SOÁNG THIEÀN

H.T THÍCH NHAÄT QUANG

SOÁNG ÑÖÔÏC VÔÙI TAÙNH GIAÙC

Buoåi sinh hoaït hoâm nay, chuùng ta seõ baøn veà ba vaán ñeà. Moät laø soáng vôùi taùnh giaùc, hai laø khoâng theo saùu traàn vaø ba laø theå nhaäp.

Tröôùc nhaát toâi noùi veà taùnh giaùc. Taùnh giaùc laø gì ? Taùnh giaùc töùc laø chaân taùnh, laø baûn giaùc. Chaân taùnh töùc chæ cho taùnh chaân thaät cuûa mình, baûn giaùc töùc taùnh giaùc saün coù nôi mình. Chaân taùnh, baûn giaùc hay taùnh giaùc naøy coøn goïi laø Phaät taùnh, töùc laø taùnh Phaät cuûa chuùng ta.

Nhö vaäy moãi ngöôøi ñeàu coù taùnh giaùc naøy, ñeàu coù khaû naêng thaønh Phaät. Nhöng taïi sao chuùng ta chöa laøm Phaät ? Vì voâ minh che laáp. Cho neân vieäc quan troïng tröôùc maét laø, laøm sao chuùng ta phaûi phuûi saïch lôùp voâ minh aáy ñi, ñeå nhaän laïi soáng laïi ñöôïc vôùi chuûng taùnh saün coù naøy.

Muoán vaäy chuùng ta phaûi bieát noù ôû ñaâu, theá naøo, laøm sao nhaän laïi vaø soáng ñöôïc vôùi noù ? Maëc duø noù laø cuûa mình, nhöng töø laâu chuùng ta khoâng duøng tôùi, quay löng vôùi noù, thaønh ra gioáng nhö chöa heà quen bieát noù. Nhö ta gaëp ngöôøi thaân maø chöa heà bieát maët, ñöông nhieân phaûi ngôõ ngaøng. Taùnh giaùc cuõng vaäy, xöa nay mình chöa töøng gaëp vaø soáng ñöôïc vôùi noù neân coù luùc noù ñoái dieän maø mình cuõng khoâng bieát.

Giaùc töùc laø khoâng meâ, chöõ giaùc coù nghóa laø bieát, laø saùng, laø trí tueä. Noùi Phaät taùnh, chuûng Phaät hay taùnh giaùc töùc laø noùi söï giaùc ngoä saün coù nôi mình. Baây giôø muoán ñöôïc laøm Phaät, muoán thoaùt khoå, muoán ñöôïc giaûi thoaùt an vui thì yeâu caàu duy nhaát laø phaûi giaùc ngoä. Giaùc ngoä taùnh giaùc cuûa mình, nhaän laïi caùi saün coù nôi mình. Noù laø cuûa mình, taïi sao phaûi nhaän laïi ? Vì töø laâu chuùng ta quay löng, boû queân, khoâng duøng ñeán neân baây giôø phaûi nhaän laïi. Nhaän laïi töø chính mình, chöù khoâng phaûi nhaän laïi töø ngöôøi khaùc.

Ngoaøi ra Phaät taùnh coøn goïi laø taâm ñòa. Taâm ñòa laø ñaát taâm. Ñaõ laø cuûa baùu saün coù trong nhaø maø coøn chaïy tìm caàu beân ngoaøi, thì thaät chaúng phaûi ngöôøi saùng. Chæ caàn chuùng ta ñöøng quay löng, ñöøng meâ taâm mình laø nhaän ñöôïc taùnh giaùc.

Meâ taùnh giaùc töùc boû queân taùnh giaùc cuûa mình, laàm nhaän nhöõng caùi giaû beân ngoaøi, chaïy theo nhöõng laêng xaêng beân trong, roài nhaän noù laø taâm mình. Chính choã naøy chö Phaät, Boà-taùt noùi chuùng ta ñieân ñaûo, voïng töôûng. Do voïng töôûng neân laêng xaêng ngöôïc xuoâi, bò caùc caûnh beân ngoaøi cuoán troâi. Giôø ñaây, chuùng ta tænh taùo nhìn laïi ñeå nhaän vaø soáng vôùi taâm chaân thaät cuûa mình goïi laø giaùc. Giaùc töùc laø tu. Tu nhö theá goïi laø tu tröïc chæ. Vì tu töø taâm, töø taùnh giaùc cuûa mình. Tu nhö theá khoâng caàn phöông tieän, chæ ñöøng queân caùi thaáy nghe hieåu bieát saün coù nôi mình, maø khoâng caàn leä thuoäc ngoaïi caûnh.

Nhö baây giôø chuùng ta ngoài, beân trong khoâng coù moät nieäm naøo daáy khôûi, beân ngoaøi khoâng coù moät söï kieän naøo taán coâng, khoâng moät quaù khöù, moät töông lai vaø moät hieän taïi naøo coù theå daãn keùo chuùng ta. Vôùi tinh thaàn ñoù, chuùng ta ñang höôûng, ñang soáng, ñang khoâng meâ taùnh giaùc cuûa mình ngay trong giaây phuùt hieän thöïc. Ngöôïc laïi, neáu coù moät söï kieän trong quaù khöù, hoaëc töông lai khôûi leân, chuùng ta chaïy theo, ñoù laø queân taùnh giaùc.

Baây giôø muoán ñöøng queân taùnh giaùc thì baát cöù nieäm naøo trong hieän taïi khôûi leân, thoâi! Vöøa coù nhöõng chuyeän quaù khöù traøn tôùi, thoâi ! Nhöõng tô töôûng töông lai uøa veà, thoâi ! Ñöôïc vaäy chuùng ta seõ an oån, seõ soáng tænh giaùc, nghóa laø soáng ñöôïc vôùi taùnh giaùc cuûa chính mình. Caùch tu naøy khoâng phaûi hao hôi toån söùc, khoâng baét buoäc phaûi ngoài, phaûi quyø hay leä thuoäc vaøo baát cöù hình thöùc naøo. Maø trong moïi sinh hoaït, trong moïi thôøi ñieåm, ñöùng, ñi, noùi naêng, laøm vieäc chuùng ta ñeàu coù theå aùp duïng ñeå soáng ñöôïc vôùi taùnh giaùc, vôùi taâm ñòa cuûa mình.

Laøm vieäc maø khoâng bò raøng buoäc bôûi baát cöù moät vieäc laøm naøo thì quaû laø khoù chöù khoâng phaûi deã. Khoù vì thoùi quen cuûa chuùng ta laø chuyeân böôi moùc chuyeän quaù khöù, tính toaùn chuyeän töông lai vaø trong hieän taïi khoâng luùc naøo chòu yeân. Cho neân khoâng moät phuùt giaây ñöôïc bình an. Luoân caû giaác nguû, mieáng aên, luùc naøo mình cuõng bò quaù khöù keùo loâi, töông lai daãn daét vaø hieän taïi thì böùc xuùc, baát an, phieàn naõo. Ñoù laø lyù do chuùng ta khoâng nhaän ñöôïc taùnh giaùc, khoâng bieát taâm laø gì ? Vì vaäy chuùng ta nhö moät teân naøi ngoài treân löng ngöïa, töøng ñoaïn, töøng phuùt, töøng giaây doàn daäp phi nöôùc ñaïi.

Nhöõng baát an baát oån naøy laøm chuùng ta khoâng nhaän ra taùnh giaùc, khoâng soáng ñöôïc vôùi chính mình. Ñoù laø noãi khoå lôùn. Chính töø nhöõng thöù ñoù, maø ta gaây taïo bieát bao nghieäp nhaân khoâng toát neân gaët quaû baùo khoâng toát. Nhöng khi gaëp quaû khoâng toát mình laïi uaát haän, roài tieáp tuïc gaây taïo nhaân khoâng toát nöõa ñeå chuoác quaû xaáu hôn nöõa. Moät voøng luaån quaån, ñau khoå noái tieáp ñau khoå.

Ñaõ queân taùnh giaùc thì khi naøo chuùng ta môùi thöïc giaûi thoaùt, thöïc an vui ? Duø moãi ngaøy caàu Phaät bao nhieâu laàn, maø khoâng döøng voïng töôûng, khoâng döøng taïo nghieäp, khoâng nhôù taùnh giaùc cuûa mình thì caàu Phaät coù ích gì? Cho neân caùch tu haønh thaúng taét nhaát, chính laø ñöøng queân mình. Chæ caàn ñöøng queân laø ñöôïc. Chuùng ta baøy ra chuøa chieàn vaø voâ soá phöông tieän coát giuùp mình ñöøng queân taùnh giaùc. Moãi khi nhìn hình aûnh cuûa Phaät, Boà-taùt, chuùng ta nhôù laïi taùnh giaùc. Nhìn vaøo baát cöù moät phaùp khí naøo, moät söï kieän naøo tröôùc maét, nhö ñaàu troøn aùo vuoâng, aên uoáng chay laït… cuõng chæ ñeå nhaéc nhôû chuùng ta ñöøng queân taùnh giaùc. Ñoù laø vieäc chính yeáu quan troïng cuûa ngöôøi tu. Tu laøm sao ñeå soáng laïi ñöôïc vôùi taâm ñòa cuûa mình môùi thaät laø tu, môùi thaät heát khoå.

Ngoä ñöôïc taùnh giaùc laø tueä, tu ñöôïc taùnh giaùc laø ñònh, ñònh tueä goàm ñuû laø thieàn. Chuùng ta bieát mình coù Phaät taùnh, coù söï saùng suoát laø tueä. Luoân nhôù huaân taäp, khoâng queân taùnh giaùc laø ñònh. Ñònh tueä hieän tieàn laø thieàn. Khoâng phaûi moãi ngaøy treùo chaân ngoài hai ba tieáng, hoaëc toái tuïng moät hai thôøi kinh laø thieàn. Ñoù chæ laø phöông tieän phuï trôï, maø thieàn laø ngay trong moïi sinh hoaït, ñöøng queân taùnh giaùc cuûa mình.

Toùm laïi, tu laø khoâng bò keùo loâi, luoân luoân soáng ñöôïc vôùi taùnh giaùc cuûa mình. Tuïng kinh, nieäm Phaät, ngoài thieàn, laøm phöôùc, boá thí, cuùng döôøng, hoïc hoûi Phaät phaùp v.v… taát caû nhöõng thöù naøy chæ laø nhöõng phöông tieän boå sung cho caùch tu cuûa chuùng ta. Bôûi vì duø coù ñoïc traêm ngaøn boä kinh chaêng nöõa, maø voïng töôûng naøo mình cuõng chaïy theo, thì khoâng coù kinh ñieån chi keùo laïi ñöôïc, cuõng khoâng coù vò Boà-taùt naøo chaän laïi duøm. Chæ khoâng chaïy theo voïng töôûng nöõa thì taùnh giaùc hieån baøy. Ñoù laø moät naêng löïc ñöôïc phaùt huy töø trí tueä cuûa chuùng ta.

Moät khi chuùng ta nhaän ra vaø tu ñöôïc, thì laäp töùc heát khoå. Vì ta tu ngay goác, khoâng qua moät khoaûng, moät nhòp naøo, ngay choã khoå ñoù chuyeån hoùa ñöôïc goïi laø tu thaúng taét. Ñaây chính laø thieàn vaäy. Nhaän ra nôi mình saün coù chaân taùnh baûn giaùc goïi laø tueä. Y ñoù tu haønh, laëng voïng töôûng, taâm nhaát nhö goïi laø ñònh, coù ñònh coù tueä goïi laø thieàn. Ñaây laø caùch noùi thöù hai veà thieàn.

Hoøa thöôïng Vieän tröôûng thöôøng daïy chuùng ta neân nhôù taùnh giaùc cuûa mình, ñöøng queân, ñöøng chaïy theo voïng töôûng beân ngoaøi, töùc laø coù trí tueä. Töø choã khoâng chaïy theo voïng töôûng, buoâng boû taát caû nhöõng loaïn töôûng ñieân ñaûo, taâm laëng yeân thanh tònh thì taùnh giaùc hieän baøy. Ñoù laø tu Thieàn. Ngöôøi soáng ngay trong ñôøi naøy maø ñuû thieàn, ñuû ñònh, ñuû tueä nhö vaäy laø ngöôøi giaûi thoaùt roài. Bôûi vì giaûi thoaùt laø khoâng bò raøng buoäc, khoâng bò coät troùi vôùi baát cöù ñoái töôïng hay hieän töôïng naøo.

Töø choã naøy chuùng ta hieåu ñöôïc yù nghóa caùc böùc tranh hoïa hình töôïng caùc vò Boà-taùt thaân töôùng to lôùn ñöùng treân caønh sen beù nhoû hoaëc nhö Toå Ñaït Ma ñöùng treân caønh lau vöôït bieån. Thaân ñoù khoâng phaûi laø thaân giaû taïm naëng neà vaät chaát naøy, maø ñoù laø thaân bieåu töôïng cho taùnh giaùc hay chaân taâm cuûa mình. Phaûi thaáy choã naøy chuùng ta môùi hieåu ñöôïc thaâm yù qua caùc hình töôïng Phaät vaø Boà-taùt.

Giôø theâm moät vaán ñeà nöõa. Ñaït ñöôïc coäi nguoàn laø thieàn lí, queân moïi nghó töôûng, kheá hoäi laø thieàn haïnh. Queân chaân hôïp traàn goïi laø taùn loaïn. Traùi traàn hôïp chaân goïi laø thieàn ñònh. Ñaây laø nhöõng söï kieän thoâng thöôøng naèm trong phaùp tu, giuùp ngöôøi Phaät töû chuùng ta deã nhaän deã haønh. Ñoái vôùi phaùp tu, neáu ngöôøi khoâng bò nhöõng nghó töôûng laêng xaêng keùo loâi, goïi laø ngöôøi ñöôïc thieàn haïnh hay thieàn ñònh. Khoâng nhaát thieát phaûi ngoài thieàn moät ngaøy bao nhieâu thôøi hoaëc moät thôøi bao nhieâu giôø, chæ caàn ta khoâng bò keùo loâi, khoâng bò maéc möùu, khoâng bò ñaém tröôùc bôûi nhöõng voïng töôûng, nhöõng söï kieän laêng xaêng tröôùc maét, ñoù laø chuùng ta coù thieàn haïnh, coù ñònh tænh hay coù thieàn ñònh.

Vieäc tu haønh tuy khoù, tuy nhieân moät khi ñaõ quyeát taâm chuùng ta seõ thöïc hieän ñöôïc. Nhö thaùi töû Taát Ñaït Ña xuaát thaân töø giai caáp hoaøng toäc, qua nhöõng caûm nhaän baát oån vaø ñau khoå veà con ngöôøi, veà cuoäc soáng, Ngaøi ñaõ töø boû söï giaøu sang toät ñænh, soáng ñôøi khoå haïnh gian nan cuøng cöïc, tu taäp thieàn ñònh cho ñeán khi ñaït ñöôïc giaùc ngoä hoaøn toaøn vaø thaønh Phaät. Ngaøi ñaõ soáng ñöôïc vôùi trí tueä, vôùi taùnh giaùc cuûa mình. Töø ñoù Ngaøi nhaän ra thöïc chaát cuûa taát caû muoân phaùp cho ñeán con ngöôøi ñeàu khoâng thaät. Caøng coù taâm oâm giöõ nhieàu chöøng naøo caøng gaây theâm nhieàu nghieäp nhaân khoå sôû chöøng aáy.

Con ñöôøng luaân hoài gioáng nhö voøng troøn, quay leân tuoät xuoáng, traû quaû roài gaây nhaân, gaây nhaân roài traû quaû, xoay vaàn nhö theá maõi. Phaät noùi chuùng sanh luaân hoài sinh töû voâ löôïng voâ bieân, khoâng ñeám ñöôïc thôøi gian. Chæ khi taâm döøng laëng, hoaøn toaøn yeân laéng, môùi ngöøng ñöôïc nhaân khoå ñau. Chuùng ta chöa tu khoå haïnh ñöôïc nhö Phaät, nhöng coù theå taäp buoâng boû daàn. Bôûi vì mình bieát roõ raèng, nhöõng gì ta coá oâm giöõ, moät luùc naøo ñoù chuùng khoâng phuï mình thì mình cuõng phaûi boû chuùng maø ñi.

Baây giôø coá gaéng phaùt huy, coá gaéng soáng laïi vôùi baûn taùnh chaân thaät chuùng ta ñaõ boû queân töø laâu. Soáng ñöôïc vôùi taùnh giaùc thì taâm bình thaûn, khoâng bò maéc möùu, khoâng bò keùo loâi bôûi taát caû nhöõng thöù giaû taïm. Ñaõ bieát caùi ñoù nguy hieåm, seõ maát ñi maø muoán oâm giöõ maõi, thì quaû thaät laø ngöôøi khoâng saùng suoát.

Thöôøng trong ñôøi, noãi maát maùt lôùn lao ñau ñôùn nhaát chính laø maát ngöôøi mình thöông. Chaúng haïn ñöùa con cuûa mình, caùi gì cuûa noù mình cuõng yeâu thích vöøa yù. Maét, mieäng, boä daùng… moãi moãi ñeàu deã thöông. Noù laø ñöùa con duy nhaát khoâng bao giôø mình muoán xa rôøi. Ñuøng moät caùi noù cheát! Theá laø heát, ta cuõng chaúng coøn muoán soáng nöõa. Noãi khoå aäp ñeán nhieàu khi ngöôøi ta coù caûm töôûng nhö khoâng chòu ñöïng noåi.

Trong kinh keå caâu chuyeän cuûa moät baø meï maát con vaøo thôøi ñöùc Phaät coøn taïi theá. Baø ñaõ ñau khoå, reân xieát oâm xaùc ñöùa con baø thöông yeâu nhaát chaïy khaép nôi ñeå tìm ngöôøi cöùu soáng noù laïi. Chaïy maõi vaãn khoâng ai coù theå cöùu ñöôïc. Roài baø nghe ñeán danh hieäu ñöùc Phaät, neân ñaõ tìm ñeán van xin ñöùc Phaät cöùu laáy con baø. Baáy giôø Phaät baûo neáu baø tìm ñöôïc chuùt tro taøn cuûa moät gia ñình töø xöa ñeán nay chöa heà coù ngöôøi cheát, ñem veà thì Ngaøi seõ cöùu cho. Möøng quaù, baø oâm xaùc con taát taû ngöôïc xuoâi cuøng laøng cuoái xoùm, cuoái cuøng baø thaát theåu trôû veà thöa vôùi Phaät: Baïch Theá Toân, chaúng coù gia ñình naøo töø xöa ñeán nay khoâng coù ngöôøi thaân cheát caû.

Ñöùc Phaät töø bi an uûi, ñaây laø noãi khoå chung khoâng phaûi cuûa rieâng baø. Baát cöù ñieàu gì, söï vieäc gì khi ñaõ heát duyeân, thì phaûi tan raõ, khoâng theå níu keùo laïi ñöôïc. Coøn duyeân thì hôïp, heát duyeân thì tan, coù sinh aét coù töû, ñoù laø leõ thöôøng cuûa cuoäc ñôøi. Chuùng ta gaëp gôõ nhau chaúng qua do nghieäp duyeân quaû baùo nhieàu ñôøi tröôùc. Daøi ngaén ñeàu coù moái töông quan nhaân quaû trong ñoù caû. Hoaëc cha meï nôï con hoaëc con nôï cha meï, vay traû heát roài thì thoâi, ñaâu theå ñoøi theâm nöõa.

Phaät giaûi thích xong, baø nhaän ra chaân lyù treân ñôøi naøy moïi söï ñeàu bò voâ thöôøng chi phoái. Ñoù laø söï ñoåi thay lieân tuïc khoâng döøng nghæ. Caùi gì coù hình thì coù hoaïi, coù hôïp thì coù tan, coù sanh thì coù töû. Nhöng con ngöôøi laïi khoâng chaáp nhaän nhö theá, muoán sanh maø ñöøng cheát, muoán hôïp ñöøng tan, muoán vui ñöøng khoå… Noùi chung laø muoán gìn giöõ nhöõng gì thuaän theo yù mình. Nuoâi döôõng nhöõng thöù khoâng theå giöõ ñöôïc, neân roài chuùng maát maùt  mình thaáy ñau khoå.

Hieåu roõ lyù voâ thöôøng, tinh thaàn tu haønh cuûa chuùng ta seõ ñöôïc cuõng coá. Vì khoâng ai maát thì giôø ñeå baûo veä gìn giöõ nhöõng thöù chaéc chaén seõ maát maùt. Noùi theá khoâng coù nghóa ta huûy hoaïi chuùng. Neáu laø ngöôøi saùng suoát, seõ duøng nhöõng thöù ñoù ñeå thöïc hieän muïc ñích lôùn cuûa mình. Nhö thaân naøy chaúng haïn, khoâng bieát soáng cheát luùc naøo, ngöôøi ta thöôøng noùi: “Deùp döôùi giöôøng leân giöôøng voäi bieät, soáng ngaøy nay deã bieát ngaøy mai”. Nghieäm laïi thì thaáy roõ raøng nhö vaäy. Ñaâu coù gì baûo ñaûm mình leân giöôøng roài seõ ñaët chaân trôû laïi ñoâi deùp nöõa. Nhieàu ngöôøi naèm ñoù, roài ñi luoân, khoâng theøm noùi vôùi ai, tôùi saùng keâu cöûa thì ñaõ ñi roài. Neân soáng ngaøy nay ñaâu theå bieát ngaøy mai.

Vaäy maø chuùng ta vaãn bình thaûn, vaãn vui chôi taïo nghieäp, khoâng heà lo nghó, khoâng heà saép ñaët tö löông cho luùc ra ñi theá naøo. Phaät noùi chuùng sanh si meâ laø vì vaäy.

Ñeán vaán ñeà thöù hai laø khoâng chaïy theo saùu traàn. Ñaây laø nguyeân taéc cuûa vieäc tu haønh. Moät khi noùi tu laø khoâng chaïy theo saùu traàn, tu laø ñònh tueä phaûi hieän tieàn. Phaûi bieát ñoái vôùi saùu traàn maø mình khôûi taâm daáy nieäm, lao theo noù töùc laø ñaõ ñi sai ñöôøng loái tu haønh. Vì daáy nieäm chaïy theo töùc taâm taùn loaïn, taùn loaïn thì khoâng ñònh. Khoâng ñònh thì noùi gì ñeán tueä vaø ñònh tueä hieän tieàn. Coøn khi tieáp xuùc vôùi saùu traàn maø taâm bình thaûn an nhieân, ñoù laø taâm coù ñònh.

Saùu traàn laø saéc, thanh, höông, vò, xuùc, phaùp. Saùu thöù naøy chuùng ta tieáp xuùc trong sinh hoaït haøng ngaøy. Saéc laø saéc chaát maét nhìn thaáy ñöôïc. Thanh laø aâm thanh tai nghe ñöôïc. Höông laø caùc muøi thôm hoâi muõi ngöûi ñöôïc. Vò laø nhöõng vò maën laït chua cay… löôõi neám ñöôïc. Xuùc laø nhöõng xuùc chaïm thaân caûm nhaän ñöôïc. Phaùp laø boùng daùng cuûa caùc traàn tröôùc rôi vaøo taâm thöùc yù tieáp xuùc ñöôïc. Kieåm laïi trong sinh hoaït ñôøi thöôøng cuûa chuùng ta, coù phuùt giaây naøo mình khoâng chaïy theo, khoâng vöôùng maéc vôùi saùu traàn khoâng ? Roõ raøng chuùng ta vöôùng maéc ñuû thöù. Khoâng chaïy theo saéc thì chaïy theo thanh, khoâng chaïy theo thanh thì chaïy theo höông, voâ vaøn thöù nhö theá.

Vì vaäy Phaät noùi chuùng sanh ñieân ñaûo si meâ. Si meâ töùc khoâng laøm chuû, khoâng nhaän ra ñöôïc taâm ñòa hay taùnh giaùc cuûa mình. Do ñoù bò traàn caûnh beân ngoaøi nhö maøu saéc, aâm thanh,  höông vò, xuùc chaïm laøm ñieân ñaûo. Ñieân ñaûo vì chuùng ta khoâng thaáy caùc phaùp ñuùng baûn chaát cuûa noù, maø khi thaáy lieàn phaân tích caùi naøy ñeïp, caùi kia xaáu, caùi naøy deã thöông, caùi kia deã gheùt. Ñaõ thaáy ñeïp thaáy deã thöông thì muoán oâm giöõ veà mình, coøn thöù gì xaáu deã gheùt thì tìm caùch loaïi ñi. Bao nhieâu ñoù cuõng ñuû ñeå taïo nghieäp nhaân khoâng toát, traùnh sao ñöôïc nghieäp quaû khoâng toát.

Baây giôø laøm sao ñeå khoâng chaïy theo saùu traàn? Ñaây laø vaán ñeà chính yeáu cuûa vieäc tu haønh. Chuùng ta thöôøng ñoïc tuïng lieân tuïc “khoâng chaïy theo saùu traàn” maø khoâng bieát aùp duïng theá naøo, môùi goïi laø khoâng chaïy theo. Ñeå roài chuyeän “chaïy theo” xaûy ra trong töông giao ñôøi soáng haèng ngaøy cuûa mình trôû thaønh chuyeän bình thöôøng, chuyeän ñöông nhieân. Thaønh ra noùi tu maø thöïc chaát ñaït ñöôïc thì khoâng bao nhieâu.

Nhö hoâm qua ñi ngang tieäm côm, nghe muøi gì deã chòu quaù, veà nhaø baûo maáy ñöùa nhoû ra chôï mua veà laøm cho gioáng nhö vaäy. Hoaëc thaáy ai maëc caùi aùo ñeïp, hoûi thöù ñoù mua ôû ñaâu? Neáu laø taän beân Myõ thì daën con chaùu hay chò em, mai moát coù veà nhôù ñem nhieàu nhieàu. Cöù vaäy maø tieáp dieãn maõi. Ngöôøi ta khoâng an loøng vôùi nhöõng thöù nhoû nhaët, nhöõng voïng töôûng ñieân ñaûo nhö vaäy. Muøi thôm bay qua thì bay, coù can döï gì ñeán mình, caùi aùo ñeïp thì keä noù ñaâu coù gì dính daùng ñeán ta. Ngöûi thì ngöûi, thaáy thì thaáy, khoâng khôûi nghó gì thì tu ñöôïc. ngöôïc laïi ñeå cho chuyeän naøy noái tieáp chuyeän kia, khoâng bao giôø döøngthì khoâng bao giôø tu ñöôïc. Khoâng döøng, khoâng tu ñöôïc trong nhöõng caùi thöôøng tình nhö vaäy, thì chöøng naøo môùi tu, chöøng naøo môùi döøng chaïy theo saùu traàn?

Cho neân vöøa coù moät yù töôûng gì, moät hình aûnh gì, moät aâm thanh gì daáy khôûi, ta phaûi boû ñi. Boû ñöôïc töùc khoâng bò noù keùo loâi, töùc an truï trong chaùnh ñònh. Vì bieát noù khoâng thaät neân boû moät caùch deã daøng, ñoù laø tueä. Ñaây chính laø ñònh tueä song tu, heã coù ñònh thì coù tueä, coù tueä thì coù ñònh. Ñònh tueä hieän tieàn laø thieàn vaäy. Neáu aùp duïng ñöôïc nhö theá laø ta soáng vôùi taùnh giaùc, vôùi taâm chaân thaät cuûa mình. Taâm chaân thaät laø taâm saùng suoát, roãng rang khoâng vöôùng maéc.

Song ít ngöôøi ñaït ñöôïc choã naøy, vì cöù cho nhöõng thöù nhö caûm thoï, suy nghó, phaân bieät laø taâm mình. Soáng vôùi nhöõng thöù nhö theá, neân taâm chaân thaät bò che laáp. Vì vaäy trong möôøi hai giôø, luùc naøo cuõng bò taøi saéc, danh voïng, töôûng töôïng laøm ñieân ñaûo. Phaät noùi chuùng sanh ñieân ñaûo, vì nuoâi giaëc nuoâi ma trong nhaø. Giaëc ñaùnh mình, ma meâ hoaëc mình, laøm sao khoâng khoå.

Chæ coù ngöôøi tu theo ñaïo Phaät, ñònh tueä ñaày ñuû môùi laøm chuû ñöôïc mình, khoâng bò chuùng keùo loâi. Soáng ñöôïc vôùi taùnh giaùc khoâng bò haáp daãn, khoâng bò meâ hoaëc bôûi nhöõng hieän töôïng chung quanh. Thöôøng trong cuoäc soáng, nhöõng gì mình baát bình, moät khi ñuû duyeân, mình laïi khoâng laøm chuû ñöôïc. Vì chuùng ta chöa phaù tröø ñöôïc goác reã naèm saâu beân trong. Cho neân chuûng töû aáy ñôïi ñuû duyeân thì troåi daäy, danh töø chuyeân moân goïi laø taäp khí.

Chaúng haïn ngöôøi gioûi veà aâm nhaïc, khi ñi tu roài khoâng ñöôïc chôi nhaïc. Tuy boû nhöng hôi höôùm aâm nhaïc vaãn coøn, toàn ñoïng saâu trong taøng thöùc. Nhö moät hoâm nhaân dòp chö Thieân thænh ñöùc Phaät leân Thieân giôùi döï leã cuùng döôøng. Phaät cho caùc vò ñaïi ñeä töû nhö Xaù Lôïi Phaát, Muïc Kieàn Lieân, Ca Dieáp, Tu Boà Ñeà, A Nan theo döï. Trong buoåi leã chö thieân troåi nhaïc cuùng döôøng. Nhaïc trôøi thì vi dieäu laém. Ñang buoåi cuùng döôøng, nhaïc vöøa troåi leân, ai cuõng thaáy thaân ngaøi Ca Dieáp töï nhieân dao ñoäng.

Toân giaû Ca Dieáp laø vò ñaïi ñeä töû cuûa ñöùc Phaät, tu haønh khoå haïnh baäc nhaát, nhöng laïi xaûy ra hieän töôïng nhö vaäy. Moïi ngöôøi thaéc maéc trình leân ñöùc Theá Toân. Phaät daïy: Ca Dieáp coù moät quaõng thôøi gian laø vò nhaïc sö noåi tieáng, raát gioûi veà aâm nhaïc. Do chuûng töû aáy coøn toàn ñoïng neân tuy ñaõ chöùng Thaùnh quaû, maø taäp khí veà aâm nhaïc vaãn aån taøng, neân khi coù caùc loaïi aâm thanh vi dieäu xuaát hieän, thì laäp töùc taäp khí cuõ bò kích ñoäng.

Chuùng ta thaáy vieäc tu raát khoù, raát teá nhò, khoâng phaûi chuyeän ñôn giaûn. Chuùng ta ai cuõng coù nhöõng loaïi chuûng töû aån taøng rieâng, khoâng ai gioáng ai. Ngöôøi thì gioûi veà aên uoáng, ngöôøi thì gioûi veà thuoác thang, ngöôøi thì gioûi veà vaên chöông, ngöôøi thì gioûi veà tu taäp… Ai coù chuûng töû naøo saâu thì gioûi veà caùi ñoù. Noù nguû ngaàm beân trong, ñôïi ñuùng thôøi, ñuû duyeân, chuûng töû aáy seõ hieän ra. Khi noù boäc phaùt, neáu chuùng ta khoâng tænh, khoâng coù ñònh tueä thì deã chaïy theo ngay. Ñeán nhö caùc vò ñaïi thaùnh, ñaõ chöùng quaû maø baát giaùc coøn bò chuûng töû cuõ laøm dao ñoäng.

Chuùng ta khoâng nhöõng dao ñoäng maø coøn vöôùng maéc khoâng thoaùt ñöôïc. Nhö chuyeän maáy traêm vò tieân ôû treân nuùi cao, moãi ngaøy ñöôïc vua môøi thænh cuùng döôøng. Caùc vò vaän thaàn thoâng bay tôùi nhaän leã, xong bay trôû veà. Hoâm ñoù nhaø vua toå chöùc cho caùc cung nöõ vui chôi haùt hoø trong vöôøn. Maáy laõo tieân nhaân bay ngang nhìn thaáy, caàm loøng khoâng ñaäu lieàn maát thaàn thoâng rôi xuoáng caû loaït maáy traêm vò. Thaät laø tai hoïa! 

Cöù moãi laàn bò aâm thanh, saéc ñeïp… laøm mình rôi rôùt, laø moät laàn röôùc hoïa vaøo thaân. Tai hoïa nhö theá thì tu chöøng naøo môùi thaønh Phaät? Laän ñaän, gian nan laém. Neáu chuùng ta khoâng quyeát taâm, khoâng coá gaéng thì khoù döøng ñöôïc nhöõng tai hoïa nhö theá.

Cuoái cuøng laø vaán ñeà theå nhaäp. Theå nhaäp töùc y cöù nôi taâm maø tu. Taâm naøy chính laø taâm chaân thaät, laø Phaät taùnh cuûa mình. Duø tu gioûi hay dôû, treã hay sôùm, chuùng ta cuõng caên cöù  vaøo taâm naøy maø tu. Moät Thieàn sö ñaõ daïy: “Moät maûnh luïa traéng ñi, maùt röôøi röôïi ñi, loø höông mieáu coå ñi, lieàn döùt ñöôïc troùi buoäc, lìa phaân bieät. Nhö si nhö ngoác, môùi coù phaàn töông öng”.

Moät maûnh luïa traéng ñi, nghóa laø ta tu ñöôïc nhö moät maûnh luïa traéng, khoâng dính caùc thöù nhô taïp. Maùt röôøi röôïi ñi töùc laø maùt meû nhö höôûng ñöôïc nöôùc cam loà cuûa Boà-taùt Quan Theá AÂm. Ñoù laø loaïi nöôùc khoâng hôøn, khoâng giaän, khoâng chaïy theo, khoâng maéc möùu, khoâng böïc boäi, khoâng töùc toái, khoâng ñaët thaønh baát cöù vaán ñeà gì ñoái vôùi caùc phaùp. Neân nhôù chuùng ta nhö ngöôøi khaùch nghæ nhôø trong quaùn troï. Ñaõ laø keû nghæ nhôø, thì duø quaùn dô hay saïch, cuõng chæ laø nôi ta nghæ nhôø roài ñi, coù gì vöôùng baän ? Neáu thaät söï nhaän ra moïi thöù ñeàu giaû taïm, thaân naøy laø taïm, taâm naøy khoâng thaät thì coøn gì ñeå vöôùng maéc nöõa!             

Loø höông mieáu coå ñi, nghóa laø loø höông trong mieáu coå töùc loø höông taøn, nguoäi laïnh. Ñaây laø noùi leân moät ngöôøi ñaõ nguoäi laïnh vôùi cuoäc ñôøi, bình thaûn, khoâng coøn vöôùng maéc gì nöõa, nhö ngu nhö ngô tröôùc moïi vaán ñeà. Ngöôøi nhö vaäy môùi tu ñöôïc, môùi khoâng chaïy theo saùu traàn, coøn lanh lôïi laêng xaêng quaù thì khoù ñònh, khoù an taâm. Noùi nhö ngu nhö ngô laø ñoái vôùi chuyeän theá gian khoâng theøm quan taâm phaân tích, chia cheû, chöù khoâng phaûi khoâng bieát gì caû. Ngu ngô nhö theá môùi an laïc giaûi thoaùt, môùi theå nhaäp ñöôïc taùnh giaùc cuûa mình. Khoâng phaûi ngu ngô kieåu mô mô maøng maøng khoâng bieát trôøi traêng maây nöôùc gì heát. Kieåu ñoù thì ra ñöôøng coù ngaøy mang hoïa ñaáy.

Toùm laïi, chuùng ta tu haønh laøm sao thöù nhaát khoâng bò keït vaøo hình thöùc, thöù hai trí giaùc phaûi phaùt trieån, thöù ba khoâng vöôùng maéc moïi caûnh duyeân. Duø tu baát cöù phaùp moân naøo cuûa Phaät, khoâng nhaát thieát phaûi tu thieàn, cuõng ñeàu phaûi ñaày ñuû nhöõng ñieàu kieän nhö vaäy. Trí tueä luoân phaùt trieån, khoâng vöôùng maéc caûnh duyeân, luùc naøo cuõng tænh taùo töùc laø chuùng ta tu ñuùng.

Taát caû nhöõng gì toâi ñaõ lyù giaûi ôû treân, coát laøm sao cho taát caû chuùng ta nhaän ra ñöôïc mình coù taùnh giaùc, coù khaû naêng thaønh Phaät, coù trí tueä nhö Phaät. Phaät laø giaùc ngoä, laø giaûi thoaùt, laø töø bi, laø trí tueä. Cho neân, khi naøo thaáy mình khoâng töø bi laø bieát ta ñi ngöôïc vôùi Phaät, thaáy mình chöa giaûi thoaùt laø bieát ta tu chöa ñuùng, thaáy mình chöa giaùc ngoä töùc vieäc laøm chöa xong, phaûi gaéng söùc thaät nhieàu. Coù vaäy thì coâng phu tu haønh môùi taêng tieán, môùi mong soáng ñöôïc vôùi taùnh giaùc cuûa mình.

]

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM