SOÁNG THIEÀN

H.T THÍCH NHAÄT QUANG

SOÁNG

Hoâm nay chuùng toâi seõ noùi veà söùc soáng cuûa ngöôøi con Phaät. Bôûi vì chuùng ta khoâng theå ñeå cho ñôøi mình troâi suoâng voâ ích, maø phaûi gaày döïng cuoäc soáng hieän taïi nhö theá naøo ñeå khi soáng cuõng nhö luùc ra ñi, ta ñöôïc an oån vui veû.

Moät chöõ “Soáng”, neáu chuùng ta soáng ñöôïc, soáng ñuùng vôùi Phaät phaùp thì chaéc chaén hieän taïi ñöôïc an vui vaø khi nhaém maét cuõng an vui. Traùi laïi, neáu chuùng ta soáng chöa ñuùng nghóa, coøn ñaày daãy toan tính, thì chaéc chaén nhöõng roái raém khoâng theå traùnh khoûi khi laâm chung. Theá thì baây giôø ta phaûi “soáng” nhö theá naøo ? ÔÛ ñaây coù maáy ñieåm caàn neâu.

Thöù nhaát, soáng phaûi coù muïc ñích. Con ngöôøi khoâng ai khoâng coù mong muoán. Mong muoán chính laø muïc ñích. Ngöôøi tu cuõng coù nhöõng mong muoán cuûa ngöôøi tu. Nhö mong muoán ñöôïc thaønh Phaät, mong muoán heát khoå… Ngöôøi ñôøi thì mong muoán maïnh khoûe, soáng laâu, giaøu coù, gia ñình haïnh phuùc… nhöõng mong muoán aáy tuy khoù nhöng thöïc hieän khoâng khoù laém. Traùi laïi, mong muoán cuûa ngöôøi tu nghe tuy deã nhöng thöïc hieän raát khoù.

Ngöôøi mong muoán heát khoå, maø trong loøng luùc naøo cuõng toan tính, sôï haõi, baát an, thì laøm sao heát khoå ñöôïc. Quyù Phaät töû laïy Phaät, tuïng kinh, ñeàu hoài höôùng cho con heát khoå, gia ñình con ñöôïc an vui haïnh phuùc. Ñieàu naøy, neáu bình taâm xeùt laïi seõ thaáy ñoù laø moät mong muoán phi thöôøng. Bôûi treân cuoäc ñôøi naøy ai cuõng khoå heát, khoå veà taâm, khoå veà thaân hoaëc khoå veà caûnh.

Nhö ñöùc Phaät khi coøn laø Thaùi töû, Ngaøi cuõng khoå. Neáu khoâng khoå thì chaéc raèng Ngaøi khoâng vöôït thaønh ñi tu. Nhöng quaû thöïc, ñaèng sau nhöõng cuoäc vui ca haùt xöôùng, Ngaøi caûm thaáy beá taéc tröôùc caùi giaø, caùi beänh, caùi cheát cuûa con ngöôøi. Bôûi vì coù bao giôø mình muoán mình giaø, muoán beänh, muoán cheát ñaâu. Nhaát ñònh toâi khoâng muoán giaø, toâi phaûi soáng laâu ñeå laøm vieäc hoaëc ñeå tu. Nhöng muoán coù ñöôïc ñaâu, cheát vaãn cheát, thaønh ra khoå.

Ñöùc Phaät thò hieän thaân töôùng saéc vaøng nhö vaäy, nhöng roài 80 tuoåi cuõng phaûi cheát, haø huoáng thaân chuùng ta beänh hoaïn yeáu ñuoái, nhieàu nghieäp chöôùng thì laøm sao coù theå toàn taïi maõi ñöôïc. Cho neân treân ñôøi naøy khoâng ai khoâng khoå. Bôûi vì chuùng ta luoân ñöùng tröôùc nhöõng ñieàu baát nhö yù, luoân baát löïc vôùi nhöõng hoaøn caûnh khoâng giaûi quyeát ñöôïc. Ngöôøi con Phaät mong muoán heát khoå, nghóa laø mong muoán thoaùt ra khoûi sanh, laõo, beänh, töû.

Noùi tôùi sanh, nhieàu ngöôøi ñaõ than khoâng bieát taïi sao hoài ñoù toâi khoâng choïn ñöôøng naøo sung söôùng, laïi sinh trong gia ñình laøm khoå toâi quaù. OÂng giaø toâi, nhöõng ngöôøi trong gia ñình ñeàu laøm toâi baát maõn, khoâng chòu ñöïng noåi. Quaû thöïc laø baát löïc, bôûi vì cha meï sanh ra, nuoâi döôõng maáy möôi naêm lôùn leân, mình môùi noùi caâu ñoù. Phaûi chi caâu naøy ñöôïc noùi ra hoài oâng baø cha meï chöa gaëp nhau thì coù lyù hôn, kòp thôøi gian hôn. Ñaèng naøy ñôïi ñeán khi tröôûng thaønh, thì caøng noùi caøng chöùng toû söï baát löïc, söï taêm toái, söï ñau khoå baát nhö yù maø thoâi.

Con ngöôøi thöôøng ñöông ñaàu vôùi nhöõng noåi khoå gaàn nhö phi lyù. Bôûi baûn thaân mình, cha meï, taát caû ngöôøi thaân, coù ai muoán chuùng ta beänh ñaâu. Cha meï nghe nôi naøo coù thuoác boå, thuoác tröôøng sinh, duø cöïc khoå toán hao maáy cuõng chaïy tìm cho con. Nhöng beänh noù vaãn beänh. Roõ raøng khoâng ai coù theå laøm chuû ñöôïc thaân naøy. Ví duï tôùi giôø ñi nguû ta ñaâu muoán nhöùc ñaàu ñau buïng ñeå phaûi maát nguû, nhöng noù laïi ñau ñaàu ñau buïng vaø maát nguû thì sao ! Vaø ta cöù phaûi chaáp nhaän nhöõng ñieàu baát nhö yù nhö vaäy daøi daøi. Cho neân soáng laø chòu ñöïng. Vì vaäy muoán soáng phaûi laø ngöôøi gan daï, kham nhaãn.

Neáu chuùng ta xeùt kyõ laïi, nhöõng söï vieäc aáy khoâng phaûi laø phi lyù ñaâu, taát caû ñeàu coù nguyeân nhaân cuûa noù. Chuùng ta laø ngöôøi laùi con thuyeàn aáy, chöù khoâng ai vaøo ñaây gaây soùng gioù cho ta caû. Ñaïo Phaät chæ cho con ngöôøi bieát roõ ñieàu ñoù, roài höôùng daãn hoï töï xoay chieàu, töï saép ñaët, töï laøm chuû höôùng ñi cuûa mình baèng trí tueä cuûa moãi ngöôøi. Nhö vaäy, noùi ñeán “soáng” laø phaûi coù trí tueä.

Trí tueä töø ñaâu maø coù ? Töø söï tu taäp. Tu laø söûa. Nhöõng gì khoâng hôïp, khoâng thích ñaùng, chuùng ta phaûi maïnh daïn boû noù ñi. Nhöõng toan tính laøm cho mình buoàn khoå thì chöùa chaát trong loøng laøm gì. Baát cöù luùc naøo, giöõa ñeâm thöùc daäy nghe loøng mình toan tính gì ñoù lieàn boû ñi, ñang aên côm baát thaàn nghó ñeán caâu noùi traùi tai hoâm qua lieàn boû ñi. Neáu ñöôïc nhö vaäy thì soáng trong cuoäc ñôøi naøy, töông ñoái coù yù nghóa. Neáu chuùng ta cöù ñeå nhöõng toan tính baùm víu, laøm khoå mình hoaøi thì cuoäc soáng coøn coù yù nghóa gì nöõa.

Cuoäc ñôøi cuûa mình töï mình giaûi quyeát, laøm chuû ñöôïc hay khoâng, saép ñaët moïi vieäc ñöôïc hay khoâng, khoå hay khoâng vui, mình ñeàu coù theå töï lo lieäu ñöôïc. Neáu muoán heát khoå thì ñöøng nuoâi döôõng maàm moáng khoå ñau. Phaät daïy khoå ñau töø nhöõng voïng ñoäng taêm toái maø ra. Kieåm nghieäm kyõ chuùng ta seõ thaáy, neáu laøm chuû ñöôïc mình ta seõ laøm chuû ñöôïc taát caû. Laøm chuû ñöôïc taát caû laø thoaùt khoûi sanh, laõo, beänh, töû khoå.

Ngöôøi tu Phaät laø ngöôøi saùng suoát, bieát roõ nhaân duyeân quaû baùo daãn con ngöôøi ñi trong caùc coõi. Cho neân muoán coù cuoäc soáng hieän taïi cuõng nhö töông lai toát thì ñöøng bao giôø nhaém maét laøm caøn. Chöøng aáy thoâi cuõng ñaõ sung söôùng roài. Sôû dó khoå ñau baát nhö yù, laø vì mình cöù nhaém maét laøm böøa, roài sau ñoù ñoå thöøa cho hoaøn caûnh, cho ngöôøi naøy, ngöôøi kia. Phaûi bieát vôùi tinh thaàn nhaân quaû coù vay thì coù traû, mình laøm mình chòu, khoâng troán traùnh, khoâng than traùch ai caû. Nhö vaäy, cuoäc ñôøi mình may ra coù chuùt töï chuû, coù chuùt haïnh phuùc. Cho neân soáng coù muïc ñích chính laø töï choïn cho mình con ñöôøng ñi vaø hoaøn toaøn chòu traùch nhieäm veà söï löïa choïn aáy.

Sang ñieåm thöù hai, soáng phaûi sieâng naêng, tu haønh lieân tuïc. Vì neáu khoâng sieâng naêng lieân tuïc seõ deã boû cuoäc laém. Coù ngöôøi laøm vieäc gì cuõng raát gioûi, nhöng chæ ñöôïc giai ñoaïn ñaàu, sau ñoù bieáng treã thì coi nhö söï nghieäp khoâng bao giôø thaønh töïu. ÔÛ ñaây toâi noùi sieâng naêng laø taän duïng moïi thôøi gian, moïi hoaøn caûnh, ñöøng heïn ñöøng ñôïi gì caû. Giaøu tu cuõng ñöôïc, ngheøo tu cuõng ñöôïc, baän roän tu cuõng ñöôïc, hoaøn caûnh naøo cuõng ñöôïc. Hoøa thöôïng thöôøng daïy chuùng ta tu trong moïi hoaøn caûnh.

Sieâng naêng laø nhö vaäy, chôù khoâng phaûi toái nay tuïng kinh moät tieáng ñoàng hoà, toái mai tuïng moät tieáng röôõi, roài toái moát xem ti vi, boû quaùch heát. Tu kieåu ñoù goïi laø moät naéng möôøi möa, khoâng coù keát quaû gì. Hình thöùc laø nhaèm taêng theâm giaù trò cho noäi dung, chöù hình thöùc khoâng phaûi laø ñieàu chính yeáu cuûa vieäc tu. Neáu khoâng gaëp hoaøn caûnh thuaän tieän, ta coù theå boû qua hình thöùc maø giöõ noäi dung, chöù khoâng theå boû noäi dung giöõ hình thöùc. Ñöôïc vaäy, ai cuõng coù theå saép ñaët vieäc tu haønh cuûa mình trong moïi sinh hoaït. Vôùi ñieàu kieän ngöôøi aáy sieâng naêng thì chaéc chaén vieäc tu seõ thaønh coâng.

Giaù trò cuûa Phaät phaùp raát thieát thöïc trong cuoäc soáng, nhöng phaûi sieâng naêng, tinh taán khoâng ngöøng nghæ chuùng ta môùi höôûng ñöôïc. ÔÛ ñaây quan troïng laø söï lieân tuïc. Ngöôøi tu khoâng phaûi söûa moät ngaøy hai ngaøy maø phaûi söûa maõi, ñeán bao giôø ñaït ñöôïc muïc ñích môùi thoâi. Phaûi gan daï loaïi boû taát caû nhöõng gì khoâng xöùng ñaùng, khoâng hôïp phaùp, khoâng ñuùng vôùi ñaïo lyù ra khoûi cuoäc soáng cuûa mình. Bôûi muïc ñích cuûa mình laø thaønh Phaät, thì trong taâm khoâng theå dung chöùa nhöõng thöù ñoù ñöôïc.

Nhö ngöôøi tu phaùp moân Tònh ñoä, nieäm Phaät ñeán khi laâm chung, thaáy Phaät Di Ñaø ñeán röôùc thì môùi theo. Neáu khoâng phaûi Phaät Di Ñaø thì nhaát ñònh khoâng theo môùi khoâng laàm. Chöù coøn thaáy caûnh giôùi ñeïp hoaëc nghe ñôøn nghe troáng gì ñoù lieàn  nhaûy leân thì ma mò noù röôùc ñi maát. Thaát baïi laø taïi khoâng chuyeân nhaát, loøng coøn tham muoán noâng noåi.

Ngöôøi tu thieàn ñònh thì phaûi döøng voïng töôûng, vöøa coù nieäm khôûi lieàn buoâng, gaëp caûnh giôùi naøo cuõng ñeàu buoâng heát. Noùi ñònh töùc beân trong khoâng ñoäng, noùi thieàn töùc beân ngoaøi khoâng vöôùng maéc. Neáu chuùng ta khoâng töï tu, töï söûa, töï thöïc hieän thieàn ñònh cho chính mình thì Phaät cuõng khoâng laøm sao giuùp hôn ñöôïc. Cho neân ñeán giai ñoaïn naøy caàn phaûi sieâng naêng lieân tuïc. Ñoù laø chaát lieäu ñeå soáng vaäy.

Neân nhôù söï tu haønh phaûi ñöôïc thöïc hieän töø trong thaâm taâm cuûa mình, chöù khoâng phaûi chæ coù hình thöùc beân ngoaøi. Ví duï coù vò ngheøo khoå khoâng ñi chuøa ñöôïc, khoâng coù gì ñeå cuùng döôøng thì mình nguyeän ñem coâng ñöùc tu haønh ñeå cuùng döôøng Tam baûo. Laøm ñöôïc ñieàu laønh, noùi lôøi laønh, yù nghó laønh cuõng coù theå taïo phöôùc cuùng döôøng. Ñoâi khi giaøu coù laïi khoù tu hôn ngheøo khoå, coát ôû taâm thoâi.

Ñieàu thöù ba laø phaûi khaéc ghi. Khaéc ghi töùc laø chuyeân chuù. Khaéc ghi ñieàu gì? Phaät daïy: Coõi naøy laø coõi moäng, cuoäc soáng naøy laø cuoäc soáng moäng, con ngöôøi laø voâ thöôøng, hoaøn caûnh laø ñoåi thay, taát caû ñeàu ñi ñeán huûy dieät. Khaéc ghi nhö theá, daàn daàn coâng huaân tu haønh taêng tieán, ñaïo löïc thaâm haäu, söùc ñònh tónh ñaày ñuû, chuùng ta seõ thaáy giaù trò lôøi Phaät daïy vaø keát quaû cuûa vieäc tu taäp.

Coù ngöôøi baûo caây caûnh tí xíu coøn soáng maáy chuïc naêm, huoáng thaân naøy to lôùn, tuoåi thoï cuõng caû traêm naêm, voâ thöôøng choã naøo ? Ñoù laø caùi nhìn caïn heïp cuûa theá gian. Hoï khoâng bieát moïi vaät luoân sanh dieät trong töøng phuùt giaây. Muoân caûnh muoân vaät, ngay caû thaân naøy cuõng vaäy, duø tuoåi thoï coù bao nhieâu noù vaãn bieán daïng, ñaâu theå giöõ hoaøi moät traïng thaùi ban ñaàu. Neáu khoâng theá thì con ngöôøi ñaâu coù giaø, beänh vaø cheát.

Vôùi caùi nhìn ñaïo lyù, neáu chuùng ta saùng suoát ñònh tónh seõ thaáy ñôøi soáng naøy laø voâ thöôøng. Cho neân giai ñoaïn thöù ba laø phaûi khaéc ghi, phaûi nhôù maõi coâng phu tu haønh cuûa mình. Neáu khoâng theá, chæ caàn lô laø moät chuùt laø leäch laïc ngay.

Nhö Ñeà Baø Ñaït Ña khi coøn ôû hoaøng cung laø em hoï cuûa Thaùi töû. OÂng luoân tranh chaáp vôùi Thaùi töû. Ñeán luùc ñöôïc Phaät ñoä cho xuaát gia, oâng tu haønh cuõng tinh taán nhöng baûn chaát khoâng thuaàn thieän vaãn coøn. Vì vaäy oâng luoân mong muoán thay theá ñòa vò Giaùo chuû cuûa Phaät. Öôùc mô naøy laïi hôïp vôùi A Xaø Theá, con cuûa vua Taàn Baø Sa La. A Xaø Theá toân Ñeà Baø Ñaït Ña laøm Sö phuï, caû hai thaàm hôïp taùc vôùi nhau, moät beân gieát cha, moät beân gieát Phaät ñeå ñoaït ngoâi Vua, ñoaït ngoâi Giaùo chuû.

Vua Taàn Baø Sa La bieát ñöôïc neân nhöôøng ngoâi cho A Xaø Theá. Ñeå ñeàn aân cha, A Xaø Theá vöøa leân ngoâi lieàn haï nguïc Taàn Baø Sa La vaø boû ñoùi cho tôùi cheát. Coøn Ñeà Baø Ñaït Ña ñöôïc söï uûng hoä vaø saép xeáp cuûa A Xaø Theá, ñaõ thaû voi say gieát Phaät, nhöng söï vieäc khoâng haønh. Bôûi ñöùc Nhö Lai ñaõ duøng töø bi taâm caûm hoùa ñöôïc voi döõ, khieán chuùng naèm moïp xuoáng khi vöøa thaáy Ngaøi. A Xaø Theá sau khi tænh taâm ñaõ ñeán ñaûnh leã saùm hoái vôùi Phaät: Con ngu muoäi nghe theo lôøi höôùng daãn cuûa taø sö neân ñaõ gaây taïo toäi loãi taøy trôøi. Hoâm nay thöùc tænh aên naên, cuùi xin ñöùc Phaät töø bi cho con ñöôïc saùm hoái. Phaät raát hoan hæ xem nhö khoâng coù chuyeän gì xaûy ra.

Sau laàn ñoù roài, Ñeà Baø Ñaït Ña cuõng chöa haøi loøng. Maëc daàu bieát A Xaø Theá ñaõ saùm hoái Phaät, nhöng Ñeà Baø Ñaït Ña luoân gaàn guõi nhoû to, khieán cho A Xaø Theá laïi taïo toäi. Hai ngöôøi chuaån bò naêm traêm xaï thuû baén teân gioûi nhaát trong nöôùc, chôø Phaät veà thaønh thoï leã cuùng döôøng seõ ñoäng thuû. Phaät vaãn bình thöôøng nhaän lôøi thænh cuûa A Xaø Theá vôùi loøng töø bi bao la, khoâng heà coù nieäm gì khaùc.

Sau khi ñoaøn cuûa Phaät vaøo thaønh, naêm traêm tay xaï thuû buoâng teân nhöng khoâng hieåu vì sao nhöõng muõi teân ñoäc ñöôïc baén ra ñeàu bieán thaønh hoa sen rôi xuoáng tröôùc Phaät, trang ñieåm con ñöôøng cuûa Ngaøi vaø chö vò Thaùnh ñeä töû röïc rôõ saéc höông. Laàn naøy A Xaø Theá khoâng coøn gì tin töôûng Ñeà Baø Ñaït Ña nöõa, oâng ta ñaõ thaát baïi hoaøn toaøn. Ñöùc Phaät laïi tieáp tuïc nhaän lôøi thænh thuï trai cuûa nhaø vua, thuyeát phaùp giaûng daïy, höôùng daãn A Xaø Theá caûi taø quy chaùnh, trôû thaønh moät vò hoä phaùp ñaéc löïc nhaát thôøi baáy giôø.

Chuùng ta thaáy, ngoaøi Phaät chaéc khoâng ai laøm noåi chuyeän naøy. Nhöng Phaät raát bình thöôøng, bôûi söùc ñaïi töø ñaïi bi, ñaïi huøng ñaïi löïc cuûa ñöùc Theá Toân ñaõ chuyeân nhaát. Taâm Ngaøi khoâng coøn xen taïp caùc thöù taät ñoá, tham saân, phieàn naõo nhö chuùng ta nöõa. Ngaøi luoân khaéc ghi chuùng sanh trong loøng, thöông töôûng nhö con ñeû neân môùi coù theå soáng vaø haønh xöû nhö vaäy. Ñaây chính laø nhöõng thöû nghieäm ñeå thaáy raèng coâng ñöùc, ñaïo haïnh, trí tueä cuûa Phaät voâ cuøng voâ taän.

Toâi keå caâu chuyeän naøy ñeå nhaéc nhôû quyù Phaät töû loøng coøn chao ñaûo yeáu ñuoái, deã bò quyeán ruõ cuûa nhöõng ngöôøi chung quanh laáy ñoù laøm kinh nghieäm. Ngöôøi ñaõ traûi qua möôøi hai möôi naêm gaày döïng coâng ñöùc, maø bò ai ñoù ruø rì ruû ræ khieán phaûi boû cuoäc thì uoång bieát bao nhieâu. Toâi muoán noùi, neáu chuùng ta khoâng khaéc ghi trong taâm huyeát tu haønh, thì khi bò nhöõng thöù chung quanh aäp ñeán mình khoâng töï chuû ñöôïc. Khoâng töï chuû ñöôïc thì nghe theo, roài taïo bieát bao nhieâu vieäc gheâ gôùm, laøm maát heát coâng phu vaø coâng ñöùc tu haønh cuûa mình.

Ngöôøi con Phaät phaûi luoân luoân khaéc ghi, taâm nieäm nhöõng gì quí baùu toát ñeïp, giöõ gìn coâng ñöùc ñaïo haïnh. Khaéc ghi vaø aùp duïng Phaät phaùp vaøo ñôøi soáng tu taäp cuûa mình. Neáu khoâng thì bao nhieâu caïm baãy saün saøng moät beân ñeå quaät chuùng ta. Noùi ñuùng hôn khoâng phaûi chuùng muoán quaät mình maø taïi chuùng ta töï naïp thoâi. Nhö khi ñi ngang caùi hoá, noù coù bao giôø noùi ñôïi ta ñeán ñeå nhaän chaân mình ñaâu, taïi ta nhaém maét luûi voâ thì suïp thoâi.

Neân bieát nhöõng khoå ñau, chua cay trong cuoäc ñôøi ta neám traûi, khoâng theå ñoå thöøa cho hoaøn caûnh hoaëc ngöôøi khaùc heát ñöôïc. Neáu ngöôøi tu haønh taâm khoâng vöõng, coøn chao ñaûo laêng xaêng, toan tính ngöôïc xuoâi thì töï mình chuoác khoå, töï mình laøm hoûng cuoäc ñôøi tu haønh cuûa mình. Cho neân luoân taâm nieäm khaéc ghi Phaät phaùp laø vaäy.

Thöù tö laø ñònh tónh, ñaây laø giai ñoaïn quyeát ñònh cuoái cuøng. Vì ñònh tónh môùi hay tröø khöû, khaéc phuïc caùc loaïn ñoäng, baát an. Nhöõng thöù ñoù laø gì ? Laø lôïi, suy, huûy nhuïc, khen ngôïi, vui, buoàn v.v… Thieáu ñònh tónh chuùng ta seõ khoâng ñuû söùc ñeå giaûi quyeát nhöõng vaán ñeà naøy. Vui quaù cuõng khoâng ñöôïc, cöù cöôøi hoâ hoá hoaøi, ñuùng cuõng cöôøi, sai cuõng cöôøi, gaëp ai cuõng cöôøi heát thì ngöôøi ta noùi mình mad. Buoàn quaù cuõng khoâng ñöôïc, göông maët thaùng baûy hoaøi thì coù nöôùc ngaäp luït maø cheát.

Nhaø Phaät noùi buoàn quaù thì ma saàu bi nhaäp, vui quaù thì ma hoan hæ nhaäp. Ngöôøi tu khoâng quaù vui, cuõng khoâng quaù buoàn. Muoán vaäy phaûi giöõ taâm ñònh tónh, neáu khoâng ñònh tónh ta seõ lao theo nhöõng vui buoàn cuûa theá gian nhö con roái. Chuùng ta thaáy maáy tay heà, bieåu dieãn taøo lao maø ngöôøi ta cöôøi thoâi laø cöôøi, cöôøi muoán ñöùt ruoät, vôõ buïng. Taïi vì khoâng töï chuû, neân ma cöôøi nhaäp. Muoán laøm chuû maø thieáu ñònh löïc thì khoâng coù theå ñöôïc.

Nhö ngoài thieàn ñau quaù nhöng mình nhaát ñònh tieán khoâng luøi. Nhôø theá tôùi moät hoâm ta ngoài khoâng ñau nöõa. Vui quaù ta phaùt cöôøi leân ha haû. Ngoài thieàn maø nhö vaäy thì thieân haï chaïy heát. Hoaëc ta nghieäm laïi töø luùc nhoû cho ñeán khi tröôûng thaønh, laäp gia ñình coù con caùi, ñôøi ta toaøn laø ñau khoå, nöôùc maét chaûy khoâng bieát bao nhieâu maø keå. Nghó vaäy roài buoàn thoâi laø buoàn. Theá laø gaëp ai mình cuõng saàu bi khieán cho ngöôøi chòu khoâng noåi, hoï cuõng chaúng daùm gaàn mình.

Ngöôøi khoâng coù ñöùc tu haønh deã bò caùc ma söï kia laøm naõo haïi. Ñöôïc ngöôøi ta coâng keânh, xöng tuïng, vinh döï quaù mình maát ñònh tónh. Bò ngöôøi ta bieám nheõ, xem thöôøng, tuûi buoàn quaù mình maát ñònh tónh. Ngoaøi ñònh tónh vaø trí tueä ra, khoâng coù gì giuùp chuùng ta thoaùt ra caùc thöù phieàn naõo aáy. Trong cuoäc ñôøi, khoâng laøm sao ta traùnh khoûi nhöõng ñieàu baát nhö yù, neáu khoâng coù löïc tu thì khoù tìm ñöôïc söï bình an. Cho neân ngöôøi tu phaûi chuaån bò moät tinh thaàn kieân ñònh, traàm tónh vaø saùng suoát môùi coù theå töï chieán thaéng ñöôïc mình.

Phaät töû hoâm nay phaûi hieåu hoaøn caûnh naøo mình cuõng tu. Tu laø ngay nôi ñöôøng ñi loái veà cuûa taâm thöùc, cuûa yù nieäm ngaõ vaø ngaõ sôû, ta thaáy roõ noù khoâng thaät. Thaáy roõ nhö theá roài thì voïng töôûng khoâng coøn giaù trò gì ñoái vôùi mình nöõa. Ta khoâng loaïi, töï noù cuõng maát, bôûi vì voïng chæ laø caùi boùng, noù khoâng coù thaät thì laøm sao coøn ñöôïc. Nhöng ñaùng tieác, chuùng ta laïi bò ñoäng bôûi nhöõng thöù hö voïng ñoù, cho neân luùc naøo mình cuõng rong ruoãi ngöôïc xuoâi. Vì vaäy Phaät noùi chuùng sanh soáng vôùi con khæ yù thöùc, chöù khoâng soáng vôùi taâm theå chaân thaät cuûa chính mình, do ñoù neân khoå.

Bieát vaäy, baây giôø chuùng ta haõy tu söûa laïi. Taát caû Phaät phaùp laâu nay ñaõ ñöôïc hoïc hieåu, ta aùp duïng vaøo ñôøi soáng taïo ñieàu kieän cho ñònh tueä phaùt trieån. Ñöøng vì moät lyù do gì maø mình suy suyeãn, heã suy suyeãn laø voïng ñoäng khôûi leân lieàn. Neân nhôù ñoäng thì khoâng ñònh, ñònh thì khoâng ñoäng. Soáng trong ñònh thì an oån, soáng trong ñoäng thì ñau khoå. Chuùng ta coù quyeàn choïn löïa con ñöôøng cho mình. Tu laø nhö vaäy.

Trong moïi sinh hoaït, ñi ñöùng naèm ngoài, noùi naêng, laøm vieäc, tuïng kinh, ngoài thieàn, ta ñeàu kieåm soaùt ñöôïc taâm voïng ñoäng, gan daï buoâng noù ñi. Nhö vaäy mình môùi soáng, vaø soáng vôùi taâm chaân thaät baát ñoäng. Chính caùi baát ñoäng naøy môùi ñuû löïc giaûi quyeát moïi thöù chöôùng ngaïi treân. Söùc soáng cuûa ngöôøi tu Phaät laø söùc soáng ñöôïc toaùt ra töø trí tueä vaø ñònh löïc.

Soáng sieâng naêng tu taäp, khaéc ghi ñuùng chaùnh phaùp, ñònh tónh saùng suoát trong moïi sinh hoaït. Soáng nhö vaäy, cuoäc soáng môùi coù giaù trò. Vì ñoù laø cuoäc soáng thieàn, soáng ñaïo. Chuùng ta khoâng caàn noùi tu thieàn, tu ñaïo chi caû, chæ caàn soáng nhö theá  thì quaû vò Phaät khoâng muoán cuõng thaønh. Ngöôïc laïi, chæ tu taäp theo hình thöùc beân ngoaøi maø trong taâm khoâng tænh thöùc, thì caàu xin khaán nguyeän maáy Phaät cuõng khoâng cho mình quaû vò cuûa Ngaøi ñöôïc.

Luaät nhaân quaû laø tieâu chuaån ñeå ñònh löôïng cuoäc soáng cuûa moãi chuùng ta. Ñôøi naøy ta nôï naàn, ngheøo khoå laø bieát ñôøi tröôùc mình keo xeûn tham lam vôùi ngöôøi. Ñôøi naøy ta giaøu sang sung söôùng, thoâng minh ñeïp ñeõ laø bieát ñôøi tröôùc mình boá thí thöông ngöôøi, khoâng saùt sanh haïi vaät. Ñôøi naøy ta thích ñi chuøa, nghe phaùp laø bieát ñôøi tröôùc ta ñaõ coù tu. Chaéc chaén nhö vaäy, khoâng coù gì nghi ngôø, neân ñaâu phaûi caàu xin ai ban phöôùc giaùng hoïa cho mình. Ngöôøi naém vöõng luaät nhaân quaû seõ coù söùc soáng raát maõnh lieät, vì hoï chòu traùch nhieäm hoaøn toaøn tröôùc moïi caûnh thuaän cuõng nhö nghòch, khoâng troán traùnh, khoâng ñoå thöøa cho ai.

Hoøa Thöôïng coù vieát baøi thô “Anh neáu bieát”, chuùng ta thöû ñoïc laïi xem Ngaøi muoán nhaén nhuû vôùi mình nhöõng gì:

            Anh neáu bieát!

            Cuoäc ñôøi laø theá aáy,

            Coøn gì ñaâu vöôùng baän ôû loøng anh.

            Ai cöôøi vui naêm tröôùc,

            Ai khoå ñau thaùng naøy,

            Ai tieàn röøng baïc beå,

            Ai baùt côm khoù ñaày,

            Ai vinh quang toät ñænh,

            Ai tuûi nhuïc cuøng ñoà?

            Doøng ñôøi cöù troâi, troâi qua maõi,

            Naêm thaùng mang ñi, ñi kieáp ngöôøi.

            Ñaâu taù nhöõng ai, ai coá giöõ,

            Coøn chaêng chæ thaáy moät naám moà.

            Hoà thu nöôùc trong vaét,

            Vaàng traêng hieän saùng ngôøi,

            Treû con ñua nhau vôùt,

            Vôùt maáy vaãn tay khoâng.

            Thoâi ñöøng ngaây thô nöõa,

            Ngöûa maët nhìn trôøi trong,

            OÂi kìa, vaèng vaëc traêng ñeâm vaéng.

            Ñaõ heát khoå coâng nhoïc vôùt moø,

            Nay ñöôïc thaáy traêng, traêng raïng rôõ.

            Coøn ñaâu run raåy laën tìm traêng,

            Anh neáu bieát !

            Cuoäc ñôøi laø theá aáy,

            Coøn gì ñaâu vöôùng baän ôû loøng anh.

“Cuoäc ñôøi laø theá aáy” nghóa laø sao ? Nghóa laø cuoäc ñôøi voâ thöôøng, moäng aûo, khoâng thöïc, luoân ñoåi thay neân khoå ñau. Ñaõ bieát nhö vaäy roài thì coøn gì vöôùng baän nöõa. Moïi vaät ñeàu voâ thöôøng, ta lo gaày döïng caùi traêm naêm ñeå laøm gì. Chæ tuøy duyeân soáng vui veû thoâi. Caùc phaùp coù hôïp aét seõ tan, coøn maát laø vieäc thöôøng. Ta khoâng baän loøng, khoâng sôï haõi toan tính khi noù ñeán cuõng nhö luùc noù ñi. Ñöôïc vaäy thì söôùng nhaát ñôøi roài.

Phaät daïy thaân naøy do tinh cha huyeát meï vaø thöùc taâm hôïp laïi maø thaønh, khoâng coù gì thaät heát. Noù coù theå hö hoaïi baát cöù luùc naøo. Moät côn gioù ñoäc, moät vieân ñaïn, moät muõi teân cuõng coù theå maát ñi taát caû. Bieát nhö vaäy, ta khaán vaùi soáng moät hai traêm naêm laøm gì, chæ voâ ích thoâi. Caùi khoâng an toaøn maø mình caàu nguyeän cho noù an toaøn sao ñöôïc ? Baây giôø ta neân nhanh choùng söû duïng thaân giaû taïm naøy ñeå tu, laøm sao mau thoaùt ra khoûi voøng sanh töû khoå ñau, ñeå ñöôïc soáng muoân ñôøi vôùi caùi chaân thaät baát sanh baát dieät cuûa mình.

Ví nhö ta leân chieác xe muïc naùt, coäng theâm oâng taøi xeá chaïy baït maïng thieân loâi nöõa. Vaäy maø cöù ngoài treân ñoù, roài ñoát nhang caàu nguyeän thaàn linh uûng hoä chieác xe ñöøng hö, luoân ñöôïc an toaøn coù phaûi vôù vaån khoâng ? Ñoù laø öôùc mô khoâng hieän thöïc, khoâng bao giôø thaønh töïu ñöôïc, neân Hoøa thöôïng noùi: Anh neáu bieát cuoäc ñôøi laø theá aáy, coøn gì ñaâu vöôùng baän ôû loøng anh. Hai caâu naøy nghe nheï laøm sao. Bieát cuoäc ñôøi laø giaû taïm, moäng huyeãn thì coøn gì vöôùng baän trong loøng nöõa.

Ai cöôøi vui naêm tröôùc, ai khoå ñau thaùng naøy, ai tieàn röøng baïc beå, ai baùt côm khoù ñaày, ai vinh quang toät ñænh, ai tuûi nhuïc cuøng ñoà, thöa quí vò laø ai ? Chính chuùng ta laø taùc nhaân vaäy. Doøng ñôøi cöù troâi troâi qua maõi, naêm thaùng mang ñi ñi kieáp ngöôøi, ñaâu taù nhöõng ai ai coá giöõ, coøn chaêng chæ thaáy moät naám moà. Caû tröôøng tranh ñaáu cuoái cuøng coøn laïi gì ? Moät naám moà. Neáu ngöôøi coù chuaån bò tröôùc thì may ra phuùt choùt baûo ñaûm khoâng rôi vaøo taêm toái. Coøn thì tieàn röøng baïc beå cuõng baát löïc tröôùc töû thaàn maø thoâi. Taát caû nhöõng öôùc mô, ta coá giöõ ñeå cuoái cuøng ngay caû ñôøi mình cuõng chaúng coøn. Chöøng aáy khoâng coù coâng ñöùc, khoâng coù ñònh tónh, khoâng coù trí tueä thì traùnh sao khoûi ma ñöa loái quyû daãn ñöôøng !

Cho neân tieàn röøng baïc bieån chæ laø caùi vui taïm thôøi trong moät giai ñoaïn thoâi. Ñoù laø noùi ngöôøi bieát söû duïng, chöù nhö keû nhieàu tieàn laém cuûa maø aên chôi sa ñoïa thì tieàn cuûa caøng laøm khoå theâm. Ngöôøi xöa noùi: “Höõu phöôùc baát khaû höôûng taän”, nghóa laø coù phöôùc khoâng neân höôûng heát. Duø coù tieàn cuûa cuõng khoâng neân höôûng heát, maø phaûi kheùo söû duïng noù, ta môùi ñöôïc lôïi ích. Neáu khoâng, vaät chaát nhö con dao hai löôõi, gieát ngöôøi voâ soá.

Hoà thu nöôùc trong vaét, vaàng traêng hieän saùng ngôøi, treû con ñua nhau vôùt, vôùt maáy vaãn tay khoâng. ÔÛ ñaây Hoøa thöôïng coù yù nhaéc nhôû chuùng ta. Ví nhö hoà nöôùc trong coù boùng traêng hieän, treû thô khoâng bieát ñoù laø boùng, neân ñua nhau vôùt. Caøng vôùt  caøng maát boùng traêng. Ngöôøi lôùn hay ngöôøi coù trí tueä, nhaân thaáy boùng traêng maø bieát maët traêng thaät ôû treân hö khoâng, ngaãng ñaàu leân nhìn thì tha hoà maø ngaém, maø thöôûng thöùc vaàng traêng saùng ngôøi.

Ngöôøi tu haønh cuõng vaäy. Nhaân thaáy muoân phaùp voâ thöôøng, thaân töù ñaïi giaû taïm maø bieát coù caùi chaân thaät, baát sanh baát dieät aån beân trong. Soáng vôùi caùi baát sinh baát dieät ñoù thì coøn gì ñau khoå nöõa. Coøn neáu ta cöù meâ laàm laêng xaêng ngöôïc xuoâi tìm baét chính mình, thì gioáng nhö maáy ñöùa treû muoán vôùt traêng, laïi moø trong hoà nöôùc, thöû hoûi bieát bao giôø môùi vôùt ñöôïc ? Cho neân muoán soáng laïi vôùi caùi chaân thaät thì phaûi quay laïi ngay nôi mình. Buoâng heát voïng töôûng, taâm ñònh tónh saùng suoát thì vaàng traêng vaèng vaëc saùng soi.

Thoâi ñöøng ngaây thô nöõa, ngöûa maët nhìn trôøi trong, Hoøa thöôïng ñaõ chæ roõ cho chuùng ta roài. Muoán thaáy maët traêng thaät thì phaûi ngoù treân hö khoâng kìa, ñöøng ngaây thô moø vôùt boùng traêng döôùi ñaùy nöôùc nöõa. Muoán nhaän ra caùi chaân thöôøng thì ngay nôi thaân voâ thöôøng, ngay nôi saùu caên sanh dieät maø nhaän laáy. OÂ kìa vaèng vaëc traêng ñeâm vaéng, ñaõ heát khoå coâng nhoïc vôùt moø. Nay ñöôïc thaáy traêng, traêng raïng rôõ, coøn ñaâu run raåy laën tìm traêng. Nhaän vaø soáng ñöôïc vôùi chính maët traêng thaät cuûa mình roài thì tha hoà vui söôùng raïng rôõ, khoâng coøn nhoïc nhaèn run raåy ngöôïc xuoâi trong beå khoå nöõa. Xoay laïi chính mình thì taát caû ngöôïc xuoâi chaám döùt. Nhöõng gì caû ñôøi ta toan tính, baây giôø roõ raøng chuùng chæ laø moät môù voïng töôûng ñieân ñaûo, coù gì coøn gì. Vaäy maø ta ñaõ gieo neo vôùi noù khoâng ít, thaät phi lyù, thaät si meâ! Cho neân cuoái baøi thô Hoøa thöôïng nhaéc laïi Anh neáu bieát cuoäc ñôøi naøy laø theá aáy, coøn gì ñaâu vöôùng baän ôû loøng anh, thaät yù vò, thaät saâu saéc.

Baøi thô treân laø caû moät ngheä thuaät soáng, Hoøa thöôïng ñaõ vieát leân baèng chính kinh nghieäm cuûa ñôøi ngöôøi. Trong ñoù coù söï hieän dieän taát caû chuùng ta nöõa. Ngaøi ñaõ kheùo noùi leân nhöõng caùi chung cuûa con ngöôøi, ñeå töø ñoù höôùng ta ñeán choã chaân thaät cuûa cuoäc soáng. Soáng trong söï saùng suoát, soáng khoâng bò voïng ñoäng keùo loâi, soáng vôùi maët traêng thaät cuûa chính mình laø ngöôøi thaät soáng. Ngöôïc laïi soáng nhoïc nhaèn, ñuoåi baét theo boùng daùng moäng huyeãn cuûa theá gian thì soáng cuõng nhö cheát maø thoâi.

Neáu khoâng thaät tu, chuùng ta seõ khoâng bao giôø thaáy ñöôïc giaù trò thaät cuûa noù. Ngöôøi Phaät töû khi ñaõ quyeát ñònh tu laø phaûi döùt khoaùt, saép ñaët moïi vieäc xong xuoâi roài thì maïnh daïn buoâng boû taát caû, chæ moät ñöôøng thaúng böôùc. Thaät ra vieäc tu haønh khoâng khoù laém, nhöng khoù laø do ta cöù lao theo roài maéc baãy voïng töôûng. Döøng laïi ñöôïc duø chæ trong phuùt giaây, ta cuõng coù theå thaáy ñöôïc giaù trò voâ cuøng voâ taän cuûa taâm ñònh tónh. Phuùt giaây naøo tónh laëng laø phuùt giaây ñoù ta soáng trong aùnh saùng cuûa trí tueä. Phuùt giaây naøo xao laõng, lao theo voïng töôûng laø ta ñaùnh maát söï soáng cuûa chính mình.

Neáu khoâng coù cuoäc ñôøi, khoâng coù söï hieän dieän cuûa thaân taâm naøy thì laøm sao ta thaêng hoa, laøm sao ta thaáy ñöôïc maët traêng thaät. Vôùi ngöôøi lieãu ñaït, ngöôøi thaáu hieåu taùnh töôùng cuûa caùc phaùp roài thì cuoäc soáng thaät ñaùng yeâu, thaät giaù trò. Cho neân hoï nguyeän ñem caû cuoäc ñôøi ñeå coáng hieán cho nhaân loaïi maø khoâng caàn moät ñieàu kieän naøo. Ñoù laø ngöôøi bieát soáng. Soáng nhö theá laø soáng ñaïo, soáng thieàn, soáng cho mình vaø cho ngöôøi. Soáng nhö vaäy môùi ñaùng soáng.

Neáu kheùo, ai trong chuùng ta cuõng coù theå höôûng ñöôïc cuoäc soáng aáy. Traùi laïi khoâng kheùo, chuùng ta seõ ñaùnh maát noù trong nhaùy maét. Toâi mong sao ñieàu naøy khoâng quaù xa vôøi ñoái vôùi taát caû chuùng ta. Chuùc quyù vò coù ñöôïc cuoäc soáng ñaày ñuû yù nghóa vaø giaù trò nhaát treân ñôøi.

]

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM