SUOÁI THIEÀN

H.T THÍCH NHAÄT QUANG

BIEÁT TU

Noùi ñeán hai chöõ Phaät phaùp laø noùi ñeán bieån hoïc meânh moâng, chuùng ta khoâng caùch gì moø caïn ñöôïc. Vaäy thì chæ coøn caùch laø hieåu ñöôïc tôùi ñaâu ta coá gaéng aùp duïng tu tôùi ñoù, may ra böôùc vaøo ñöôïc ngoâi nhaø Phaät phaùp.

Quí Phaät töû taïi gia, ñang ñoái ñaàu vôùi traêm phöông ngaøn keá trong cuoäc soáng naøy, neân coøn raát nhieàu loaïn töôûng ñieân ñaûo. Ngöôøi trong chuøa loaïn töôûng theo kieåu trong chuøa, ngöôøi theá gian loaïn töôûng theo kieåu theá gian. Nhìn chung coøn laø phaøm phu, ai cuõng coøn ñaày daãy ñieân ñaûo loaïn töôûng. Baây giôø muoán phaù vôõ noù, khoâng caùch naøo khaùc hôn laø chuùng ta phaûi tu taäp.

Coù anh noâng phu noï, gaàn nöûa ñôøi caàn kieäm daønh duïm ñeå chuaån bò cho maáy ñöùa con saép thaønh gia thaát. Anh mua ñöôïc moät khoaûng ñaát daønh cho thaèng hai. Trong khi xôùi ñaát chuaån bò vöôøn caây, anh ñaøo ñöôïc moät chung vaøng to. Luùc ñaàu anh ngaïi laém “Cha! khoâng bieát cuûa ai ñaây?” Anh nghó coù leõ laø cuûa chuû ñaát. Theá laø anh môøi chuû ñaát tôùi ñeå traû laïi, vì luùc mua ñaát anh khoâng ñònh coù chung vaøng. OÂng chuû ñaát cuõng ñoàng quan ñieåm nhö anh. OÂng noùi: “Khoâng, vaøng naøy khoâng phaûi cuûa toâi, anh ñaøo ñöôïc laø caùi loäc cuûa anh ñoù. Hoài toâi baùn ñaát khoâng tính chung vaøng naøy”. Caû hai beân ñeàu nhöôïng cho nhau. Thaät laø hy höõu! Cuoái cuøng chöa ngaõ nguõ vaøo ñaâu thì trôøi toái, maïnh ai naáy veà.

Sau moät ñeâm suy nghó tính toaùn ñuû ñieàu, anh noâng phu noï vaø caû oâng chuû ñaát ñeàu ñi ñeán quyeát ñònh khoâng gì lay chuyeån ñöôïc. Trôøi chöa saùng hai oâng ñaõ gaëp nhau, ai cuõng môû mieäng noùi: “Toâi tính kyõ roài baùc ôi, ñuùng nhö baùc noùi chung vaøng aáy laø cuûa toâi”. Môùi ngaøy hoâm qua, hai ngöôøi töông nhöôïng nhau, khoâng ai nhaän cuûa aáy. Böõa nay khaùc haún, oâng naøo cuõng coá tranh giaønh ñeå chung vaøng thuoäc veà mình. Cuoái cuøng hai oâng ñi ñeán tranh caõi vaø aåu ñaû nhau neân phaûi ñöa ra quan.

Qua caâu chuyeän chuùng ta thaáy, laøm vieäc gì maø coù söï toan tính lôïi loäc trong ñoù thì xem nhö hoûng heát. Chæ bao giôø chuùng ta daùm buoâng ñöôïc tuùi lôïi caù nhaân thì may ra ñöôïc chuùt ích lôïi chung cho taäp theå vaø caû gia ñình mình. Vì theá Phaät daïy chuùng ta ñöøng bao giôø toan tính ñeán tö lôïi. Ñaïo lyù soáng cuûa ngöôøi Phaät töû chaân chaùnh laø tìm haïnh phuùc ngay nôi taâm chaân thaät, ngay thaúng. Soáng ñöôïc nhö vaäy töùc laø soáng coù giôùi, ñònh vaø tueä.

Giôùi laø bieát laøm laønh, laùnh döõ, coù ñôøi soáng töông nhöôïng nhau, khoâng tranh giaønh lôïi loäc baát chính. Treân ñôøi naøy sôû dó ngöôøi ta khoå ñau ñieâu linh laø vì nhöõng tö lôïi, noù thuùc baùch mình phaûi chaïy ngöôïc chaïy xuoâi, gaây nghieäp raát nhieàu. Bôûi gaây nghieäp hoaøi neân phaûi chòu khoå hoaøi. Phaät töû neáu soáng giöõ giôùi Phaät daïy laø chuyeån nghieäp, daàn daàn heát nghieäp, vónh vieãn ñöôïc an vui giaûi thoaùt.

Keá nöõa, chuùng ta coøn phaûi giöõ taâm ñònh tónh. Taâm khoâng ñieân ñaûo, ngöôïc xuoâi chaïy theo caùc caûnh beân ngoaøi, luoân vöõng vaøng an ñònh, ñoù laø tu ñònh. Soáng ñöôïc vôùi taâm ñoù thì trí tueä seõ phaùt sinh, laøm vieäc gì, nghó vieäc gì, noùi vieäc gì cuõng saùng suoát. Ñoù laø tu tueä. Cho neân moät ñôøi soáng giôùi ñònh tueä ñaày ñuû laø moät ñôøi soáng ñaïo, ñôøi soáng tænh thöùc, an laïc. Ngöôïc laïi, neáu chuùng ta maát saùng suoát, ngöôïc xuoâi theo doøng ñôøi, taïo nghieäp laêng xaêng phaûi nhieàu kieáp traû vay, khoâng bao giôø döùt.

Trong ba ñieàu giôùi ñònh tueä thì trí tueä laø goác. Trí tueä laø coàn ñaûo ñeå chuùng ta nöông töïa, gaày döïng cuoäc soáng an vui haïnh phuùc. Vì vaäy ngöôøi Phaät töû khoâng theå naøo thieáu trí tueä ñöôïc. Sôû dó chuùng ta coù tö caùch, töøng böôùc ñi theo con ñöôøng saùng suoát giaûi thoaùt laø nhôø coù trí tueä. Theá neân ñöøng bao giôø ñeå maát söï bình tónh saùng suoát. Quan troïng laø soáng tænh thöùc, chôù khoâng phaûi soáng hình thöùc. Vì vaäy duø ôû hoaøn caûnh naøo, chuùng ta cuõng phaûi luoân nhôù giöõ giôùi ñònh tueä. Soáng thöông nhau, töông nhöôïng nhau, khoâng vì nhöõng tö lôïi, ñieân ñaûo maø tranh giaønh cöôùp ñoaït laãn nhau. Ñoù laø soáng ñuùng chaân tinh thaàn giôùi ñònh tueä.

Phaät töû ñaõ hoïc Phaät phaùp, phaûi bieát caùch haønh trì Phaät phaùp ñaõ hoïc vaøo ñôøi soáng cuûa mình. Phaûi quaáy, thieän aùc, thoâng ñaït söï lyù, bieát roõ chaùnh taø, nhöõng gì ñaùng laøm, nhöõng gì khoâng neân laøm, chuùng ta ñeàu naém vöõng vaø aùp duïng ñöôïc. Coù raát nhieàu Phaät töû ñi chuøa naêm möôøi naêm, maø cuõng chöa nhaän ñònh moät caùch chính xaùc ñaâu laø chaùnh ñaâu laø taø, thaät ñaùng tieác. Ñaõ theá thì ñôøi soáng phaûi phieâu baït thoâi, vì soáng meâ laàm thì seõ rôi vaøo choã toái taêm meâ laàm.

Tu Phaät laø taïo ñöôïc nhöõng coâng ñöùc, ñeå ta an oån ngay trong ñôøi naøy vaø ñaûm baûo ñôøi sau khoûi nôï naàn vay traû nöõa. Ñoù laø ngöôøi bieát ñaàu tö voán lieáng cho mình. Ngöôøi nhö vaäy ôû ñaâu cuõng ñem laïi nieàm vui cho moïi ngöôøi, cho xoùm laøng. Ngöôøi nhö vaäy khoâng phaûi sôï seät mong caàu ñieàu gì khaùc nöõa. Soáng ñuùng theo luaät nhaân quaû seõ coù nieàm tin raát vöõng vaøng. Ta gaây nhaân naøo seõ nhaän haäu quaû naáy, bieát chaéc nhö vaäy. Nhôø theá khoâng daïi gì ta gaây taïo nhöõng nhaân ñau khoå cho mình cho ngöôøi, ñeå mai sau phaûi traû nhöõng haäu quaû khoå ñau.

Chuùng ta tu neáu khoâng coù ñöôøng loái chuû tröông, khoâng coù söï hieåu bieát, thì cuõng khoâng bieát laøm sao maø tu. Cho neân caàn coù thieän tri thöùc chæ daïy, caàn hoïc hoûi Phaät phaùp. Nhôø ñoù ta hieåu bieát, quaùn chieáu tu taäp, töøng böôùc töøng böôùc vöôn leân. Coù nieàm tin vieäc laøm seõ ñöa ñeán keát quaû toát ñeïp. Ta tin chaéc vaøo ñöôøng loái chuû tröông mình ñaõ choïn môùi daùm ñem caû cuoäc ñôøi, ñem caû sinh maïng nghieân taàm Phaät phaùp. Chöù neáu mô hoà, khoâng bieát tu theá naøy mai moát thaønh caùi gì, ngoài boù goái thôû ra, hít haø kieåu ñoù thì nhaát ñònh tu khoâng tôùi ñaâu heát.

Ñaõ coù nieàm tin trong phaùp tu roài, duø ñôøi naøy chöa ñaït ñöôïc keát quaû nhö yù, nhöng ta vaãn vöõng taâm mình noùi ñuùng, laøm ñuùng, soáng ñuùng. Taát caû nhöõng gì ta coù trong hieän taïi laø do caáu truùc trong quaù khöù chöa toát neân khoâng töông xöùng vôùi hoaøi baõo nguyeän voïng cuûa mình. Bao giôø ñaày ñuû coâng ñöùc thì nhöõng caùi xaáu khoâng coøn nöõa. Tinh thaàn trong cuoäc soáng cuûa ngöôøi hieåu ñaïo laø nhö theá. Cho neân ngöôøi Phaät töû soáng vôùi tinh thaàn saùng suoát seõ khoâng coøn boài hoài, sôï seät gì nöõa.

Sôû dó Phaät töû tu hoïc Phaät phaùp laâu naêm maø coøn chao ñaûo theo caùc phaùp khaùc, laø vì chöa khaúng ñònh ñöôïc choã naøy. Do chöa khaúng ñònh neân nghe ai noùi caùi gì hay mình chaïy theo lieàn. Coøn tu Phaät sao cöù thaáy phieàn naõo hoaøi, chaùn quaù. Ñieàu naøy deã hieåu thoâi. Phaät baûo laø chuùng sanh troâi giaït trong traàm luaân sanh töû töø voâ löôïng voâ bieân kieáp ñeán nay, chuùng ta ñen toái quaù chöøng roài, baây giôø ñaâu theå moät ngaøy moät böõa maø laøm saùng saïch ñöôïc. Chæ moät ngaøy nhaän ñöôïc mình coù khaû naêng laøm cho saùng saïch laø quyù laém roài.

Thaät ra taïi chuùng ta khoâng thaáy thoâi, chöù coù tu laø coù tieán, khoâng theå noùi khoâng tieán ñöôïc. Nhö ngaøy xöa mình muoán laøm gì thì laøm, muoán noùi gì cöù noùi khoâng sôï nhaân quaû, khoâng sôï ngöôøi khoå ñau. Baây giôø tröôùc khi laøm vieäc gì, ta cuõng coù suy nghó ñieàu ñoù neân hay khoâng neân laøm. Hoaëc lôõ xuùc phaïm khieán ngöôøi buoàn loøng, ta cuõng aên naên hoái haän vì ñaõ laøm khoå ngöôøi. Nhö vaäy laø coù tieán roài. Ngaøy xöa ta thöôøng nhaên nhoù, quaïo quoï, luùc cöïc khoå hay cöï nöï, giaän ai roài thì khoâng nhìn maët. Ngaøy nay mình hoan hyû tha thöù, buoâng heát, bieát ñôøi laø aûo voïng, phieàn naõo do nghieäp taäp nhieàu ñôøi keát neân, chôù khoâng phaûi ai ñem ñeán cho mình. Ñoù laø keát quaû thieát thöïc cuûa söï tu haønh.

Thaønh ra ngöôøi khaúng ñònh laäp tröôøng cuûa mình roài thì tu khoûe laém. Trong ñaïo, caùc baäc toân tuùc thöôøng daïy, giaû nhö baây giôø ta thieáu côm thieáu aùo, bò ngöôøi khinh khi hoaëc beänh taät v.v… taâm cuõng vaãn bình thöôøng. Quan troïng laø bieát xeùt neùt ngay trong hieän taïi ñaây. Töøng phuùt töøng giaây tu taäp gaày döïng nhaân laønh thì khoâng sôï quaû baùo xaáu ôû ngaøy mai. Coøn chuyeän hoâm nay, khoå vui gì ta cuõng chaáp nhaän, ñeå traû heát nôï cuõ. Sôû dó hieän quaû maø ta ñang gaùnh chòu laø taùc nhaân trong nhieàu ñôøi, khoâng phaûi trong moät ñôøi naøy thoâi. Ñaõ laø nôï naàn mình gaây taïo thì baây giôø phaûi vui traû chöù, phaûi gan nhö vaäy ñoù.

Ngöôøi con Phaät laø gan daï, saùng suoát, bình tónh hôn ai heát, khoâng sôï seät gì caû. Bôûi ñöùc Phaät laø ñaáng ñaïi huøng, ñaïi löïc, ñaïi töø bi, thì taïi sao chuùng ta laïi nhuùt nhaùt ñöôïc. Muoán thaúng tieán an vui treân ñöôøng tu tu haønh cuûa baäc ñaïi giaùc, chuùng ta khoâng theå ñi ngöôïc laïi nhöõng gì Phaät ñaõ chæ daïy. Soáng bình tónh saùng suoát, quaùn chieáu moät caùch cuï theå roõ raøng khi ñoái duyeân xuùc caûnh. Ñoù laø yeáu thuaät vaøo ñaïo.

Trong nhöõng phaùp moân Phaät daïy, moãi vò neân choïn moät phaùp thích hôïp vôùi mình, thöïc haønh trieät ñeå phaùp aáy. Ñöøng heïn, ñöøng ñôïi gì nöõa heát, bôûi voâ thöôøng, giaø cheát chuïp mình baát cöù luùc naøo. Khoâng coù gì baûo ñaûm cho maïng soáng naøy, cho neân chuùng ta luoân ôû trong tinh thaàn chuaån bò. Ví duï ta bieát uoáng röôïu seõ laøm mình loaïn trí, coù nhöõng haønh ñoäng taùo baïo, phi Phaät phaùp. Röôïu coù theå bieán ngöôøi töø cuoäc soáng toát ñeïp coù tö caùch, trôû thaønh ngöôøi coù cuoäc soáng taêm toái, phi phaùp.

Cöù thöû töôûng töôïng, moät giôø tröôùc ngöôøi ñoù noùi naêng ñaøng hoaøng, ñi ñöùng coù tö caùch; nhöng sau khi uoáng röôïu vaøo, chæ trong voøng nöûa giôø thoâi, ngöôøi ñoù ñi teù ngang teù ngöûa, noùi naêng saëc suïa khoâng ra laøm sao, chæ laøm troø cöôøi cho boïn treû trong xoùm. Bieát roõ nhö vaäy roài, chuùng ta cuõng thaáy roõ giaù trò cuûa ngöôøi Phaät töû laø ôû choã haønh trì Phaät phaùp. Ta chuaån bò cho mình tröôùc khi vi phaïm sai laàm, toát nhaát laø luoân nhôù khoâng bao giôø uoáng ruôïu. Chuùng ta daùm töø boû uoáng röôïu hay baïn beø môøi cöù uoáng, roài ñoå thöøa cho coâng vieäc laøm aên, quan heä töông giao v.v… Choã gan daï cuûa mình laø ôû ñaây.

Roõ raøng neáu chuùng ta döøng ñöôïc, quyeát ñònh ñöôïc thì cuoäc soáng an oån, giôùi ñònh tueä trang nghieâm ñaày ñuû. Coøn traùi laïi, mình ñoå thöøa cho hoaøn caûnh, phaûi nhö theá nhö theá thì xem nhö ta chaáp nhaän phieâu löu. Ñaõ vaäy thì haäu quaû nhö theá naøo khoù maø löôøng noåi. Giaû duï nhö ñöùng tröôùc moät tröôøng hôïp baát khaû khaùng thì ta cuõng coá gaéng laøm sao giöõ ñöôïc söï saùng suoát bình tónh, haïn cheá laáy mình. Döùt khoaùt laøm chuû ñöôïc mình ñeå haïn cheá caùc vieäc laøm khoâng toát. Ñoù laø ngöôøi Phaät töû bieát tu.

Haøng xuaát gia chuùng toâi cuõng vaäy, trong cuoäc soáng töông giao naøy, vaãn phaûi aên maëc nguû nghæ, ñi ñöùng quan heä ñuû thöù thì ai cuõng coù nhöõng khoù khaên rieâng, ai cuõng coù beänh taät… nhöng döøng ñöôïc hay khoâng, laøm chuû ñöôïc hay khoâng, laø do nôi söï saùng suoát cuûa moãi ngöôøi. Neáu ngöôøi khoâng coù chuû ñònh, soáng trong meâ môø quôø quaïng, Phaät noùi ñoù laø ngöôøi ñieân. Bôûi vì nhö Phaät ñaõ töøng tuyeân boá “taát caû chuùng sanh laø Phaät seõ thaønh”, nhöng ta laïi ñaùnh maát khaû naêng aáy thì khoâng ñieân ñaûo laø gì? Chæ taïi mình khoâng chòu laøm theo lôøi Phaät daïy neân ñau khoå trieàn mieân.

Baây giôø chuùng ta nhaän laïi quyeàn laøm chuû cuûa mình. Khi thaáy ñaõ maát töï chuû, maát bình tónh saùng suoát roài thì phaûi deø daët, ñöøng laøm aåu roài mang hoïa, ñieàu naøy raát quan troïng. Baây giôø trong hieän taïi, ngöôøi ta môøi röôïu mình ñöøng uoáng, ngöôøi ta môøi baøi baïc mình ñöøng chôi. Nhöõng si meâ ñieân ñaûo ñeàu chaám döùt, ñoù laø taäp laøm chuû, taäp aùp duïng vaø theå hieän Phaät phaùp trong cuoäc soáng naøy. Coøn ngöôøi noùi huyeân thuyeân ñuû thöù, thuoäc kinh laøu laøu, giaûng cho thieân haï nghe maø gaëp vieäc ñieân loaïn leân khoâng laøm chuû ñöôïc, thì Phaät phaùp ñoù ñaõ bò theá gian daãn ñi maát roài.

Phaät phaùp laø nhöõng phöông phaùp Phaät daïy giuùp cho chuùng ta giaûi quyeát nhöõng khoå ñau, roái raém ñieân loaïn cuûa mình. Phaät phaùp thì roäng lôùn meânh moâng, tuy nhieân chæ moät caâu moät lôøi maø ta nhôù vaø thöïc haønh ñöôïc cuõng ñem laïi lôïi ích cho mình. Giaù trò cuûa ngöôøi hoïc Phaät khoâng caàn nhôù nhieàu noùi nhieàu maø chuû yeáu laø thöïc haønh. Nhaát laø trong hoaøn caûnh hieän nay, quí Phaät töû ñang ñoái ñaàu vôùi cuoäc soáng nhieàu khoù khaên, neáu khoâng öùng duïng ñöôïc Phaät phaùp thì khoù coù theå hoùa giaûi ñöôïc nhöõng muoän phieàn trong loøng. Cho neân hoïc Phaät vaø tu Phaät laø ñieàu raát caàn thieát ñoái vôùi chuùng ta.

Trong con ngöôøi, luoân luoân coù saün Phaät taùnh maø coù caû nhöõng ñam meâ. Nhö töùc giaän khoâng ai thaáy noù ôû ñaâu, hoaëc söï ham thích cuõng khoâng bieát noù ôû ñaâu, nhöng noù vöøa xuaát hieän laø saéc dieän ta thay ñoåi lieàn. Ñang cöôøi töôi taén maø ai noùi caâu gì xoùc hoâng moät caùi laø döïng chaân maøy, trôïn maét leân lieàn. Hoaëc ñang böïc töùc maø ngöôøi mình meán thích xuaát hieän thì ñoåi giaän laøm vui ngay. Döôøng nhö noù naèm canh saün beân trong. Baây giôø laøm sao mình tieâu hoùa, ñöøng cho noù nhaûy ra baát töû, thì taâm tónh laëng, khoâng naõo haïi mình cuõng khoâng laøm giao ñoäng ngöôøi.

Trong kinh keå laïi caâu chuyeän theá naøy. Hoâm ñoù Phaät ñang thuyeát phaùp taïi Tinh xaù Kyø Hoaøn. Moät con chim boà caâu ñang bò con chim caét ñuoåi baét, noù hoaûng sôï bay ñaïi vaøo choã vò tröôûng laõo, ñeä töû lôùn cuûa Phaät. Nhöng ôû ñoù noù cuõng coøn run sôï, chöa an taâm neân vuït bay leân vaø saø vaøo loøng ñöùc Theá Toân. Ñöùc Phaät nhaèm ngay söï kieän naøy thuyeát moät baøi phaùp:

- Naøy caùc thaày Tyø-kheo, duø ñeä töû Nhö Lai ñaõ giöõ giôùi, ñaõ phaù taâm aùc nhöng chuûng töû beân trong vaãn coøn. Vì vaäy con chim aån vaøo vaãn coøn sôï nieäm xaáu aùc trong quaù khöù cuûa ñeä töû ta, neân noù coøn run sôï. Vôùi ta, ñaõ nhieàu ñôøi giöõ giôùi tu taäp, taát caû chuûng töû aùc hoaøn toaøn khoâng coøn, do ñoù chim boà caâu nuùp vaøo thaân ta caûm thaáy hoaøn toaøn yeân oån.

Qua caâu chuyeän treân, ñöùc Phaät muoán nhaéc nhôû chuùng ta phaûi tu hoïc theá naøo, goät tröø khoâng coøn moät chuùt taâm aùc môùi ñöôïc. Chuùng ta phaûi phaùt nguyeän ñi vöõng vaøng treân con ñöôøng Phaät ñaïo khoâng thoái chuyeån, ñôøi ñôøi thöïc haønh lôøi Phaät daïy. Coù chí nguyeän beàn laâu nhö vaäy môùi deïp saïch heát chuûng töû xaáu aùc trong nhieàu ñôøi. Cho neân Phaät töû phaûi laø ngöôøi gan daï, môùi xöùng ñaùng laø ñeä töû cuûa Nhö Lai. Neáu khoâng khaúng ñònh nhö theá, chuùng ta seõ maát thì giôø maø khoâng ñi tôùi ñaâu heát.

Trong taâm nieäm cuûa mình, luùc naøo cuõng töôûng nhôù vaø thöïc hieän moät ñieàu duy nhaát laø tu haønh cho tôùi thaønh Phaät môùi thoâi, khoâng mong moûi gì khaùc. Bôûi chuùng ta nhieàu ñôøi ñaõ gieo troàng caên laønh, nhieàu ñôøi coù duyeân vôùi Phaät phaùp neân baây giôø môùi trôû thaønh Phaät töû, quy y Tam Baûo tu hoïc Phaät phaùp. Vieäc laøm xem nhö thöôøng, nhöng neáu khoâng coù duyeân seõ khoâng laøm ñöôïc.

Coù moät vò trong giôùi trí thöùc, anh laø kieán truùc sö noåi tieáng. Ba, Meï cuûa anh tu Phaät, thoï giôùi Boà-taùt, sieâng naêng tinh taán laém. ÔÛ nhaø daønh ra moät phoøng ñeå thôø Phaät, ñeâm naøo gia ñình cuõng tuïng kinh laïy Phaät. Sau thôøi kinh meï anh kieåm tra laïi, thieáu maët ai baø ñeàu hoûi cho ra lyù do, khoâng coù lyù do baø seõ giaän, maø trong nhaø ai cuõng sôï baø giaän heát. Anh naøy laø con trai cöng nhaát trong gia ñình neân baø khuyeán khích aên chay - sau khi anh ñi du hoïc veà.

Khoâng daùm caõi meï, nhöng thaät tình anh ngaùn laém. Ngay ngaøy muøng moät Teát, baø baét aên chay, thaät laø tu baát ñaéc dó. Baïn beø tôùi, anh noùi chuyeän vaøi caâu roài veà ñeå… tu. Ngaøy meï anh vui laém, nghe noùi chuøa naøo baùn baùnh ngon nhaát, baø sai ngöôøi ñi mua cho gia ñình duøng. Hoâm ñoù trong nhaø ñoâng ñuû khoâng thieáu moät ai, töø ñöùa chaùu nhoû cho ñeán ngöôøi laøm trong gia ñình cuõng phaûi aên vôùi baø. Caû ngaøy ñoù anh aên uoáng sô sô, noùi chuyeän taàm phaøo chôø cho heát giôø. Toái laïi laø thôøi kinh, coøn nhöõng chöông trình ñaøn ca gì deïp heát.

ÔÛ nhaø khoâng chöa ñuû, coøn caùi naïn baø baét phaûi ñi chuøa nöõa chöù! Laïy Phaät ôû nhaø xong phaûi vaøo laïy Phaät trong chuøa, chuùc teát quyù thaày. Anh ca caåm trong buïng thaät laø maát thì giôø, laïi chaúng thuù vò gì heát, nhöng phaûi raùn laøm cho meï vui. Anh raùng thöùc cho tôùi möôøi moät giôø, nghe hôi xoùt ruoät nhöng ñôïi theâm chuùt nöõa, möôøi hai giôø laø ñuû, coi nhö ngaøy ñoù aên chay xong. Ñuùng möôøi hai giôø anh baûo ngöôøi laøm môû cöûa mua phôû veà aên, meï anh luùc ñoù nguû roài, Phaät cuõng ñaõ nguû !

Sau naøy meï anh qua ñôøi, anh keå laïi vieäc ñoù trong söï xuùc ñoäng khoâng keàm ñöôïc, cöù vöøa keå vöøa khoùc. Bôûi khi meï anh qua ñôøi roài, khoâng coøn ai nhaéc nhôû, naém cöông lónh cho gia ñình tu nöõa. Baây giôø nhöõng ngaøy Teát con caùi ngöôøi laøm vieäc naøy keû lo vieäc kia, gieát maïng chuùng sinh ñaõi ñaèng röôïu thòt. Luùc ñaàu anh khoâng thaáy gì, nhöng daàn daàn thaám thía, nhôù laïi ngaøy meï mình coøn soáng gia ñình hieàn thieän nhö theá naøo? Baây giôø ñaâu coøn nöõa. Anh nghe buoàn voâ haïn, thöông nhôù maãu thaân soáng nghieâm töø, dìu daãn mình ñi trong con ñöôøng ñaïo ñöùc. Ngaøy nay muoán tìm laïi, vónh vieãn khoâng coøn.

Anh noùi khi lôùn tuoåi roài, muoán tu nhöng bao nhieâu coâng vieäc bu baùm, khoù tu quaù. Trong gia ñình khoâng coù ngöôøi nhaéc nhôû, con caùi lôùn leân ñuû thöù yeâu caàu, mình phaûi giaûi quyeát. Khoâng giaûi quyeát thì noù quaäy leân, sôï maát uy tín gia ñình neân raùng. Cuoäc soáng thaät chaúng coù tí gì vui, chæ thaáy phieàn muoän, maëc duø gia ñình ñöôïc tieáng trí thöùc, aên hoïc ñaøng hoaøng. Baây giôø anh môùi thaám thía taïi sao ngaøy xöa meï anh muoán daïy con tu taäp, soáng neáp ñaïo ñöùc. Caøng nghó anh caøng quí tieác, thöông kính meï nhieàu hôn.

Sau naøy khi döïng vôï gaû choàng cho con caùi heát roài, sinh hoaït gia ñình thay ñoåi nhieàu, nhöng hình boùng vaø vieäc laøm cuûa meï luoân soáng maõi trong loøng anh. ÔÛ ñaâu anh cuõng daønh moät phoøng ñaëc bieät ñeå thôø Phaät vaø thôø meï. Roài anh cuõng baét ñaàu daïy ngöôøi con trai lôùn cuûa mình y nhö vaäy. Anh thöôøng nhaéc hoài ñoù baø noäi soáng, baø noäi daïy ba theá naøo, baây giôø ba daïy laïi tuïi con theá aáy. Neáu gioáng ba thì tuïi con cuõng tuaân laøm nhö ba hoài ñoù vaâng lôøi baø noäi. Nhôø theá anh ñaõ thaønh coâng trong vieäc giaùo duïc con caùi. Coâng ñöùc aáy ñeàu do meï cuûa anh caû.

Toâi muoán noùi nhaân duyeân baát ñaéc dó ñeán vôùi Phaät phaùp coøn coù söï gaén boù nhö vaäy, haø huoáng chuùng ta laø nhöõng ngöôøi ñaõ quy y Tam baûo, hieåu bieát Phaät phaùp ñoàng thôøi öùng duïng phaàn naøo giaùo lyù vaøo ñôøi soáng cuûa mình, chaúng leõ khoâng coù chuùt keát quaû gì sao? Vò Phaät töû ñeán vôùi Phaät nhö anh kieán truùc sö vöøa keå, khoâng ngôø giaù trò Phaät phaùp maàu nhieäm laï thöôøng. Töø nhaân duyeân tin kính Tam Baûo, meï anh gaày döïng cho con chaùu trong nhaø ñoåi thay haún cuoäc ñôøi cuûa mình.

Vöõng tin vaøo Phaät phaùp roài thì khoâng coøn gì chuùng ta phaûi sôï seät nöõa. Ngöôøi coù cuoäc soáng an oån trong taâm hoàn seõ thaáy raát sung söôùng, duø aên côm laït, uoáng nöôùc laïnh, nguû döôùi boùng caây vaãn thaáy vui nhö thöôøng. Hoài xöa caùc thaày Tyø-kheo ôû trong nuùi trong hang, uoáng nöôùc khe suoái, aên laù caây röøng maø luùc naøo cuõng töôi taén hoàng haøo. Ñoù laø nhôø taâm an vui, hieän ra trong neáp sinh hoaït, treân maét, treân moâi aùnh saùng raïng ngôøi. Traùi laïi ngöôøi theá gian aên cao löông myõ vò bao nhieâu thì göông maët caøng aâu lo heùo haét baáy nhieâu. Vì taâm hoï tính toan ñöôïc maát quaù nhieàu, neân khoâng coøn hoàn nhieân trong saùng nhö caùc nhaø tu nöõa.

Cho neân quan troïng khoâng phaûi ôû vaät beân ngoaøi, maø chính laø ôûø taâm chuùng ta. Taâm coù an oån, côûi môû thì môùi thanh tònh giaûi thoaùt. Taâm coøn guùt maéc taêm toái, toan tính ngöôïc xuoâi, thì duø coá gaéng theå hieän caùch gì nöõa, vaãn khoâng che giaáu noåi nhöõng ñieân loaïn taêm toái beân trong. Chuùng toâi noùi nhö vaäy ñeå Phaät töû laøm sao giöõ ñöôïc cöông lónh tu taäp, bieát ñöôïc taâm mình vaø chuyeån hoùa noù.

Khi tu giöõ ñöôïc caùi mieäng cuûa mình cuõng laø vieäc quan troïng. Bôûi mieäng laø dao beùn, laø löûa döõ, noù thöôøng ñem tai hoïa ñeán cho mình, cho ngöôøi. Mieäng coù theå thieâu ñoát caû röøng coâng ñöùc. Nhö tình baïn beø maáy chuïc naêm gaày döïng, chæ caàn caùi mieäng noåi khuøng moät böõa laø ñoå vôõ. Cho neân khoâng laøm chuû ñöôïc mieäng cuûa mình tai haïi gheâ gôùm. Phaät töû giöõ giôùi, phaûi coi chöøng caùi mieäng cuûa mình. Noùi vöøa phaûi thoâi, ñöøng noùi naêng nhöõng ñieàu loâi thoâi ñeå maát loøng, ñoå vôõ. Trong nhaø thieàn thöôøng daïy “haõy ñeå caùi mieäng nhö caây quaït muøa ñoâng”. Ñoù laø ñieàu khoâng theå queân ñöôïc cuûa ngöôøi Phaät töû chuùng ta.

Trong kinh coù nhöõng caâu theá naøy “moâi laø caây cung, taâm laø daây cung, aâm thanh laø teân trong ñeâm toái. Neáu baén baäy seõ gaây khoå ñau cho chính mình vaø moïi ngöôøi”. Thaønh ra mình laøm chuû ñöôïc caùi mieäng roài, thì nghe ai noùi gì ta cuõng “thuû khaåu nhö bình”. Ví duï ngöôøi ta noùi mình laø con boø, mình khoâng thaønh con boø lieàn. Nhö vaäy vieäc gì phaûi maéng laïi ngöôøi ta. Bình thöôøng ñöôïc roài thì hoï coù coá taâm noùi gì ñi nöõa, ta cuõng hoùa giaûi ñöôïc heát. Soáng nhö vaäy coù phaûi an oån khoâng. Neân noùi Phaät phaùp vi dieäu laø theá, chuyeån khoå thaønh vui, chuyeån meâ thaønh giaùc. Ñieàu naøy Phaät töû phaûi luoân ghi nhôù thöïc haønh.

Trong kinh Phaät daïy: “Maëc cho ngöôøi huûy baùng, tha hoà kia cheâ bai, khaùc naøo caàm löûa ñoát trôøi. Trôøi khoâng theå ñoát, töï mình chuoác hoïa tai”. Ngöôøi Phaät töû giöõ giôùi, bieát tu roài, duø ñoái duyeân xuùc caûnh coù bò ngöôøi huûy nhuïc, luoân an vui bình thöôøng. Maëc! cheâ bai cuõng ñöôïc, khen cuõng ñöôïc, vì ñoù laø nhöõng thöù beân ngoaøi, khoâng theå laøm kinh ñoäng taùnh Phaät cuûa mình ñöôïc. Moät chöõ “maëc” thoâi, cuõng gioáng nhö ñem löûa ñoát trôøi, laøm sao ñoát ñöôïc? Cuõng vaäy, taâm ta thanh tònh roài duø ai noùi gì cuõng chaúng aên thua. Chæ khi naøo mình coøn meâ muoäi, taêm toái môùi lo laéng sôï seät. Ñieàu naøy raát roõ, ai coù tu taäp cuõng thaáy caû.

Ñaõ coù duyeân laø baïn ñaïo vôùi nhau, laøm sao ñôøi ñôøi chuùng ta gaén boù ñeå nhaéc nhôû tu haønh. Ñöøng vì moät lyù do khoâng ñaùng maø laøm söùt meû, toån thöông, chöôùng ngaïi cho vieäc hoïc hoûi Phaät phaùp cuûa mình. Neân nhôù trong cuoäc soáng naøy, taát caû moïi thöù chung quanh ñeàu tuøy duyeân, ñeàu töông ñoái thoâi. Do ñoù ngöôøi ta khen cheâ gì cuõng maëc, nhö vaäy môùi an oån tieán tu ñöôïc. Vieäc tu noùi thì deã nhöng laøm thì khoù, vì vaäy chuùng ta caàn phaûi noã löïc môùi ñöôïc.

Coù caâu chuyeän coå theá naøy. Moät gia ñình nhaø meøo noï ñang soáng haïnh phuùc, beân caïnh moät xoùm chuoät cuõng ñang soáng trong haïnh phuùc. Boãng döng trong xoùm chuoät phaùt hieän coù moät chò meøo laï raát döõ xuaát hieän. Theá laø haïnh phuùc cuûa baø con nhaø chuoät khoâng coøn nöõa. Baáy giôø nhaø chuoät môû ñaïi hoäi, tröng caàu yù kieán taát caû nhöõng baäc boâ laõo, laøm caùch naøo ñeå khaéc phuïc tai hoïa cuûa chò meøo naøy. Qua ñaïi hoäi, ai naáy ñeàu nhaát trí laø phaûi coät caùi chuoâng baùo ñoäng vaøo coå chò meøo. Khi chò ta ñi tôùi ñaâu, chieác chuoâng seõ rung leân, nhaø chuoät bieát ñöôøng maø troán. Nhöng khi caâu hoûi “Ai laø chuoät daùm tôùi choã chò meøo treo caùi chuoâng baùo ñoäng vaøo coå chò ta?” thì caû ñaïi hoäi im re. Khoâng moät ai daùm hoù heù, keå caû chò chuoät giaø nhaát trong laøng. Cuoái cuøng xoùm chuoät ñaønh chòu thua.

Phaät phaùp cuõng theá, noùi hay laém, hieåu nhieàu laém, nhöng ñuïng chuyeän môùi bieát “theá naøo laø Phaät phaùp”! Neân chuùng ta phaûi thaän troïng thuû khaåu nhö bình, bôûi vì noùi thì deã maø laøm raát khoù. Khoù nhöng khoâng coù nghóa laø khoâng laøm ñöôïc, neáu quyeát taâm thì duø khoù caùch maáy ta cuõng vaãn thöïc hieän ñöôïc. Phaûi tænh taùo, saùng suoát, ñöøng vì tö lôïi voïng ñoäng ñieân ñaûo, thì mình seõ laøm ñöôïc taát caû. Phaät töû phaûi coù nieàm tin vöõng chaéc nôi mình, nôi Phaät phaùp. Luoân luoân luùc naøo cuõng gan daï vöõng tieán. Ñöôïc vaäy bình an seõ ñeán vôùi chuùng ta.

Ñoù laø nhöõng ñieàu giaûn dò trong phöông thöùc tu taäp cuûa ñaïo Phaät. Chuùng toâi raát hy voïng toaøn theå quí Phaät töû thöïc hieän vaø thaønh töïu ñöôïc sôû nguyeän cuûa mình.

]

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM