Kinh sach

SUOÁI THIEÀN

H.T THÍCH NHAÄT QUANG

CÖÛA VAØO ÑAÏO

Ñeà taøi toâi noùi hoâm nay laø Cöûa vaøo Ñaïo. Trong nhaø Thieàn, haàu heát caùc Thieàn sinh khi ñi haønh cöôùc, luoân luoân caâu hoûi ñaàu moâi laø: “Laøm sao con vaøo Ñaïo?” Maø cöûa ñaïo laø cöûa Khoâng, cöûa Thieàn. Cöûa Khoâng thì laøm sao vaøo ñöôïc? Neáu khoâng bieát cöûa vaøo, thì khoâng vaøo cöûa ñöôïc. Khoâng vaøo cöûa ñöôïc thì laøm sao gaëp ñöôïc oâng chuû, trong khi muïc ñích duy nhaát cuûa ngöôøi tu thieàn laø gaëp vaø soáng ñöôïc vôùi oâng chuû cuûa mình. Cho neân ñaây laø moät vaán ñeà quan troïng ñoái vôùi haønh giaû tu thieàn.

Söû keå laïi moät Thieàn sö Vieät Nam ñi haønh cöôùc ôû Trung Quoác, tôùi ba thaùng môùi vaøo cöûa ñöôïc. Bôûi caùc tuøng laâm ôû Trung Hoa raát lôùn, coù ñeán naêm ba lôùp cöûa, chöù khoâng nhö xöù ta. Taïi cöûa Tam quan khaùch taêng soáng taïm moät thôøi gian, tôùi giôø côm nöôùc thì vaøo Truø phoøng xin phaàn aên cuûa mình, khoâng ai hoûi han hay ñaët vaán ñeà gì heát. Nhöng coøn nghæ ôû Tam quan laø chöa vaøo Ñaïo traøng. Chöa vaøo cöûa ñöôïc thì chöa ôû ñöôïc.

Thieàn sö nöôùc ta ôû nhö theá ba thaùng. Moät hoâm, thaày Tri söï ñi ra ngoaøi coång kieåm tra, hoûi ra môùi bieát ñaõ ba thaùng thieàn taêng naøy ôû ñaây. Thaày hoûi: “Taïi sao khoâng vaøo gaëp Hoøa thöôïng Ñöôøng Ñaàu?”. Ñaùp: “Chöa ñöôïc pheùp vaøo”. Nhôø theá ngaøi môùi ñöôïc vaøo cöûa. Sau khi thöa trình ngaøi môùi thöïc thuï “ñöôïc vaøo cöûa”. Ñöôïc vaøo cöûa laàn thöù hai töùc laø ñaõ nhaäp Phaùp ôû ñoù. Veà sau Thieàn sö ñaõ mang ñöôïc Toâng phong thieàn veà xöù ta truyeàn baù.

Caùc toâng Thieàn ôû xöù ta ñöôïc truyeàn baù roäng raõi nhö: Thieàn Taøo Ñoäng, Thieàn Laâm Teá, Thieàn Quy Ngöôõng… Vaø, nhö chuùng ta ñaõ ñöôïc Hoøa thöôïng chæ daïy: Töø nhöõng doøng Thieàn Tyø Ni Ña Löu Chi, Thieàn Voâ Ngoân Thoâng, Thieàn Thaûo Ñöôøng töø Trung Quoác truyeàn sang, sau ñoù tinh ba caùc doøng thieàn naøy töïu thaønh moät doøng Thieàn Vieät Nam, ñoù laø Thieàn Truùc Laâm Yeân Töû do Truùc Laâm Ñaïi Ñaàu Ñaø töùc vua Traàn Nhaân Toâng laøm Sô toå. Hieän nay Hoøa thöôïng Vieän tröôûng ôû ñaây, moät loøng höôùng veà vaø gaày döïng phaùt huy laïi Thieàn Truùc Laâm Yeân Töû thuôû xöa ôû nöôùc ta. Ñoù laø moät phaùi Thieàn hoaøn toaøn Vieät Nam.

Trôû laïi vaán ñeà vaøo cöûa. Baây giôø laøm sao chuùng ta vaøo cöûa ñöôïc? Muïc ñích vaøo cöûa laø ñeå nhaän dieän laïi oâng chuû cuûa mình. Töø laâu chuùng ta ñaõ ngöôïc xuoâi, boû queân oâng chuû cuûa mình, baây giôø muoán nhaän laïi thì tröôùc tieân phaûi vaøo cöûa, môùi coù theå nhaän ñöôïc. Ñaây laø moät vaán ñeà. Phaät toå noùi boû queân oâng chuû töùc laø boû queân chính mình, quay löng vôùi chính mình, rong ruoåi theo nhöõng giaû caûnh giaû töôùng beân ngoaøi. Taïi sao chuùng ta boû queân, ñieàu naøy cuõng deã hieåu thoâi, vì cöûa ñoù laø cöûa Khoâng, coù gì ñeå maø nhôù!

Nhö ñeán Thöôøng Chieáu, böôùc vaøo coång Tam quan chuïp moät taám aûnh, roài sang goác ñieàu, Nhaø troøn, Phoøng khaùch, Chaùnh ñieän… coøn moät chuùt hình aûnh löu laïi, chuùng ta môùi nhôù. Ñaèng naøy, ñeán cuõng khoâng maø veà cuõng khoâng, coù caùi gì ñeå nhôù! OÂng chuû laø gì, laøm sao quen ñöôïc? Chính vì theá chuùng ta deã queân khoù nhôù vò naøy. Tuy nhieân, khoâng phaûi laø khoâng coù caùch nhôù. Trong nhaø thieàn baûo oâng chuû tuy khoâng hình khoâng töôùng, nhöng coù saün ôû maét, tai, muõi, löôõi… chuùng ta, khoâng vaéng thieáu luùc naøo. Chæ ngöôøi kheùo hay nhaän laáy, khi xuùc caûnh chaïm duyeân lieàn nhaän ra söï coù maët cuûa oâng chuû ngay töùc thì. Neáu chuùng ta nhaän ñöôïc thì xem nhö vaøo cöûa ñöôïc.

Nhò Toå Hueä Khaû hoûi Sô Toå:

- Laøm theá naøo vaøo Ñaïo ñöôïc?

Toå ñaùp:

- Ngoaøi döùt caùc duyeân, trong baët nghó töôûng, taâm nhö töôøng ñaù môùi vaøo ñöôïc Ñaïo.

Chuùng ta muoán vaøo ñöôïc cöûa Khoâng, muoán laøm quen hay soáng ñöôïc vôùi oâng chuû thì phaûi “Ngoaøi döùt caùc duyeân, trong baët nghó töôûng”. ÔÛ ngoaøi maø döùt heát caùc duyeân khoâng phaûi laø chuyeän deã. Naøo laø baø con doøng hoï, tình caûm thöông yeâu, buoàn lo khoå sôû, bao nhieâu thöù ñoù ñeå laïi cho ai? Chöa truyeàn laïi ñöôïc thì chöa döùt ñöôïc. ÔÛ ñaây Toå noùi raát giaûn dò: Muoán vaøo Ñaïo ñöôïc, giai ñoaïn ñaàu phaûi döùt caùc duyeân beân ngoaøi, baët heát moïi nghó töôûng beân trong. Sau ñoù taâm nhö töôøng vaùch, môùi vaøo ñöôïc Ñaïo.

“Taâm nhö töôøng vaùch” laø theá naøo? Khoâng phaûi taâm chuùng ta cöùng nhö töôøng vaùch, maø nhö Hoøa thöôïng daïy: Taâm laø caùi saùng suoát truøm khaép, laø trí tueä linh tri, roãng rang khoâng hình töôùng. Baây giôø muoán vaøo ñöôïc choã ñoù, soáng ñöôïc vôùi caùi ñoù, taâm cuûa mình cuõng phaûi roãng rang, döùt heát moïi voïng töôûng laêng xaêng môùi kheá hôïp choã aáy. Coù kheá hôïp môùi vaøo ñöôïc, ñoù laø leõ ñöông nhieân thoâi.

Phaät baûo “buoâng” chöù khoâng baûo ta laøm gì caû, maø sao mình laøm khoâng ñöôïc. Chính nhö chuùng toâi ôû trong chuøa coù baän bòu gì ñaâu, baát quaù thì queùt saân, laøm raãy, roài tuïng kinh, ngoài thieàn, ai ñeán thaêm vieáng thì noùi chuyeän ñaïo lyù v.v… khoâng coù gì goïi laø raøng buoäc. Theá maø nhieàu khi chuùng toâi thaáy mình buoâng cuõng chöa ñöôïc, vieäc naøy quaû thaät khoâng ñôn giaûn ñaâu. Ví duï quyù thaày ñang laøm vieäc bình thöôøng, baát thaàn coù ngöôøi baûo: “Thaèng ñoù laø thaèng naøo?”, luùc ñoù mình coøn bình tónh khoâng, taâm nhö töôøng vaùch chöa, hay laø noåi suøng leân, taêng aùp huyeát, ñoû maët tía tai, mieäng meùo, chaân ñaù, tay quô…

Baây giôø thöû nghieäm laïi caâu noùi “Thaèng ñoù laø thaèng naøo?”, sôû dó caâu noùi ñöôïc phaùt aâm laø do coù mieäng, coù moâi, coù raêng, coù löôõi… ba boán thöù hôïp laïi töông xöùng vôùi nhau môùi coù lôøi noùi kia. Giaû nhö baây giôø caùi löôõi ñaày heát caû mieäng, hoaëc mieäng khoâng coù hai caùi moâi, noùi ai nghe ñöôïc. Toùm laïi ñuû duyeân thì phaùt ra aâm thanh nhö theá. Maø ñaõ laø duyeân hôïp thì khoâng thaät. Chuùng ta hoïc Phaät Phaùp bieát moät caùch töôøng taän ñieàu naøy, nhöng khi ñoái ñaàu tieáp caän vôùi caùc duyeân thì thaáy thaät, ngöôøi thaät, lôøi ñoù noù thaät v.v… Bôûi thaáy thaät neân noåi giaän, la heùt ñuû thöù chuyeän. Chính haäu quaû thaáy sai laàm aáy daãn chuùng ta ñi laån quaån trong voøng luaân hoài.

Baây giôø phaêng ra ñöôïc, bieát sôû dó mình bò luaân hoài sanh töû laø vì caùi huyeãn khoâng thaät maø ta cho laø thaät. Töø söï maâu thuaãn aáy sanh ra luaân hoài sanh töû. Bôûi vaäy neân roài thænh thoaûng ngöôøi ta bò tai bieán maïch maùu naõo. Laø vì thaàn kinh, oáng daãn maùu bò caùc thöù cuø caën toáng tôùi maïnh quaù, chòu khoâng noåi, phaûi vôõ ra thoâi. Tai hoïa töø söï hieåu bieát sai laàm ñoù. Cho neân Phaät, Boà-taùt thaáy chuùng ta bò luaân hoài khoâng coù ngaøy ra, cöù lay hoay vôùi voøng nhaân quaû nhö theá.

Trôû laïi vaán ñeà vaøo Ñaïo. Neáu taâm chuùng ta bình yeân, khoâng bò ñoäng bôûi nhöõng laêng xaêng, bieát ñuùng nhö thaät vaø laøm cuõng ñuùng nhö thaät, ñoù laø chuùng ta vaøo ñaïo. Ví duï nhö ta ngoài bình tónh ñaây, nghe ai noùi xaáu mình, ta töï nhuû “ÔØ, lôøi noùi khoâng thaät. Bình thöôøng”. Neáu soáng ñuùng nhö vaäy, töùc laø caét ñöùt ñöôïc voøng laån quaån luaân hoài sanh töû. Ñoù laø voøng khoå ñau truyeàn thoáng, thaám thía saâu saéc nhaát. Ñoùi khoå, thieáu tình thöông, thieáu aên, thieáu maëc, bò baõo luït cheát noåi cheát chìmv.v… chæ khoå moät ñôøi naøy thoâi. Coøn voâ minh laàm nhaän caùi giaû cho laø thaät, taïo voâ vaøn nghieäp quaû thì khoå ñau khoâng coù ngaøy cuøng.

Baây giôø muoán chaám döùt doøng sanh töû aáy, deã laém. Nhö Sô toå Ñaït Ma daïy: Taâm nhö töôøng vaùch! Moät khi taâm ta ñaõ bình thaûn, khoâng dính maéc vaøo baát cöù thöù gì laø vaøo ñaïo ñöôïc roài. Moät phaùp tu cuï theå, roõ raøng. Nghóa laø ngay ñaây, taâm chuùng ta bình thöôøng, roãng rang, saùng suoát, khoâng bò ñoäng bôûi baát cöù thöù gì beân ngoaøi, töï chuû, döùt khoaùt thì theá giôùi hoøa bình. Neân phaùp moân naøy laø phaùp moân toái thöôïng, phaùp moân tröïc chæ. Neáu chuùng ta aùp duïng coâng phu tu nhö theá seõ giaûm thieåu raát nhieàu thôøi gian. Ñoù laø nhöõng ñieàu thieát yeáu treân con ñöôøng vaøo Ñaïo.

Khi taâm khoâng yeân chæ caàn laëng xuoáng, ñöøng nghó ngôïi gì theâm thì noù seõ yeân. Chöù taâm ñaõ khoâng yeân, maø ta coøn quaáy ñoäng, xaùo troän laêng xaêng thì noù caøng meät, caøng khoâng yeân nöõa. Trong luùc ñaõ meät roài maø laøm theâm caùi gì nöõa thì meät hôn, ñoù laø ñieàu ñöông nhieân. Kinh Vieân Giaùc, Phaät daïy: “Muoán nhaän ñöôïc maët traêng thöïc, phaûi töø ngoùn tay chæ maët traêng maø nhaän.” Töø ngoùn tay chæ maët traêng, mình nhaän maët traêng thöïc treân kia. Chöù coøn cho ngoùn tay laø maët traêng, chaúng nhöõng khoâng nhaän ñöôïc maët traêng thöïc maø laøm hö ngoùn tay. Chuùng ta hoïc Thieàn, hoïc Ñaïo neân nhaân caùc phöông tieän naøy maø nhaän ra caùi thaät cuûa mình. Ñoâi khi ta ñeán hoûi ñaïo, Hoøa thöôïng traû lôøi: “Luùc naøy treân Truùc Laâm laïnh laém!” Hoaëc “Saùng nay toâi ñi veà hoài ba giôø röôõi”, baát giaùc ta nhaän ra. Ñoù laø nhöõng con ñöôøng vaøo ñaïo cuûa nhaø thieàn.

Noùi toùm laïi, vaøo ñaïo laø nhaän ñöôïc taâm. Taâm laø caùi gì? Laø caùi Khoâng, caùi roãng rang, caùi trí tueä truøm khaép. Ñaây laø moät loaïi coâng aùn bí truyeàn maø caùc Thieàn sö khoâng giaûi thích. Hoïc vôùi Thieàn sö maø khoâng nhaân caùi naøy nhaän ra caùi kia laø chöa bieát hoïc. Thieàn sö noùi caùi ñoù nhöng ñeå chæ caùi kia. Nhö nhaân ngoùn tay maø chæ maët traêng thaät treân kia. Chuùng ta hoïc caùi naøy roài dính maéc ôû caùi naøy thì khoâng vaøo cöûa ñöôïc. Tu hoïc nhö vaäy chaéc phaûi ôû ngoaøi coång naêm ba naêm, chöù khoâng phaûi ba thaùng ñaâu. Naêm ba naêm coøn chöa chaéc ñöôïc vaøo cöûa nöõa laø khaùc!

Ngaøi Thaàn Taùn cuõng laø moät Thieàn sö Trung Hoa. Ngaøi coù ñieåm ñaëc bieät laø, töø giaõ thaày ñi haønh cöôùc, vaøo cöûa ñöôïc roài xong vieäc trôû veà, nhöng sö phuï thì vaãn coøn luùng tuùng. Moät hoâm, sö phuï Ngaøi ngoài ñoïc saùch beân cöûa soå, treân cöûa daùn giaáy. Coù con ong muoán bay ra cöûa maø cöù vuøi ñaàu vaøo trong khung giaáy. Nhaân ñoù Ngaøi noùi baøi keä nhö theá naøy:

Cöûa troáng chaúng chòu ra,

Song heïp laïi lao ñaàu,

Traêm naêm ñuïc giaáy cuõ,

Thuôû naøo ngoùc ñaàu leân.

Sö phuï ngaøi laáy laøm laï hoûi:

- OÂng ñi haønh cöôùc ñöôïc nhöõng gì, hoâm nay laïi noùi theá?

Ngaøi öùng khaåu ñoïc baøi keä:

Linh quang ñoäc chieáu,

Thoaùt xa caên traàn,

Theå loä chaân thöôøng,

Chaúng vöôùng chöõ nghóa.

Taâm tính khoâng nhieãm,

Voán töï vieân thaønh,

Chæ lìa voïng duyeân,

Töùc nhö nhö Phaät.

Ngaøi noùi cöûa troáng maø khoâng chòu chui ra, laïi cöù chun ñaàu vaøo choã daùn bít laïi. Traêm ngaøn naêm vuøi ñaàu nhö theá, chöøng naøo môùi ra ñöôïc. Caùi nhìn cuûa caùc Thieàn sö taát caû ñeàu laø Khoâng. Coøn chuùng ta khi ôû Nhaø khaùch thì thaáy Nhaø khaùch, khi naøo ôû Nhaø troøn thaáy Nhaø troøn, khi ôû Thö vieän thaáy Thö vieän… Toùm laïi loay hoay laån quaån caû ñôøi chöøng aáy vieäc, bieát bao giôø môùi ra khoûi luaân hoài sanh töû? Cho neân Ngaøi baûo cöûa Khoâng laïi chaúng ra, laïi vuøi ñaàu vaøo choã bít laáp.

Ñieàu naøy chaéc chuùng ta cuõng ñaõ töøng khaéc khoaûi. Bôûi vì nghieäm laïi töø ngaøy mình böôùc chaân vaøo Thieàn vieän cho tôùi baây giôø, tính ra coù ngöôøi möôøi naêm, möôøi laêm naêm hoaëc hai möôi maáy naêm, nhöng hoûi: “Vaøo cöûa Khoâng ñöôïc chöa?”, ai cuõng söûng soát. Theá laø sao? Quaû thöïc chuùng ta ñaõ chaáp ngoùn tay cho laø maët traêng neân khoâng thaáy maët traêng maø coøn laøm hoûng ñi ngoùn tay cuûa mình. Ñaõ cho ngoùn tay laø maët traêng thì khoâng bao giôø nhaän ra maët traêng thaät ñöôïc.

Ví duï thaày Tri khaùch laøm vieäc ôû Nhaø khaùch, queùt saân, tieáp khaùch… cöù nhö theá, khoâng coù gì theâm heát thì Nhaø khaùch cuõng laø Khoâng, töùc thì “Laäp ñòa thaønh Phaät”. Bình oån. Bôø meâ beán giaùc caùch nhau moät tí teïo thoâi, maø mình cöù muoân ñôøi muoân kieáp loay hoay laån quaån khoâng vöôït thoaùt ñöôïc. Ta coøn coù nhöõng maâu thuaãn khaùc nöõa. Nhö nghe caùc Thieàn sö noùi: “AÊn chæ bieát aên, nguû chæ bieát nguû” neân cöù ñôïi tôùi giôø aên thì aên, tôùi giôø nguû thì nguû. Maëc tình thuï höôûng, khoâng bieát nhö vaäy laø thaû cho thöùc tình chaïy theo nguõ duïc, taïo nghieäp ñi trong luaân hoài sanh töû. Neân hieåu nhö vaäy laø laàm to.

Nghieäm laïi cho kyõ roõ raøng mình thaáy laàm. Phaät ñaõ noùi “Caùc phaùp duyeân sinh laø khoâng thaät” hoaëc “Caùi gì giaû hôïp thì huyeãn hoùa”, cho tôùi caùi thaân naøy, taâm naøy cuõng hö huyeãn, khoâng thaät. Chuùng ta hoïc ñöôïc, hieåu ñöôïc, nhöng taïi sao khoâng soáng ñöôïc, chæ vì laàm moät chuùt xíu naøy thoâi. Caùc Thieàn sö tôùi giôø aên thì aên, taâm khoâng ñaém tröôùc muøi vò, khoâng khen cheâ löïa choïn. Khi nguû lieàn nguû khoâng suy tö nghó töôûng traêm ngaøn thöù. Coøn chuùng ta khi aên khi nguû hoaëc ñieân ñaûo loaïn töôûng, hoaëc meâ say ñaém tröôùc caùc thöù duïc aáy, taâm meâ môø khoâng tænh saùng, khoâng laøm chuû ñöôïc mình. Raøng buoäc ngoaïi duyeân nhö vaäy, laøm sao coù theå saùnh vôùi söï töï do töï taïi cuûa caùc Ngaøi.

Neáu nhaän ñöôïc, soáng ñöôïc, theå hieän roõ raøng taâm bình thöôøng aáy trong moïi sinh hoaït laø ta ñaõ ñöôïc vaøo ñaïo. Ñöôïc vaøo Ñaïo thì töï taïi, an laïc, giaûi thoaùt, thanh tònh, bình ñaúng, Nieát baøn töùc thì, khoâng phaûi tìm ôû ñaâu xa. Vì vaäy lôøi noùi cuûa ngaøi Thaàn Taùn laøm cho vò sö phuï tænh, khieán Ngaøi phaûi hoûi: “Töø khi ñi hoïc ñaïo veà, ta nghe ngöôi noùi ra lôøi naøo cuõng cao toät. Theá thì ngöôi ñöôïc caùi gì?”, ngaøi Thaàn Taùn thöa: “Baïch Thaày! Con nhôø ôn Toå Baùch Tröôïng chæ cho choã aáy”. Nhaân ñaây Ngaøi ñoïc luoân baøi keä:

Linh quang ñoäc chieáu,

Thoaùt xa caên traàn,

Theå loä chaân thöôøng,

Chaúng vöôùng chöõ nghóa.

ÔÛ ñaây Ngaøi baûo choã linh quang rieâng chieáu aáy thoaùt xa caên traàn, khoâng vöôùng chöõ nghóa, maø theå vaãn hieän baøy chaân thöôøng.

Taâm tính khoâng nhieãm,

Voán töï vieân thaønh,

Taâm tính khoâng nhieãm töùc laø taâm nhö töôøng vaùch, choã naøy Ngaøi ñaõ chæ thaúng. Taâm nhö töôøng nhö vaùch vì khoâng nhieãm, khoâng dính ñoái vôùi taát caû caùc söï kieän chung quanh neân vöõng chaûy, kieân coá, baát ñoäng.

Chæ lìa voïng duyeân

Töùc nhö nhö Phaät.

Keát thuùc Ngaøi muoán trình leân sö phuï “Chæ lìa voïng duyeân, Töùc nhö nhö Phaät”. Ngaøi khoâng noùi phaûi tuïng bao nhieâu kinh ñieån, phaûi ngoài bao nhieâu thôøi thieàn, phaûi aên chay bao nhieâu naêm… maø Ngaøi noùi chæ lìa voïng duyeân, töùc nhö nhö Phaät. Lìa voïng duyeân laø lìa caùi gì? Voïng duyeân laø caùc duyeân beân ngoaøi, maø döôùi con maét trí tueä noù laø voïng, khoâng thaät, giaû hôïp huyeãn hoùa. Chuùng ta töø ñoù maø phaêng ra ñeå nhaän ñöôïc taát caû nhöõng gì coù ñaây ñeàu khoâng thaät. Nhaän ñöôïc nhö theá roài seõ khoâng laàm, khoâng chaïy theo caùc caûnh duyeân beân ngoaøi, taâm yeân oån. Töø choã taâm yeân oån vaéng laëng ñoù maø nhaän ra oâng chuû cuûa mình, töùc nhö nhö Phaät.

Toâi nhôù caâu chuyeän moät ñaïo nhaân tu theo Laõo giaùo. Hoâm ñoù oâng ñi vaøo röøng nuùi thaâm u, thaáy hai Ñoàng töû ngoài ñaùnh côø oâng ñöùng laïi xem. Khi baøn côø vöøa giaûi quyeát xong, hai vò Ñoàng töû cuõng khuaát boùng, oâng nhìn laïi thì muõ maõo aùo quaàn cuûa mình ñeàu muïc heát. Nhö vaäy thôøi gian oâng ñöùng ñoù khoâng bieát bao nhieâu naêm, ñeán noãi aùo quaàn muïc heát, coøn hai oâng Ñoàng töû thì ñaõ bay boång ñeán non Boàng nöôùc Nhöôïc naøo roài.

ÔÛ Vieät Nam chuùng ta ngaøy xöa coù quan ñieåm Tam giaùo quy nguyeân. Luùc coøn nhoû hoïc haønh cho gioûi ra laøm quan. Lôùn leân tu theo Ñaïo giaùo, baáy giôø maëc aùo daøi ñeïp, mang göôm, töï taïi ñi treân maây treân gioù, treân nuùi treân non, uoáng moät vieân linh ñan soáng ñoâi ba ngaøn naêm, cuoái cuøng roài trôû veà Phaät. Toâi nghó trôû veà Phaät chaéc phaûi coù hai ngöôøi dìu môùi ñöôïc, khoâng thì ñi xe laên, chöù coøn hôi söùc ñaâu nöõa maø ñi ñöùng, noùi gì ñeán chuyeän tu haønh. Ñoù laø kieåu Tam giaùo quy nguyeân cuûa hoài xöa, tu nhö vaäy thaät laø trôû ngaïi.

Con ngöôøi khi buoàn quaù, bò maát maùt moät caùi gì lôùn lao thöôøng ñeán vôùi Ñaïo. Cho neân vôùi nhöõng noãi buoàn da dieát khoâng theå trình baøy vôùi ai ñöôïc, chuùng ta thöôøng quay laïi soáng vôùi taâm mình, noùi cho mình nghe. Ngöôøi Vieät Nam chuùng ta, coù hai tröôøng hôïp, vui ñeán vôùi Ñaïo maø buoàn cuõng ñeán Ñaïo. Coøn tröôøng hôïp thöù ba laø trong luùc tænh taùo, khoâng quaù vui cuõng khoâng quaù buoàn, chuùng ta ñeán vôùi Ñaïo. Trong ba tröôøng hôïp treân, tröôøng hôïp thöù ba laø thaønh coâng nhaát. Giai ñoaïn naøy laø giai ñoaïn lyù töôûng ñeå chuùng ta hoïc Ñaïo; ñeán vôùi Ñaïo vôùi moät taâm bình thöôøng thì deã nhaän ñöôïc oâng chuû, nhaän ñöôïc “bình thöôøng taâm”, töùc taâm voâ nhieãm.

Ta tu laø thöïc hieän töøng giai ñoaïn, tröôùc nhaát ñoái vôùi caùc söï kieän chung quanh, coá gaéng laøm chuû, ñöøng ñeå bò ñoäng bôûi nhöõng thöù ngöôïc xuoâi laêng xaêng ñoù. Giai ñoaïn thöù hai laø laøm chuû thaân naøy. Ngöôøi naøo bò leä thuoäc thaân naøy laø nguy. Sôû dó ngöôøi ta khoå laø vì leä thuoäc thaân naøy. Thaân naøy laøm khoå mình khoâng ít, nhöng noù cuõng laø caùi phao cuoái cuøng, laø thuyeàn beø duy nhaát, ñeå ñöa chuùng ta qua soâng meâ, beå khoå. Ngöôøi coù con maét tueä phaûi söû duïng noù ñuùng vôùi yù nghóa ngoùn tay laø ngoùn tay, phöông tieän laø phöông tieän. Ñöøng bao giôø leä thuoäc noù.

Caùc vò tu theo Ñaïo giaùo muoán cho thaân naøy ñeïp, soáng ngaøn naêm, muoán bay boång treân maây xanh v.v… ñoù chính laø nhöõng raøng buoäc, nhöõng heä luïy töø thaân naøy. Chuùng ta tu Phaät bieát thaân naøy giaû taïm, do töù ñaïi hôïp thaønh. Phaät noùi töù ñaïi nhö boán con raén ñoäc ôû chung trong moät loàng, luùc naøo chuùng cuõng caén loän. Nhö hoâm nay quyù vò nghe gioïng noùi cuûa toâi laø bieát con raén nöôùc ñang caén con raén löûa, noù laøm laïnh ngheït cöùng hai loã muõi. Phaät noùi ñuùng nhö vaäy.

Chuùng ta hoïc lôøi Phaät, nghe lôøi Phaät, hieåu lôøi Phaät, thuoäc lôøi Phaät nhöng chæ chöa laøm ñöôïc lôøi Phaät thoâi. Bôûi vaäy mình vaãn bò leä thuoäc caùi naøy, caùi kia maø trong ñoù leä thuoäc thaân naøy laø moät nguy cô lôùn. Phaûi bieát thaân naøy laø phöông tieän ñöa ta qua soâng. Soùng to gioù lôùn caàn phaûi coù thuyeàn beø, thaân naøy gioáng nhö thuyeàn beø neân phaûi kheùo duy trì, kheùo duøng noù. Tuy nhieân luùc naøo cuõng nhôù leân bôø roài thì thuyeàn khoâng theå vaùc treân vai, cho neân duøng thaân nhöng khoâng chaáp thaân laø thaät, aáy môùi laø ngöôøi bieát tu, ngöôøi coù trí tueä.

Noùi duøng thaân, döôõng thaân ñeå tu taäp khoâng coù nghóa laø ta nuoâng chieàu thaân naøy. Nhö mình taäp ngoài thieàn, vöøa keùo chaân leân nghe ñau lieàn boû xuoáng, thì bieát ñeán bao giôø môùi ngoài ñöôïc! Neân cuõng tuøy tröôøng hôïp maø ñieàu hoøa thaân, coù luùc cuõng phaûi cöông quyeát, chæ huy laøm chuû noù, baét noù phaûi tuaân phuïc mình, ñeå deïp tröø thoùi hö löôøi bieáng voán luoân nguû ngaàm trong thaân. Cöù chieàu chuoäng noù hoaøi thì laøm sao toïa thieàn, nhaäp ñònh. Ñaõ theá thì ñònh tueä naøo maø coù ñöôïc? Nhöõng luùc vöøa ñau lieàn quôû “cho maøy ñau”. Noù sôï seõ khoâng daùm bung chaân ra. Ñau quaù muoán boû cuoäc, thì quôû maïnh hôn nöõa “cho maøy cheát”. Thöû coi noù coù cheát khoâng, neáu khoâng cheát laø noù thua mình, mình ñaõ thaéng noù, töùc ñaõ ñieàu phuïc ñöôïc thaân. Ñaây laø böôùc thaønh coâng ñaùng keå ñoái vôùi ngöôøi môùi tu taäp toïa thieàn.

Ngaøy xöa, ngaøi Phuù Laâu Na trình vôùi ñöùc Theá Toân:

- Baïch Theá Toân, con xin ñöôïc ñeán xöù Du Luõ Na giaùo hoùa chuùng sanh ôû ñoù.

Ñöùc Theá Toân cuõng lo ngaïi cho vò ñeä töû treû naøy neân hoûi Toân giaû raèng:

- Ta nghe daân ôû ñoù döõ daèn laém. OÂng ñeán ñoù hoï chöûi oâng thì oâng nghó sao?

- Baïch Theá Toân! Hoï chöûi con laø vaãn coøn thöông con, vì chöa ñaùnh ñaäp con.

- Neáu nhö hoï ñaùnh ñaäp oâng thì sao?

- Baïch Theá Toân! Hoï ñaùnh ñaäp laø vaãn coøn thöông con, vì chöa gieát con.

- Neáu nhö hoï gieát oâng thì sao?

- Baïch Theá Toân! Neáu nhö hoï gieát con thì con raát caùm ôn, vì hoï ñaõ giaûi quyeát sôùm giuøm con côûi chieác aùo nhô nhôùp xaáu xa naøy, giuùp con vaøo Nieát-baøn mau hôn.

Ñöùc Phaät gaät ñaàu:

- OÂng thaät xöùng ñaùng laø ñeä töû cuûa Nhö Lai vôùi tinh thaàn boá giaùo voâ sôû uùy. Taâm löïc, nhaãn löïc vaø trí löïc cuûa oâng thaät khoâng ai baèng. Vaäy Nhö Lai chaáp thuaän cho oâng ñeán xöù Du Luõ Na ñeå giaùo chuùng sanh ôû ñoù.

Chæ sau ba thaùng an cö thoâi, ngaøi Phuù Laâu Na ñoä ñöôïc daân chuùng döõ daèn xöù aáy trôû thaønh nhöõng Phaät töû hieàn löông, caát ñöôïc raát nhieàu Tinh xaù, nhieàu ngöôøi phaùt taâm Quy y Tam Baûo, thoï trì nguõ giôùi. Chaúng bao laâu daân chuùng ôû ñoù ñeàu laø haøng hoä phaùp ñaéc löïc vaø soá ngöôøi xuaát gia tu haønh theo toân giaû Phuù Laâu Na ñeàu döï phaàn trong caùc Thaùnh quaû. Ñoù chính laø nhôø ngaøi Phuù Laâu Na ñaõ hoaøn toaøn laøm chuû ñöôïc thaân taâm naøy, khoâng coøn lo sôï vôùi vieäc sanh töû nöõa. Toân giaû xem thaân nheï nhö loâng hoàng, neân môùi daùm quaû caûm xoâng xaùo vaøo choán hieåm nguy nhö vaäy.

Trôû laïi vieäc tu haønh cuûa chuùng ta. Neáu ngoài thieàn vöøa ñau chaân, ta keùo ra thì khoâng ñöôïc ñònh. Hoøa thöôïng chæ ñònh ôû Thieàn vieän Truùc Laâm ngoài thieàn hai tieáng ñoàng hoà. Mình baây giôø môùi möôøi laêm phuùt ñaõ keùo chaân ra thì maët muõi naøo thöa vôùi Hoøa thöôïng: “Xin cho con ñöôïc bình yeân”. Yeân sao ñöôïc, Taêng Ni ngoài hôn hai tieáng ñoàng hoà maø chöa ñöôïc bình yeân troïn veïn, mình môùi ngoài möôøi laêm phuùt maø ñoøi yeân thì thaät khoù nghe quaù. Töùc laø ta coøn heä luïy thaân naøy nhieàu quaù, dính maéc, khoâng buoâng ñöôïc, khoâng laøm chuû ñöôïc ñoái vôùi thaân thì phaûi bò noù chi phoái thoâi.

Ngöôøi theá gian khoå vì thaân naøy cuõng bôûi nhöõng chuyeän aên maëc, höôûng thuï noï kia. Suoát ngaøy, suoát ñôøi cöù loay hoay laån quaån vôùi thaân naøy. Nhieàu coâ noùi: Thaày ôi ! Saùng môû maét ra thì ñi chôï. Ñi chôï veà naáu nöôùng xong laø heát buoåi saùng. AÊn xong, doïn deïp xoay qua lo buoåi chieàu, chieàu xong ñeán toái. Quaàn quaät suoát ngaøy nhö vaäy neân leân tuïng kinh nhôù taàm baäy taàm baï, tuïng lung tung loän xoän. Tu theá naøy khoâng bieát chöøng naøo thaønh Phaät? Toâi cuõng khoâng bieát traû lôøi laøm sao! Neáu kheùo thì ta töï buoâng boû, töï saép xeáp vieäc tu trong töøng sinh hoaït cuûa mình, ñöøng ñôïi tôùi giôø môùi tu. Nhö vaäy may ra khoâng maát thì giôø, maø cuõng khoâng maát mình trong moïi thôøi moïi luùc. Ñònh tueä töø ñoù phaùt sinh, taêng tröôûng. Chöù khoâng coøn caùch naøo khaùc.

Ñoù laø noùi veà thaân naøy, veà hoaøn caûnh beân ngoaøi, chöa noùi tôùi taâm. Taâm voïng ñoäng coøn döõ daèn hôn nöõa. Caùi mình cho laø taâm ñoù thaät ra chæ laø voïng töôûng, suy nghó, bieän bieät laêng xaêng maø thoâi. Chöù taâm thöïc laø trí tueä saùng suoát, roãng rang, baát ñoäng nhö töôøng vaùch, khoâng vöôùng maéc gì heát. Taâm naøy phaûi tu môùi bieát, môùi tin ñöôïc, noùi suoâng nhö vaày chaúng dính daùng chi ñaâu. Cho neân chuû yeáu laø chuùng ta laøm chuû ñöôïc ñoái vôùi taát caû voïng duyeân, ñöøng ñeå taâm chaïy ra ngoaøi roài vöôùng maéc theo caùc traàn caûnh. Moät phen chaïy ra thì trôû veà raát khoù. Ñöôïc nhö theá thì “Töùc nhö nhö Phaät”, ñöùc Phaät nhö nhö baát ñoäng hieän tieàn ngay ñaây thoâi.

Luïc Toå khi ñöôïc Thöôïng toïa Minh hoûi veà ñaïi yù Phaät phaùp, Ngaøi ñaõ daïy theá naøy: “Khoâng nghó thieän, khoâng nghó aùc, caùi gì laø baûn lai dieän muïc cuûa Thöôïng toïa Minh?” Caâu hoûi naøy ñoàng nghóa nhö moät caâu traû lôøi, khoâng nghó thieän khoâng nghó aùc, chính ngay ñoù laø baûn lai dieän muïc. Chuùng ta thöôøng hoaëc nghó aùc hoaëc nghó thieän, cho neân khoâng thaáy ñöôïc maët maøy thaät cuûa mình. Baây giôø theo lôøi Toå daïy khoâng nghó thieän khoâng nghó aùc, chính ngay ñoù laø baûn lai dieän muïc cuûa chuùng ta roài. Ñaây quaû thöïc laø phaùp moân tröïc chæ, giaûn dò nhö vaäy. Nhöng taïi sao chuùng ta laïi ñuoåi theo phaùp traàn, trong khi chính caùi quyù baùu roõ raøng tröôùc maét laïi khoâng nhaän! Cho neân bieát bieân cöông giöõa meâ vaø ngoä, chæ caùch nhau moät chuùt xíu thoâi.

Baøi phaùp ôû ñaây laø vaøo cöûa Khoâng, muoán theá chæ caàn khoâng nghó thieän khoâng nghó aùc, lìa hai beân laø ñöôïc, giaûn dò nhö theá. Coù Thieàn sö noùi “Daïy Thieàn maø noùi nhö theá laø khoâng ñuùng”. Vaâng, khoâng ñuùng. Nhöng phaûi nhôø ngoùn tay môùi thaáy ñöôïc maët traêng. Nhôø nhöõng phöông tieän ñoù, chuùng ta bieát ñöôïc ñöôøng vaøo baèng caùch xoay laïi chính mình. Mieãn sao vaøo cöûa ñöôïc, nhaän ra oâng chuû, soáng vôùi oâng chuû laø ñuû. Chöøng ñoù phöông tieän ngoân ngöõ cuõng chaúng theå laøm ngaïi ñöôïc ta, ngöôïc laïi noù trôû thaønh dieäu duïng nöõa laø khaùc. Cho neân quan troïng vaøo cöûa ñöôïc laø moïi vaán ñeà xem nhö ñöôïc giaûi quyeát moät caùch hoaøn bò nhaát.

Töø laâu nay caùi laøm chuùng ta phaûi baän roän, day döùt nhaát laø phieàn naõo. Bôûi noù luoân naèm saün beân mình trong baát cöù luùc naøo, ngay caû khi nguû. Ví duï bình thöôøng caùi meàn ñeå nhö vaày, mình chæ naém ôû treân, roài laáy chaân tung moät caùi, laø noù phuû leân ngöôøi. Böõa nay chaúng hieåu sao tung hoaøi khoâng ñöôïc. Phieàn naõo. Töùc maáy ñöùa nhoû ñeå traät, chæ chuùt xíu vaäy thoâi maø löûa noùng xoâng leân höøng höïc, ñeâm ñoù heát nguû, saùng ra meät moûi. Phieàn naõo. Theá laø ta tìm ngöôøi ñeå truùt heát noåi giaän leân hoï. Caøng truùt laïi caøng bò phieàn naõo ñoát chaùy. Cho neân hai chöõ phieàn naõo nghóa laø löûa ñoát treân ñaàu, böùc xuùc trong taâm, khoâng coøn minh maãn saùng suoát nöõa. Khi bò phieàn naõo roài thì töùc ngöôøi naøy, giaän keû kia chöù ít khi naøo nghó laïi mình. YÙ nghó, mieäng noùi, thaân laøm toaøn baèng löûa giaän, ñeán ñaâu chaùy tôùi ñoù laø chuyeän ñöông nhieân vaäy.

Vì vaäy chuùng ta phaûi bieát phieàn naõo laø lao ra, chöù khoâng phaûi xoay laïi mình. Lao ra nhö theá thì chöøng naøo vaøo ñöôïc cöûa Khoâng? Ví duï chuùng ta ngoài ñaây, nhìn ra ngoaøi thaáy xe coä, thaáy ngöôøi tôùi lui qua laïi, thaáy vöôøn caây v.v… chöù khoâng thaáy ñöôïc mình. Ñaõ theá thì laøm sao söûa ñöôïc nhöõng khieám khuyeát nôi mình. Chæ khi naøo ta daùm nhìn laïi, daùm nhaän nhöõng khuyeát ñieåm cuûa mình thì môùi vaän duïng taâm löïc vaø trí tueä ñeå boû noù. Nhaän ra ñöôïc loãi töø mình roài, ta môùi khoâng ñoå thöøa, khoâng phieàn naõo.

Ngöôøi xöa noùi: “Giöõ cho taâm trong saïch, khoâng bò phieàn naõo laøm meâ hoaëc. Bôûi vì, do u meâ maø mình khoå sôû vaø töø ñoù coù phieàn naõo.” Nghieäm cho cuøng, sôû dó phieàn naõo daáy leân ñöôïc laø do ta u meâ. Neáu mình saùng khoâng coù phieàn naõo naøo quaáy nhieãu ñöôïc heát. Neáu saùng töï nhieân ta seõ coù ñöôïc nuï cöôøi cuûa Boà-taùt Di Laëc. Luùc naøo ta cuõng töôi vui, phaán khôûi, bình yeân. Nhöõng khi nhö vaäy, ngoài trong nhaø cuõng thaáy thích thuù, ñi ra ñöôøng cuõng thích thuù, xuoáng Nhaø beáp cuõng thích thuù, tôùi Thö vieän cuõng thích thuù, leân Chaùnh ñieän laïi caøng thích thuù, caøng phaán chaán hôn nöõa vì gaëp nuï cöôøi cuûa Phaät töông ñoàng nuï cöôøi cuûa mình.

Noùi toùm laïi, chæ laøm sao bieát xoay laïi. Ñaây laø maáu choát maø caùc Thieàn Toå Vieät Nam daïy chuùng ta tu. Nhö vua Traàn Thaùi Toå daïy “Phaûn quan töï kyû boån phaän söï, baát tuøng tha ñaéc”. Maø haàu heát caùc vò Thieàn sö thôøi Traàn ñeàu daïy chuùng ta phaûn quan töï kyû, töùc laø soi laïi chính mình, khoâng nhìn ra beân ngoaøi. Vì heã nhìn ra ngoaøi thì thaáy ñeïp xaáu. Ñeïp thì muoán gom veà mình, xaáu thì toáng ñi. Toáng ñi khoâng ñöôïc thì böïc boäi laém. Theá laø phieàn naõo. Phieàn naõo laø thua roài! Chæ coù caùi mình nhaän laïi, thaáy roõ nôi mình nhöõng gì khieám khuyeát, boû ñi, ñöøng chaïy theo beân ngoaøi thì bình yeân. Ñoù laø tu.

Trong kinh Phaùp Hoa, phaåm Phoå Moân coù caâu chuyeän theá naøy. Moät vò quan chöùc cao caáp ñeán hoûi Thaày mình: “Theá naøo laø gioù ñen thoåi döõ laøm thuyeàn troâi ñeán nöôùc quyû La Saùt?” OÂng thaày trôïn maét, chæ vaøo maët quan vieân noùi: “Haïng ngöôøi nhö oâng maø cuõng bieát hoûi theá?”. Vò kia voán quan chöùc cao caáp, xöa nay chöa ai daùm toû veû baát kính, noùi gì ñeán naëng lôøi. Theá maø hoâm nay oâng laïi bò nhaø sö neän cho moät buùa döõ doäi. OÂng ta tröøng maét hoûi laïi Thaày mình: “Thaày vöøa noùi gì?” Sö phuï cöôøi ñaùp: “Ñoù laø gioù ñen thoåi döõ laøm thuyeàn troâi ñeán nöôùc quyû La Saùt”. Vò quan kia böøng tænh, quyø xuoáng ñaûnh leã Sö phuï mình.

Theá neân phieàn naõo, tham saân, taät ñoá taát caû ñeàu nguû ngaàm nôi ta, chæ coù cô hoäi thuaän tieän laø noù xuaát hieän. Neáu chuùng ta thöôøng phaûn quan töï kyû, laøm chuû ñöôïc thì noù khoâng laøm gì ñöôïc mình. Ngöôïc laïi ta khoâng phaûn quan töï kyû, khoâng laøm chuû thöôøng xuyeân, nhö vò ñeä töû quan chöùc cao caáp kia, vöøa nghe lôøi noùi traùi tai lieàn noåi suøng leân thì nöôùc quyû La Saùt hieän tieàn. Ñoù laø loaïi phieàn naõo ñoäc haïi do ta u meâ aùm chöôùng maø ra, noù seõ laøm khoå mình.

Tuy nhieân coù moät ñieàu laø töø phieàn naõo maø ta bò traàm luaân sanh töû, nhöng cuõng töø phieàn naõo maø ta tu thaønh töïu quaû vò Boà-ñeà. Bôûi phieàn naõo laø moät chaát lieäu naèm saün trong ta neân Boà-ñeà cuõng luoân coù maët nôi mình. Taát caû huynh ñeä chuùng ta ai cuõng coù phieàn naõo, neáu ngay nôi phieàn naõo ta xoay trôû laïi quaùn saùt noù thì phieàn naõo laëng, trí saùng suoát hieän baøy, ñoù laø chuûng töû Boà-ñeà ñaõ xuaát ñaàu loä dieän. Ñaây laø moät phaùp tu raát thieát thöïc, neáu khoâng noùi laø chính yeáu trong quaù trình tu ñaïo ñeå ñöôïc giaùc ngoä giaûi thoaùt cuûa chuùng ta.

Neáu muoán moãi ngaøy chuùng ta tu haønh ñöôïc taêng tieán, coâng ñöùc taêng tröôûng, tröôùc nhaát mình phaûi nuoâi döôõng söï saùng suoát, ñöøng bao giôø ñeå trí tueä lu môø bôûi caùc voïng duyeân beân ngoaøi. Töø ñoù ñöùc nhaãn cuûa mình taêng tröôûng, söùc ñònh tónh vöõng maïnh hôn, trí tueä Baùt-nhaõ hieän tieàn truøm khaép. Ñaây laø keát quaû vieân maõn nhaát, ñaùng mong muoán nhaát cuûa ngöôøi tu Phaät. Duø tu phaùp moân naøo, cuõng phaûi ñeán ñöôïc choã naøy. Khoâng nhöõng ngöôøi tu Thieàn, maø baát cöù ngöôøi tu phaùp moân naøo cuûa Phaät cuõng ñeàu phaûi tænh taùo, ñònh tónh, ñaày ñuû trí tueä. Nhö vaäy ñaïo giaùc ngoä giaûi thoaùt, khoâng caàu maø töï ñöôïc.

Caùc phaùp voán nhö theá, noù khoâng coá yù laøm mình haïnh phuùc hay khoå ñau, taát caû ñeàu do chuùng ta baát giaùc maø ra thoâi. Noùi noù huyeãn noù cuõng bình thöôøng, noùi noù thaät noù cuõng bình thöôøng. Cho neân ta phieàn naõo laø töï ta gaây taïo thoâi, khoâng ai xen vaøo ñoù. Vì vaäy, ta giaûi thoaùt cuõng do chính ta côûi boû phieàn naõo, chöù khoâng ai ñem laïi ñöôïc. Neân nhôù vieäc tu haønh cuûa mình laø laøm sao mình soáng ñöôïc vôùi taâm roãng rang saùng suoát, ñöøng bò caùc phaùp keùo loâi.

Chuùc toaøn theå ñaïo traøng chuùng ta ñeàu tænh taùo saùng suoát ñeå ñöôïc vaøo cöûa ñaïo.

	]

	THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM