SUOÁI THIEÀN

H.T THÍCH NHAÄT QUANG

CAÙCH SOÁNG TRONG ÑAÏO PHAÄT

Ñeå giuùp haøng Phaät töû taïi gia coù ñöôïc moät phöông höôùng cuï theå cho vieäc öùng duïng Phaät phaùp tu haønh, hoâm nay chuùng toâi seõ noùi nhöõng vaán ñeà caàn thieát trong ñôøi soáng cuûa moät tuïc gia cö só tu Phaät.

Ñoâi khi chuùng ta hieåu nhieàu maø khoâng aùp duïng ñaïo lyù vaøo ñôøi soáng ñöôïc, thì keát quaû chaúng coù bao nhieâu. Hoaëc duïng coâng quaù nhieàu maø keát quaû khoâng nhö yù, seõ daãn tôùi buoàn naûn khoâng coøn muoán tu nöõa. Ñoù laø hieän töôïng chung cuûa haàu heát giôùi Phaät töû, trong ñoù coù caû Taêng Ni nöõa. Coù nhieàu vò tu maáy möôi naêm cuõng chöa thaáy keát quaû gì. Ñuïng vieäc khoâng giaûi quyeát ñöôïc, buoàn naûn roài phieàn naõo daáy khôûi. Phieàn naõo ñaõ khôûi thì trong loøng roän raøng khoâng yeân, cuoái cuøng ñaønh boû cuoäc.

Thaät ra ai tu ñöôïc nieàm vui, coù keát quaû lôïi laïc thì hieän ra nôi aùnh maét, trong sinh hoaït ñi ñöùng, noùi naêng, tieáp xuùc cuûa ngöôøi ñoù. Khoâng rieâng haøng xuaát gia chuùng toâi maø quí Phaät töû cuõng vaäy. Coù nieàm vui thì töï nhieân trong ngöôøi mình thoaûi maùi vui töôi. Coøn trong loøng böïc doïc, thaáy chung quanh toaøn laø nhöõng chöôùng ngaïi laøm cho mình buoàn naûn. Do ñoù phaûi xeùt soaùt laïi vieäc tu cuûa mình, ñaïo löïc cuûa mình.

Hoài coøn taïi theá, coù moät muøa haï Phaät nhaän lôøi leân Thieân cung giaûng ñaïo cho thaân maãu laø Baø Ma Da. Nhö chuùng ta ñaõ bieát, sau khi sanh Thaùi töû Taát Ñaït Ña baûy ngaøy thì baø thaêng hoùa vaø nhôø coâng ñöùc laønh, Baø ñöôïc sinh leân cung trôøi Ñao Lôïi, laøm moät Thieân töû treân ñoù. Ñöùc Theá Toân nghó ñeán coâng ôn cha meï, vì vaäy Ngaøi leân cung trôøi Ñao Lôïi thuyeát phaùp. Suoát thôøi gian ba thaùng Ngaøi vaéng maët döôùi nhaân gian, chuùng ñeä töû buoàn nhôù voâ keå. Ñaïi chuùng môùi nghó caùch: Baây giôø yeâu caàu Toân giaû Muïc Kieàn Lieân leân cung trôøi thænh ñöùc Theá Toân veà ñeå ñaïi chuùng ñöôïc chieâm ngöôõng, roài Ngaøi trôû leân cho tôùi ngaøy maõn haï.

Vôùi yeâu caàu aáy, Toân giaû Muïc Kieàn Lieân thaáy hôïp lyù, vì vaäy chaúng nhöõng ngaøi maø Toân giaû Xaù Lôïi Phaát cuõng ñoàng ñi. Hai vò leân Thieân cung, vaøo noäi ñieän thì thaáy hai vò trôøi Ñeá Thích ñang ngoài ñoái dieän nhau. Toân giaû Muïc Kieàn Lieân laø baäc thaàn thoâng ñeä nhaát, Ngaøi vaän duïng toaøn löïc maø khoâng nhaän ñöôïc ai laø ñöùc Theá Toân, ai laø trôøi Ñeá Thích. Hai vò gioáng heät nhau, töø saéc dieän y phuïc cho ñeán haøo quang v.v… Cuoái cuøng Ngaøi hoûi yù kieán Toân giaû Xaù Lôïi Phaát laø baäc trí tueä ñeä nhaát Ngaøi Xaù Lôïi Phaát lieàn maùch nöôùc: “OÂng khoâng thaáy sao, ngöôøi coù aùnh maét bình an khoâng dao ñoäng chính laø Theá Toân cuûa chuùng ta. Cöù nhìn kyõ vaøo aùnh maét hai vò ñi, oâng seõ nhaän ra”. Quaû ñuùng nhö vaäy. Ngaøi Muïc Kieàn Lieân nhìn kyõ thì trong hai vò trôøi, coù moät vò aùnh maét luoân giao ñoäng. Bôûi chung quanh oâng bao nhieâu coâng vieäc haønh chaùnh ñang ñôïi. Tuy ngoài ñoù nhöng trong buïng khoâng yeân, phaûi lo laéng vieäc noï vieäc kia, nhaát laø trôøi Ñeá Thích chöa chöùng ñaïo, laøm sao coù ñöôïc aùnh maét vöõng chaõi baát ñoäng nhö Phaät. Sau khi nhaän ra ñöùc Theá Toân, hai Toân giaû lieàn ñeán ñaûnh leã Phaät vaø ñöa lôøi thænh nguyeän cuûa ñaïi chuùng leân ñöùc Phaät.

Qua caâu chuyeän naøy, chuùng ta thaáy ngöôøi beân trong coù ñöôïc nieàm bình an, thì toûa ra beân ngoaøi moïi oai nghi cöû chæ ñeàu bình an. Phaät töû chuùng ta khoûi phaûi hoûi mình tu ñöôïc hay laø khoâng tu ñöôïc, coù keát quaû hay khoâng coù keát quaû, cöù nhìn vaøo hình thöùc cuoäc soáng cuûa mình laø bieát. Neáu ngöôøi beân trong coù ñöôïc söï bình oån thì vieäc tu coù keát quaû. Ngöôøi coøn laêng xaêng, baän roän, vöôùng maéc thì söï baát oån hieän ra raát roõ.

Choã naøy caùc vò beân Luaät toâng chuyeân veà giôùi luaät cuõng daïy: Neáu ngöôøi beân trong giöõ giôùi luaät nghieâm tuùc thanh tònh thì theå hieän ra beân ngoaøi laø haïnh Phaät, haïnh Boà-taùt. Ngöôøi giôùi ñöùc chöa nghieâm minh, chöa thanh tònh thì duø hình thöùc goø boù theá naøo, cuõng chæ laø göôïng eùp, chöa theå hieän hoaøn toaøn neùt thanh tònh bình oån.

Ñaïo Phaät laø ñaïo giuùp chuùng ta xoay trôû veà mình, chænh ñoán, hoùa giaûi, saép ñaët oån ñònh beân trong. Beân trong thöïc söï oån roài thì beân ngoaøi khoûi sôï sai phaïm gì. Cho neân Hoøa thöôïng Vieän tröôûng thöôøng daïy: “Chuùng ta bieát phaán ñaáu khaéc phuïc caùi dôû cuûa mình, nhöõng thoùi quen khoâng ñuùng ñaïo lyù. Ñoù laø bieát giöõ giôùi tu haønh”. Ví duï ta vöøa coù moät yù nghó sai, lieàn bieát vaø khoâng cho noù nghó nhö vaäy nöõa. Töï mình giaûi quyeát laáy, chöù khoâng caàn löïc naøo taùc ñoäng vaøo. Roõ raøng ta töï tu nôi chính mình. Ñoù laø caùch tu chaân chính, giaûn dò, ai cuõng coù theå tu ñöôïc. Chuû tröông cuûa ñaïo Phaät laø nhö vaäy.

 Khi aùp duïng ñuùng vôùi tinh thaàn Phaät phaùp, chuùng ta coù ñöôïc moät nieàm bình an giaûi thoaùt roài, thì moïi sinh hoaït cuûa mình ñeàu hôïp ñaïo lyù, hoaøn toaøn thuaàn phuïc, trang nghieâm, thanh tònh. Do ñoù nhöõng ngöôøi tu caøng laâu naêm chöøng naøo, caøng coù giôùi ñöùc thanh tònh chöøng naøo thì beân ngoaøi cuûa hoï caøng hoàn nhieân chöøng aáy. Söï ñi ñöùng, noùi naêng, tieáp xuùc cuûa nhöõng vò aáy luoân luoân töôi maùt, an oån laï thöôøng.

Phaät töû gaëp nhöõng vò Thaày tu laâu, coù ñaïo haïnh, lôùn tuoåi, ta lieàn caûm thaáy bình an maëc duø Thaày chöa noùi gì. Nhaø Phaät goïi ñoù laø thaân giaùo, töùc nguoàn ñaïo haïnh toûa saùng töø beân trong caûm hoùa ñöôïc ngöôøi chung quanh, maø khoâng caàn noùi gì caû. Ngoân ngöõ khoâng vôù tôùi kòp choã thaân giaùo naøy, cho neân thaân giaùo raát quan troïng trong vieäc ñoä ngöôøi. Caùc thaày coøn lænh kænh nhö chuùng toâi, thì ñoâi khi noùi raùo nöôùc mieáng maø chaúng ai nghe. Hoaëc coù nghe cuõng ñeå ñoù chôù khoâng thöïc haønh, khoâng chuyeån hoùa ñöôïc mình. Neân bieát ñaïo haïnh, coâng ñöùc, trí tueä khoâng caàn phaûi coù aâm thanh môùi truyeàn baù ñöôïc. Chæ nhìn thaáy laø ñaõ quy kính, ñaõ bình yeân roài.

Nhö thôøi ñöùc Phaät coøn taïi theá, luùc naøo cuõng coù 1.250 Tyø-kheo ñi theo Theá Toân. Chuùng ta thöû töôûng töôïng moät ñoaøn treân caû ngaøn ngöôøi nhö vaäy cuøng sinh hoaït chung, cuøng ñi theo Phaät. Chæ vieäc ñi thoâi, neáu voâ traät töï moät chuùt laø cuõng ñaïp heát ñoà ñaïc cuûa thieân haï roài. Hoaëc maïnh ai naáy noùi thì hôn caùi chôï Phöôùc Thaùi naøy. Nhöng khoâng ñaâu!

Moät hoâm chính oâng Caáp Coâ Ñoäc ñeán choã Phaät coøn phaûi ngaïc nhieân vì töôûng Nhö Lai ôû moät mình, khoâng ngôø taêng ñoaøn yeân laëng, trang nghieâm, thanh tònh ñeán nhö vaäy. Ñeán nôi oâng thaáy ñöùc Phaät ñang ñi kinh haønh. Vöøa gaëp laàn ñaàu Phaät ñaõ goïi: “Caáp Coâ Ñoäc, ñeán ñaây.”, döôøng nhö ñöùc Theá Toân ñang chôø oâng. OÂng vöøa ñeán gaàn Phaät vöøa hoûi ngöôøi baïn ñi beân caïnh: “Nghe noùi ñeä töû cuûa Phaät coù caû moät ngaøn maáy traêm ngöôøi, taïi sao ôû ñaây khoâng nghe moät tieáng ñoäng?” Baïn oâng ñaùp: “Haõy nhìn döôùi taøn caây boùng laù kìa, truøng truøng caùc thaày ñang ngoài trong theá tónh toaï an nhieân”.

Hình aûnh aáy thaät laø traàm vaø ñeïp laøm sao. Chæ coù ñeä töû Phaät môùi ñöôïc nhö theá, chæ coù caùc baäc Thaùnh môùi coù ñöôïc moät cuoäc soáng bình oån laï thöôøng nhö vaäy. OÂng Caáp Coâ Ñoäc meâ say chieâm ngöôõng caùc thaày trong tö thaùi an nhieân töï taïi. Quyù vò nhôù laø khoâng coù nguû guïc nghe. Caùc thaày ñeàu ngoài ngay thaúng ñaøng hoaøng, khoâng coù guïc gaëc nhö chuùng ta. Laàn ñoù ñöôïc ñaûnh leã vaø nghe baøi thuyeát phaùp ñaàu tieân cuûa Phaät, Caáp Coâ Ñoäc lieàn chöùng ñöôïc sô quaû Tu Ñaø Hoaøn, böôùc vaøo doøng Thaùnh.

Choã naøy laø choã chuùng ta phaûi nghieân cöùu thaät kyõ. Nhö vaäy quaû Thaùnh khoâng phaûi daønh rieâng cho haøng tu só maø ai cuõng coù theå chöùng ñöôïc heát. Vôùi ñieàu kieän laø vò ñoù khoâng vöôùng maéc, khoâng naùo ñoäng theo nhöõng traàn caûnh beân ngoaøi. Ñöôïc vaäy laø coù theå chöùng quaû Thaùnh roài. Neân bieát giaùo phaùp cuûa Phaät coù theå hoùa giaûi ñöôïc taát caû nhöõng nghieäp taäp phieàn naõo, chaát chöùa trong loøng moãi ngöôøi töø nhieàu kieáp. Neáu chòu tu söûa thì ai cuõng coù theå boû ñöôïc caùi naëng neà taêm toái kia, phaán khôûi nhaän nieàm vui thanh tónh giaûi thoaùt cuûa chính mình.

Vì theá sau khi chöùng ñöôïc Sô quaû, Caáp Coâ Ñoäc ñaõ nghó laøm sao cho giaùo phaùp naøy ñöôïc lan toûa ra, moïi ngöôøi ñeàu chung höôûng, ñeàu tu vaø ñaït ñöôïc nieàm an vui aáy. Neân oâng phaùt nguyeän xaây caát Tinh xaù Kyø Hoaøn cuùng döôøng Phaät vaø töø ñoù oâng trôû thaønh vò hoä phaùp ñaéc löïc nhaát beân giôùi nam cö só.

Nhö vaäy veà phöông thöùc tu haønh trong ñaïo Phaät, nhö toâi ñaõ noùi raát nhieàu laàn, laø ai cuõng tu ñöôïc heát. Vôùi ñieàu kieän taâm phaûi thanh tònh, buoâng taát caû voïng töôûng, ñöøng vöôùng maéc gì heát thì nhaát ñònh seõ ñöôïc an oån. Töø ñoù nieàm bình an aáy seõ phaùt trieån tuøy theo coâng huaân, söï noã löïc cuûa mình maø ngaøy caøng lôùn maïnh hôn. Vôùi kinh nghieäm nhoû nhoi, chuùng toâi thaáy roõ neáu chuùng ta chòu khoù phaán ñaáu thì khoâng coù gì mình khoâng laøm ñöôïc. Luùc naøo ta cuõng tænh, ñöøng ñeå nhöõng thöù beân ngoaøi bu baùm, daãn daét. Neáu tu haønh ñuùng caùch thöùc nhö vaäy, chaéc chaén chuùng ta seõ ñöôïc bình an.

Trong Phaät giaùo, vaán ñeà ñaïo ñöùc ñöôïc xem laø quan troïng baäc nhaát. Bôûi neáu chæ chuù troïng treân hình thöùc, thì con ngöôøi lao theo theá giôùi hieän töôïng chung quanh khoâng bieát ñeán bao giôø môùi goïi laø cuøng. Cho neân vieäc trôû veà caùi goác ban ñaàu cuûa mình laø neàn taûng ñaïo ñöùc caên baûn nhaát trong ñaïo Phaät. Ngöôøi tu phaûi laøm sao chuyeån ñöôïc caùi nhìn. Nhìn sai moät ly ñi caû moät daëm, nhìn ñuùng trôû laïi thì ngay bôø meâ laø beán giaùc.

Chuyeån ñöôïc caùi nhìn cuûa mình chính laø trí tueä. Caùi nhìn ñuùng nhö thaät veà muoân phaùp laø caùi nhìn trí tueä. Noù luoân beùn nhaïy, saùng suoát, maø khoâng coù söï phaân bieät hôn thua, phaûi quaáy, toát xaáu… Vôùi caùi nhìn aáy ta laøm chuû ñöôïc mình. Coøn chaïy theo beân ngoaøi, phaân bieät vöôùng víu traêm thöù choän roän, ñoù laø caùi nhìn taêm toái ñieân ñaûo, Phaät goïi laø ngu si.

Phaùp töôùng toâng trong Phaät giaùo noùi theá naøy, ngöôøi coù caùi nhìn khoâng ñuùng nhö thaät thì khi trôøi toái, thaáy moät khuùc daây naèm ngoaèn ngoeøo döôùi ñaát töôûng laø con raén. Do töôûng con raén neân hoaûng hoát sôï haõi, thaønh ra khoå. Neáu coù aùnh ñeøn chieáu vaøo, thaáy roõ ñoù laø sôïi daây thì laäp töùc con raén maát ngay, ngöôøi aáy khoâng coøn sôï haõi vaø ñau khoå nöõa.

Toâi nhôù hoâm leân Ñaø Laït thaêm Hoøa thöôïng, tôùi chuøa Quan AÂm cuûa thaày Phöôùc Tònh, coù maáy con choù beïc-gieâ, trong ñoù con Meka döõ nhaát. Noù ra leänh moät tieáng laø maáy con kia nhaøo voâ “vaät” ñoái thuû tôùi söùt thòt, chôù chaúng chôi. Töùc cöôøi quí thaày mình, khuya daäy naáu côm, nghe noùi thaày Phöôùc Tònh thaû con Meka ra roài, ai naáy thaát kinh. OÂng ôû nhaø beáp thì nhaûy leân saøng, oâng ngoài thieàn thì im re treân giöôøng, khoâng daùm thôû maïnh… maëc duø chöa ai thaáy con Meka ôû ñaâu. Ñoù laø do caùi nhìn trong töôûng töôïng maø thaønh söï nhö vaäy.

ÔÛ ñaây, ngay töø ñaàu caùi nhìn cuûa mình khoâng thaáu theå, giöõa toái vaø saùng sôïi daây ngoaèn ngoeøo bieán thaønh con raén. Baây giôø laøm sao? Nhaän ñöôïc sôïi daây laø sôïi daây thì moïi chuyeän yeân ngay. Ñaây laø goác cuûa söï tu haønh. Taát caû caùc phaùp trong cuoäc ñôøi naøy cuõng vaäy, ta thaáy ñöôïc nhö thaät thì moïi khoå ñau chaám döùt. Ngay caû thaân cuûa mình ta cuõng töøng than khoå vì noù. Laõo Töû beân Trung Quoác coù noùi: “Sôû dó ta bò hoïa hoaïn laø vì ta coù thaân.” Theá neân Phaät daïy bieát thaân khoâng thaät thì töï nhieân hoïa hoaïn heát.

Neáu tu haønh nhaän ñöôïc ñuùng nhö vaäy, thì thaät laø ngaén goïn, khoûi maát thôøi gian, maø ñöôïc bình an ngay trong cuoäc soáng hieïân taïi ñaây. Ñieàu toâi muoán noùi laø laøm sao chuùng ta coù ñöôïc caùi nhìn thaät chín chaén, thaät chuaån, nhìn thaáu theå. Ñöøng nhìn baèng nhöõng hình thöùc beân ngoaøi. Moïi thöù phaùp chung quanh Phaät ñaõ noùi laø khoâng thaät, noù khoâng phaûi laø cuûa baùu trong nhaø mình, neân vöùt heát ñi, ñöøng cöu mang maø röôùc hoïa vaøo thaân.

Chuùng ta nghieäm laïi xem thaân naøy cho ñeán taát caû nhöõng thöù chung quanh: Gia ñình, söï nghieäp, kieán thöùc, danh voïng, tieàn taøi… coù thöù naøo khoâng töø ngoaøi ñem voâ? Ñaõ töø ngoaøi ñem voâ thì roõ raøng khoâng phaûi laø cuûa mình roài. Cho neân ñöôïc maát laø chuyeän thöôøng, taïi sao ta phaûi ñau khoå vì noù? Roài ñeán taâm laø nhöõng voïng ñoäng, ñieân ñaûo, chuùng cuõng khoâng thaät, thay ñoåi voâ thöôøng. Vaäy ta theo ñuoåi noù laøm gì cho meät moûi, roát cuoäc noù cuõng ñaâu coøn. Bieát roõ nhö vaäy vaø buoâng boû heát moïi baùm víu vaøo hai thöù thaân taâm nhö huyeãn naøy laø laøm chuû ñöôïc mình. Töø ñoù yeân oån thoâi. 

Cho neân Phaùp töôùng toâng coù noùi ñeán ba caùi nhìn:

Thöù nhaát laø Bieán keá sôû chaáp. Töùc ta nhìn söï vaät baèng voïng töôûng cuûa mình, neân moïi thöù hieän ra tröôùc maét ñeàu sai söï thaät, khoâng thaáy thuûng ñöôïc vaán ñeà, ñaây goïi laø bieán keá. Chöõ “keá” laø so ño, tính toaùn. Ví duï sôïi daây maø ta nhìn ra con raén. Nhìn nhö vaäy thì traàm luaân sanh töû ñôøi ñôøi khoâng döøng ñöôïc, coù theå noùi laø khoâng tu ñöôïc nöõa.

Thöù hai laø Y tha khôûi. Nghóa laø ta thaáy caùc phaùp duyeân sinh, khoâng thaät. Ví duï tröôùc maét chuùng ta laø caùi ñoàng hoà, vôùi con maét trí tueä thì ñoàng hoà do caùc boä phaän nhö kim, soá, maùy moùc beân trong, voû beân ngoaøi vaø coâng thôï raùp laïi, chôù khoâng phaûi ngaãu nhieân maø coù, cuõng khoâng do moät thöù taïo neân ñoàng hoà naøy. Neáu raõ ra töøng moùn, tìm caùi ñoàng hoà khoâng coù. Nhö vaäy taïi sao chuùng ta si meâ chaïy theo nhöõng hình thöùc beân ngoaøi, ñeå roài bò meâ muoäi daãn ñi, voâ tình ñaùnh maát phaàn trí tueä saùng suoát cuûa mình. Thaáy töøng phaàn khoâng thaät nhö vaäy, ñoù laø thaáy theo nhaân duyeân. Caùi thaáy naøy chöa phaûi chaân lyù, nhöng raát caàn thieát trong cuoäc soáng naøy.

Ngöôøi tu phaûi thaáy ñöôïc thöïc chaát cuûa caùc phaùp. Nhöõng gì thuoäc veà duyeân hôïp thì bieát roõ raøng nhö vaäy, coøn caùi gì thaät thì bieát thaät. Ngöôøi bieát nhö vaäy laø coù theå döï vaøo doøng Thaùnh, laø giaûi thoaùt ñöôïc nhieàu roài. Tu ngay ñaây thoâi, khoâng ñôïi phaûi ngoài thieàn hay tuïng kinh bao nhieâu naêm, hoaëc aên chay maáy thaùng, maáy naêm… nhöõng thöù aáy chæ phuï thoâi. Quan troïng laø phaûi coù caùi nhìn thaáu theå moïi vaán ñeà, moïi phaùp töø con ngöôøi cho ñeán söï vaät. Phaät daïy caùc phaùp duyeân sinh thì khoâng thaät.

Chuùng ta ñang ngoài tröôùc moät maâm côm thònh soaïn, ñaày ñuû taát caû nhöõng sôn haøo haûi vò, vôùi caùi nhìn thaáu theå thì ta seõ thaáy töøng phaàn aáy khoâng coù giaù trò gì, chæ do quan nieäm, khaåu vò ñaém tröôùc cuûa con ngöôøi maø sanh chuyeän thoâi. Neáu thaáy thuûng vaán ñeà roài thì côm thöôøng cuõng laø côm, côm thònh soaïn cuõng laø côm. Ta aên chæ vì ñeå taïm soáng no loøng thoâi, ñaâu ñôïi thöùc aên ngon môùi soáng ñöôïc. Côm laït, côm haåm, nöôùc laõ cuõng taïo ñöôïc söï soáng. Do khoâng nhaän ñònh roõ raøng cho neân ngöôøi ta môùi ñaém tröôùc, chaïy theo nhöõng thöù giaû taïm beân ngoaøi, maø boû queân caùi chaân thaät cuûa chính mình.

Baây giôø phaûi nhìn theá naøo cho ñuùng vôùi ñaïo lyù? Ñaây chính laø caùi nhìn thöù ba Vieân thaønh thaät. Ngay baây giôø chuùng ta coù theå ngoài bình thöôøng maø thaáy roõ raøng töøng phaùp moät chung quanh mình. Thaáy nhaø cöûa, xe coä, caây caûnh, ngöôøi qua laïi, khoâng nhaàm laãn caùi naøo vôùi caùi naøo, maø taâm khoâng khôûi nghó töôûng hay ñaët tình caûm thöông gheùt vaøo ñoù. Ñaây chính laø Vieân thaønh thaät, caùi nhìn cuûa thaønh thaät, cuûa ngöôøi thaáu theå. Caùi nhìn aáy laø caùi nhìn cuûa Phaät, laø chaân lyù. Bôûi coù caùi nhìn aáy neân aùnh maét cuûa Phaät trong saùng, hoàn nhieân, khoâng bò maây muø giaêng phuû.

AÙnh maét cuûa Phaät, Boà-taùt nhìn thaáy caùi gì nhö thaät söï hieän höõu cuûa caùi ñoù, khoâng phaân bieät dao ñoäng, cho neân laøm chuû hoaøn toaøn. Taâm khoâng bò caûnh daãn daét, caûnh khoâng bò taâm chia cheû choïn löïa. Ñaõ theá thì coøn ai daãn ai rong ruoåi trong voøng ñôøi ñieân ñaûo, laêng xaêng loän xoän nöõa. Baáy giôø taâm caûnh nhaát nhö. Ngöôøi tu Phaät caàn phaûi coù caùi nhìn chaân thaät aáy môùi coù theå giaûi quyeát vieäc sanh töû cuûa mình. Nhö toâi ñaõ noùi nhieàu laàn: “Ngöôøi xöa laøm ñöôïc, khoâng lyù chuùng ta laøm khoâng ñöôïc”.

Traùi laïi, neáu chuùng ta chöa theå thaáy ñöôïc caùc phaùp duyeân sinh neân moãi phaùp ñeàu coù giaù trò cuûa noù, ñeàu coù hình thöùc rieâng bieät, ñeàu ñaùng yeâu, ñeàu caàn thieát cho mình. Ngöôøi thaáy vôùi taâm traïng aáy, thì thoâi xin gaùt qua vieäc tu haønh. Chöøng naøo khoå ñeán haüng hay. Baáy giôø töø söï theå nghieäm baûn thaân, coù theå hoï seõ thöùc tænh vaø quay ñaàu. Nhö Lai cuõng khoâng coøn caùch naøo khaùc vôùi nhöõng chuùng sanh chöa ñuû duyeân.

Phaät daïy trong neáp soáng cuûa ngöôøi tu haønh luoân luoân phaûi coù söï chuaån bò. Chuùng ta phaûi saün saøng chöù ñöøng buoâng xuoâi ñeå maát mình bôûi caùc phaùp, hay bôûi hoaøn caûnh cuûa cuoäc soáng. Khoâng coù Phaät, Boà-taùt naøo keùo chuùng ta leân noåi, khi mình luoân coá giöõ nhöõng nghieäp taäp phieàn naõo. Chuùng ta phaûi maïnh daïn buoâng ra, vaát ñi thì may ra môùi hoäi ngoä chö Phaät, Boà-taùt.

Toâi taïm ñöa ra vaøi yeáu toá caàn thieát ñeå chuùng ta chuaån bò cho mình theá naøy:

Thöù nhaát laø ñöùc tin. Ngöôøi coù ñöùc tin thì laøm gì cuõng deã thaønh coâng. Cho neân ñöùc tin heát söùc quan troïng trong ñôøi soáng tu haønh. Tin theá naøo? Tin raèng mình coù khaû naêng thaønh Phaät, tin mình coù theå döøng ñöôïc voøng luaân hoài sanh töû nhieàu kieáp. Chuùng ta phaûi daùm tin nhö theá môùi coù theå tu taäp ñöôïc keát quaû vieân maõn. Ai tin ñöôïc nhö theá, khoûi phaûi gheù caây ña hoaëc mieáu oâng mieáu baø ñoát nhang khaán vaùi gì caû.

Phaät ñaõ noùi taát caû chuùng sanh ñeàu coù trí tueä ñöùc töôùng Nhö Lai, ñeàu seõ thaønh Phaät. Ñaõ saün coù haït gioáng Phaät roài, taïi sao ta khoâng tin mình seõ thaønh Phaät chöù? Tin nhö vaäy môùi vöõng vaøng töøng böôùc ngay trong ñôøi hieän taïi, laøm chuû mình giaûi quyeát vaán ñeà cuûa mình. Neân nhôù khoâng ai coù theå giaûi quyeát cho mình ñöôïc heát, keå caû Phaät cuõng baát löïc. Nhö Lai töøng tuyeân boá “Ta chæ laø thaày daãn ñöôøng, caùc ngöôi phaûi töï ñi”.

Hoøa thöôïng Vieän tröôûng thöôøng noùi vôùi chuùng toâi: “Maáy chuù khoûi ñi caàu an caàu sieâu, chæ lo tu thoâi.” Taïi sao caùc nôi ngöôøi ta laøm nhö vaäy maø Ngaøi khoâng laøm nhö vaäy? Nhieàu Phaät töû ôû ñaây raát phieàn quí thaày veà vieäc naøy. Thaät ra khoâng ñeán theo lôøi môøi cuûa quí vò, chuùng toâi cuõng thaáy hôi thieáu moät chuùt, goïi laø tình laøng nghóa xoùm. Nhöng veà phaàn tu haønh, quaû thöïc phaûi nhö vaäy thoâi. Neáu chuùng toâi khoâng ñuû ñaïo lyù, chöa thöïc söï yeân oån, giaûi thoaùt thì coù ñeán vôùi quí vò cuõng chaúng giuùp ñöôïc gì. Nieäm tuïng laø ñoïc laïi nhöõng lôøi Phaät daïy, maø baûn thaân mình chöa thöïc haønh ñöôïc thì tieáp ñoä, caàu nguyeän cho ai? Giaù trò trong ñaïo Phaät chính laø söï an laïc töø thaân taâm mình toûa ra, khieán ngöôøi caûm phuïc vaø chuyeån ñoåi theo.

Ngöôøi ñaõ cheát hoaëc saép cheát, saùu caên khoâng coøn taùc duïng nöõa, nghe ñöôïc gì, söûa ñöôïc gì? Cho neân vieäc tuïng ñoïc khoâng coù keát quaû bao nhieâu. Baây giôø coøn soáng coøn maïnh khoûe neân chuaån bò, neân lo. Neân Thaày chuùng toâi thöôøng nhaéc: “Phaät ñoä sinh chôù khoâng ñoä töû”. Tuïng kinh trôï tieán chæ laø an uûi phaàn naøo thoâi. Ngay trong hieän taïi mình lo tu cho coù keát quaû, töø ñoù ñem kinh nghieäm baûn thaân daïy Phaät töû tu haønh cho ñuùng ñaén. Nhö vaäy môùi thaät söï vì nhau, chôù khoâng phaûi laáy vieäc caàu an caàu sieâu heát nhaø naøy ñeán nhaø kia, goïi laø lôïi sanh. Ñöùc Phaät ngaøy xöa khoâng coù laøm vieäc naøy.

Thaønh ra ñaïo Phaät laø ñaïo cöùu sinh, giaûi quyeát ngay hieän taïi, chuaån bò trong hieän taïi. Phaûi coù nieàm tin thaät vöõng vaøng raèng mình coù khaû naêng thaønh Phaät, coù khaû naêng laøm chuû ñöôïc mình. Ñoù laø nieàm tin ñoái vôùi chaùnh phaùp, ñoái vôùi ñöùc Phaät. Taát caû Phaät töû coù ñöôïc nieàm tin naøy, kieân coá, saét ñaù, khoâng bò lay chuyeån baát cöù thöù gì heát, thì vieäc tu taäp chaéc chaén seõ thaønh coâng.

Nhieàu Phaät töû khi laøm aên khaù, thöôøng xuyeân ñeán chuøa. Tôùi khi sa suùt, cuoäc soáng khoù khaên thì ngaïi khoâng ñeán chuøa nöõa, nieàm tin theo ñoù cuõng tan maát. Chuùng ta phaûi laøm sao kieän toaøn laïi ñieàu naøy? Vaán ñeà thaát baïi trong cuoäc ñôøi ai chaúng coù. Ñoù laø treân phöông dieän cuoäc soáng, chöù can chi ñeán vieäc tu haønh, ñeán trí tueä cuûa mình. Cho neân quan nieäm ñeán vôùi ñaïo baèng hình thöùc vaät chaát theá gian laø moät quan nieäm sai laàm.

Ta ñeán chuøa ñeå tu hoïc Phaät phaùp, chôù ñaâu phaûi ñeå vì muïc ñích naøo khaùc. Ai tieáp, ai môøi cuõng ñöôïc; khoâng tieáp khoâng môøi cuõng chaúng sao. Chæ caàn loøng thanh thaûn truùt heát muoän phieàn beân ngoaøi coång chuøa, vaøo cöûa Phaät laø ñeå soáng vôùi Phaät, vôùi söï bình an noäi taïi trong taâm chôù khoâng phaûi soáng vôùi ngöôøi ngoaøi, keå caû quí thaày hay quí coâ. Khoâng neân laáy vieäc thaønh baïi ôû ñôøi laøm caûn trôû vieäc tu hoïc cuûa mình. Leõ ra caøng thaát baïi theá gian, ta laïi caøng thaám nhuaàn hôn veà giaùo phaùp, tin saâu hôn Phaät phaùp môùi ñuùng. Bôûi ñöùc Phaät ñaõ daïy nhö vaäy, ngaøy nay chính baûn thaân mình traûi qua, quaû thaät khoâng sai. YÙ thöùc ñöôïc nhö vaäy, ñôøi soáng tu haønh cuûa Phaät töû seõ raát vöõng chaûi vaø khoâng bò leä thuoäc vaøo taát caû hình thöùc beân ngoaøi.

Neân nhôù nieàm bình yeân khoâng daønh rieâng cho ngöôøi coù tieàn cuûa hay ngöôøi coù ñiaï vò trong xaõ hoäi. Nieàm bình yeân aáy laø vinh döï chung cho nhöõng ai bieát soáng, bieát buoâng boû nhöõng lænh kænh trong cuoäc ñôøi naøy. Ñoù laø nhöõng ngöôøi coù trí tueä. Khoâng luaän lôùn tuoåi nhoû tuoåi, nam nöõ, giaøu ngheøo, ai bieát buoâng boû caùi giaû vaø haøm döôõng caùi thaät ñeàu coù theå quay veà soáng bình yeân caû. Phaät töû chuùng ta caøng soát saéng hôn ai heát ñeå thöïc hieän nieàm tin aáy.

 Thöù hai laø phaûi thöïc haønh. Hoïc Phaät phaùp chæ laø phöông tieän thoâi, quan troïng ôû nôi söï thöïc haønh. Ví duï ngöôøi Phaät töû quy y Tam Baûo: Quy y Phaät, quy y Phaùp, quy y Taêng coù nghóa laø trôû veà soáng vôùi Phaät vôùi Phaùp vôùi Taêng. Keá ñoù Phaät daïy ngöôøi Phaät töû taïi gia phaûi giöõ naêm giôùi, khoâng coá yù gieát ngöôøi, laøm maát maïng chuùng sinh, khoâng gian tham troäm cöôùp, khoâng taø daâm, khoâng noùi doái, khoâng uoáng röôïu, duøng caùc chaát nghieän. Phaät töû ñaõ nghe vaø phaùt taâm thoï trì nhöõng ñieàu giôùi ñoù roài, baây giôø moãi ñeâm cöù ñoïc laïi maø khoâng aùp duïng, nhö vaäy coù goïi laø giöõ giôùi khoâng? Thöa khoâng! Nhö vaäy quyù vò chöa phaûi laø Phaät töû.

Ngöôøi Phaät töû bieát giöõ giôùi khoâng caàn thieát phaûi tuïng laïi nhöõng ñieàu giôùi ñoù. Maø khi tham noåi leân, mình chaët ñöùt khoâng cho tham nöõa. Loøng noùng giaän, saân haän, thuø haèn noåi daäy, mình chaët ñöùt khoâng cho noù tieáp tuïc phaùt trieån nöõa. Ñoù laø ngöôøi bieát caùch giöõ giôùi. Ngöôøi ñoù laø ngöôøi coù söùc maïnh, laø ngöôøi ñaïi löïc löôïng trong cuoäc soáng naøy. Chuùng ta phaûi bieát caùch aùp duïng vaø aùp duïng ñöôïc, thì môùi höôûng phaùp vò cuûa Phaät daïy.

Thöù ba laø nhaän cho ñöôïc taâm an tònh. Ngay trong loøng moãi chuùng ta ñeàu coù taâm thanh tònh bình an caû. Hoâm naøo ñoù chuùng ta boãng caûm thaáy sao trong loøng mình bình yeân quaù. Ñoù laø gì? Chính laø taâm thanh tònh hieän höõu nôi mình vaäy. Noù khoâng phaûi töø laøn gioù maùt, töø baàu trôøi trong, hay töø nhöõng lôøi an uûi cuûa ai ñoù ñöa ñeán, maø noù töï nhieân nhö vaäy. Thöôøng ngaøy chuùng ta cöù chaïy theo beân ngoaøi, lao xao choän roän maõi neân khoâng nhaän ra nhöõng giaây phuùt bình an saün coù nôi mình. Vì vaäy chæ caàn boû heát nhöõng lao xao loän xoän xuoáng thì söï bình an ñoù phaùt ra. Ñieàu naøy roõ raøng raøng nhö vaäy. Ñaây chính laø goác cuûa söï tu.

Ta bình an khi uoáng moät chung traø, bình an khi nghe moät baûn nhaïc, bình an khi nghe lôøi khen ngôïi… taát caû nhöõng bình an sung söôùng aáy, khoâng phaûi laø bình an thaät söï. Khi nhöõng thöù ñoù khoâng coøn, ta caûm thaáy tieác nuoái, thieáu vaéng vaø taâm trôû neân giao ñoäng baát an. Toùm laïi, caùc phaùp beân ngoaøi chæ laø mieáng moài ñoäc haïi, ñaùnh maát söï bình an cuûa chính mình. Cho neân Phaät thöôøng noùi ngöôøi ñam meâ, chaïy theo nguõ duïc seõ khoâng bao giôø thoûa maõn, nhö ngöôøi khaùt uoáng nöôùc bieån vaäy. Tìm söï bình an trong caùc phaùp sanh dieät, chính laø ñaùnh maát söï bình an vónh cöûu cuûa chính mình.

Nhö toâi ñaõ noùi thôøi gian khoâng heïn, maïng naøy moûng manh, buùa rìu cuûa quyû voâ thöôøng luùc naøo cuõng saün saøng sieát coå mình. Moät laøn gioù ñoäc, moät con raén döõ ñeàu coù theå laøm maát maïng mình nhö chôi. Chuùng ta coøn ñôïi gì? Phaät lyù ñaõ hieåu, giôùi luaät ñaõ hoïc, caùch tu haønh ñaõ naém, chæ coøn thöïc haønh thoâi. Giaû duï ngay hieän ñôøi mình chöa höôûng ñöôïc phaùp vò, thì cöù nguyeän “Con tu nhö theá naøy, neáu chöa xong nguyeän ñôøi ñôøi gaëp Phaät phaùp tu nöõa”. Thöïc söï Phaät phaùp khoâng phuï ngöôøi coù chí, coù loøng bao giôø. Quí vò ñöøng sôï ñieàu naøy.

Neân nhôù moät ñieàu, ñöøng laàm caùc caûnh duyeân laø caùi nhìn caàn thieát nhaát cuûa moät haønh giaû tu Phaät. Laàm nhö theá naøo? Nhö chuyeän anh chaøng nhaø queâ xuoáng phoá. Ñi ngang cöûa haøng baùn göông soi maët, voâ tình anh nhìn vaøo göông thaáy coù moät ngöôøi ngoä nghónh. Anh nghó hay laø mình mua haén veà ôû nhaø mình, bieát ñaâu chöøng haén seõ giuùp ñöôïc vieäc cho mình. Nghó theá, baèng moïi caùch anh mua cho ñöôïc caùi göông ñoù.

Veà nhaø, anh voäi keâu vôï khoe: “Böõa nay xuoáng phoá anh mua caùi thaèng naøy neø, mình coù theå sai vaët noù giuùp vieäc nhaø cho mình, em thöû tôùi maø xem”. Baø vôï tôùi nhìn, lieàn tru treùo leân: “Trôøi ôi! Toâi moät loøng moät daï chung thuûy vôùi oâng, cöng chìu oâng heát möùc, sao oâng nôõ loøng naøo baïc beõo vôùi toâi, maø ñem caùi con quyû naøy veà ñaây, maët maøy gì maø thaáy ôùn, xaáu nhö ma trôi. Vaäy thì thoâi töø ñaây toâi vôùi oâng chaám döùt nghóa tình”. Vôï anh khoùc buø lu buø loa. Anh thì chöng höûng, anh nghó: hoài naõy mình thaáy ngöôøi ñoù ngoà ngoä môùi ñem veà ñaây giuùp ñôõ vieäc nhaø. Taïi sao vôï mình laïi noùi baïc tình baïc nghóa, theá noï theá kia. Meï anh nghe vaäy voäi laïi xem. Baø noùi: “ Trôøi ôi, caùi muï giaø coùp bình thieát nhö vaäy, chaúng bieát cheát nay soáng mai, maø ghen tuoâng caùi gì hoång bieát”.

Caâu chuyeän cho chuùng ta thaáy, chæ vì caùi nhìn sai laàm maø ñieân ñaûo daáy khôûi. Cho neân soáng phaûi coù trí tueä, ñöøng ñeå mình ngoác ñeán noãi nhö vaäy. Chuùng ta cuõng ñaõ coù luùc ngoác nhö theá, phaûi khoâng? Neáu cöù keït treân hình thöùc thì quaû laø ngoác roài. Ñuïng moät caùi laø giaän, noùi moät tieáng laø hôøn v.v… Ñaây laø choã ngöôøi Phaät töû phaûi nhaän ñònh ñeå coá gaéng buoâng boû, ñöøng bò keït bôûi hình thöùc, ñöøng ngöôïc xuoâi ñieân ñaûo. Chuùng ta haõy giöõ caùi haïnh phuùc chaân thaät töø xöa nay cuûa chính mình.

Haïnh phuùc ñoù laø gì? Laø taùnh Phaät saün coù nôi mình. Luùc naøo cuõng chung thuûy, cuõng beân caïnh ta, khoâng bao giôø thay ñoåi. Soáng ñöôïc vôùi taùnh Phaät aáy, ta ñuû naêng löïc, ñuû trí tueä giaûi quyeát moïi chuyeän ngay trong ñôøi naøy. Vöõng tin treân höôùng ñi cuûa mình vaø coù theå taïo ñöôïc neáp soáng cuûa ngöôøi Phaät töû giaûi thoaùt, khoâng coøn laàm meâ ñieân ñaûo nöõa. Ngöôøi con Phaät soáng phaûi giaùc ngoä, thaáy ñöôïc thöïc chaát cuûa vaán ñeà. Sôïi daây laø sôïi daây, sôïi daây khoâng phaûi laø con raén. Thaáy thuûng ñöôïc nhaân duyeân sinh cuûa caùc phaùp roài thì thöïc söï an oån, Nieát-baøn hieän taïi.

Noùi “Tu haønh” hay “Soáng ñaïo” v.v… laø caét ñöùt taát caû nhöõng tham saân ñaém tröôùc töø nhieàu ñôøi ñeå thöïc söï soáng laïi yeân oån, laøm chuû ñöôïc mình. Tuy thaân töù ñaïi vaø taâm phaân bieät laø giaû, nhöng neáu ta coù trí tueä, duøng thaân ñuùng vôùi phaïm vi cuûa thaân, duøng taâm ñuùng vôùi phaïm vi cuûa taâm. Taát caû moïi thöù ta ñeàu duøng ñuùng vôùi vò trí cuûa noù. Ngöôøi Phaät töû bieát raát roõ caùi aáy chæ giaû taïm, ta duøng noù trong moät giai ñoaïn thoâi, neân khoâng khôûi ñaém luyeán, chaáp giöõ. Ñoù laø soáng ñaïo.

Ñaây chính laø ñieàu chuùng toâi muoán trình baøy cho Phaät töû hieåu, nhaän vaø soáng ñöôïc vôùi taùnh Phaät cuûa chính mình. Töøng phuùt töøng giaây trong hieän taïi, ta soáng bình an, vui veû, laøm chuû ñöôïc mình, ñoù laø nguoàn haïnh phuùc lôùn lao nhaát cuûa ngöôøi con Phaät. Ngay baây giôø moãi chuùng ta haõy thöû nghieäm laïi xem, mình ñaõ bình an chöa, ñaõ laøm chuû ñöôïc caùc hieän töôïng chung quanh chöa, ñaõ vöõng nieàm tin nôi chaùnh phaùp chöa, taát caû lôøi Phaät daïy mình aùp duïng ñöôïc chöa? Ñaây laø nhöõng vieäc ta phaûi chuaån bò, ñeå töø ñoù gia taêng coâng phu tu haønh cuûa mình. Neáu chöa ñöôïc thì phaûi phaán ñaáu cho ñöôïc. Phaán ñaáu baèng moïi caùch, chôù khoâng theå thoái lui. Tuøy moãi ngöôøi aùp duïng, giaù trò thieát thöïc cuûa Phaät phaùp seõ thaáy roõ trong cuoäc soáng naøy.

Buoåi noùi chuyeän ñaïo lyù hoâm nay nhaèm neâu ra moät soá phöông höôùng cho quí Phaät töû thöïc taäp tu haønh. Chuùng toâi khoâng daùm öôùc voïng gì hôn, moãi ngaøy quí vò moãi an vui hôn trong cuoäc soáng ñaày ñaïo vò cuûa mình. Chuùc taát caû thaønh coâng trong aùnh saùng cuûa ñaïo.

]

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM