi nhaän dieän ñöôïc noù laø hö giaû khoâng thaät, ñöøng ñeå noù keùo loâi nöõa, ñoù laø caùch buoâng boû. Thöùc tình ñaõ laëng thì taùnh giaùc hieän tieàn. Caùc Thieàn sö thöôøng noùi ngöôøi hoïc ñaïo phaûi soáng ñöôïc vôùi baûn taùnh thì môùi khoâng uoång phí moät ñôøi. Baûn taùnh chính laø taùnh giaùc.

Muoán soáng ñöôïc vôùi baûn taùnh, khoâng gì khaùc hôn laø döøng caùc thöùc tình, laøm chuû mình. Caùch tu naøy chuùng ta coù theå aùp duïng trong baát cöù coâng vieäc naøo, thôøi gian naøo. Ví duï khi ta ñang ñoïc saùch, trong loøng daáy leân nhöõng suy nghó lan man, khieán mình khoâng taäp trung ñöôïc vôùi quyeån saùch. Bieát roõ taâm traïng ñang nhö theá, mình döùt khoaùt khoâng theøm nhôù nghó gì nöõa. Ñoù laø ta khoâng chaïy theo thöùc tình, khoâng chaáp nhaän söï hieän dieän cuûa noù, neân noù bò loaïi tröø. Nhôø theá ta taäp trung vaøo vieäc ñoïc saùch. Caùc coâng vieäc khaùc cuõng vaäy.

Neáu thöôøng xuyeân kieåm nghieäm taâm ta trong moïi tröôøng hôïp, daàn daàn mình seõ buoâng ñöôïc nhöõng thöù laêng xaêng cuûa thöùc tình vaø soáng ñöôïc vôùi baûn taùnh. Ñoù laø caùch soáng, caùch tu trong nhaø thieàn. Ngöôøi Phaät töû duø tu ít hay nhieàu, neáu bieát caùch tu thì chaéc chaén seõ ñöôïc an laïc.

Chuùng ta aùp duïng ñöôïc phaùp cuûa Phaät daïy vaøo ñôøi soáng haèng ngaøy, laøm chuû ñöôïc mình thì seõ chieán thaéng caùc thöù voïng ñoäng laêng xaêng aáy khoâng khoù. Ngöôïc laïi haèng ngaøy, chuùng ta cöù ñeå cho nhöõng thöù ñoù keùo loâi, thì chaúng nhöõng ñôøi naøy ñaûo ñieân trong doøng thaùc cuoàn cuoän cuûa thöùc tình, maø muoân kieáp cuõng bò noù cuoán troâi. Saùng môû maét ra quaây quaàn vôùi coâng vieäc tôùi chieàu toái roài meät moûi laên ra nguû. Cöù theá, tuoåi giaø choàng chaát cho ñeán moät hoâm Dieâm La cho ngöôøi goïi, thì khoâng coøn bieát mình laø gì ? Ñoù laø moät söï meâ laàm lôùn cuûa chuùng ta.

Cho neân ñeä töû Phaät tröôùc nhaát laø phaûi coù trí tueä. Coù trí tueä môùi saùng suoát nhaän ñònh ñaâu laø ñuùng ñaâu laø sai. Ta bieát roõ thöùc tình loaïn töôûng, khoâng chaáp nhaän neân khoâng bò ñoäng. Khoâng bò ñoäng töùc laëng leõ thanh tònh, nhö theá taùnh giaùc môùi hieän baøy. Phaät töû hoïc thieàn, tu thieàn caàn phaûi hieåu ñieàu naøy. Thieàn phaùp khoâng phaûi laø caùi gì ôû treân cao, hay do ai trao truyeàn cho mình, maø phaûi töï chuùng ta noã löïc tu taäp môùi coù lôïi laïc.

Hoøa Thöôïng Vieän Tröôûng thöôøng daïy “ñöøng ñeå caùc phaùp keùo loâi”. Ñoù laø caû moät quaù trình tu hoïc cuûa chuùng ta. Neáu ñöôïc caùc phaùp khoâng keùo loâi, thì ta ñaõ laøm chuû roài, nhöõng loaïn töôûng laêng xaêng laøm gì noåi mình nöõa. Nhö saùng hoâm nay vöøa môû maét ra mình toan tính, saép ñaët coâng vieäc theá noï theá kia cho caû thaùng. Thoâng thöôøng, saép ñaët troâi chaûy nhö vaäy laø toát. Nhöng khi tu roài, nhaát ñònh chuùng ta phaûi soaùt xeùt laïi vieäc naøy. Roõ raøng ñaây laø nhöõng laêng xaêng, khoâng chính ñaùng laøm mình bò ñoäng vaø maát thì giôø. Bôûi ñaâu coù söï toan tính naøo ñöôïc thöïc hieän ñuùng traêm phaàn traêm ñaâu. Huoáng nöõa laø trong moät thôøi gian daøi, ta khoâng theå döï ñoaùn ñöôïc caùc bieán coá baát thöôøng coù theå xaûy ra. Do ñoù tính toaùn nhieàu chæ laøm naõo loaïn taâm ta thoâi, chöù khoâng coù lôïi ích gì.

Trong nhaø Phaät coù töø “hieän taïi laïc truù Nieát-baøn”, nghóa laø ngay ñaây, trong cuoäc ñôøi naøy, chuùng ta coù theå nhaäp Nieát-baøn. töùc laø mình coù theå soáng ñöôïc vôùi Phaät taùnh cuûa mình. Khi ta tænh giaùc, khoâng bò nhöõng aûo aûnh trong taâm keùo loâi, ta seõ ñöôïc an laïc töùc thì. Ñoù laø naêng löïc mình coù theå thöïc hieän ngay trong ñôøi naøy, chöù khoâng phaûi ñôïi ñeán kieáp naøo. Ngay ñaây, baây giôø neáu chuùng ta saùng suoát soi xeùt, caùi gì khoâng thaät thì khoâng theo, ñoù laø döøng loaïn töôûng. Coâng phu lieân tuïc nhö vaäy, nhaát ñònh ta seõ an truï trong Nieát-baøn trong hieän ñôøi.

Tuy nhieân coù nhöõng ñieàu heát söùc thoâng thöôøng maø chuùng ta döøng khoâng ñöôïc. Ví duï nhö noùng giaän ai cuõng bieát laø xaáu, khoâng neân noùng giaän. Nhöng vöøa nghe ngöôøi ta chöôûi laø mình ñaõ noùng giaän leân roài, khoâng kòp döøng. Ñaõ noùng leân thì chöôûi laïi, hoaëc hôn nöõa thì ñaùnh thì gieát laãn nhau. Neân bieát taäp khí laâu ñôøi raát khoù boû. Bôûi theá maø chuùng ta khoå. Cöù chaïy theo, cöù bò ñoäng bôûi nhöõng thöù beân ngoaøi neân queân maát mình.

Baây giôø tu laø taäp quay veà, nhaän laïi. Nhaø thieàn goïi laø “Phaûn quan töï kyû”, töùc chuùng ta xoay laïi xem xeùt nôi mình, khoâng chaïy theo nhöõng thöù beân ngoaøi nöõa. Xem xeùt laø xem xeùt caùc voïng töôûng trong taâm, loaïi boû noù ñi, chöù khoâng phaûi xem xeùt tim gan, pheøo phoåi. Bieát tu thì vieäc raát deã, khoâng khoù. Khoâng bieát tu thì vieäc tu deã trôû thaønh khoù.

Song song vôùi nhöõng phöông thöùc tu haønh nhö vaäy, Phaät coøn chæ cho chuùng ta thaáy cuoäc ñôøi laø voâ thöôøng. Sanh, giaø, beänh, cheát noái nhau khoâng döøng, nhö tieáng tích taéc lieân tuïc cuûa ñoàng hoà. Naêm daøi thaùng luïn cöù ñeå cho voïng töôûng naém muõi loâi ñi thì khi giaø cheát ñeán traùnh sao khoûi hoaûng loaïn. Chæ khi ñònh ñöôïc, taâm saùng trí dieäu môùi khoâng bò quyû döõ voâ thöôøng vaây khoán.

Neân nhôù voâ thöôøng khoâng tha cho baát cöù ai, ñöøng töôûng noù sôï ngöôøi tu haønh. Roõ raøng ngöôøi tu cuõng ñau, cuõng giaø, cuõng cheát. Neáu tu lô la,ø khi cheát coøn khoå hôn caû ngöôøi ñôøi. Cho neân nhaän ñònh chín chaén, chuùng ta môùi haï thuû coâng phu tu haønh. Coù haï thuû coâng phu thì môùi mong ñieàu phuïc ñöôïc thöùc tình, soáng ñöôïc vôùi baûn taùnh. Soáng ñöôïc vôùi baûn taùnh töùc ngay ñoù thaønh Phaät. Nhö teân ñoà teå buoâng dao lieàn thaønh Phaät. Neân nhaø thieàn coù caâu: “Tröïc chæ nhaân taâm, kieán taùnh thaønh Phaät” laø theá. Ñoù laø ñieàu thöù nhaát.

Ñieàu thöù hai, laø noùi veà ñònh tueä trong tinh thaàn tu hoïc. Ñònh laø theå vaéng laëng xöa nay chöa töøng bò ñoäng. Tueä laø trí saùng suoát, thaáu toû taùnh töôùng cuûa caùc phaùp. Tueä naøy töø ñònh maø phaùt sanh. Ñònh tueä ñoàng thôøi töùc taùnh giaùc hieån baøy dieäu duïng. Phaûi bieát ñònh tueä naøy khoâng töø ñaâu tôùi, maø ñaõ saün coù nôi taát caû chuùng ta, chöa töøng vaéng thieáu bao giôø. Nhöng laøm sao ñeå soáng ñöôïc vôùi noù ? Ñaây laø choã aùch yeáu nhaát ñoái vôùi ngöôøi tu chuùng ta.

Caùc Thieàn sö trong thôøi kyø ñi haønh cöôùc, caâu hoûi then choát nhaát vaãn laø “laøm sao con baûo nhieäm ñöôïc caùi ñoù ?”. Caùi ñoù chính laø taùnh giaùc, laø chaân taâm, laø ñònh tueä. Bieát coù caùi ñoù nhöng laøm sao baûo nhieäm ñöôïc laïi laø moät vaán ñeà khaùc. Cho neân caùc Thieàn sö thöôøng daïy keû haønh thieàn phaûi trong moïi sinh hoaït, thöôøng tænh giaùc, khoâng ñeå cho traàn caûnh beân ngoaøi vaø voïng töôûng beân trong keùo loâi, töùc laø soáng ñöôïc vôùi taùnh saùng suoát truøm khaép ñoù.

Phaät baûo chuùng sanh do voâ minh che laáp neân caùi tröôùc maét maø khoâng thaáy khoâng bieát, laïi ñi chaáp nhaän caùi aûo töôûng khoâng thaät cho ñoù thaät neân phaûi khoå vì maát noù. Trong kinh Phaùp Hoa, caâu chuyeän anh chaøng cuøng töû ñöôïc ngöôøi baïn coät vieân baûo chaâu trong cheùo aùo nhöng anh khoâng heà bieát. Vì vaäy vaãn chòu kieáp ñoùi raùch lang thang. Ñeán khi ngöôøi baïn gaëp laïi, thaáy chaøng cuøng töû tieàu tuïy thoáng khoå, anh ta ngaïc nhieân nhaéc laïi vieân baûo chaâu trong cheùo aùo naêm xöa. Chaøng cuøng töû söûng soát “Toâi coù bieát gì ñaâu, cöù lang thang laøm thueâ, laøm möôùn maø vaãn ñoùi khaùt caû ñôøi”. Baây giôø ñöôïc baïn chæ cho vieân ngoïc baùu, chaøng ta ñem ra söû duïng, xaøi hoaøi cuõng khoâng heát.

Chuùng ta cuõng vaäy, coù saün cuûa baùu trong nhaø nhöng khoâng söû duïng ñöôïc, thaønh ra ngheøo heøn khoå sôû. Giôø ñaây neáu bieát nhaän laïi vaø baûo trì cuûa baùu aáy thì heát kieáp lang thang, ngheøo ñoùi, troâi giaït. Ñöùc Phaät thò hieän ra nôi ñôøi gioáng nhö ngöôøi baïn toát, chæ cho ta Phaät taùnh laø baûo chaâu voâ giaù nôi mình. Duøng ñöôïc noù thì nhaát ñònh cuoäc ñôøi lang thang chaám döùt. Thöa quí vò, ñoù laø caùi baát ñoäng, baát sanh, baát dieät, saùng suoát truøm khaép. Mình coù baûo chaâu voâ giaù, vaø moïi ngöôøi ñeàu coù baûo chaâu voâ giaù, cho neân khoâng ai daùm khinh ai.

Ta soáng trong tinh thaàn Phaät ñaïo môùi thaáy ñöôïc söï bình an vaø bình ñaúng tuyeät ñoái nôi moïi ngöôøi. Ñoù chính laø taát caû chuùng sanh ñeàu coù Phaät taùnh, taát caû chuùng sanh ñeàu seõ thaønh Phaät. Theá Toân sau khi thaønh ñaïo roài, Ngaøi ngaïc nhieân thoát leân raèng: “Laï thay ! Taát caû chuùng sanh ñeàu coù trí tueä ñöùc töôùng cuûa Nhö Lai, nhöng taïi sao khoâng saùng suoát nhaän ra ñeå phaûi chòu khoå sôû, troâi giaït nhö theá”.

Chuùng ta coù theå khaúng ñònh mình chaám döùt ñöôïc con ñöôøng luaân hoài hay khoâng ngay taïi ñaây vaø baây giôø, chöù khoâng phaûi chôø ñôïi ôû ñaâu hay ñeán bao giôø. Neáu moãi phuùt moãi giaây, ta tænh thöùc, laøm chuû ñöôïc mình thì con ñöôøng kia seõ chaám döùt. Ngöôïc laïi, neáu chuùng ta lô ñeãnh moät chuùt thoâi, thì con ñöôøng traàm luaân nhö doøng thaùc cuoán troâi ta khoâng bieát tôùi ñaâu môùi döøng. Cho neân chö Phaät noùi chuùng sanh ñaùng thöông xoùt laém thay ! Cho neân ngöôøi tu haønh phaûi laáy ñònh tueä laøm muïc ñích nhaém ñeán, môùi coù theå chaám döùt doøng sanh töû khoå ñau.

Ñieàu thöù ba, laø tinh thaàn höôùng thöôïng. Ngöôøi tu Phaät phaûi coù tinh thaàn höôùng thöôïng, nghóa laø chuùng ta phaûi phaán phaùt yù chí maõnh lieät, vöôn leân tôùi choã cöùu kính laø thaønh Phaät môùi thoâi. Phaät daïy Ngaøi laø Phaät ñaõ thaønh, taát caû chuùng sinh laø Phaät seõ thaønh. Neáu chuùng ta chöa daùm tin ñieàu ñoù laø chuùng ta chöa cung kính Phaät hoaøn toaøn. Bôûi Phaät khoâng bao giôø noùi doái, taïi sao chuùng ta khoâng tin lôøi Ngaøi, phaûi chaêng vì mình chöa thaät söï toân kính Ngaøi.

Ñöùc Phaät khaúng ñònh nhö vaäy, thì chuùng ta phaûi tin chaéc raèng mình cuõng seõ thaønh Phaät, neáu soáng ñuùng nhö Ngaøi. Moät söï khaúng ñònh döùt khoaùt coù moät taùc duïng raát lôùn treân böôùc ñöôøng tu haønh cuûa chuùng ta. Bôûi coù khaúng ñònh, mình môùi khoâng bò dao ñoäng, khoâng bò nhöõng thöù laêng xaêng beân ngoaøi nhieãu loaïn. Ñöôïc vaäy, coâng phu tu haønh môùi duõng maõnh, mieân maät. Cho neân vieäc tu mau chaäm laø ôû nôi chuùng ta, chöù khoâng phaûi do yeáu toá beân ngoaøi. Ai hoûi anh chò ñi chuøa, tu hoïc theá aáy, coù theå thaønh Phaät ñöôïc khoâng ? Ñöôïc, ta traû lôøi döùt khoaùt nhö vaäy.

Coù khaúng ñònh, chuùng ta môùi coù theå caét ñöùt nhöõng môù boøng bong loaïn xaï trong loøng. Coâng phu tu haønh nhôø theá môùi ñi vaøo neà neáp, môùi taêng tieán. Nhöõng vò treû tuoåi, ñoäng löïc naøo khieán hoï daùm caét ñöùt taát caû nguõ duïc theá gian, chòu giam mình trong khuoân khoå nhaø chuøa, aùp duïng lôøi Phaät daïy ñeå tu taäp ? Chaéc raèng hoï phaûi coù moät söï khaúng ñònh. Neáu khoâng theá thì chaúng bao laâu hoï seõ thaáy côm chay khoâng ngon, ngoài thieàn ñau chaân chòu khoâng noåi, thöùc khuya daäy sôùm meät laõ, ôû chuøa laøm vieäc vaát vaû quaù maø laïi khoâng coù ñòa vò, khoâng coù gì caû, nhaát ñònh phaûi côûi aùo caø sa thoâi.

Caùc vò Phaät töû cuõng laø con Phaät neân cuõng phaûi khaúng ñònh nhö vaäy, môùi coù theå tu taäp thaêng tieán ñöôïc. Treân böôùc ñöôøng hoïc ñaïo, quí vò chuaån bò tinh thaàn ñaày ñuû nhö theá thì böôùc vaøo coâng phu seõ khoâng ngôõ ngaøng. Döùt khoaùt vieäc laøm cuûa mình laø nhö vaäy, khoâng coù söï ñoåi thay naøo khaùc.

Muoán laøm Phaät nhöng laïi khoâng tin mình coù khaû naêng laøm Phaät, ñoù laø töï ñaùnh maát ñöùc tin cuûa mình. Thieáu ñöùc töï tin thì yù chí höôùng thöôïng khoù thaønh. Cho neân phaùt huy yù chí höôùng thöôïng laø ñieàu raát caàn thieát ñoái vôùi chuùng ta. Vieäc phaùt huy ñoù phaûi ñöôïc thöïc hieän ngay nôi ñôøi thöôøng cuûa moãi ngöôøi. Quí Phaät töû ñeán Thieàn vieän Truùc laâm thaáy cuoäc soáng sinh hoaït cuûa Hoøa thöôïng coù gì khaùc thöôøng ñaâu. Saùng Ngaøi choáng gaäy ñi daïo khaép Thieàn vieän, chæ quyù thaày laøm vieäc naøy vieäc kia. Tröa aên côm roài nghæ. Chieàu ñoïc kinh hoaëc tieáp khaùch. Toái cuõng ngoài thieàn nhö chö taêng. Coù gì laø khaùc ngöôøi ñaâu, vaäy maø ta cung kính Ngaøi hôn moïi ngöôøi. Bôûi Ngaøi luoân töï chuû trong moïi vieäc laøm.

Tinh thaàn höôùng thöôïng chính laø töø trong cuoäc soáng bình thöôøng maø ta vöôït leân moïi thöù voïng ñoäng ñieân ñaûo. Laøm moïi vieäc nhöng khoâng bò moïi vieäc keùo loâi, luoân töï chuû vaø saùng suoát trong taát caû hoaøn caûnh. Chuùng ta deã bò nhöõng thöù chung quanh loâi cuoán, cho neân ôû trong caùi bình thöôøng maø laïi baát thöôøng. Ñoù laø vì mình chöa laøm chuû ñöôïc, chöa khaúng ñònh ta laø Phaät seõ thaønh, chöa coù tinh thaàn höôùng thöôïng.

Ñaâu phaûi ngöôøi phaùt taâm tu roài lieàn thaønh Phaät taùc Toå. Chuùng ta nghe baûn taùnh saün vaäy neân nghó khoâng caàn duïng coâng chi heát vaãn ñöôïc thaønh Phaät. Hieåu nhö vaäy laø sai laàm. Bôûi taäp khí töø nhieàu ñôøi laøm khuaát laáp taùnh Phaät cuûa mình, neáu khoâng coù coâng phu noù seõ khoâng hieån hieän. Tuy nhieân, neáu khoâng tin mình coù theå thaønh Phaät laïi laø moät sai laàm lôùn hôn. Vì sao ? Vì ta chæ thaáy nghieäp chöôùng mình saâu daøy, khoâng theå tu haønh ñöôïc, cöù theá maø thoaùi taâm neân caøng laøm khuaát laáp Phaät taùnh cuûa chính mình.

Bao giôø ta nhaän ñònh moät caùch chính xaùc raèng, ñöùc Phaät laø vò ñaõ hoaøn toaøn giaùc ngoä, Ngaøi chæ veû cho chuùng ta nhöõng ñieàu Ngaøi ñaõ theå nghieäm, ñeå chuùng ta cuõng theå nghieäm vaø thaønh töïu ñöôïc nhö Ngaøi. Ñoù laø böôùc ñaàu chuùng ta thaønh coâng. Giaû nhö ñôøi tröôùc ta taïo nhaân ñau khoå, baây giôø phaûi traû neân thieáu aên, thieáu maëc, bò khinh bò cheâ, ta chaáp nhaän traû heát. Tinh thaàn chaáp nhaän seõ naâng cao söùc chòu ñöïng cho ta. Nhôø theá ta ñuû löïc vöôït qua moïi trôû ngaïi, doàn heát taâm löïc vaøo vieäc phaùt huy trí Baùt-nhaõ. Nhôø theá caùc taäp nghieäp mau choùng tieâu tröø, haït gioáng Phaät daàn daàn naåy nôû, ta tin chaéc mình tu haønh seõ ñöôïc thaønh Phaät, thì nhaát ñònh nguyeän löïc aáy seõ thaønh töïu vieân maõn. Ñoù chính laø söùc maïnh cuûa nieàm tin vaø trí tueä.

Cho neân bieát ngöôøi coù phöôùc tu cuõng thaønh Phaät, ngöôøi thieáu phöôùc tu cuõng thaønh Phaät. Quan troïng ôû yù chí vaø nieàm tin coù vöõng maïnh hay khoâng. Neáu Phaät töû hieåu ñöôïc nhö vaäy thì treân ñöôøng tu haønh, quyù vò ñaõ vaøo ñöôïc Tín vò, töùc vaøo ñöôïc ngoâi nhaø Phaät phaùp, khoâng gì coù theå lay chuyeån ñöôïc nöõa. Ngöôïc laïi neáu khoâng tin hieåu nhö vaäy thì treân ñöôøng ñaïo deã bò thoaùi hoùa. Bò thoaùi hoùa thì ñöùc haïnh khoù thaønh töïu ñöôïc, söï thaät laø vaäy.

Thoaùi hoùa laø, bình thöôøng coù ñieàu kieän, vui veû, quí vò ñi chuøa, hoïc ñaïo, tu nieäm. Nhöng moät khi gaëp khoù khaên quyù vò lieàn khöïng laïi, khoâng theå vöôït tieán, cho neân treân ñöôøng ñaïo  bò ñình ñoán. Vì vaäy tu hoaøi maø khoâng thaønh Phaät, loãi taïi taâm thoaùi hoùa. Thaønh Phaät laø khoâng bò ñoäng bôûi taát caû thuaän caûnh cuõng nhö nghòch caûnh. Neáu chuùng ta khoâng bò ñoäng bôûi caùc thöù aên, nguû, laøm vieäc v.v… thì chaéc chaén mình thaønh Phaät. AÙp duïng ñöôïc nhö vaäy chaéc chaén chuùng ta seõ bình an. Moãi ngaøy ta vaãn laøm vieäc, tieáp khaùch, laùi xe, naáu côm, böûa cuûi… loøng luoân thanh thaûn bình an, khoâng coù coâng vieäc naøo khuaáy ñoäng mình ñöôïc. Giaûn dò nhö vaäy. Tuy nhieân ngöôøi coøn bò thöùc tình khuaáy ñoäng, deã thoaùi hoùa thì khoâng theå soáng ñöôïc vôùi taùnh giaùc, duø chæ moät chuùt thoâi.

Coù caâu chuyeän cuûa moät Thieàn sö nhö theá naøy. Buoåi toái ñoù Ngaøi tuïng kinh, coù moät teân troäm moø vaøo uy hieáp, baûo Ngaøi ñöa vaøng, ñöa tieàn cho noù. Ngaøi khoâng noùi gì, laáy chìa khoùa ñöa cho teân troäm. Laáy xong, noù ñònh boû ñi boãng nghe Ngaøi goïi laïi: “Naøy anh, ngaøy mai toâi phaûi ñoùng thueá, haõy ñeå laïi cho toâi moät ít tieàn nghe”. Noù cuõng ñeå laïi theo yeâu caàu cuûa Ngaøi. Tröôùc khi ruùt lui, noù laïi nghe Ngaøi hoûi: “Taïi sao anh khoâng caùm ôn toâi ?” Teân troäm lieàn caùm ôn Ngaøi.

Ngöïa quen ñöôøng cuõ, teân troäm cöù theá maø haønh ngheà, khoâng ngôø moät hoâm bò thoäp coå. Khi tra khaûo, haén ñaõ khai laáy bao nhieâu cuûa, trong ñoù coù cuûa Thieàn sö. Nha moân lieàn cho môøi Ngaøi tôùi, hoûi coù phaûi teân troäm ñaõ laáy tieàn cuûa Ngaøi khoâng ? Thieàn sö baûo khoâng. Quan toøa noåi böïc leân, taïi sao Ngaøi tu haønh maø coøn noùi doái, roõ raøng teân troäm ñaõ khai laáy tieàn cuûa Ngaøi. Thieàn sö khaúng ñònh “Khoâng, taïi vì toâi cho noù. Noù coù caùm ôn toâi maø.” Quan toøa laãn teân troäm ñeàu chöng höûng. Ngay khi ñoù, teân troäm lieàn aên naên saùm hoái, xin boû ngheà vaø phaùt taâm quy y vôùi Ngaøi.

Toâi neâu söï kieän naøy ñeå noùi, neáu chuùng ta chòu tu, chòu nhaän laïi baûo chaâu voâ giaù cuûa mình, thì moïi thöù moïi laêng xaêng seõ laéng yeân. Ñoù laø phaùp tu vöôït ngoaøi kinh ñieån, chæ caàn chuùng ta daùm khaúng ñònh mình coù theå soáng ñöôïc vôùi Phaät chaát cuûa mình thì xong vieäc. Cho neân quan troïng laø laøm sao chuùng ta môû mang ñöôïc baûn taùnh nôi mình. Taát caû nhöõng gì coøn toàn ñoïng trong loøng phaûi thaønh thaät nhaän thaáy vaø coá gaéng loaïi tröø noù. Bieát loãi, nhaän loãi thì khoâng coù gì xaáu hoå heát. Neáu ñöôïc nhö vaäy thì ta seõ nheï nhaøng, an oån töùc khaéc thoâi. Ta coù nieàm vui ngay trong hieän taïi, ngay phuùt giaây hoài quaøy ñaàu hoái caõi. Cho neân nhaø Phaät thöôøng noùi meâ laø chuùng sanh, ngoä laø Phaät vaäy.

Trôû laïi vaán ñeà tu haønh, chuùng ta coù toaøn quyeàn quyeát ñònh, daøi ngaén mau chaäm ñeàu do mình. Neáu ta cöù chaïy theo caùc traàn caûnh beân ngoaøi vaø nhöõng voïng ñoäng beân trong thì phaûi chòu nhieàu kieáp lang thang. Coøn neáu chòu nhaän, chòu soáng vôùi taùnh Phaät cuûa mình thì trong moïi sinh hoaït haèng ngaøy, duø gaëp khoù khaên hay thuaän lôïi, luùc naøo mình cuõng vui veû töôi taén. Ñoù chính laø nghi bieåu, laø dung daùng cuûa ngöôøi tu haønh chaân chaùnh.

Theá gian luoân ñaáu tranh giaønh hôn giaønh thua, ngöôøi tu thì khoâng nhö theá. Phaät daïy ngöôøi ta chöôûi mình, mình khoâng chöôûi laïi; ngöôøi ta ñaùnh mình, mình khoâng ñaùnh laïi; ngöôøi ta gieát mình, mình caùm ôn vì hoï ñaõ giuùp cho thaân naøy mau döùt nghieäp. Quí vò thöû nghó xem, mình ñang ngoài thieàn, coù ngöôøi vuït mieäng maéng mình, ta lieàn maéng laïi thì coøn gì laø ngoài thieàn nöõa. Phaät daïy lôøi chöôûi maéng khoâng thaät, taïi sao ta laïi chaáp noù roài sanh phieàn naõo saân haän, maát heát coâng phu tu haønh?

Coá chaáp laø gì ? Coá laø cöùng chaéc, Chaáp laø naém giöõ. Coá chaáp laø naém giöõ moät caùch cöùng chaéc, khoâng theå buoâng boû ñöôïc. Ngöôïc laïi vôùi coá chaáp laø hyû xaû. Vì hyû xaû laø buoâng boû. Do coá chaáp maø ta gaây taïo khoâng bieát bao nhieâu toäi nghieäp. Coá chaáp nhöõng gì ? Nhöõng nhaän ñònh, kieán thöùc cuûa mình luoân cho laø ñuùng, ngöôøi khaùc laø sai. Töø ñoù maø coù maàm moáng ñaáu tranh.

Theá gian “Nhaân voâ thaäp toaøn”, nghóa laø khoâng coù ai toát hoaøn toaøn, cuõng khoâng ai xaáu hoaøn toaøn. Töø daùng voùc, trí tueä, ñeán cung caùch öùng xöû khoâng coù ai hoaøn bò ñöôïc. Duø ngöôøi thoâng minh nhaát tænh, nhaát nöôùc nhöng cuoái cuøng cuõng coù nhöõng khieám khuyeát, khoâng sao traùnh khoûi. Neáu ta cöù nhaém vaøo choã khuyeát ñeå kích baùc hoï thì chöa chaéc gì mình ñaõ toát, ñaõ ñuùng. Nhö anh chaøng maát buùa trong chuyeän coå tích, anh ta maát buùa neân nhìn ai cuõng laø ngöôøi aên troäm buùa heát. Ñi ra, ñi vaøo, keû thaân ngöôøi laï gì anh cuõng noùi laáy buùa cuûa anh. Ñoù laø taïi vì anh coá chaáp caây buùa cho neân maát heát saùng suoát.

Chuùng ta cuõng vaäy, neáu coá chaáp nhöõng nhaän ñònh cuûa mình laø ñuùng thì caû ñôøi seõ quaây cuoàng, laån quaån trong ñoù. Bôûi coá chaáp laø caên beänh “di caên”, tai haïi gheâ gôùm laém. Noù keùo daøi töø nhaän ñònh sai laàm naøy ñeán nhaän ñònh sai laàm khaùc, khoù coù theå döùt tröø ñöôïc. Nhöng coù ai daùm noùi mình sai laàm ñaâu, caùi gì cuûa toâi cuõng laø chaân lyù heát. Ngöôøi ta coá chaáp ñeán möùc ñoä nhö vaäy. Nhöng coù gì laø chaân lyù ? Chaúng leõ nhaân, ngaõ, bæ, thöû laø chaân lyù sao ! Cho neân, tin hieåu ñöôïc lôøi Phaät daïy roài, chuùng ta töï saép ñaët cho mình moät cuoäc soáng, moät cung caùch sao cho phuø hôïp vôùi ngöôøi con Phaät. Töø ñoù coâng phu taêng tieán thì söï coá chaáp daàn daàn seõ tan maát heát.

Nhö trong kinh Phaät daïy muoân phaùp khoâng thaäät, moâi khoâng thaät, löôõi khoâng thaät, raêng khoâng thaät, thì nhöõng lôøi chöôûi thaäät ñöôïc sao ? Neáu nhaän ñònh nhö vaäy chuùng ta seõ thaáy trí tueä mình phaùt saùng, töï nhieân moïi coá chaáp kieåu “EÁch ngoài ñaùy gieáng” seõ tan hoang heát. Chöøng ñoù ta soáng vôùi trí giaùc truøm khaép theânh thang, an nhieân, töï taïi, khoâng bò ñoäng bôûi nhöõng thöù chung quanh nöõa. Cho neân ngöôøi tu phaûi coá gaéng phaù tan, ñaäp vôõ nhöõng coá chaáp sai laàm, thì môùi mong tieán treân con ñöôøng giaùc ngoä giaûi thoaùt.

Ngöôøi maéc chöùng beänh chæ ñaïo laø ngöôøi mang taät coá chaáp saâu daøy nhaát. Phaûi nhìn moïi ngöôøi baèng con maét trí tueä, thaáy taát caû chuùng sanh ñeàu laø Phaät seõ thaønh. Nhìn moïi ngöôøi trong taùnh giaùc bình ñaúng môùi bieát quí troïng nhöõng vò Phaät töông lai, khoâng daùm xem ta laø treân heát. Ñöôïc theá vieäc tu taäp seõ phaán khôûi voâ cuøng, vì thaáy con ñöôøng mình ñi coù baïn beø, baø con quyeán thuoäc cuøng ñi. Traùi laïi, neáu nhìn moïi ngöôøi baèng con maét phaân bieät hôn thua toát xaáu, thì caû theá gian naøy chæ coøn coù moät mình ta thoâi, chaúng ai xöùng ñaùng caû. Soáng nhö vaäy thì coøn gì khoå hôn !

Theá gian coù caâu “Voû quít daøy coù moùng tay nhoïn”, mình cho raèng mình sieâu thì seõ coù ngöôøi sieâu hôn ta. Cuoäc ñôøi naøy laø nhö vaäy. Do ñoù Phaät daïy chæ khi naøo ta soáng ñöôïc vôùi taùnh giaùc cuûa mình, thì môùi ñem laïi söï an vui cho muoân loaøi. Trong xaõ hoäi naøy, neáu moïi ngöôøi ñeàu bieát vöôn leân theo lôøi Phaät daïy, soáng trang traûi, hoã trôï vôùi nhau trong tinh thaàn tu hoïc thì con ngöôøi seõ khoâng coøn ñaáu tranh tò hieàm, khoâng coøn ñau khoå nöõa.

Nhö chuyeän thaäp baùt sôn vöông, tröôùc ñoù hoï laø nhöõng töôùng cöôùp töøng gieát ngöôøi cöôùp cuûa, ai cuõng khieáp sôï. Nhöng nghe caâu chuyeän con ngöïa noùi tieáng ngöôøi keå laïi, tröôùc kia noù laø Hoøa Thöôïng, do thieáu gaïo neân laáy troäm cuûa oâng phuù hoä, vì vaäy sau khi cheát phaûi laøm kieáp traâu ngöïa ñeå traû nôï cuõ. Hoï hoaûng quaù neân phaùt taâm höôùng veà Phaät vaø ñöôïc cöùu ñoä ñeàu trôû thaønh ngöôøi giaùc ngoä heát.

Chuùng ta cuõng coù theå giaùc ngoä nhö theá. Nghóa laø tröôùc ñoù, do coá chaáp neân ta nghó sai laàm, baây giôø nhaän ra roài aên naên saùm hoái, buoâng boû taát caû. Ngay ñoù laø giaùc ngoä. Mình bieát taát caû caùc phaùp do duyeân sinh, moãi ngöôøi ñeàu coù trí tueä, coù phuùc baùo rieâng cuûa hoï. Cho neân chuùng ta coá gaéng ñöøng rôi vaøo ñònh kieán, coá chaáp maø phaûi loaïi boû nhöõng cuø caën, haïn heïp ñoù môùi mong tieán treân ñöôøng giaûi thoaùt.

Ngöôøi tham lam nhieàu cheát ñoïa ñòa nguïc, saân haän nhieàu cheát ñoïa ngaï quæ, si meâ nhieàu cheát ñoïa suùc sinh. Cuõng khoâng caàn ñeán cheát, ngay baây giôø heã tham quaù thì ñòa nguïc hieän tieàn. Ví duï giöõa ban ngaøy coù moät anh chaøng xoâng vaøo tieäm vaøng laáy vaøng. Khi bò baét, ai cuõng ngaïc nhieân hoûi anh taïi sao ngöôøi ta ñoâng ñaàu chôï maø anh daùm xoâng vaøo cöôùp vaøng. Anh ñaùp tænh bô: “Toâi coù thaáy ai ñaâu, chæ thaáy vaøng thoâi”. Ñeán khi thaáy ñöôïc ngöôøi ta thì ñaõ treã roài, vaøo tuø bò xieàng xích goâng cuøm khaùc naøo trong ñòa nguïc.

Caùc thöù ma mò trong nhaø Phaät noùi khoâng phaûi loaøi ma vôùi hình thuø quæ quaùi, maø laø söï coá chaáp, khoâng buoâng boû nhöõng thoùi hö taät xaáu cuûa mình. Muoán boû ñöôïc nhöõng coá chaáp phaûi coù trí tueä, khoâng theå khaùc ñöôïc. Theá thì laøm sao ñeå coù trí tueä ? Ñeä töû Phaät phaûi coù ñònh, töùc laø khoâng bò nhöõng thöù laêng xaêng, thöùc tình loaïn daãn daét. Töø ñònh taâm laéng yeân neân tueä phaùt sanh. Coù tueä töùc coù trí saùng suoát môùi phaù tan ñöôïc caùc coá chaáp meâ laàm aên saâu trong tieàm thöùc töø bao ñôøi.

Vaán ñeà laø laøm sao buoâng ñöôïc thöùc tình loaïn töôûng cuûa mình, laøm sao côûi môû nhöõng coá chaáp. Ñaây chính laø töøng böôùc thöïc haønh coâng phu tu thieàn. Chuùng ta phaûi ngoài yeân laïi, quaùn saùt haønh tung cuûa nhöõng thöù aáy, naém vöõng bieát roõ boä maët thaät cuûa chuùng roài thì chuùng khoâng laøm sao gaït ñöôïc ta nöõa. Cho neân nhaø thieàn ñöa ra phöông chaâm “Phaûn quan töï kyû, boån phaän söï” laø vaäy. Töùc laø ngay baây giôø chuùng ta phaûi xoay laïi mình, ñöøng chaïy theo beân ngoaøi nöõa, taäp trung ñònh löïc vaø trí löïc ñeå phaù tan saøo huyeät cuûa caùc thöù ma mò aáy. Ñoù chính laø vieäc boån phaän cuûa mình.

Phaùp tu “bieát voïng khoâng theo” cuûa Hoøa Thöôïng Vieän Tröôûng chính laø phöông phaùp cuï theå ñeå töøng böôùc chuùng ta trôû laïi baûn taùnh chaân thaät cuûa mình. Ví duï vöøa khôûi nghó caùi nhaø ñeïp, ta lieàn quaùn saùt nhaø naøy do nhieàu duyeân hôïp, khi duyeân tan raõ thì khoâng coù gì ñeïp heát. Nhôø theá mình khoâng chaïy theo noù, khoâng chaïy theo töùc laø ñònh. Bieát caùi nhaø khoâng thaät laø tueä neân ta buoâng moät caùch deã daøng. Muoán tu haønh phaûi vaän duïng trí naêng nhö vaäy.

Töø söï saùng suoát ôû beân trong, ta thaáy ñöôïc chaân töôùng cuûa caùc phaùp roài thì an laïc töùc thì. Cho neân bieát trí tueä coù coâng duïng chieáu tan maây môø aûo giaùc, baøy toû chaân töôùng cuûa vaïn vaät. Ngöôøi coù trí tueä nhö caây ñeøn saùng soi vaøo nhaø toái, caùc vaät duïng trong ñoù ñeàu hieän baøy toû roõ. Trí tueä ñuû coâng naêng ñöa ngöôøi thoaùt voøng ñau khoå, vì vaäy Phaät daïy: Trí tueä laø con thuyeàn ñöa ngöôøi qua beå khoå, trí tueä laø löông döôïc chöõa laønh caên beänh thoáng khoå cuûa chuùng sinh, laø chieác buùa beùn chaët gaõy caây phieàn naõo, laø ngoïn ñeøn saùng chieáu tan taát caû toái taêm. Nhôø trí tueä maø ngöôøi tu thaáu ñaït chaân lyù, thaønh baäc giaùc ngoä.

Ngöôøi tu laáy giôùi ñöùc ñeå trang nghieâm, duøng trí tueä ñeå dieät phieàn naõo thì seõ coù ñöôïc veû ñeïp cuûa Phaät, Boà-taùt. Khoâng coù Phaät, Boà-taùt naøo xaáu heát, duø baèng xi maêng hay baèng ñaát cuõng ñeïp. Vôùi nhöõng ñieàu caàn thieát toâi ñaõ trình baøy treân, mong quyù Phaät töû baét ñaàu tu ngay trong moïi hoaøn caûnh, moïi sinh hoaït cuûa mình thì chaéc chaén quyù vò seõ thaáy ñöôïc lôïi ích thieát thöïc, lôùn lao cuûa vieäc tu haønh thoâi.

Mong taát caû coá gaéng noã löïc vaø thaønh coâng trong coâng phu tu taäp cuûa mình.

]

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM