SOÁNG THIEÀN

H.T THÍCH NHAÄT QUANG

KHEN VAØ CHEÂ

            Buoåi sinh hoaït hoâm nay, chuùng toâi seõ noùi veà tinh thaàn khen cheâ trong ñaïo Phaät. Trong ñôøi soáng thöôøng nhaät ít ai vöôït qua ñöôïc söï khen cheâ hoaëc khoâng bò khen cheâ laøm baän loøng. Cho neân ngöôøi tu Phaät nhaát ñònh khoâng ñeå maát thì giôø vì vieäc taàm thöôøng naøy.

            Thöôøng khi ñöôïc khen ngöôøi ta vui, khi bò cheâ ngöôøi ta buoàn. Chính caùi vui buoàn aáy laøm trôû ngaïi vieäc tu cuûa chuùng ta. Ngöôøi thaät tu phaûi tænh, phaûi khaéc tieán, phaûi vöôn leân, vöôït qua taát caû nhöõng vieäc taàm thöôøng aáy ñeå thöïc hieän cho ñöôïc chí nguyeän cao thöôïng cuûa mình. Duø Phaät töû taïi gia hay haøng xuaát gia, chuùng ta ñeàu laø con Phaät, tu Phaät, coù duyeân vôùi Phaät neân cuøng hoïc Phaät, theo ñuùng chaùnh phaùp cuûa Nhö Lai maø tu haønh.

Xöa nay ñaâu coù ngöôøi naøo bò cheâ hoaøn toaøn hay ñöôïc khen troïn veïn. Cho neân khen cheâ chaúng qua chæ laø nhöõng ñaùnh giaù beân ngoaøi, khoâng coù giaù trò coá ñònh, noù tuøy thuoäc vaøo caùi nhìn caùi nghó cuûa moãi ngöôøi. Hieåu nhö theá chuùng ta seõ bình thaûn vöôït qua taát caû khen cheâ. Ngöôøi laøm chuû ñöôïc mình khoâng bò khen cheâ suy suyeãn, laøm chuøng böôùc tu taäp. Coâng phu naøy ñoøi hoûi ôû chuùng ta moät söùc tænh maïnh meõ. Neáu khoâng theá chuùng ta raát deã bò ngaõ guïc bôûi nhöõng lôøi noùi, haønh ñoäng khen cheâ beân ngoaøi.

Trong sinh hoaït haèng ngaøy, ít khi naøo chuùng ta ñöôïc bình yeân vôùi nhöõng söï kieän chung quanh. Trong ñoù, nhöõng ñieàu baát nhö yù laïi nhieàu nhaát. Nhö moät traêm ñieàu mong öôùc chöa chaéc ñöôïc ñoâi ba ñieàu. Mong öôùc thì quaù nhieàu, nhöng ñaït ñöôïc nhö nguyeän thì chaúng bao nhieâu. Ví duï chuùng ta caàu nguyeän luùc naøo mình cuõng ñöôïc khoûe maïnh, nhöng cöù ñau yeáu hoaøi. Trôøi naéng gaét laø nhöùc ñaàu, vaøi hoät möa rôùt xuoáng laø soå muõi, thaät khoâng bao giôø toaïi nguyeän traêm phaàn traêm.

Neáu tænh giaùc, luùc naøo cuõng bieát cuoäc soáng voán laø baát nhö yù, thì ngay hieän ñôøi ta giaûm thieåu ñöôïc nhieàu söï mong muoán.  Mong muoán khoâng coù thì khoå cuõng khoâng coøn, roõ raøng nhö vaäy. Chuùng ta saùng suoát kieåm soaùt nhöõng haønh ñoäng, ngoân ngöõ, yù nghó cuûa mình, ñöøng ñeå noù phoùng ra ngoaøi, chaïy theo ham thích naøy, mong muoán noï, nhaát ñònh chuùng ta seõ coù ñôøi soáng oån ñònh. Khoâng ai coù theå mang phöôùc baùu ñeán cho mình khi ta vaãn si meâ laàm laïc, taïo taùc caùc nghieäp khoâng toát. Ngay caû mong caàu khaán nguyeän vôùi trôøi Phaät cuõng phí coâng voâ ích. Ta khoâng tænh, ñeå cho ba nghieäp thaân mieäng yù laãy löøng thì chuoác quaû khoå laø ñieàu ñöông nhieân, Phaät cuõng khoâng theå cöùu ñöôïc.

Ngöôøi tu khoâng bao giôø ñeå nhöõng yù nghó xaáu, nhöõng ngoân ngöõ khoâng ñuùng, nhöõng haønh ñoäng sai traùi xaûy ra. Vì sao? Tröôùc nhaát nhöõng yù nghó, nhöõng haønh ñoäng ñoù phaùt tieát ra ngoaøi laøm maát ñi tö caùch cuûa ngöôøi tu Phaät. Caøng tu caøng hieåu ñaïo, caøng gìn giöõ tö caùch, caøng haønh trì lôøi Phaät daïy. Chuùng ta caøng ñöôïc an laïc trong chaùnh phaùp chöøng naøo thì caøng thaän troïng giaùm saùt lôøi noùi haønh ñoäng cuûa mình. Nhôø theá maø taâm ñöôïc yeân. Duø tu phaùp moân naøo, trong coâng phu cuõng phaûi giöõ ñieàu naøy, nhaát ñònh seõ bôùt phieàn naõo, tu tieán vaø coù lôïi laïc thieát thöïc. Ngöôïc laïi, chuùng ta khoâng tænh, khoâng laøm chuû ñöôïc ba nghieäp cuûa mình, cöù haønh ñoäng böøa baõi, noùi naêng tuøy tieän, suy nghó lung tung, nhaát ñònh seõ chuoác haäu quaû xaáu thoâi. Ngöôøi Phaät töû phaûi yù thöùc töï gaày döïng söï an laïc cho chính mình, chöù khoâng mong caàu ôû ai khaùc.

Coù khi moät lôøi noùi hoaëc haønh ñoäng sô suaát, thieáu tænh giaùc, chuùng ta phaïm phaûi sai laàm coù theå tha thöù, thaäm chí laøm maát ñi tình baèng höõu thaâm giao. Do ñoù ngöôøi tu Phaät phaûi kieåm soaùt töøng yù nghó lôøi noùi haønh ñoäng thaät vi teá. Phaøm laøm ngöôøi, khoâng ai hoaøn bò, ñöôïc caùi naøy thì thieáu caùi kia, do ñoù chuùng ta phaûi coù caùi nhìn caûm thoâng tha thöù. Nhìn nhö theá goïi laø chaùnh kieán, thaáy ñuùng nhö thaät. Mình khoâng baét buoäc ngöôøi ta phaûi nhö vaày nhö kia, maø mình coù söï hieåu bieát, caûm thoâng, tha thöù. Töø ñoù ta soáng bình yeân vui veû.

Nhöõng keû xaáu xa thì ñöôïc haïng ngöôøi xaáu xa khen ngôïi, taùn ñoàng. Do vaäy coù nhöõng vieäc khoâng neân xaûy ra trong xaõ hoäi maø vaãn cöù xaûy ra ñaày traøn nhö cöôùp boác, xì ke ma tuùyv.v… Khi thuû laõnh cöôùp ñöôïc cuûa, ñem veà chia cho ñaøn em thì hoï cuõng ñöôïc söï taùn tuïng hoan hoâ raàm roä chöù. Roài nhoùm ngöôøi khaùc khoâng ñoàng yù nhöõng vieäc laøm cuûa nhoùm naøy neân cöïc löïc choáng ñoái ñaõ kích… neân môùi coù toå chöùc luaät phaùp tröøng trò, giaùo duïc vaïch baøy nhöõng loãi laàm nguy haïi cuûa nhoùm tröôùc. Ñoù laø söï kieän cho chuùng ta thaáy xaáu toát khoâng coù leõ thaät.

Ví duï chuùng ta laø ngöôøi tu haønh, laøm nhöõng vieäc toát. Ñoái vôùi huynh ñeä trong toâng moân thì ñoù laø toát, nhöng chöa chaéc ngöôøi ñôøi ñaõ ñoàng yù. Nhö tröôøng hôïp chuù thanh nieân, con cuûa moät gia ñình khaù giaû noï, khoâng bieát lyù do gì chuù chaïy leân thöa vôùi toâi:

- Thöa thaày, baây giôø con muoán tu, xin thaày cho con xuaát gia.

Toâi hoûi:

- Naêm nay con bao nhieâu tuoåi?

- Daï möôøi saùu tuoåi.

- Hoïc tôùi ñaâu roài?

- Daï tôùi lôùp möôøi moät.

Toâi baûo:

- Khoâng ñöôïc, con phaûi veà hoïc heát lôùp möôøi hai. Muoán tu ít ra boá meï hoaëc anh chò con phaûi ñeán ñaây, ñoàng yù thì thaày môùi daùm nhaän.

- Thöa thaày con muoán tu, con nhaát ñònh ôû ñaây thoâi, veà nhaø con khoâng soáng noåi.

- Sao vaäy?

- Con chaùn laém.

- Chaùn gì?

- Thöa thaày, thaày ñöøng hoûi chuyeän ñoù, con chaùn laém. Chæ xin thaày cho con ôû ñaây, cho veà laø con cheát töùc thì.

Nghe theá, toâi cuõng cho ôû taïm. Ít ngaøy sau cha meï chuù tôùi khoùc loùc:

- Thaày ôi, con khoâng theå naøo xa con cuûa con ñöôïc.

Toâi noùi:

- Con cuûa quí vò, quí vò cöù ñem veà chöù toâi ñaâu coù giöõ. Taïi noù tôùi laïy toâi xin tu, toâi sôï noù ñi baäy neân cho ôû taïm vaäy thoâi.

Chuù veà nhaø ñaâu vaøi hoâm laïi voït leân, xin tu nöõa. Toâi baûo:

- Cha meï con khoâng ñoàng yù, thaày khoâng daùm nhaän.

Chuù thöa:

- Thöa thaày, vieäc ñi tu coù phaûi laø vieäc toát khoâng? Ñi tu coù phaûi laø phuùc thieän khoâng? Quí thaày laäp ñaïo traøng höôùng daãn moïi ngöôøi ñi con ñöôøng saùng, thaønh Phaät thaønh toå, taïi sao thaày khoâng cho con ñi tu?

Toâi giaûi thích:

- Khoâng phaûi thaày khoâng cho, nhöng caàn phaûi coù söï ñoàng yù cuûa cha meï con. Trong luùc tuoåi con chöa tröôûng haønh, söï quyeát ñònh coøn ôû nôi cha meï. Con muoán ôû ñaây tu khoâng khoù khaên gì, nhöng cha meï con noùi khoâng theå xa con ñöôïc, nhaát laø khoâng theå cho con ñi tu neân thaày khoâng theå laøm khaùc hôn.

Vaøi hoâm sau, cha meï chuù laïi tìm leân thöa vôùi toâi:

- Thuù thaät vôùi thaày chuùng con laø Phaät töû sao laïi khoâng muoán cho con noù tu. Nhöng ñöôøng tu laâu daøi, nhieàu thöû thaùch maø con cuûa con chay laït khoâng noåi. Thaày cho noù tu, vaøi hoâm noù cuõng seõ chaùn vaø ñoøi ñi nôi khaùc nöõa. Chuùng con laø cha meï neân bieát yù con, thaät tình vì noù chöa theå tu ñöôïc, chöù khoâng phaûi chuùng con khoù khaên gì.

Toâi keå caâu chuyeän naøy ñeå thaáy moät ñöôøng höôùng toát coøn phaûi tuøy ñoái töôïng, tuøy hoaøn caûnh, khoâng phaûi ta cho toát laø noù toát vôùi taát caû moïi ngöôøi trong moïi thôøi moïi luùc. Ví duï trong ñaïo traøng naøy toå chöùc tu haønh, maø coù ngöôøi khoâng chòu noåi, khoâng kham gìn giöõ baûo veä qui cheá ôû ñaây, ngöôøi ñoù laøm sao tu haønh ñöôïc.

Vôùi tinh thaàn ngöôøi con Phaät, chuùng ta khoâng mong caàu ñöôïc khen hoaøn toaøn vaø cuõng khoâng sôï bò cheâ hoaøn toaøn. Bôûi vì giöõa cuoäc ñôøi naøy söï khen cheâ chæ coù giaù trò taïm thôøi, khoâng chaân thaät. Khen ñoù roài cheâ ñoù, hoâm nay ñoàng yù thì khen, ngaøy mai coù ñieàu baát nhö yù thì cheâ, ñoù laø chuyeän thöôøng. Ngöôøi tu chuùng ta laø ngöôøi vöôït leân treân nhöõng khen cheâ, khoâng baän loøng ôû vieäc taàm thöôøng nhö theá. Coù gan daï, coù vöôït qua, coù chaáp nhaän, coù soáng thöïc ñöôïc nhö vaäy chuùng ta môùi vöõng vaøng tu tieán.

Nhöõng söï khen cheâ ñoái vôùi caù nhaân, ñoái vôùi phaùp moân, ñoái vôùi toân giaùo cuûa mình, nhieàu thöù laém. Nhö ai ñoù cheâ vò thaày maø mình hoaøn toaøn cung kính, mình nöông töïa ñeå tu haønh, chuùng ta nghó sao? Coù boû qua ñöôïc khoâng, hay mình caûm thaáy bò xuùc phaïm, caàn phaûi leân tieáng naøy noï. Nghó nhö vaäy laø ñaõ maéc möùu roài, ñaõ thua cuoäc roài ñaáy. Chuùng ta coù nhieàu lyù leõ ñeå chaïy theo thò phi ôû ñôøi. Ñoâi khi ta cho raèng ai khen cheâ mình cuõng ñöôïc, nhöng ñöøng ñuïng ñeán thaày toå mình, ñöøng ñuïng ñeán cha meï mình. Töôûng nghó theá laø khoâng nhôù ñeán mình, nhöng thaät ra neáu khoâng coù “caùi ta” thì thaày toå cha meï ñaâu coøn cuûa mình nöõa. Cho neân khoâng kheùo, chuùng ta chæ töï löøa doái vaø ñöa mình vaøo caùi baãy khen cheâ nhö theá nhaân vaäy thoâi.

Coù caâu chuyeän theá naøy. Moät Thieàn sö muoán kieåm nghieäm laïi trong moân ñeä xem ngöôøi naøo thaät söï thaâm hieåu Ngaøi, coù theå tu haønh ñeán nôi ñeán choán. Saùng sôùm Ngaøi goïi thaày tri söï ñeán baûo: “Saém cho toâi moät maâm röôïu thòt, böõa nay ñaùm gioã oâng giaø toâi”. Thaày tri söï y lôøi saém röôïu thòt ñem veà. Hoøa thöôïng doïn leân cuùng kieán xong, Ngaøi baûo thò giaû xuoáng môøi maáy thaày lôùn leân heát, chung maâm vôùi Ngaøi moät böõa. OÂng thò giaû hoaûng vía, thaày mình chaéc khoâng oån roài, nhöng vì Hoøa thöôïng raát nghieâm neân khoâng daùm caõi. Sau khi caùc vò ñeä töû lôùn ñaõ coù maët ñaày ñuû, Hoøa thöôïng noùi: “Böõa nay toâi saém ñöôïc moät maâm röôïu thòt cuùng oâng giaø toâi, môøi quí thaày cuøng aên moät böõa cho vui”. Chö ñaïi ñeä töû ñeàu chöng höûng, nhieàu ngöôøi töï ñoäng ruùt lui. Veà lieâu caùc thaày töï nghó: Thaày mình baát oån roài, baây giôø ôû ñaây khoâng xong, thoâi moãi ngöôøi moãi goùi maø ñi. Theá laø haøng moân ñeä keùo nhau ñi gaàn heát. Sau söï vuï ñoù, Hoøa thöôïng noùi: “Ta chæ caàn moät maâm röôïu thòt maø toáng coå ñöôïc moät soá ngöôøi khoâng ra gì”.

Quaû laø chæ coù nhöõng baäc sieâu xuaát môùi daùm laøm vieäc aáy. Qua ñoù ñeå thaáy chuùng ta khoâng theå ñaët khen cheâ ôû hình thöùc beân ngoaøi. Neáu thaáy bieát cuûa mình chöa tôùi nôi, chöa chính xaùc maø ñaët vaán ñeà khen cheâ laø hoûng taát caû. Cho neân ñoái vôùi khen cheâ ta cöù giöõ taâm bình thöôøng. Neáu cheâ ñuùng ta söûa, khaéc phuïc ñeå tu tieán, neáu cheâ chöa ñuùng thì ta caùm ôn, roài cho qua vì ñieàu aáy khoâng caàn thieát. Khen cuõng nhö theá. Noùi tôùi ñaây toâi nhôù moät baøi kinh trong A Haøm keå laïi. Coù hai thaày troø ngoaïi ñaïo noï ñi theo Phaät, ngöôøi ñeä töû thì khen töø töôùng ñi daùng ñöùng cuûa ñöùc Phaät, coøn oâng thaày thì cheâ töø ñaàu tôùi chaân, quaùi laï nhö vaäy. Thaáy caùc thaày Tyø-kheo ngaïc nhieân, Phaät noùi: Khen cuõng chöa tôùi, maø cheâ cuõng chöa tôùi. Nhö Lai ñoái vôùi nhöõng lôøi khen cheâ aáy khoâng ñoäng, khoâng dính daùng gì caû.

Chuùng ta neáu hieåu bieát vaø soáng ñöôïc tinh thaàn nhö vaäy thì vieäc hoïc ñaïo tu ñaïo chaéc chaén seõ thaønh töïu khoâng khoù. Neân bieát vieäc khen cheâ giöõa cuoäc ñôøi naøy khoâng ñaùng ñeå ta baän loøng maø haõy soáng hôïp vôùi ñaïo, thì töï nhieân taâm khoâng vöôùng maéc vieäc khen cheâ. Nhôù ñöôïc coâng phu tu haønh nghóa laø chuùng ta laøm chuû, an nhieân giaûi thoaùt ngay giöõa cuoäc ñôøi naøy.

Giaûi thoaùt cuûa nhaø thieàn noùi khoâng coù nghóa laø bay leân hö khoâng, maø giaûi thoaùt laø bình thaûn an nhieân khoâng vöôùng maéc khoâng leä thuoäc baát cöù söï kieän gì. Chuùng ta laøm chuû mình töø caùi aên caùi maëc… moïi thöù, laøm chuû ñeå ñöôïc giaûi thoaùt. Giaûi thoaùt veà aên, giaûi thoaùt veà nguû, giaûi thoaùt veà maëc, giaûi thoaùt veà tieàn taøi, giaûi thoaùt veà danh vò… Haønh coâng phu lieân tuïc ñeå phaùt huy, laøm chuû tinh thaàn giaûi thoaùt cuûa mình. Muoán ñöôïc nhö vaäy, baûn thaân chuùng ta phaûi daùm nhìn, daùm thaáy, daùm laøm chuû, khoâng sôï seät ruït reø baát cöù chöôùng duyeân hoaëc trôû ngaïi naøo. Khoâng coù vieäc gì ñeå sôï, khoâng coù gì ñeå ruït reø, khoâng coù vieäc gì khieán ta phaûi boû cuoäc ruùt lui. Ñoù laø tinh thaàn cuûa ngöôøi coù coâng phu tu Phaät, ñaëc bieät laø tu thieàn.

Taïi sao chuùng ta phaûi laøm chuû mình? Vì coù nhöõng söï vieäc neáu thieáu ñöùc töï chuû, chuùng ta seõ maát mình, seõ chao ñaûo. Maát mình chao ñaûo thì bò phieàn naõo loâi ñi, tu khoâng ñöôïc. Coù raát nhieàu ngöôøi ham tu maø khoâng tieán ñöôïc, vì thieáu ñöùc töï chuû. Thaønh ra toâi nhaán maïnh vieäc laøm chuû laáy mình ñeå trí tueä tænh saùng, soáng hôïp vôùi ñaïo lyù thì coâng phu tu haønh môùi taêng tieán ñöôïc. Ngöôøi tu thì phaûi ñaày ñuû yù chí, phaùt huy cho ñöôïc trí tueä tænh taùo saùng suoát môùi laø thaät loøng tu haønh.

Trong Chöùng Ñaïo Ca ngaøi Huyeàn Giaùc cuõng noùi: Maëc tình cho ngöôøi huûy baùng, bieám nheû. Khen lôøi Phaät daïy cuõng khoâng tôùi nôi tôùi choán, maø cheâ lôøi Phaät daïy cuõng khoâng dính daùng gì. Taát caû nhöõng vieäc laøm ñoù chaúng khaùc ñem löûa ñoát trôøi, hoaëc phun nöôùc mieáng leân hö khoâng, keát quaû keû aáy töï chuoác maø thoâi. Ñoù laø nhöõng vieäc laøm cuûa ngöôøi khoâng coù trí tueä. Chuùng ta tu haønh khoâng laøm nhöõng vieäc nhö theá.

ÔÛ ñaây, coâng phu haèng ngaøy cuûa chuùng ta, duø vieäc lôùn nhoû gì cuõng phaûi taäp trung trong chaùnh nieäm, khoâng baän loøng ñeán vieäc khen cheâ, ñöôïc maát, thaønh baïi… Ñöôïc vaäy, duø khoâng muoán chuùng ta cuõng vaãn töï taïi giöõa cuoäc ñôøi nhö thöôøng. Nhö toâi ñaõ noùi cuoäc ñôøi naøy nhöõng chuyeän baát nhö yù nhieàu hôn nhö yù, chuùng ta tu ñuùng chaùnh phaùp thì ngay nôi nhöõng söï vieäc aáy maø tænh thöùc, ñeå nhaän ra nieàm an vui coù saün nôi mình, khoâng leä thuoäc beân ngoaøi. Trong kinh, Phaät Toå noùi raát nhieàu veà ñieàu naøy ñeå chuùng ta nhaän ñöôïc choã bình oån ñoù, soáng an vui giöõa moïi trôû löïc tröôùc maét. Hieåu vaø haønh nhö vaäy thì coâng phu tu haønh mau tieán. Coâng phu tieán ñöôïc, ta coù lôïi laïc thieát thöïc, ñoù chính laø phaàn thöôûng lôùn nhaát cho mình roài, ñaâu phaûi ñôïi chôø troâng ngoùng ai ban cho.

Ñieåm thöù hai toâi muoán noùi veà caûm nhaän cuûa chuùng ta tröôùc söï ñoåi thay voâ thöôøng. ÔÛ treân laø khen cheâ khoâng baän loøng, thì ñeán vaán ñeà caûm nhaän cuõng caàn phaûi bieát. Töø söï caûm nhaän, chuùng ta coù theå tu tieán ñöôïc, nhöng cuõng coù theå lui suït. Coå ñöùc xöa coù lôøi raên nhaéc theá naøy:

            Ngaøy nay ñaõ qua,

            Maïng soáng giaûm daàn,

            Nhö caù caïn nöôùc,

            Naøo coù vui gì.

            Ñaïi chuùng haõy sieâng naêng tu haønh

            Nhö cöùu löûa chaùy ñaàu,

            Caån thaän chôù coù buoâng lung.

Ñoù laø lôøi daïy maø haàu heát ngöôøi con Phaät chuùng ta nghe qua, caûm nhaän ñeán cuoäc ñôøi vaø ñeán coâng phu tu haønh haèng ngaøy cuûa mình. Söï ñoåi thay nhanh choùng giöõa cuoäc ñôøi, ngaøy nay coøn ngaøy mai maát, danh töø nhaø Phaät goïi laø voâ thöôøng. Hình aûnh maïng ngöôøi nhö caù caïn nöôùc vaø gaáp tu nhö cöùu löûa chaùy ñaàu noùi leân tính trung thöïc vaø khaån caáp ñoái vôùi maïng soáng vaø söï noã löïc tu taäp cuûa chuùng ta. Chö Toå quaû thaät ñaõ coù nhöõng phöông tieän raát kheùo ñeå ñaùnh thöùc söï meâ laàm saâu naëng nhö chuùng ta.

Vôùi ngöôøi tu chuùng ta, nhöõng söï kieän ñoù neáu coù moät caùi nhìn caûm nhaän ñöôïc lyù voâ thöôøng thì chuùng ta tu raát tieán. Bôûi vì mình khoâng coøn ñaém luyeán thaân naøy nöõa, maø lo gaày döïng moät söï nghieäp khaùc, ñoù laø söï nghieäp giaùc ngoä giaûi thoaùt cho chính mình. Thaân duø ñeïp, duø giaøu sang, nhaø cöûa roäng lôùn, quyeán thuoäc ñoâng vaày… taát caû roài cuõng boû laïi, khoâng coù gì ñem theo ñöôïc ngoaøi nghieäp mình ñaõ gaây taïo trong sinh hoaït haèng ngaøy. Bieát roõ nhö theá, töï nhieân chuùng ta khoâng coøn muoán baùm víu caùi gì nöõa, chæ noã löïc tu taäp ñeå laøm chuû ñöôïc mình tröôùc giôø ra ñi.

Moät hoâm noùi veà maïng soáng daøi ngaén, Phaät hoûi moät vò Tyø-kheo:

- Maïng soáng cuûa con ngöôøi trong bao laâu?

- Baïch Theá Toân, maïng soáng con ngöôøi trong vaøi möôi naêm.

Phaät noùi:

- OÂng chöa thaáy ñaïo.

Phaät goïi moät thaày Tyø-kheo khaùc, thaày ñoù ñaùp:

- Baïch Theá Toân, maïng soáng con ngöôøi trong khoaûng vaøi naêm.

Phaät baûo:

- OÂng cuõng chöa thaáy ñaïo.

Roài caùc Thaày laàn löôït ñöùng leân thöa maïng soáng con ngöôøi trong khoaûng vaøi thaùng, vaøi ngaøy, vaøi böõa cho ñeán moät böõa. Taát caû ñeàu bò Phaät quôû: “Cuõng chöa thaáy ñaïo”. Cuoái cuøng coù moät vò ñöùng leân thöa:

- Baïch Theá Toân, maïng soáng con ngöôøi chæ trong hôi thôû.

Phaät gaät ñaàu:

- OÂng môùi laø ngöôøi thaáy ñaïo.

Chuùng ta ai daùm thaáy maïng soáng cuûa mình trong hôi thôû. Neáu thaáy ñöôïc nhö theá thì ñaâu coù caát nhaø laàu mua xe hôi laøm chi. Söï soáng ñoåi thay nhanh choùng moät caùch thaàn toác khoác lieät ñeán noåi trôû thaønh baûn aùn ñoái vôùi con ngöôøi thì coù gì ñeå ta ham thích ñuoåi theo nöõa. Cho neân thaáy ñöôïc thöïc chaát cuûa voâ thöôøng laø thaáy ñöôïc thöïc chaát leõ soáng cheát cuûa con ngöôøi. Töø ñoù chuùng ta coù tinh thaàn chuaån bò, ñeå khi ra ñi khoâng caûm thaáy hoaûng sôï, lo aâu tröôùc moät söï vieäc taát yeáu nhö vaäy.

Ngay baây giôø ai laøm chuû ñöôïc, bình thaûn ñoái vôùi söï ñöôïc maát hôn thua, khoâng vöôùng maéc baát cöù thöù gì giöõa cuoäc ñôøi naøy, ngöôøi ñoù coù theå goïi laø Thieàn sö, laø Boà-taùt, laø Phaät. Caùi nhìn cuûa ngöôøi tu haønh laø caùi nhìn nhö thaät, thaáy ngay baûn chaát cuûa söï vaät. Noù thaønh nhö theá naøo, truï nhö theá naøo, hoaïi nhö theá naøo, khoâng nhö theá naøo. Cho neân khoâng coøn chaïy theo caùc phaùp baïi hoaïi nöõa. Taát caû ñeàu ñöôïc thaønh töïu trong söï keát hôïp cuûa nhaân duyeân, rieâng noù khoâng coù chuû. Duyeân hôïp taïm coù, duyeân heát hoaøn khoâng. Nhaän ñònh thaáy roõ nhö vaäy vôùi taâm tænh saùng thì coâng phu tu haønh chuùng ta vöõng.

Coù nhieàu huynh ñeä noùi tu thì tu chöù sao khoâng thaáy vöõng. Taïi sao? Vì thaáy ñeïp coøn thích, thaáy ngon coøn öa, thaáy hay coøn khen, thaáy dôû coøn cheâ… thì laøm sao tu vöõng ñöôïc. Phaûi coâng phu nhö theá naøo ñeå trò ñöôïc caùi thích, caùi öa, caùi khen, caùi cheâ, khoâng vöôùng maéc, khoâng chaïy theo noù thì môùi mong noùi ñeán chuyeän tu haønh. Ngöôøi con Phaät ñoái vôùi taát caû söï kieän tröôùc maét, chung quanh luoân thaáy roõ noù ñoåi thay töøng phuùt töøng giaây. Ngay thaân cuûa mình cuõng vaäy, khoâng luùc naøo ñöùng yeân moät choã. Thaáy theá ñeå thöùc tænh, khoâng yû laïi ta coøn treû, tuoåi ñang maïnh khoûe, gaáp gì vieäc tu haønh. Moät saùng naøo, anh hay chò thaáy ñöôïc nhö vaäy seõ toaùt moà hoâi haïn. Vì raèng taát caû söï ñoåi thay nhanh choùng aáy luoân ñem ñeán cho ta nhöõng baát ngôø khoâng trôû tay kòp. Neáu khoâng coù söï chuaån bò thöôøng xuyeân, chaéc chaén ta seõ khoâng ñuû löïc ñeå töï chuû, vaø bò nghieäp daãn laø chuyeän ñöông nhieân thoâi.

Noùi toùm laïi, ngöôøi con Phaät thöù nhaát khoâng neân buoâng lung. Buoâng lung laø maëc tình phoùng yù, chaïy theo, thaû troâi ñoái vôùi taát caû nhöõng söï vieäc beân ngoaøi. Thöù hai phaûi tænh ñeå thaáy thaät chính chaén baûn chaát khoâng thaät cuûa taát caû caùc phaùp. Coù ñöôïc hai ñieàu kieän naøy thì coâng phu chuùng ta vöõng, treân ñöôøng tu khoâng coøn bò laàm nöõa. Vì theá coù theå noùi raèng khoâng coù thöù gì keùo loâi chuùng ta ñöôïc. Ñaõ theá chuùng ta deã noã löïc, deã tha thöù, deã taïo ñöôïc söï ñoaøn keát, an vui ñeå tu taäp. Vì ta khoâng coù taâm coá chaáp, khoù khaên hoaëc taâm muoán oâm giöõ cho mình. Ta khoâng ñuû thôøi giôø ñeå tu haønh coù ñaâu chaïy theo nhöõng chuyeän khoâng thaät aáy.

Chö Toå noùi chôù ñeå moät ñôøi troâi suoâng, caàn phaûi coá gaéng. Coá gaéng nhö theá naøo? Ví duï trong soá caùc Phaät töû ñaây, thaùng naøy ñi hoïc ñaïo nghe Hoøa thöôïng giaûng daïy nhö vaäy, neáu thaáy baûn thaân hoaëc trong huynh ñeä coù gì yeáu keùm, mình töï nhaéc hoaëc cuøng ñoäng vieân nhau khaéc phuïc nhöõng ñieåm yeáu aáy, ñeå thaùng sau ta khoâng coøn caûm thaáy hoå theïn vì nhöõng khuyeát taät cuûa mình nöõa. Höôùng ñeán moät con ñöôøng tu taäp nhö theá thì raát toát.

Ñieàu quan troïng laø chuùng ta laøm chuû ñöôïc, chöù khoâng phaûi choái boû hieän caûnh. Nghe noùi coá gaéng, buoâng boû taát caû Phaät töû ñoøi baùn nhaø laàu, caát nhaø laù cuõng khoâng ñöôïc. Hieåu nhö vaäy khoâng ñöôïc, naèm trong röøng maø bò ñaém tröôùc, bò maéc möùu ôû nhöõng chuyeän xung quanh cuoäc soáng, cuõng khoâng phaûi laø ngöôøi giaûi thoaùt. Coù ngöôøi ôû trong nhung luïa, nhaø laàu xe hôi maø tinh thaàn khoâng vöôùng maéc caùc thöù ñoù cuõng coù theå goïi laø giaûi thoaùt. Ñoù laø phaùp hoïc chuùng ta phaûi hoïc, ñoù laø phaùp tu chuùng ta phaûi tu. Coù tu coù hoïc nhö theá môùi thaáy ñöôïc giaù trò thieát thöïc cuûa lôøi Phaät daïy.

Phaät töû coù duyeân neân môùi gaëp Phaät phaùp ñeå tu haønh thì ñöøng boû lôõ cô hoäi. Coù ngöôøi noùi con ngheøo quaù tu khoâng ñöôïc, coù ngöôøi noùi con baän roän quaù tu khoâng ñöôïc v.v… Veà ñieåm naøy chuùng ta phaûi hieåu taïi mình chöa thöïc söï muoán tu thoâi, chöù ngheøo tu cuõng ñöôïc, maø giaøu raùng tu cuõng ñöôïc. Ngheøo giaøu ñaâu coù dính gì tôùi chaân taùnh cuûa chuùng ta. Soáng trong hoaøn caûnh naøo cuõng vaäy, heã meâ laø maát maïng, tænh laø qua soâng leân bôø thaûnh thôi. Vieäc meâ tænh chuû yeáu nôi ñònh löïc, nôi trí tueä, nôi yù chí tu haønh beân trong cuûa mình, coù lieân heä gì tôùi hoaøn caûnh chung quanh. Cho neân möôïn lyù do naøy lyù do noï ñeå khoâng tu ñöôïc laø moät sai laàm lôùn.

Chuùng ta coù Phaät phaùp giöõa ñôøi thöôøng baän roän laø coù ñöôïc kim chæ nam ñeå thaønh coâng roài ñoù. Bôûi khoâng thaàn linh naøo coù theå ñöa chuùng ta qua ñöôïc doøng soâng sanh töû, chæ chính chuùng ta töï loäi qua thoâi. Phaät daïy phaûi tu trong moïi luùc moïi thôøi, chöù khoâng phaûi chæ coù tuïng kinh, ngoài thieàn, nieäm Phaät môùi goïi laø tu. Laøm sao chuyeån hoùa ñöôïc phieàn naõo, khen cheâ thaønh an vui haïnh phuùc laø ta tu ñöôïc, laø giaûi thoaùt ngay trong suoäc soáng hieän taïi cuûa mình. Laø Phaät töû maø khoâng hieåu veà ñieàu naøy thì thaät laø hieåu quaù ít veà Phaät phaùp.

Thaät ra Phaät phaùp thì ta coù hieåu maø haønh thì chöa tôùi nôi tôùi choán. Baây giôø haõy xem nhöõng gì ta ñaõ hoïc hieåu nhö laø moät chieác phao cuoái cuøng. Neáu chöa qua soâng ñöôïc maø voäi buoâng phao thì cheát chìm thoâi. Quí vò hieåu nhieàu hieåu ít, hieåu veà Phaät phaùp nhö theá naøo ñoù tuøy, quan troïng laø hieåu ñuùng vaø haønh ñuùng laø quyù nhaát. Lôøi Phaät daïy gioáng nhö chieác phao laø phöông tieän giuùp ta qua soâng. Qua ñöôïc roài môùi ñöôïc boû phöông tieän, leân bôø thaûnh thôi töï taïi. Chöøng aáy ngay caû phaùp Phaät cuõng khoâng caàn thieát, noùi gì ñeán caùc thöù khaùc.

Hoïc phaùp maø khoâng haønh, Phaät noùi gioáng nhö keû ñeám cuûa baùu cho ngöôøi, mình khoâng ñöôïc moät ñoàng xu. Cho neân ñoái vôùi phaùp Phaät, tu phaùp naøo cuõng ñöôïc mieãn coù tu vaø tu ñuùng môùi ñaït ñöôïc lôïi ích thieát thöïc. Chuùng ta khoâng coá chaáp, khoâng baøi baùc nhau, chæ chuyeân taâm thöïc haønh phaùp naøo ra phaùp aáy cho tôùi nôi tôùi choán, nhaát ñònh ta seõ thaønh coâng. Chôù chæ hieåu vaø noùi suoâng thoâi thì khoâng khaùc keû ñeám cuûa baùu cho ngöôøi, mình chaúng coù chuùt lôïi laïc gì.

Moät ñieåm nöõa laø trong ñôøi soáng tu haønh, chuùng ta phaûi ngay thaúng chaân thaät. Coù nhöõng vieäc nhoû nhöng neáu khoâng caån thaän seõ taïo thaønh nghieäp. Ñaõ coù nhaân thì coù quaû. Trong moät ngaøy, chuùng ta kieåm laïi xem mình gaây bao nhieâu nhaân. Khoâng tænh thì khoâng sao kieåm noåi. Cho neân thaønh thaät thaúng thaéng ñoái vôùi baûn thaân, ñeå khoâng taïo nhöõng nghieäp nhaân xaáu, caûn trôû böôùc tu taäp cuûa mình. Baét ñaàu coâng vieäc trong moät ngaøy, ta phaûi luoân xeùt neùt töø yù nghó cho tôùi lôøi noùi, haønh ñoäng cuûa mình, caùi naøo khoâng toát, caùi naøo vì baûn ngaõ cuûa mình maø laøm thì loaïi noù ñi. Thöôøng xuyeân tu taäp nhö vaäy laø ngöôøi hieåu ñöôïc Phaät phaùp vaø bieát tu Phaät.

Chuùng ta phaûi nghieâm chænh vôùi baûn thaân môùi coù theå laøm chuû ba nghieäp cuûa mình. Ñaây laø phaùp tu heát söùc bình thöôøng maø coù keát quaû cuï theå, ai cuõng tu ñöôïc. Chuùng ta tænh taùo tu haønh,  thaáy roõ thaønh quaû cuûa mình nhö theá, nhaát ñònh coù ñaày ñuû nieàm tin nôi mình vaø nieàm tin vôùi moïi ngöôøi. Töø ñoù ta khoâng coøn hoaûng sôï tröôùc moïi thöù, keå caû soáng cheát. Caøng tu caøng thaáy ñuùng hieåu ñuùng, chuùng ta caøng noã löïc, caøng coù nieàm vui chaân thaät.

Lôøi chö vò thieän höõu tri thöùc ñaõ nhaéc, ñòa nguïc laø nôi khoå sôû cuûa chuùng sanh bò toäi, nhöng neáu chuùng ta khoâng laø ngöôøi tieân phong phaùt nguyeän vaøo ñòa nguïc ñeå nhaéc nhôû, ñeå caûnh giaùc cho anh em huynh ñeä bò khoå trong ñoù thì ai laøm vieäc naøy? Ngöôøi tu Phaät laø ngöôøi tieân phong vaøo nhöõng choã thoáng khoå vôùi lôøi nguyeän theá naøy: Nguyeän thay taát caû chuùng sanh chòu nhöõng  khoå sôû ñoù, chæ mong sao moïi ngöôøi thöùc tænh ñöøng gaây nhaân xaáu, haõy höôùng veà con ñöôøng thieän laønh tu taäp ñeå nhaän ra oâng Phaät cuûa chính mình. Ñoù laø lôøi nguyeän cuûa nhöõng ngöôøi haønh Boà-taùt ñaïo. Muoán theá nhöõng vò aáy phaûi coù ñaày ñuû trí tueä vaø töø bi, phaûi xong vieäc cuûa mình tröôùc khi ñoä ngöôøi. Chuùng ta laø con Phaät thì phaûi yù thöùc ñieàu naøy, töï giaùc giaùc tha, giaùc haïnh vieân maõn laø coâng haïnh, laø sôû nguyeän cuûa taát caû caùc ñöùc Nhö Lai, trong ñoù khoâng loaïi tröø chuùng ta.

Buoåi noùi chuyeän hoâm nay chuùng toâi muoán nhaéc ngöôøi con Phaät, tu theo Phaät chôù ñeå loøng mình bò vöôùng baän bôûi nhöõng vieäc khen cheâ. Chuùng ta tænh saùng laøm ñuùng theo phaùp hoïc, ñöôïc nhö vaäy thaønh quaû, giaù trò coâng phu tu haønh cuûa chuùng ta nhaát ñònh seõ thaønh töïu. Ta ñöôïc nhö theá roài thì ñoäng vieân caùc baïn ñoàng tu cuøng höôùng veà con ñöôøng aáy, môùi goïi laø thöïc hieän troïn veïn chaân tinh thaàn Phaät daïy.

]

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM