SOÁNG THIEÀN

H.T THÍCH NHAÄT QUANG

XEÙT LAÏI ÑEÅ TU

Hoâm nay, chuùng toâi noùi veà caùch thöùc xeùt laïi coâng phu tu haønh cuûa moãi chuùng ta. Bôûi vì trong sinh hoaït tu haønh coù khi chuùng ta tinh tieán, nhöng cuõng coù khi sô suaát giaûi ñaõi. Neáu khoâng kieåm ñieåm laïi thì vieäc tu chaúng nhöõng khoâng toát, maø ñoâi khi keát quaû coøn ngöôïc laïi raát tai haïi nöõa.

Chuùng ta ñöøng nghó raèng cöù sieâng naêng tu haønh laø thaønh töïu keát quaû ñuùng nhö yù mình mong muoán. Khoâng haún nhö vaäy. Caàn phaûi thöôøng xuyeân soaùt xeùt laïi coâng phu, phaùt huy nhöõng maët hay, khaéc phuïc nhöõng maët coøn keït coøn vöôùng. Ñoù laø ñieàu quan troïng chuùng ta phaûi bieát. Neáu coù ñieåm naøo sô suaát chuùng ta phaùt hieän vaø söûa ñoåi ngay, nhö vaäy môùi tieán ñöôïc. Traùi laïi, cöù caám ñaàu tu ñaïi roài cho laø taêng tieán, cuoái cuøng gaëp nhöõng haäu quaû tai haïi khoâng laøm sao traùnh ñôõ kòp. Ñoù laø loãi khoâng kieåm laïi vieäc tu cuûa mình cho kyõ löôõng.

Ngöôøi tu, nhaát laø tu thieàn phaûi bình tónh, gan daï nhaän ñònh xaùc thöïc veà chính mình. Coâng phu cuûa mình tôùi ñaâu, coù vaán ñeà gì hay khoâng? Ñöùc Phaät töøng daïy ñoái vôùi giaùo phaùp cuûa Nhö Lai, khoâng neân tin nhaän moät caùch muø quaùng maø phaûi nhaän ñònh chính chaén, suy xeùt kyõ caøng roài môùi aùp duïng. AÙp duïng coù lôïi ích roài haõy tin. Cho neân giaù trò cuûa moät phaùp laø ôû choã ngöôøi nghe aùp duïng coù keát quaû thieát thöïc ñuùng ñaén, chöù khoâng phaûi do ngöôøi noùi ra phaùp aáy.

Ngöôøi höôùng veà ñaïo Phaät, tu theo ñaïo Phaät laø bieát aùp duïng lôøi Phaät daïy vaøo ñôøi soáng cuûa mình, luoân luoân xeùt neùt thaät kyõ chính mình theo lôøi daïy cuûa chö Toå: “Phaûn quan töï kyû boån phaän söï”. Vì coù ngöôøi tu haønh taêng tieán, coù ngöôøi caøng tu haønh caøng uø lì, trì treä khoâng tieán ñöôïc. Nhöõng tröôøng hôïp naøy neáu khoâng coù aân sö ñaû thoâng hoaëc töï mình tìm caùch vöôn leân thì vieäc tu xem nhö bò chaän ñöùng laïi, tieán khoâng ñöôïc. Noùi ñeán vieäc xeùt laïi coâng phu tu haønh, toâi nhôù caâu chuyeän trong kinh A-haøm theá naøy.

Thôøi ñöùc Phaät coøn taïi theá, coù moät vò Tyø-kheo thích ôû choã vaéng veû, ngaøy ñeâm sieâng naêng tu haønh. Luùc naøo cuõng vaäy, hoaëc ngoài hoaëc naèm Ngaøi luoân tinh taán, khoâng daùm khôûi moät nieäm naøo. Khi thaáy taâm yù hôi lui suït, Ngaøi lieàn töï saùch taán mình coá gaéng leân. Phaùt huy tu taäp lieân tuïc nhö vaäy, nhöng Ngaøi thaáy caùc duïc nieäm vaãn khoâng heát, chuùng cöù traøn daâng khieán cho coâng phu tu taäp raát nhoïc nhaèn.

Thaáy vieäc tu khoâng tieán, Ngaøi coù phaàn thoaùi taâm muoán trôû veà ñôøi soáng cö só taïi gia. Ñöùc Phaät bieát ñöôïc taâm nieäm ñoù neân hieän ñeán thaêm vieáng vaø nhaéc nhôû Ngaøi. Theá Toân hoûi:

- Coù phaûi Thaày vöøa nghó: Trong soá ñeä töû tinh taán khoå haïnh cuûa Phaät ta laø ñeä nhaát, nhöng hoâm nay laäu taâm cuûa ta khoâng giaûi thoaùt ñöôïc. Laïi gia nghieäp cuûa ta laém tieàn nhieàu cuûa, ngaøy nay neân xaû boû phaùp Phaät, trôû veà gaày döïng laïi taøi saûn, laøm vieäc boá thí cuùng döôøng deã hôn, coøn haïnh cuûa Sa moân raát khoù laøm.

Nghe theá, vò Tyø-kheo aáy saùm hoái ñöùc Phaät:

- Baïch Theá Toân, con ñaõ doác löïc coâng phu nhöng xeùt laïi thì nhöõng duïc laäu chöa saïch heát, chöa giaûi thoaùt ñöôïc. Vì vaäy con raát buoàn phieàn, thaáy con ñöôøng ñaïo khoù thaønh töïu vieân maõn. Cho neân muoán trôû veà ñôøi soáng theá gian, laø moät ngöôøi thöôøng maø bieát laøm laønh, tu taïo caùc coâng ñöùc, phaùt huy saûn nghieäp ñeå laøm phöông tieän tu haønh, nhö vaäy coù lôïi ích hôn.

Ñöùc Phaät baûo:

- Nay ta hoûi oâng, oâng tuøy ñaùp lôøi ta. Naøy Tyø-kheo ! Luùc coøn taïi gia, oâng thöôøng laøm gì?

- Baïch Theá Toân, xöa con thöôøng ñaùnh ñaøn.

- Vaäy ta hoûi oâng, neáu nhö daây ñaøn caêng quaù thì aâm thanh theá naøo?

- Baïch Theá Toân, neáu daây ñaøn caêng quaù thì aâm thanh khoâng hay, coù khi daây ñaøn ñöùt vaø khoâng theå ñaùnh ñöôïc nöõa.

Ñöùc Phaät hoûi tieáp:

- Neáu nhö daây ñaøn chuøng quaù thì aâm thanh theá naøo?

- Baïch Theá Toân, neáu daây ñaøn chuøng thì aâm thanh seõ khoâng phaùt ra ñöôïc.

Ñöùc Phaät laïi hoûi:

- Vaäy muoán coù aâm thanh hay thì phaûi laøm sao?

- Baïch Theá Toân, muoán ñöôïc aâm thanh vi dieäu phaûi ñieàu chænh daây ñaøn thaät laø vöøa phaûi.

Ñöùc Phaät noùi:

- Cuõng vaäy, phöông thöùc tu haønh trong ñôøi soáng chuùng ta, neáu gaêng quaù thì seõ böùt nöûa chöøng. Neáu chuøng quaù thì khoâng ñi tôùi ñaâu. Chæ coù duïng coâng vöøa phaûi thì thaân taâm môùi khoûe maïnh, an laïc, ñieàu hoøa thích öùng thì vieäc tu ít nhoïc maø tieán mau. OÂng ñaõ bieát nhö vaäy maø oâng khoâng chòu ñieàu hoøa thaân taâm, khieán cho duïc laäu traøn daâng, khoâng hoùa giaûi ñöôïc. Vieäc naøy oâng phaûi töï ñieàu chænh laïi. Haï thuû coâng phu tu haønh caàn phaûi nhö ngöôøi ñaùnh ñaøn gioûi thì nhaát ñònh seõ khaûi leân nhöõng baûn nhaïc hay.

Chuùng ta neân hoïc kinh nghieäm tu taäp töø caâu chuyeän naøy. Coâng phu phaûi ñi töø beân trong, chôù chæ döïa treân hình thöùc beân ngoaøi thì seõ khoâng coù noäi löïc, khoù coù theå thöïc haønh chí nguyeän beàn bó ñöôïc. Ñoái vôùi vieäc tu haønh, neáu nhö chuùng ta ñaõ coù coâng phu roài thì moãi ngöôøi caøng phaán ñaáu trong söï tænh taùo saùng suoát nhieàu hôn. Thaáy thaät roõ nghieäp taäp cuûa mình, nhaän ñònh chính xaùc möùc ñoä coâng phu tieán luøi nhö theá naøo ñeå coù phöông thöùc toát hôn. Ñoù laø lyù do chuùng ta caàn phaûi thöôøng xuyeân xeùt laïi vieäc tu cuûa mình. Nhöõng gì khoâng thöïc thì boû ñi, nhöõng gì chaân thaät thì nhaän vaø soáng vôùi noù. Giaûn dò theá thoâi.

Thaønh töïu hay khoâng laø do nôi söï kheùo leùo cuûa mình chôù khoâng theå phaûi taïi caùc ñieàu kieän beân ngoaøi. Nhöõng phöông tieän beân ngoaøi chæ laø phaàn phuï trong moät giai ñoaïn naøo thoâi, coøn vieäc chaùnh chuùng ta phaûi töï ñaûm ñang laáy. Neân nhôù quaù tinh taán coù khi rôi vaøo ñieäu cöû, töùc laø laêng xaêng, thaân theå khoâng yeân. Coøn ngöôøi giaûi ñaõi seõ ñoïa vaøo taø kieán. Chæ ngöôøi vöôït qua ñöôïc hai beänh naøy môùi coù theå hoùa giaûi ñöôïc taát caû duïc laäu cuûa mình.

Vì vaäy ngöôøi tu thieàn laø ngöôøi traàm tónh huøng haäu, chôù khoâng phaûi ngöôøi thoâng minh nhìn qua nhìn laïi, noùi tôùi noùi lui, laêng xaêng. Haïng ngöôøi thoâng minh beùn nhaïy ôû theá gian so vôùi ñaïo keùm raát xa. Phaät daïy neáu sieâng naêng maø quaù ñaø thì trôû thaønh traïo cöû. Traùi laïi löôøi bieáng, cöù nguû gaø nguû gaät thì ñoïa laïc. Hai thöù naøy gioáng nhö hai goïng keàm luoân keïp chaët chuùng ta, khoâng bò vöôùng caùi naøy thì keït caùi kia.

Ngöôøi bieát tu thì phaûi döøng ba nghieäp, kieåm ñieåm laïi tham saân si nôi mình. Neáu ta laøm chuû ñöôïc thì söï tu coù tieán, neáu ñoái duyeân tieáp caûnh maø bò noù keùo loâi laø chöa tieán, duø tuïng kinh ngoài thieàn nhieàu cuõng chöa theå goïi laø tieán. Chuùng ta caàn phaûi löu yù choã naøy. Ngöôøi coù coâng phu tu ñuùng ñaén seõ trò ñöôïc nhöõng voïng ñoäng tham, saân, phieàn naõo deã daøng. Nhö ngaøy xöa söï kieän ñoù xaûy ra, ta buoàn möôøi phaàn, baây giôø cuõng söï kieän ñoù  nhöng mình thaáy an oån, neáu coù buoàn cuõng thoaùng thoâi. Nhö vaäy laø vieäc tu coù tieán. Hoaëc luùc tröôùc gaëp caûnh duyeân hôïp yù, noù keùo mình deã daøng, baây giôø noù muoán keùo cuõng khoâng keùo ñöôïc. Ñoù laø chuùng ta ñaõ coù chuùt söùc maïnh, coù chuùt naêng löïc. Neáu laøm chuû ñöôïc hoaøn toaøn thì ta seõ töï taïi giaûi thoaùt tröôùc taát caû moïi caûnh duyeân.

Noùi töï taïi töùc laø khoâng bò beân naøy keùo beân kia loâi, chöù khoâng phaûi töï taïi laø bay treân maây hay laën xuoáng nöôùc. Ta vaãn soáng vôùi moïi ngöôøi chung quanh maø khoâng ai laøm naõo loaïn ñöôïc mình. Vì ta coù naêng löïc do thieàn ñònh vaø trí tueä phaùt sinh neân töï taïi giaûi thoaùt giöõa moïi troùi buoäc, giöõa moïi caûnh duyeân.

Trôû laïi vaán ñeà soaùt xeùt, coù nhöõng ñieåm caàn löu yù nhö sau:

Thöù nhaát chuùng ta nghieäm xem mình coù phaûi laø ngöôøi chæ noùi suoâng maø khoâng chòu tu. Haïng ngöôøi hoïc thuoäc loøng lôøi Phaät daïy maø khoâng gia taâm thöïc haønh, gioáng nhö ngöôøi noùi aên maø buïng vaãn ñoùi. Ngöôøi tu phaûi thaät nghieâm ngaët xeùt neùt ñieåm naøy. Nhöõng gì ta coù kinh nghieäm, thaät söï hieåu bieát thì ta haõy noùi, nhöng cuõng chæ noùi moät vaøi phaàn, traùnh tình traïng cao höùng roài baén boång. Noùi treân maây maø ñi döôùi buøn, chaúng lôïi laïc gì caû, laïi coøn bò thieân haï cheâ cöôøi. Noùi ñöôïc maø laøm khoâng ñöôïc laø beänh raát khoù trò.

Keû noùi hay ngöôøi ta töôûng ñaâu thaùnh hieàn, nhöng chæ ñöôïc caùi mieäng thoâi, coøn nghieäp taäp phieàn naõo ñieân ñaûo, voïng töôûng, khoâng laøm chuû ñöôïc gì caû. Tu haønh nhö theá laø taïo trôû löïc trong coâng phu tu haønh cuûa mình, chuùng ta tuyeät ñoái khoâng ñöôïc phaïm phaûi loãi naøy. Vì vaäy caàn phaûi kieåm nghieäm ñeå nhaän dieän vaø tieâu dieät noù. Muoán theá trí tueä Baùt-nhaõ laø vuõ khí taát yeáu chuùng ta phaûi coù.

Moät yù nieäm nhoû thoâi nhöng muoán boû ñi cuõng ñaâu phaûi deã, noù cöù loay hoay hieän ra hoaøi. Tröôøng hôïp naøy, neáu khoâng coù ñònh vaø tueä thì khoâng theå trò noåi. Theá cho neân chuùng ta kieåm laïi xem haèng ngaøy mình coù ñònh tueä khoâng ? Nghe ñieàu traùi yù lieàn baát bình töùc chöa coù ñònh. Xöû lyù coâng vieäc luùng tuùng, khoâng quyeát ñoaùn ñöôïc töùc chöa coù tueä. Ngöôøi coù ñònh tueä laø ngay trong moïi tieáp caän, moïi sinh hoaït ñeàu traàm tónh saùng suoát, töï mình giaûi quyeát minh baïch roõ raøng, khoâng caàn phaûi hoûi oâng thaày boùi naøo, khoûi ñi ñaâu cho toán tieàn baùnh traùi.

Ñònh tueä khoâng coù thì coâng phu tu haønh raát khoù tieán. Hieän taïi ta khoâng laøm chuû ñöôïc thì phuùt choùt cuûa ñôøi mình laøm sao töï chuû ñöôïc? Theá neân khi kieåm laïi coâng phu, bieát mình coøn yeáu ñieåm naøo thì phaûi raùng leân, ñöøng thaáy mình yeáu roài ñaâm sôï seät, boû luoân thì khoâng neân. Baèng moïi caùch ta phaûi phaán ñaáu ñeán kyø cuøng ñeå ñöôïc taêng tieán. Toå Qui Sôn daïy: “Bæ kyù tröôïng phu ngaõ dieäc nhó, baát öng töï khinh nhi thoái khuaát”, coù nghóa kia laø baäc tröôïng phu thì ta cuõng laø baäc tröôïng phu, khoâng neân töï khinh maø sanh lui suït. Ngöôøi xöa laøm ñöôïc, ngaøy nay ta cuõng laøm ñöôïc.

Hoøa thöôïng thöôøng daïy chuùng ta thôø Phaät, Boà-taùt laø ñeå thaáy hình dung cuûa caùc Ngaøi, maø töï saùch taán nhaéc nhôû mình cuõng coù khaû naêng nhö theá. Caùc Ngaøi tu thaønh Boà-taùt, mình tu cuõng thaønh Boà-taùt. Bôûi vì trong kieáp xa xöa caùc Ngaøi cuõng laø nhöõng con ngöôøi, laø nhöõng chuùng sinh ñau khoå, song nhôø söùc phaán ñaáu, yù chí cöông quyeát tu haønh neân ñöôïc thaønh töïu nhö vaäy. Baây giôø chuùng ta cuõng phaán ñaáu, cuõng kieân quyeát roài thì cuõng seõ thaønh töïu nhö caùc Ngaøi. Neân nhôù ai coù quyeát taâm thì ngöôøi ñoù thaønh coâng.

Phaät töû caàn phaûi hieåu khoâng phaûi thænh töôïng Phaät, Boà-taùt veà thôø ñeå tín ngöôõng thoâi. Ta coù quyeàn tín ngöôõng vì caùc Ngaøi laø baäc giaùc ngoä giaûi thoaùt, nhöng chuû yeáu vieäc thôø phuïng aáy laø nhaân nôi hình aûnh cuûa caùc Ngaøi, ta nhôù laïi taùnh giaùc cuûa mình, noã löïc tu taäp ñeå thaønh töïu ñöùc Phaät nôi chính mình. Chuùng ta ñöøng bao giôø coù yù nieäm vieäc aáy mình laøm khoâng noåi. Bôûi thaät söï khoâng phaûi ta khoâng coù naêng löïc, nhöng chính nhöõng tö töôûng sai laàm ngaên caûn, khieán chuùng ta maát heát caùc naêng löïc cuûa mình. Ngöôøi quyeát taâm phaán ñaáu thì vieäc gì cuõng vöôït qua, vieäc gì cuõng thaønh coâng.

Caû ñôøi chuùng ta laøm coâng kia vieäc noï ñöôïc, maø ngoài laïi yeân laëng hai tieáng ñoàng hoà thì ngoài khoâng noåi? Mình phaûi töï hoûi taïi sao nhö vaäy ? Ngöôøi ta ngoài ñöôïc sao mình ngoài khoâng ñöôïc? Khi töï vaán, töï kieåm nhö vaäy roài thì ta baét ñaàu ngoài ñöôïc. Ñaàu tieân coù theå chæ 10 phuùt thoâi, daàn daàn taêng leân 15, 20 phuùt, roài 30, 40 phuùt. Cuoái cuøng ta môùi bieát mình vaãn coù theå toïa thieàn trong hai tieáng nhö thöôøng, neáu quyeát taâm vaø beàn chí.

Cho neân caàn nhaát laø loøng can ñaûm vaø yù chí kieân cöôøng. Keû khieáp nhöôïc suoát ñôøi khoâng laøm gì ñöôïc caû. Heã nhuùt nhaùc thì ma khieáp nhöôïc chuïp lieàn. Theá laø cöù keä, ai ngoài ñöôïc bao nhieâu maëc hoï, heã ñau chaân thì ta ruùt lui, tu nhö vaäy bieát chöøng naøo cho roài. Phaûi coù yù chí, coù söï phaán ñaáu nhö lôøi Toå Qui Sôn ñaõ daïy. Neân phaûi luoân kieåm laïi ngoân ngöõ, haønh ñoäng, yù chí, coâng phu cuûa mình. Luùc naøo cuõng tænh taùo, bieát roõ ñieàu gì khoâng phaûi, khoâng hay thì loaïi ngay. Thöôøng xuyeân töï kieåm nhö vaäy, coøn coù thì giôø ñeå ñi ñaâu, coøn coù thì giôø ñeå taøo lao caùc chuyeän taïp nhaïp nöõa. Do ñoù taän löïc taäp trung vaøo coâng phu tu haønh, thì chaéc chaén keát quaû ñaït ñöôïc seõ nhö yù thoâi.

Chuùng ta thaáy roõ raøng neáu bieát aùp duïng phaùp moân cuûa Phaät Toå daïy, luoân neùp mình trong raøo giaäu giôùi ñònh tueä, nhaát ñònh chuùng ta seõ ñöôïc an laïc. Ngöôøi xöa traûi qua bao nhieâu thôøi gian haï thuû coâng phu ñöôïc nhö vaäy, taïi sao tôùi phieân mình laïi truïc traëc? Ñoù laø vì chuùng ta chöa laøm ñuùng, thaønh ra keát quaû sai khaùc. Neáu luùc naøo mình cuõng saün saøng soaùt xeùt laïi thì vieäc tu haønh cuûa chuùng ta laøm sao hoûng ñi ñöôïc.

Thöù hai, chuùng ta nghieäm xeùt laïi caùc duyeân hoã trôï chung quanh coù caàn thieát hay khoâng? Thaät ra vieäc tu haønh chính yeáu laø ôû noã löïc cuûa mình, nhöng cuõng caàn coù söï hoã trôï cuûa thaày baïn, cuûa thieän höõu tri thöùc. Thôøi gian qua nhanh, moïi thöù ñeàu ñoåi thay, ngay caû taâm nieäm cuûa chuùng ta. Neáu bieát phaùt huy moät caùch maïnh meõ theo höôùng toát thì söï ñoåi thay cuõng toát. Ngöôïc laïi ta chuøn böôùc, khoâng theå vöôït qua moïi thöû thaùch thì söï thay ñoåi seõ xaáu ñi. Cho neân söï goùp söùc cuûa baïn höõu raát caàn thieát trong nhöõng bieán chuyeån thaân taâm cuûa chuùng ta.

Nghieäm kyõ laïi neáu ta khoâng coù chuûng duyeân saâu daøy vôùi Phaät phaùp, thì baây giôø khoâng theå trôû thaønh ngöôøi xuaát gia. Cho neân ñaõ cuøng chung chí höôùng xuaát traàn, huynh ñeä neân ñuøm boïc nhau taïo ñieàu kieän toát ñeå nhaéc nhôû tu taäp, cuøng hoã trôï nhau treân ñöôøng tu haønh. Vieäc xeùt laïi mình vaø laéng nghe nhöõng ñoùng goùp cuûa huynh ñeä coù lôïi ích raát lôùn cho vieäc tieán tu cuûa chuùng ta. Nhôø ñoù maø mình bieát ñöôïc trong daùng daáp ñaïo maïo, trong ngoân ngöõ, trong tieáp xuùc vôùi moïi ngöôøi, mình coù loãi gì khieán ngöôøi ta khoâng chaáp nhaän. Töø ñoù ta ñeå taâm tu söûa nhöõng khieám khuyeát aáy thì coøn gì hay baèng. Ñöôïc vaäy söï tu thaønh coâng seõ khoâng khoù.

Chuùng ta neân bieát maëc duø mình töøng hoïc hieåu Phaät phaùp nhöng neáu khoâng coù chuûng taùnh Phaät, khoâng coù duyeân vôùi Phaät thì aét haún chuùng ta chöa theå trôû thaønh ngöôøi tu ñöôïc. Vì vaäy hieåu Phaät phaùp thoâi chöa ñuû maø coøn phaûi phaán ñaáu aùp duïng nhöõng gì mình hoïc hieåu vaøo coâng phu haèng ngaøy ñeå nuoâi lôùn chuûng Phaät nhieàu hôn. Thaønh ra, vieäc soaùt xeùt thöù hai laø ñoái vôùi caùc duyeân, ta neân ghi nhaän ñeå kieåm nghieäm laïi vieäc tu taäp cuûa mình, xem ta ñaõ aùp duïng ñöôïc nhöõng gì vaø chöa thöïc haønh nhöõng gì trong ñôøi soáng ñaïo haïnh cuûa mình.

Ngöôøi tu theo ñaïo Phaät nhaát laø theo Thieàn toâng, luoân luoân töï soi xeùt laïi mình. Moãi khi ñoái duyeân tieáp caûnh, xem ta ñaõ vöôït qua ñöôïc nhöõng gì, coøn cuø caën nhöõng gì. Buoâng xaû heát thì loøng roãng rang saùng suoát, coøn vöôùng keït nhieàu quaù thì taêm toái, khoå ñau. Ta neân phaùt huy nhöõng ñieàu ñöôïc hoïc hoûi töø kinh nghieäm cuûa Thaày baïn. Ví duï Hoøa thöôïng daïy chuùng ta taâm yeáu tu thieàn, saép ñaët chöông trình tu hoïc v.v… Vaäy boån phaän cuûa mình laø laøm cho ñöôïc, phaùt huy ñuùng söï chæ giaùo ñoù thì thaønh quaû seõ töï hieän baøy, khoûi phaûi mong chôø troâng ñôïi ôû ñaâu.

Khoâng phaûi ñôïi ta thaønh ñaïo thuyeát phaùp, chuùng sinh môùi ñöôïc lôïi laïc. Cöù ngoài yeân tu, moïi thöù chung quanh seõ aûnh höôûng theo. Coù khi moät ngöôøi tu nôi thaâm sôn cuøng coác ñöôïc thanh tònh, moïi ngöôøi chöa ñeán nhöng nghe danh lieàn nhaát taâm höôùng veà vaø hoïc hoûi theo coâng haïnh aáy. Nhö Phaät Thích Ca ñaõ ra ñôøi, tu haønh thaønh ñaïo, thuyeát phaùp ñoä sanh vaø ñaõ nhaäp Nieát-baøn roài, ngaøy nay chuùng ta ñaâu coøn thaáy saéc thaân Ngaøi nöõa. Nhöng do chuûng duyeân, söï ngöôõng moä, taâm thaønh höôùng veà Ngaøi neân duø ôû taïi nöôùc nhaø maø ta vaãn coù theå noã löïc tu taäp theo giaùo phaùp cuûa Phaät, ñaâu ñôïi phaûi gaëp Ngaøi taïi xöù AÁn Ñoä môùi tu ñöôïc.

Chæ moät ñöùc Phaät Thích Ca caùch chuùng ta treân hai ngaøn naêm, maø coù voâ löôïng voâ löôïng ngöôøi thaønh taâm höôùng veà tu taäp, laøm ñöôïc nhöõng ñieàu ích lôïi cho chuùng sinh lôùn lao voâ keå. Haø huoáng huynh ñeä chuùng ta baây giôø caû haøng naêm baûy traêm ngöôøi, neáu thaønh Phaät heát thì thoâi theá giôùi ngöôõng moä bieát laø bao nhieâu, chuyeän lôïi ích lôùn lao keå sao cho xieát. Cho neân bieát lôïi ích chuùng sinh khoâng phaûi ñôïi mình laøm vieäc gì taàm côû ñaâu, chæ caàn ta cöù chuyeân taâm tu taäp, phaùt huy vaø laøm chuû ñöôïc mình, thì söï lôïi laïc khoâng muoán cuõng coù.

Ngöôïc laïi chuùng ta khoâng chòu chuyeân taâm tu taäp maø rong ruoåi beân ngoaøi, noùi hoaëc laøm ñieàu gì khieán ngöôøi ta huûy baùng, ñoù laø laøm maát nieàm tin ñoái vôùi chuùng sanh, ñieàu naøy nguy hieåm, coù loãi raát lôùn. Do ñoù ngöôøi tu Phaät phaûi deø daët, khoâng rieâng haøng xuaát gia maø caùc vò taïi gia cö só cuõng vaäy. Ngöôøi ta bieát quí Phaät töû ñi chuøa, hoïc Phaät phaùp maø laøm nhöõng vieäc gì sai traùi, khieán ngöôøi maát nieàm tin, huûy baùng ñaïo, ñoù laø coù toäi. Cho neân chuùng ta tu haønh ñuùng chaùnh phaùp laø bieát phaùt huy Phaät phaùp.

Ví duï nhö moät ñaïo traøng coù chö vò Toân tuùc höôùng daãn Phaät töû tu haønh trang nghieâm thanh tònh, khoâng gaây taïo nhöõng nghieäp nhaân xaáu. Ñoù chính laø höôùng moïi ngöôøi veà con ñöôøng toát, phaùt huy tuøy hoaøn caûnh, ñeå hoï coù theå laøm vieäc phuùc thieän, hay gia taâm tu haønh. Roõ raøng lôïi laïc aáy ñaâu phaûi ít. Cho neân phaùt huy Phaät phaùp laø laøm sao cho moãi ngöôøi ñeàu taäp trung vaøo töï thaân tu haønh, chöù khoâng phaûi y cöù hình thöùc beân ngoaøi.

Chuùng ta caøng tu, caøng nghieân cöùu ñaïo Phaät, thì caøng thaáy nhöõng hình thöùc beân ngoaøi chæ coù giaù trò trong moät giai ñoaïn thoâi. Neáu chuùng ta bò leä thuoäc thì noù seõ laø trôû löïc lôùn nhaát cho vieäc tu taäp cuûa mình. Vì vaäy nhôø coù söï kieåm xeùt thöôøng xuyeân neân chuùng ta hieåu tu, nhaän ñònh ñuùng ñaén veà mình veà ngöôøi hôn, do ñoù vieäc treân con ñöôøng tu traùnh ñöôïc nhieàu sai laàm.

Nhö baây giôø coù ngöôøi noùi toâi coù phaùp tu hay hôn phaùp cuûa Phaät, baûo ñaûm anh tu ba thaùng laø seõ bay ñöôïc hay gì gì ñoù, mình nghe lieàn baùi, toâi khoâng muoán bay ñaâu. Neáu caàn bay ra Hueá hoaëc Haø Noäi thì mua veù maùy bay ñi quaùch cho yeân thaân, toäi gì phaûi bay baèng thaân naøy, ruûi gaëp gioù möa hay meät quaù rôùt xuoáng nöûa chöøng thì sao ! Cho neân trong vieäc tu haønh, ta phaûi luoân luoân tænh saùng, vöõng nieàm tin, khoâng neân nheï daï chaïy theo nhöõng lôøi noùi voâ caên cöù cuûa ngöôøi khaùc.

Thöù ba, chuùng ta nghieäm xem lôøi noùi vaø vieäc laøm cuûa mình coù ñi ñoâi vôùi nhau khoâng? Hieåu ñöôïc Phaät phaùp chaân chính vaø töøng böôùc aùp duïng phaùp Phaät trong ñôøi soáng, thaâm taâm kieân quyeát haønh trì ñuùng nhö ñieàu mình hieåu, chöøng aáy thoâi cuõng ñaõ raát lôïi laïc, raát thaønh coâng ñoái vôùi moãi ngöôøi chuùng ta roài.

Caùi khoù cuûa mình laø hieåu moät ñaøng maø laøm moät neûo. Hoaëc khoâng hieåu gì caû maø cao höùng laøm ñaïi, thì xin thöa ñieàu naøy raát tai haïi. Noù seõ laøm maát thaêng baèng, laøm ñoå vôõ heát coâng phu tu haønh cuûa chuùng ta. Chuùng ta hieåu chính xaùc vaø tuøy theo ñieàu kieän, hoaøn caûnh maø laøm vôùi taâm kieân quyeát khaúng ñònh, thì nhö vaäy chuùng ta nhaát ñònh seõ thaønh coâng.

Thöù tö, chuùng ta kieåm ñieåm xem mình coù rôi vaøo haïng ngöôøi ñoái vôùi giaùo lyù cuûa Phaät khoâng hieåu vaø cuõng khoâng laøm ñöôïc gì heát? Ñaây laø tröôøng hôïp ngoaïi leä nhöng cuõng coù trong ñaïo giaùo cuûa chuùng ta. ÔÛ ñaây neâu leân haïng ngöôøi naøy ñeå chuùng ta ñöøng bao giôø vöôùng vaøo haïng aáy. Moãi huynh ñeä chuùng ta kieåm laïi xem ñieàu mình hoïc hieåu ra sao, neáu chöa chính xaùc, chöa ñeán nôi thì chuùng ta phaûi phaán ñaáu hoïc hoûi laïi cho ñeán khi thaät söï hieåu ñeán nôi ñeán choán. Chuùng ta neân hoïc theo chö ñaïi Boà-taùt, luoân luoân phaùt nguyeän hoïc roäng, hieåu nhieàu ñeå thöïc haønh Phaät söï ñuùng chaùnh phaùp.

Chuùng ta hoïc Phaät ñeå aùp duïng tu, nghóa laø nhaém thaúng vaøo nghieäp taäp cuûa mình, trò tan loaïn töôûng ñieân ñaûo, tònh hoùa thaân taâm, döùt saïch caùc nghieäp. Nhö ta hoïc thieàn ñeå hieåu vaø haønh thieàn, ñöøng bò caûnh duyeân keùo loâi, laøm chuû ñöôïc mình. Toùm laïi ñieàu chænh cho taâm thanh tònh giaûi thoaùt laø muïc ñích chaùnh cuûa vieäc tu hoïc. Hoïc giaùo lyù phoå thoâng, hoïc kinh, luaät, luaän, söû, ngöõ luïc… baát cöù moân hoïc naøo trong ñaïo giaùo, töïu trung ñeàu nhaém vaøo ñieåm ñoù. Muoán tu haønh ñuùng ñaén thì phaûi hieåu Phaät phaùp cho töôøng taän, traùnh tröôøng hôïp khoâng hoïc, khoâng hieåu gì caû maø laøm caøn tu ñaïi. Haïng ngöôøi nhö theá raát coù haïi cho Phaät phaùp

Nhö vaäy trong boán haïng treân, haïng thöù nhaát noùi ñöôïc maø laøm khoâng ñöôïc, haïng thöù tö noùi khoâng ñöôïc maø laøm cuõng chaúng ra gì. Caû hai haïng naøy ñeàu thuoäc loaïi voâ phaàn, chuùng ta neân traùnh xa. Chæ haïng ngöôøi noùi ñöôïc laøm ñöôïc, hoaëc theo söï hieåu bieát cuûa mình noã löïc haønh trì thì ta neân phaùt huy. Haïng ngöôøi naøy neáu thöïc haønh thaønh coâng, seõ ñem laïi lôïi ích lôùn lao cho mình vaø ngöôøi.

Noùi tôùi coâng phu tu haønh, chuùng ta bieát phaûi coù quyeát taâm duõng maõnh, chöù khoâng theå deã duoâi lô laø ñöôïc. Nhö ngaøi Trieäu Chaâu laø moät Thieàn sö noåi tieáng, sau khi saùng ñöôïc vieäc lôùn, nhaân tieän coù Phaät söï ñi ngang qua queâ nhaø. Ñeâm ñoù Ngaøi ñònh nghæ taïm ôû moät ngoâi chuøa queâ. Baø con xoùm gieàng nghe tin Ngaøi veà, hoï thoâng baùo vaø ruû nhau ñeán thaêm. Bieát theá, Ngaøi lieàn töï nhuû: “Löôùi aùi traàn tuïc khoâng coù ngaøy döùt ñöôïc, ta ñaõ töø boû xuaát gia, quyeát khoâng gaëp laïi”. Noùi xong, Ngaøi thaàm laëng quaûi goùi ra ñi.

Chuùng ta thaáy thaùi ñoä cuûa Ngaøi nhö hôi gaêng quaù, phaûi khoâng? Nhöng thaät ra ngöôøi tu phaûi nhö theá môùi mong tieán ñaïo ñöôïc. Bôûi vì sôïi daây luyeán aùi raøng buoäc nhieàu ñôøi khoù döùt laém, neáu khoâng kieân quyeát thì khoâng theå naøo caét ñöùt ñöôïc. Neáu ta ngoài tu maø cöù nhôù ngöôøi naøy phaûi ñi thaêm, nhôù ngöôøi kia phaûi ñeán an uûi, nhaéc nhôû thì laøm sao yeân ñöôïc. Cöù theá thì ñònh tueä khoâng theå phaùt huy, bôûi chuyeän hö chuyeän neân trong gia ñình cöù hieän leân hoaøi che laáp baûn taâm, laøm sao saùng toû noåi. Vieäc tu haønh ñaõ khoâng oån thì ñaïo löïc coù ñaâu maø giaûi quyeát coâng vieäc. Neáu xeùt kyõ, chuùng ta ñaõ tu roài cuõng khoâng theå laøm gì cho gia ñình ñöôïc. Vì vaäy caøng nghó ñeán gia ñình caøng roái theâm, chöù coù lôïi ích gì.

Qua caâu chuyeän cuûa ngaøi Trieäu Chaâu, cho chuùng ta moät baøi hoïc veà thaùi ñoä döùt khoaùt ñoái vôùi tình caûm rieâng tö khi mình ñaõ xuaát gia roài. Khi taâm ñaõ thanh tònh, an laïc thì khoâng gì coù theå lay chuyeån ñöôïc mình caû. Coâng phu nhö vaäy, môùi xöùng ñaùng ñöôïc Phaät toå tin töôûng, laøm lôïi laïc cho chuùng sinh. Coøn khôûi nieäm, coøn thöông gheùt daãy ñaày thì baûn thaân mình chöa theå töï cöùu noåi, noùi gì ñeán caùc Phaät söï khaùc. Chuùng ta neân nhôù tình nhieàu thì trí ít, raøng buoäc trong nhöõng oan khieân, nôï naàn maõi thì bao giôø môùi ñöôïc roãng rang saùng suoát.

Ngöôøi noùi ñöôïc laøm ñöôïc phaûi laø baäc ñaïi löïc löôïng, xuaát caùch laém. Mình chöa nhaän ñöôïc thì khoâng coù quyeàn noùi traêng noùi cuoäi, soi caên soi kieáp cho ai heát, laøm nhö theá seõ choùng rôi vaøo löôùi ma, khoâng coù ngaøy ra khoûi. Cho neân Phaät khen ngôïi nhöõng ngöôøi hieåu vaø aùp duïng ñöôïc Phaät phaùp thì seõ an laïc, nhöng phaûi coù thaùi ñoä döùt khoaùt nhö Ngaøi Trieäu Chaâu vaäy.

Sau cuøng, chuùng ta phaûi soaùt xeùt laïi coâng phu tu haønh cuûa mình nhö vaäy coù ñi ñeán giaûi thoaùt khoâng? Muïc ñích cuûa chuùng ta laø tu haønh ñeå ñöôïc giaûi thoaùt sanh töû, neáu khoâng ñaït ñöôïc ñieàu ñoù xem nhö moïi coâng phu ñeàu hoûng heát. Noùi giaûi thoaùt laø giaûi thoaùt caùi gì? Giaûi thoaùt voâ minh vaø voâ thöôøng.

Giaûi thoaùt  voâ minh laø ra khoûi söï meâ laàm taêm toái töø bao ñôøi bao kieáp. Chính vì meâ laàm maø chuùng sanh taïo nghieäp, troâi laên trong sanh töû luaân hoài, chòu voâ löôïng thoáng khoå. Neáu phaù tan ñöôïc maïng löôùi voâ minh thì doøng sanh töû cuõng seõ chaám döùt. Giaûi thoaùt voâ thöôøng laø vöôït leân treân moïi söï ñoåi thay. Tröôùc maét chuùng ta, coù bieát bao nhieâu söï thay ñoåi. Laøm sao trong söï ñoåi thay ñoù, chuùng ta vaãn soáng ñöôïc vôùi moät taâm chaân thöôøng, khoâng bò söï thay ñoåi chi phoái. Ngöôøi ñöôïc nhö theá goïi laø ngöôøi giaûi thoaùt.

Caùc caûnh duyeân, caùc hieän töôïng ñoåi thay vuøn vuït, nhöng chuùng ta ñang soáng trong ñoù, ñang tieáp caän vôùi noù maø vaãn an nhieân töï taïi, tænh taùo saùng suoát, laøm chuû ñöôïc moïi sinh hoaït thì khoâng giaûi thoaùt laø gì ? Khoâng luaän ngöôøi xuaát gia hay taïi gia gì, giaø hay treû, coù hoïc hay khoâng coù hoïc, heã ai laøm chuû ñöôïc tröôùc moïi söï ñoåi thay thì ngöôøi aáy ñöôïc goïi laø ngöôøi giaûi thoaùt. Roõ raøng nhö vaäy. Cho neân chuùng ta coù theå noùi döùt khoaùt raèng tu laø ñeå giaûi thoaùt.

Khoâng coøn keït trong voâ thöôøng, nghóa laø giöõa caùc phaùp voâ thöôøng ta haèng soáng ñöôïc vôùi caùi khoâng voâ thöôøng, tôùi lui töï taïi cuøng y noùi naêng laøm vieäc, khoâng bao giôø rôøi nhau. Ñoù laø giaûi thoaùt ñöôïc taát caû nhöõng hieän töôïng chung quanh, töø ñoù taùnh giaùc hieän baøy troøn ñaày. Trong moïi sinh hoaït aên côm, maëc aùo luùc naøo y cuõng hieän höõu. Cho neân ngöôøi soáng ñöôïc vôùi taùnh giaùc, laøm chuû ñöôïc mình laø ngöôøi töï taïi giaûi thoaùt.

Chuùng ta xeùt kyõ seõ thaáy thaân töù ñaïi naøy vay möôïn naøy luoân bò böùc xuùc bôûi ngoaïi duyeân. Khoâng beänh thì cuõng buoàn khoå, laøm cho mình khoâng khi naøo ñöôïc hoaøn toaøn an laïc, noùi gì ñeán thanh tònh giaûi thoaùt. Nhaát laø töø boán möôi tuoåi trôû leân seõ thaáy raát roõ söï bieán chuyeån cuûa noù. Nay ñau mai yeáu, nhöng ai ñuïng tôùi mình laø khoâng ñöôïc. Luùc naøo ta cuõng cöng chieàu, cuõng sôï maát noù. Khoâng thoaùt ra ñöôïc thaân hö giaû naøy thì laøm sao tænh saùng, söû duïng noù ñeå tu. Cho neân caàn phaûi xeùt laïi ta ñaõ buoâng boû ñöôïc thaân taâm hö voïng chöa, nhö vaäy môùi mong tieán ñeán con ñöôøng giaûi thoaùt.

Toùm laïi, hoâm nay toâi noùi veà vaán ñeà xeùt laïi coâng phu tu haønh ñeå huynh ñeä chuùng ta moãi ngaøy moãi taêng tieán treân ñöôøng ñaïo. Neáu neám ñöôïc höông vò giaùc ngoä giaûi thoaùt môùi khoâng uoång laøm ngöôøi xuaát gia, ñeä töû Phaät. Nhöõng gì ñuùng chuùng ta coá gaéng phaùt huy cho ñöôïc hoaøn maõn, nhöõng gì coøn thieáu soùt chöa ñuùng khaéc phuïc söûa ñoåi cho toát. Phaûi nuoâi döôõng yù chí maõnh lieät vaø ñaïo taâm kieân coá nhö ngaøi Trieäu Chaâu.

Neân taâm nieäm caùc phaùp voâ thöôøng, khoâng coù gì tröôøng cöûu. Chæ caùi chaân thaät naèm saün nôi thaân nguõ uaån naøy laø ñaùng ñeå ta quan taâm, ngoaøi ra taát caû ñeàu khoâng coù gì quan troïng. Song ta taïm möôïn thaân hö giaû naøy ñeå phaùt huy coâng phu tu haønh cho ñöôïc taêng tieán, laøm sao thoaùt ra moïi thöù troùi buoäc ôû theá gian, töï taïi ñoái vôùi sanh töû vaø voâ thöôøng. Ñöôïc vaäy ñôøi tu cuûa chuùng ta chaéc chaén seõ ñaït ñöôïc keát quaû nhö yù. Ñoù laø muïc ñích cöùu kính cuûa ngöôøi xuaát gia tu haønh.

Mong raèng vôùi söï töï kieåm ñieåm laïi mình, chuùng ta seõ coù cuoäc soáng vui töôi, cö xöû vôùi nhau trong ñaïo lyù, trong tinh thaàn giaùc ngoä giaûi thoaùt cuûa Phaät. Ñöôïc vaäy ñaïo traøng naøy laø ñaïo traøng trang nghieâm thanh tònh, taát caû moïi ngöôøi ñeàu xöùng ñaùng laø con cuûa Phaät, ñeàu seõ ñöôïc giaùc ngoä giaûi thoaùt nhö Phaät.

]

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM