SOÁNG THIEÀN

H.T THÍCH NHAÄT QUANG

VAÁN ÑEÀ TAÂM ÑAÉC

Hoâm nay toâi seõ noùi veà Vaán ñeà taâm ñaéc trong ñaïo Phaät, hay laø Vaán ñeà taâm ñaéc trong nhaø thieàn. Taïi sao toâi noùi vaán ñeà naøy ? Nhö caùc Phaät töû bieát, thaät ra trong vieäc tu haønh, neáu nhìn sô beân ngoaøi ta thaáy caøng tu caøng hoan hæ, caøng tu caøng töôi treû, caøng phöông phi ñeïp ñeõ. Nhöng thaät söï beân trong coù nhöõng vaán ñeà traùi yù nghòch loøng, laøm sao coù theå vöôït qua taát caû nhöõng nhieâu kheâ aáy thì vieäc tu môùi thaät söï an oån, vui veû.

Moät caùch bình thöôøng maø noùi coù luùc ngöôøi tu cuõng thoái chí. Nhöng khi ñöôïc gaëp Thaày, gaëp caùc vò thieän höõu tri thöùc chuùng ta coù caûm töôûng nhö ñöôïc uoáng thuoác boå, ñöôïc maùt meû trôû laïi. Ñoù laø moät vaán ñeà noäi taïi cuûa haàu heát ngöôøi tu chuùng ta. Thôøi gian gaàn ñaây, coù raát nhieàu Taêng Ni sinh ñaët vaán ñeà ñoù vôùi chuùng toâi: “Thöa Thaày ! Cuoäc soáng cuûa tuïi con sao quaù phöùc taïp, khieán nhieàu luùc tuïi con buoàn laém. Nhöng moãi laàn ñöôïc gaëp quyù Thaày, ñöôïc thöa hoûi ñoâi ñieàu, chuùng con caûm thaáy yeân loøng hôn, neân laïi phaán chaán leân trong cuoäc soáng tu haønh”. Nhöõng lôøi naøy, chuùng toâi raát caûm thoâng bôûi baûn thaân mình cuõng ñaõ traûi qua.

Thaùnh nhaân ñaõ noùi: “Hoïc laøm ngöôøi laø khoù”. ÔÛ ñaây, chaúng nhöõng hoïc laøm ngöôøi maø coøn hoïc laøm Phaät nöõa, cho neân phaûi khoù thoâi. Quaû thöïc nhöõng ñieàu chuùng ta hoïc, chuùng ta laøm ñeàu laø vieäc cuûa thaùnh nhaân, chöù khoâng phaûi vieäc taàm thöôøng. Theo kinh nghieäm rieâng cuûa chuùng toâi, vieäc laøm coù thaønh coâng hay khoâng, coù phaán khôûi hay khoâng ñeàu töø söï quyeát taâm nôi chính mình.

Chö Toå thöôøng noùi: “Taát caû nhöõng gì beân ngoaøi ñeàu khoâng thaät, khoâng phaûi laø cuûa baùu nhaø mình”. Cho neân yeâu caàu chính yeáu laø chuùng ta haõy ñaët laïi vaán ñeà nôi taâm mình, ñöøng soi roïi ra beân ngoaøi nöõa. Noùi roõ hôn laø haõy döøng bôùt nhöõng ngöôïc xuoâi theo traàn caûnh. Soi roïi laïi xem caùi gì laø taâm mình ? Noù ôû ñaâu ? Khi chuùng ta nhaän ra ñöôïc ñieàu aáy roài, soáng ñöôïc vôùi taâm chaân thaät, thì xem nhö ñaõ giaûi quyeát xong moïi vieäc.

Vaán ñeà noäi taïi beân trong cuûa chuùng ta, khoâng theå phoùng ra ngoaøi maø giaûi quyeát ñöôïc. Tuy nhieân caùc söï kieän beân ngoaøi laø nhöõng trôï duyeân giuùp cho ta coù cô hoäi thöïc hieän phaùp an taâm. Boû ñi taát caû caûnh beân ngoaøi, chuùng ta cuõng khoâng theå ño ñöôïc söï bình laëng yeân oån beân trong. Trong nhaø Phaät coù caâu chuyeän theá naøy:

Moät hoâm, ít thaày Tyø-kheo treû hoïp laïi baøn veà vaán ñeà lyù töôûng cuûa cuoäc soáng. Ngoaøi ñöùc Theá Toân ra, caùc Thaày muoán tìm moät huynh ñeä maãu möïc trong taäp theå ñeå nöông theo. Bôûi khoâng phaûi luùc naøo cuõng coù theå gaëp gôõ hay gaàn guõi ñaáng Theá Toân ñöôïc. Sau khi baøn baïc vôùi nhau raát nhieàu vaán ñeà, caùc thaày thaáy trong soá ñaïi ñeä töû cuûa Phaät, coù vò thuyeát phaùp baäc nhaát, coù vò thaàn thoâng baäc nhaát, coù vò trí tueä baäc nhaát, coù vò ña vaên baäc nhaát… Nhö vaäy, moãi vò ñeàu coù moät sôû tröôøng, nhöng chöa ai ñaït ñöôïc maãu ngöôøi lyù töôûng toaøn veïn nhaát.

Ñöùc Phaät bieát ñieàu ñoù, neân Ngaøi goïi chö vò Tyø-kheo aáy ñeán. Theá Toân hoûi caùc Thaày baøn vieäc gì ? Chö Tyø-kheo trình baøy söï vieäc treân. Nghe caùc thaày thöa xong, ñöùc Phaät keát luaän:

- Naøy caùc thaày, moät vò Tyø-kheo ñöôïc xem laø lí töôûng, coù ñaïo haïnh, coù trí tueä, thanh tònh giaûi thoaùt laø vò Tyø-kheo saùng mai oâm bình baùt ñi khaát thöïc. Sau khi ñi khaát thöïc roài, vò  aáy röûa chaân, ngoài kieát giaø vaø ñuùng giôø thoï trai. Thoïï trai xong, doïn deïp bình baùt, taát caû caùc vaät duïng, vò Tyø-kheo aáy nhaäp thieàn, xaû thieàn roài nghæ ngôi. Sau khi nghæ ngôi, vò aáy baøn baïc ñaïo lyù vôùi taát caû caùc thaày Tyø-kheo khaùc. Chieàu laïi, neáu khoâng coù giôø tham vaán vôùi Theá Toân, vò aáy tieáp tuïc toïa thieàn. Naøy caùc thaày, ñoù laø moät vò Tyø-kheo lyù töôûng nhaát cho caùc vò.

Caùc thaày Tyø-kheo nghe ñöùc Phaät daïy nhö vaäy roài ñeàu thöùc tænh. Quaû thöïc töø nhöõng vieäc heát söùc bình thöôøng maø ta coù moät noäi taïi vöõng chaéc, ñoù laø ngöôøi lyù töôûng nhaát. Chuùng ta luoân höôùng ngoaïi, laøm vieäc gì cuõng ngoù qua, ngoù laïi neân vieäc laøm cuûa mình trôû thaønh khoâng bình thöôøng. Ví duï tôùi giôø thoï trai, moïi ngöôøi ñeàu ñi thoï trai bình thöôøng, coøn mình ngoài veõ vieát gì ñoù khoâng chòu aên côm. Ñeán luùc moïi ngöôøi nghæ ngôi thì ta laïi aên côm. Coâng vieäc, giôø giaác chaúng gioáng ai, nhö vaäy laøm sao an oån ñöôïc. Chính mình laø ngöôøi taïo söï baát an cho mình. Giôø nghæ, giôø thieàn toïa, giôø tham vaán chuùng ta khoâng taäp trung, taâm khoâng yeân, caùc vieäc khaùc cuõng ñeàu nhö vaäy thì laøm sao coù cuoäc soáng oån ñònh. Roõ raøng, baát an laø do mình khoâng kheùo, khoâng ñònh tænh, ñeå cho caùi noï xoï caùi kia, thaønh ra coät troùi daây chuyeàn vôùi nhau.

Ngöôøi tu haønh muoán ñöôïc yeân oån thì giôø naøo vieäc naáy, döùt khoaùt ñaøng hoaøng. Chö Toå thöôøng daïy: "Neáu muoán ñaït ñöôïc taâm ñòa, thì ñöøng dính maéc baát cöù hình töôïng, söï vaät naøo beân ngoaøi". Neáu taâm ôû traïng thaùi khoâng dính maéc thì trí saùng, nghe moät caâu Phaät phaùp ta lieàn taâm ñaéc, töùc laø nhaän hieåu moät caùch saâu saéc, moät caùch thích thuù. Cho neân vaán ñeà taâm ñaéc chæ coù ñöôïc khi ta ñònh tænh saùng suoát. Ngöôïc laïi khi taâm dao ñoäng, ta nghe moät caâu ñoâi ba laàn maø cuõng nhö khoâng nghe gì heát, bôûi vì luùc ñoù taâm ñang ôû taän ñaâu ñaâu, neân laøm gì coù chuyeän taâm ñaéc vôùi Phaät phaùp.

Laøm sao chuùng ta ngoài ôû ñaâu thì oâng chuû ôû ñoùù. Tu haønh maø thaáy chaùn, buoàn, phieàn naõo laø taïi choàng chaát nhieàu vieäc quaù, khoâng buoâng ñöôïc neân taâm bò ñoùng thaønh khoái, che laáp maát oâng chuû. Vieäc cuûa saùng hoâm nay thì saùng hoâm nay laøm, cuûa buoåi tröa thì buoåi tröa laøm. Soáng tuaân thuû theo nguyeân taéc ñoù thì duø ôû ñaâu, chuùng toâi cuõng tin chaéc quyù vò seõ thaønh coâng, seõ ñöôïc an oån.

Phaät töû coøn phaûi sinh hoaït trong gia ñình, xaõ hoäi, nhaát laø vaán ñeà giao teá neân caàn kheùo leùo, saùng suoát, teá nhò saép ñaët vieäc naøo ñuùng vieäc naáy thì cuoäc soáng môùi yeân oån vui veû. Baèng khoâng thì caû ñôøi khoâng khi naøo quyù vò ñöôïc moät chuùt an oån. ÔÛ ñaâu, thaáy caùi gì cuõng coù theå phieàn toaùi ñöôïc heát cho neân thaáy cuoäc ñôøi chaùn ngaét, voâ vò. Töø ñoù maø daãn tôùi nhöõng chuyeän khoâng hay, bi quan yeám theá, hoaëc muoán töï vaän cheát cho roài. Quyù vò ñöøng nghó cheát laø heát, laø yeân. Khoâng yeân ñöôïc ñaâu, vì hoà sô cuûa mình coøn lænh kænh quaù, nôï naàn vaây buûa, ai cho mình ñi eâm xuoâi ñöôïc. Chæ khi naøo quyù vò giaûi quyeát heát, nhöõng aân oaùn roài, ñi môùi yeân.

Vaán ñeà thanh tònh giaûi thoaùt laø vaán ñeà heát söùc quan troïng trong ñaïo Phaät. Duø chöa chöùng ñaéc ñöôïc gì nhöng moät phuùt giaây ta khaéc phuïc ñöôïc nhöõng ñieân loaïn cuûa mình laø moät phuùt giaây ta thanh tònh, moät phuùt giaây ta giaûi thoaùt. Goùp nhaët töøng chuùt thanh tònh aáy, töøng chuùt phaùp vò aáy, ta seõ coù moät söùc maïnh vöõng vaøng goïi laø ñaïo löïc ñeå tieán ñeán söï thanh tònh giaûi thoaùt hoaøn toaøn. Khi ñaõ mang hình haøi cuûa con ngöôøi thì ta bieát trong cuoäc soáng coù coäng nghieäp bieät nghieäp roõ raøng. Gioáng nhö thieän aùc chaùnh taø, phaân ñònh raønh reõ. Chæ khi taâm thaùi ñaït ñöôïc söï yeân oån nhaát ñònh, khi ñoù mình môùi thaáy taát caû ñeàu laø khoâng thaät, ñeàu laø giaû, nhöõng thöù beân ngoaøi ñeàu khoâng dính daùng gì tôùi taâm thanh tònh giaûi thoaùt cuûa mình.

Tuy nhieân trong cuoäc soáng töông ñoái mình phaûi coù söï choïn löïa. Choïn löïa nhö theá naøo? Choïn löïa ñieàu laønh, loaïi boû ñieàu aùc ñeå cuoäc soáng thaêng hoa, tieán boä. Theo ñoù taâm linh ngaøy caøng ñöôïc tònh hoùa. Muoán theá, chuùng ta phaûi vaän duïng ñeán trí tueä, saép ñaët caùc vieäc cho oån. Roài tieán theâm moät böôùc nöõa, ta taäp buoâng boû daàn daàn. Tröôùc tieân boû xaáu giöõ toát, sau ñoù buoâng taát caû, vöôït qua taát caû, môùi tu taäp ñeán nôi ñeán choán troïn veïn ñöôïc.

Vaán ñeà taâm ñaéc laø vaán ñeà ai cuõng coù heát ñoù, nhöng ñoâi luùc mình taâm ñaéc maø khoâng töï bieát. Nhö baát chôït ta ñöôïc tin moät ngöôøi baïn qua ñôøi, neân ñeán vieáng chia buoàn. Ñeán ñoù, khoâng ngôø nghe moät vò thaày giaûng veà lyù voâ thöôøng. Raèng cuoäc ñôøi coù hôïp aét coù tan, coù sinh aét coù töû, caû theá gian naøy ai cuõng theá, soáng cheát khoâng phaûi laø chuyeän cuûa rieâng ai. Boãng ta giöït mình tænh laïi, taâm ñaéc ñieàu thaày noùi. Töø ñoù ta baét ñaàu tìm toøi, nghieân cöùu, quy y Tam Baûo, tu taäp vaø laøm caùc Phaät söï. Nhôø theá mình trôû thaønh moät ngöôøi vui veû, soáng tích cöïc cho mình vaø moïi ngöôøi chung quanh. Gia ñình cuõng vui laây vì thaáy nhöõng taät xaáu ngaøy xöa cuûa mình khoâng coøn. Ñoù laø nhôø taâm ñaéc ñaïo lyù ôû phuùt ban ñaàu maø mình khoâng hay.

Ngöôøi tu coù raát nhieàu ñieàu taâm ñaéc. Töø nhöõng taâm ñaéc aáy chuùng ta coù nieàm vui, coù söùc soáng. Töø nieàm vui vaø söùc soáng ñoù chuùng ta vöõng taâm, khaúng ñònh vieäc laøm cuûa mình seõ coù keát quaû. Baáy giôø, ta khoâng thaáy nhöõng ngöôøi chung quanh laøm chöôùng mình nöõa, taát caû söï vieäc, taát caû phaùp beân ngoaøi khoâng laø gì ñoái vôùi mình nöõa. Ngöôïc laïi, moïi thöù ñeàu trôû thaønh baïn höõu, trôû thaønh Phaät söï cuûa mình haèng ngaøy.

Tuy nhieân, vaán ñeà khoù khaên laø laøm sao giöõ gìn vaø phaùt huy ñieàu taâm ñaéc cuûa mình cho lieân tuïc. Bôûi söï tu khoâng phaûi luùc naøo cuõng eâm xuoâi thuaän chieàu. Coù luùc ta raát tinh taán, coù luùc laïi löôøi moûi thì ñieàu mình taâm ñaéc cuõng theo ñoù maø thay ñoåi. Khi thì deã daøng buoâng xa,û tha thöù taát caû, khi thì guùt maéc khoù khaên khoâng ai chòu noåi. Tu nhö vaäy baûo ñaûm chæ coù daãm chaân taïi choã hoaëc thuït luøi thoâi, chöù khoâng coù ñi tôùi ñaâu heát. Tu muoán tieán ñöôïc, phaûi coù taâm ñaéc vaø thöïc hieän ñieàu taâm ñaéc ñoù moät caùch lieân tuïc beàn bó môùi ñöôïc.

Tu khoâng khoù vì chaúng phaûi gaùnh moät gaùnh naëng hai ba traêm kyù maø chæ caàn haèng ngaøy bình thöôøng, tænh taùo, saép ñaët moïi vieäc cho oån. Khoâng boû vieäc naøo, maø cuõng khoâng chaïy theo vieäc naøo. Töï chuùng ta khaéc phuïc vaø laøm chuû ñoái phöông. Nhaø thieàn thöôøng noùi taâm caûnh nhö nhö hay taâm caûnh nhaát nhö laø vaäy. Coøn neáu taâm dính vôùi caûnh, chaïy theo caûnh laø ñi leäch vôùi tinh thaàn cuûa ngöôøi tu roài. Luoân phaùt ñöôïc söï saùng suoát cuûa mình, laøm theá naøo taâm laø chuû, khoâng ñeå caûnh keùo loâi, ñoù môùi laø ngöôøi coù trí tueä saùng suoát. Ngöôøi thanh tònh giaûi thoaùt laø ngöôøi khoâng bò caûnh keùo loâi, khoâng bò voïng töôûng chi phoâi, chôù khoâng coù gì hôn.

Töø höôùng taâm ñaéc ñoù, ta taïo nieàm vui, taïo sinh khí treân ñöôøng Phaät ñaïo. Ñöùc Phaät noùi raèng: “Taát caû chuùng sanh laø Phaät seõ thaønh” neân ta tin chaéc raèng mình seõ thaønh Phaät. Thaønh Phaät trong töøng phuùt giaây hieän taïi chöù khoâng ñôïi khoâng heïn ñeán khi naøo caû. Nhö vaäy chuùng ta ñeàu coù theå thöïc hieän ñöôïc nhöõng gì mình taâm ñaéc neáu coù nieàm tin vaø söï quyeát taâm. Neân bieát neáu trí tueä vaéng maët thì ñieàu ta taâm ñaéc cuõng raát deã lung lay vaø khoù trôû thaønh hieän thöïc. Luùc ñoù trong loøng ta xaùo troän, baát an, ngoån ngang traêm moái. Ngöôøi tu maø ñeå trong loøng ngoån ngang traêm moái thì laøm sao tu ñöôïc? Con ñöôøng Phaät ñaïo raát daøi, chuùng ta khoâng ñem heát taâm löïc thöïc hieän nhöõng gì mình taâm ñaéc, laøm ngöôøi cho ra ngöôøi coøn khoâng xong, noùi gì ñeán laøm Phaät?

Ai cuõng muoán thaønh Phaät nhöng tu thì cöù töø töø, chuùt chuùt vaäy thoâi. Baây giôø chuùng ta neân nghieâm tuùc ñaët laïi vaán ñeà, nghieäm xem nhöõng gì mình taâm ñaéc, chuaån bò tinh thaàn thöïc hieän ñieàu aáy, thì chaéc chaén con ñöôøng Phaät ñaïo chuùng ta seõ thaønh töïu. Coù ngöôøi cho raèng phaûi laø haøng caên cô saâu daøy, ñaïo haïnh vöõng vaøng, nhaân duyeân thuaän lôïi môùi thöïc hieän ñöôïc ñieàu aáy. Khoâng haún nhö vaäy ñaâu. ÔÛ ñaây caàn ñeán söï tænh giaùc nhieàu hôn, tænh trong moïi vieäc. Nghe ngöôøi ta chöôûi cuõng tænh, nghe ngöôøi ta khen cuõng tænh, gaëp vieäc buoàn cuõng tænh, gaëp vieäc vui cuõng tænh v.v… Tænh giaùc töùc laø môû cöûa trí tueä.

Ngöôøi tænh thöùc laø ngöôøi trí tueä. Ngöôïc laïi laø si meâ. Nghe ngöôøi ta chöôûi mình chöôûi laïi thì heát tænh roài. Nghe ngöôøi ta khen mình thaáy thích quaù, duø vieäc laøm cuûa mình chöa hoaøn bò, thì cuõng heát tænh. Heát tænh seõ daãn ñeán laøm baäy, haäu quaû khoâng toát veà sau. Cho neân ngöôøi Phaät töû caàn phaûi tænh. Chuùng ta ñaõ choïn con ñöôøng ñaïo, con ñöôøng Phaät vaø Boà-taùt ñi, con ñöôøng cuûa nhöõng vò tu haønh ñi, töùc laø mình ñaõ coù caên cô, ñaõ coù duyeân laønh neân cöù theo höôùng aáy maø phaùt trieån leân, khoâng chaàn chöø hay nghi ngaïi gì caû. Theo khaû naêng cuûa mình, töøng böôùc chuùng ta vaän duïng trí tueä, ñöøng dính maéc beân ngoaøi thì töï nhieân taâm an oån thoâi.

Trong thieàn moân coù nhieàu hình aûnh ñeå chuùng ta taâm ñaéc laém. Nhö hoài xöa trong cuoäc khaùng chieán taàm voâng vaïc nhoïn, moïi ngöôøi ñeàu ñöùng leân choáng ngoaïi xaâm. Coù vò taêng noï vôùi nhieät huyeát vaø loøng yeâu nöôùc cuûa moät ngöôøi thanh nieân, neân ñaõ côûi caø sa khoaùc chieán baøo xoâng pha chieán traän, ñaùnh ñuoåi ngoaïi xaâm. Thôøi gian sau ñoù, nhaân dòp ñi coâng taùc ngang qua ngoâi chuøa coå trong laøng cuõ cuûa mình, nghe tieáng chuoâng chuøa buoåi khuya, vò aáy tænh lieàn. Baáy giôø nhôù laïi mình ñaõ ñi tu, phaùt taâm giöõ giôùi, tu haønh giaûi thoaùt, nhöng hieän nay chaúng qua vì lyù töôûng, vì daân toäc maø phaûi laøm coâng taùc naøy. Boãng nhieân töø ñoù vò aáy thích ñöôïc coâng taùc gaàn ngoâi chuøa cuõ ñeå coù theå nghe laïi tieáng chuoâng tieáng moõ vaø thænh thoaûng gaëp caùc thaày nghe phaùp. Khoâng laâu sau, khi coâng taùc taïm oån, vò ñoù xin ñöôïc trôû laïi con ñöôøng cuõ, trôû laïi neáp naâu soøng ngaøy xöa. Coâng vieäc tích cöïc baây giôø laø ñaùnh deïp giaëc phieàn naõo tham saân si, yeâu nöôùc laø yeâu taát caû chuùng sanh. Vò aáy phaán ñaáu tu taäp vaø töøng böôùc thaønh coâng treân con ñöôøng cuûa mình. Ñoù laø moät vaán ñeà taâm ñaéc.

Ngöôøi con Phaät neân taâm ñaéc nhöõng gì thích hôïp vôùi vieäc tu taäp cuûa mình, haïn cheá nhöõng taâm ñaéc theo theá gian. Muoán soáng ñöôïc vôùi ñaïo, phaûi tænh thöùc töø caùc coâng vieäc bình thöôøng. Nhaø thieàn coù caâu “taâm bình thöôøng laø ñaïo”. Ngaøi Ñaïi Chaâu Hueä Haûi noùi chuùng ta khi aên nghó traêm thöù neân aên khoâng ngon, ñeán khi nguû lo traêm vieäc neân nguû khoâng ñöôïc. AÊn khoâng ngon nguû khoâng ñöôïc thì thaân theå gaày yeáu, beänh taät phaùt sinh, chöôùng ngaïi phieàn naõo theo ñoù ngaøy caøng nhieàu. Toùm laïi, taát caû ñeàu töø taâm khoâng bình thöôøng maø ra vaäy.

Thieàn laø taâm bình thöôøng. Cho neân ngöôøi tu Thieàn phaûi giöõ taâm bình thöôøng. Ñoái vôùi taát caû caùc vieäc ñeàu bình thöôøng, khoâng coù gì quan troïng heát. Ñeán cheát coøn khoâng sôï thì quan troïng vieäc gì nöõa. Thaät söï laø vaäy. Nhöng muoán ñaït ñöôïc theá, cuõng traêm cay ngaøn ñaéng chöù khoâng phaûi deã ñaâu. Tuy nhieân neáu quyeát taâm chuùng ta vaãn coù theå laøm ñöôïc. Ñoái vôùi caùc phaùp ñöøng bò laàm, ñöøng ñeå taâm moáng khôûi chaïy theo thì seõ giöõ ñöôïc taâm bình thöôøng.

Vaán ñeà coá chaáp chöôùng ngaïi vieäc tu haønh raát lôùn. Nhìn caùi gì cuõng phaûi theá naøy theá kia, khoâng nhö vaäy khoâng ñöôïc. Chuùng ta tu thieàn döùt khoaùt phaûi buoâng boû coá chaáp. Neáu coøn keït, coøn dính baát cöù thöù gì, duø nhoû nhieäm ñeán maáy cuõng khoå caû. Soáng tuøy phöôùc, tuøy duyeân, heát loøng lo laéng cho moïi ngöôøi nhöng khoâng mong caàu gì caû thì seõ khoâng ñau khoå. Ñoù laø chuùng ta töï taïi tröôùc ñöôïc maát buoàn vui cuûa cuoäc ñôøi, coøn gì vui thích baèng. Cho neân ñöøng bao giôø quyeát ñònh phaûi theá naøy, theá noï thì khoâng bao giôø chuùng ta bò thaát voïng. Roõ raøng ngöôøi khoâng coá chaáp seõ ñöôïc an vui ngay trong ñôøi soáng hieän taïi.

Toâi nhôù moät caâu chuyeän theá naøy. Ngaøy xöa coù moät vò vua raát ñoäc ñoaùn, töùc laø coá chaáp naëng neà. Hoâm noï, nhaân ra ngoaïi thaønh oâng thaáy gai goùc, mieång chai ñaày ñöôøng neân nghó raèng moïi ngöôøi taát seõ bò chuùng ñaâm chaûy maùu. Veà trieàu oâng ban boá saéc leänh phaûi traûi thaûm nhung treân taát caû moïi neûo ñöôøng, töø thaønh thò ñeán thoân queâ. Nghe tin naøy, ngöôøi giaøu sang thì vui thích nhöng nhöõng tay baàn coá noâng thì khoâng bieát phaûi ñi ñöùng laøm sao. Thöû töôûng töôïng maáy caëp chaân töø döôùi ruoäng loäi leân thaûm nhung thì seõ theá naøo. Moïi ngöôøi baøn taùn xoân xao, nhöng leänh vua ban xuoáng khoâng ai daùm hoù heù lôøi naøo. Baáy giôø trong trieàu coù moät vò ñaïi quan cuõng raát boái roái vôùi saéc leänh naøy, khoâng bieát laøm theá naøo ñeå can nhaø vua. Cuoái cuøng oâng cuõng coù caùch. Moät hoâm, oâng vaøo trieàu taâu:

- Taâu Beä haï, thaàn troäm nghó saéc leänh vöøa môùi ban haønh cuûa Beä haï quaû thaät laø hay. Nhöng xem laïi trong quoác khoá vaø tình hình trong nöôùc ta thì coøn nhieàu vieäc phaûi laøm laém. Naøo laø nhaân daân ñoùi khoå, beänh dòch, thieân tai v.v… Tuy nhieân ñeå coù theå thöïc hieän ñöôïc thaùnh yù cuûa Ngaøi, thaàn xin Beä haï phaùt cho moãi ngöôøi daân trong nöôùc moät ñoâi deùp nhung, ai muoán mang thì mang, khoâng muoán thì thoâi. Gai coù ñaâm laø taïi hoï chöù khoâng phaûi do Beä haï khoâng thöông daân. Nhö vaäy vöøa tieát kieäm quoác khoá, vöøa tieän lôïi cho moïi ngöôøi.

OÂng vua nghe ñöôïc, lieàn gaät ñaàu khen hay vaø ñoåi chieáu chæ. Ai naáy cuõng vui möøng vì ñöôïc töï do ñi laïi theo sôû thích cuûa mình, moïi ngöôøi ñeàu khen ngôïi nhaø vua anh minh trí tueä. Töø ñoù quoác vöông khoâng coøn cho yù nghó cuûa mình laø hoaøn toaøn ñuùng nöõa. Nhôø theá oâng boû ñöôïc beänh coá chaáp.

Chuùng ta cuõng vaäy, laøm sao côûi môû taát caû, ñöøng coá chaáp gì heát. Ngöôøi tu neáu khoâng kheùo, laøm thaày raát deã coá chaáp. Bôûi laø thaày neân ñoái vôùi ñeä töû, hoïc troø mình baét buoäc caùi gì noù cuõng phaûi theo mình heát. Trong gia ñình cuõng theá, cha meï ñaët ñònh con caùi phaûi nghe theo, khoâng nghe laø baát hieáu. Ñieàu naøy vôùi baây giôø, e raèng xöa roài thöa quí vò.

Neáu vieäc coù ñaïo lyù, baét con caùi hay ñeä töû nghe laø toát. Nhöng vôùi nhöõng ñieàu maø theá heä baây giôø caùch xa theá heä ngaøy tröôùc thì caùi thaáy cuûa mình laø caùi thaáy cuûa baûy taùm möôi naêm veà tröôùc, so vôùi traøo löu tieán hoùa hieän ñaïi leäch nhau quaù chöøng. Nhö vaäy maø baét noù theo mình thì thaät laø voâ lyù. Neáu ta nhaát ñònh baét chuùng theo mình thì haäu quaû chaúng nhöõng chuùng khoâng theo maø ngöôïc laïi coù khi chuùng seõ noåi loaïn leân. Theá laø töø nhöõng baát maõn trong gia ñình, chuùng tìm baïn beø ñeå giaûi khuaây, roài hö hoûng sa ñoïa, gaây khoå cho baûn thaân chuùng vaø moïi ngöôøi chung quanh. Nguyeân nhaân ñaàu tieân cuõng do mình khoâng kheùo, coá chaáp.

Cuoäc soáng tuøy duyeân cuûa ngöôøi tu haønh thaät thích thuù bieát chöøng naøo. Taïo ñöôïc cuoäc soáng tuøy duyeân cho chính mình thì thaáy moïi vieäc ñeàu an oån. Noùi saép ñaët nhöng thaät ra chuùng ta khoâng saép ñaët ñöôïc gì tröôùc cho mình heát. Chæ coù tuøy duyeân, khoâng chuû quan, khoâng coá ñònh laø bieát soáng nhaát. Ñieàu naøy raát thích hôïp vôùi tinh thaàn Baùt-nhaõ. Baùt-nhaõ chuû tröông caùc phaùp khoâng coá ñònh maø luoân chuyeån hoùa tuøy duyeân. Do theá mình tu môùi thaønh Phaät, neáu khoâng thì mình laø chuùng sanh hoaøi thoâi. Töø tinh thaàn naøy maø chuùng ta phaán khôûi tu taäp.

Taát caû chuùng ta ñeàu coù trí tueä Baùt-nhaõ, nhöng chöa phaùt huy heát ñöôïc laø vì thieáu söï taäp trung. Chuùng ta khoâng coù söï ñònh tónh, coøn bò keït nhieàu quaù ñi. Con maét cöù quen ngoù ra, khoâng chòu ngoù voâ, ñoù laø noãi khoå lôùn cuûa chuùng ta. Baây giôø tu haønh thì phaûi söûa laïi, bieát buoâng xaû, bieát khaéc phuïc nhöõng ñieåm xaáu dôû cuûa mình. Chuùng ta khoâng neân traùch nhöõng ngöôøi coù toäi loãi, chæ neân traùch nhöõng ngöôøi coù toäi loãi maø khoâng bieát söûa ñoåi. Neáu ngöôøi coù toäi loãi maø coá gaéng khaéc phuïc, coá gaéng tieán leân, nhöõng ngöôøi aáy laø nhöõng ngöôøi ñaùng khen. Chuùng ta neân gaàn guõi khuyeán khích ñoäng vieân hoï nhieàu hôn. Ñöôïc vaäy chaéc chaén hoï seõ ñi heát ñoaïn ñöôøng coøn laïi moät caùch toát ñeïp.

Ngöôøi con Phaät phaûi hieåu lyù nhaân quaû vaø nhaân duyeân. Cuoäc soáng hieän ñôøi ñeàu do nhöõng nghieäp nhaân quaù khöù cuûa chính mình maø ra. Do nghieäp taïo taùc cuûa chính mình töø ñôøi tröôùc hoaëc moät giai ñoaïn naøo ñoù trong cuoäc ñôøi naøy, baây giôø haäu quaû ñeán chuùng ta saün saøng chaáp nhaän. Hieåu ñöôïc nhö vaäy seõ soáng deã daøng vôùi moïi hoaøn caûnh. Vui veû traû nôï cuõ, ñoàng thôøi ñaàu tö nhaân môùi. Ñoù laø gì ? Laø ñöøng nghó xaáu, ñöøng noùi baäy, ñöøng laøm sai traùi. Ñöôïc vaäy, nhaát ñònh cuoäc soáng hieän ñôøi vaø ñôøi sau seõ ñöôïc bình an vui veû.

Ñôøi soáng coù khoù khaên nhöng ñaïo lyù Phaät daïy ñaâu coù khoù khaên. Phaät noùi taát caû chuùng sanh ñeàu coù Phaät taùnh, taát caû chuùng sanh ñeàu coù trí tueä Nhö Lai. Vì vaäy khoâng moät lyù do laøm chuùng ta buoàn phieàn boû ñaïo, boû ñi goác Phaät nôi chính mình. Ñieàu quan troïng cuûa ngöôøi tu laø phaûi gan daï, phaûi saùng suoát bieát vieäc naøo neân laøm, vieäc naøo khoâng neân laøm. Vieäc caàn laøm phaûi laøm ngay, khoâng chaàn chöø, khoâng neân heïn. Vieäc khoâng neân laøm thì boû ñi, khoâng duï döï. Nhaát laø vieäc tu taäp, ñöøng noùi raèng baây giôø mình coøn khoûe, thoâi keä, ít naêm nöõa tu cuõng ñaâu coù muoän. Bôûi vì voâ thöôøng khoâng baûo ñaûm maïng soáng daøi laâu. Moät luoàng gioù ñoäc thoåi tôùi cuõng ñuû maát maïng roài. Hoaëc sô yù trôït teù moät chuùt laø gaõy chaân. Chæ trong choác laùt thoâi maø ñaïo nghieäp thay ñoåi khoù löôøng.

Ngöôøi tu kî nhaát laø ñeå ñaïo taâm lui suït. Ñaïo taâm lui suït thì vieäc tu haønh khoâng tieán. Tu haønh khoâng tieán neân tìm ñeán nhöõng ngöôøi baïn khoâng toát vaø cuoái cuøng thì xin xuaát vieän. Ñieàu naøy thaät ra khoâng ai cöùu gôõ cho mình ñöôïc heát. Bôûi töï mình baøy ra roài töï mình xa thaày xa baïn, töï mình choái boû söï quan taâm lo laéng, höôùng daãn cuûa thieän höõu tri thöùc. Ñoù laø toâi noùi nhöõng kinh nghieäm noäi taïi cuûa chính chuùng toâi.

Chuùng ta neáu tin lôøi Phaät daïy, aùp duïng vaøo ñôøi soáng tu taäp cuûa mình thì nhaát seõ ñöôïc keát quaû toát. Ñoù laø söï thanh tònh, giaûi thoaùt, an laïc trong taâm ta chöù khoâng gì khaùc. Nhöõng nieàm vui, nhöõng lôïi laïc ñoù khoâng theå ñaùnh ñoåi baèng baát cöù thöù gì cuûa theá gian. Bôûi khoâng ñaùnh ñoåi ñöôïc neân hoài xöa vò Giaùo chuû cuûa chuùng ta ñaõ töø boû cung vaøng ñieän ngoïc ñeå tìm cho ra nguoàn an vui töï taïi giaûi thoaùt aáy. Caùi ñoù ñang saün coù nôi moãi chuùng ta.

Moïi ngöôøi ñeàu coù haït ngoïc voâ giaù trong cheùo aùo maø töï khoâng hay bieát neân thaønh ngheøo ñoùi ñoù thoâi. Phaät noùi taát caû chuùng sanh ñeàu coù khaû naêng thaønh Phaät, ñeàu coù ñöùc töôùng trí tueä cuûa Nhö Lai. Theá neân khoâng lyù do gì chuùng ta phaûi cöïc nhoïc chaïy vaïy tranh ñua, ñeå roài gaây nghieäp vôùi nhau, vay traû traû vay ñôøi ñôøi kieáp kieáp ôû trong luaân hoài sanh töû.

Cuoäc luaân hoài sanh töû naøy chaúng qua chæ laø moät tröôøng saân khaáu. Duø ta coù laø moät nhaïc só hay nhaát, moät trieát gia loãi laïc ñi chaêng nöõa roài thì cuõng maõn tuoàng, ñaâu trôû veà ñaáy. Nhaø Phaät thöôøng noùi caùc phaùp taùnh Khoâng laø ñaây vaäy. Cuoäc soáng cuûa con ngöôøi naøo danh voïng, tieàn taøi, saéc ñeïp… taát caû nhöõng thöù ñoù, Phaät noùi ñeàu laø troø ñuøa, ñeàu laø moäng aûo. Chæ coù taâm chaân thaät thanh tònh cuûa chính mình laø mieân vieãn, khoâng chôït sanh chôït dieät. Neáu bieát nöông vaøo taâm ñoù thì ta coù choã töïa vöõng vaøng nhaát ñeå chaám döùt doøng sanh töû khoå ñau.

Vì vaäy ngöôøi tu caàn coù choã taâm ñaéc ñeå thaêng tieán trong coâng phu tu taäp. Ví nhö ta coù ñuû ñieàu kieän ñeå xaây döïng moät ngoâi nhaø nhö vaät lieäu, thôï thaày, taøi chaùnh ñaày ñuû, thì coøn chaàn chöø gì nöõa maø khoâng tieán haønh ngay. Vieäc tu taäp cuõng theá. Phaät noùi mình ñaõ coù vieân ngoïc quí baùu, coù khaû naêng thaønh Phaät, coù trí tueä ñöùc töôùng cuûa Nhö Lai, thì taïi sao ta khoâng chòu khai thaùc ngay baây giôø. Taïi sao khoâng nghe lôøi Phaät nhaän laïi caùi saün coù muoân ñôøi cuûa mình, ñeå ta ñöôïc giaøu coù, heát khoå, an vui. Chuùng ta laïi boû caùi quyù baùu naøy, chaïy ngöôïc chaïy xuoâi tìm caàu töøng chuùt töøng li beân ngoaøi, roát laïi tay traéng vaãn hoaøn traéng tay. Taïi sao laïi nhö vaäy ? Neân buoàn laø buoàn nhö vaäy, lo laø lo nhö vaäy, chöù khoâng phaûi buoàn lo mình khoâng coù phaàn saün.

Toâi hy voïng taát caû chuùng ta ñeàu coù theå saép ñaët vaø ñaït ñöôïc nhöõng gì mình taâm ñaéc, ñeå coù theå höôûng ñöôïc phaùp laïc thanh tònh giaûi thoaùt nhö Phaät vaø chö Boà-taùt. Ñöôøng chuùng ta ñi, choã chuùng ta ñeán nhaát ñònh laø phaûi nhö vaäy. Chuùc toaøn theå quyù vò thaønh coâng trong ñaïo nghieäp cuûa mình.

]

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM