SUOÁI THIEÀN

H.T THÍCH NHAÄT QUANG

NIEÀM TIN CUÛA NGÖÔØI PHAÄT TÖÛ

Tinh thaàn cuûa ñaïo Phaät laø tinh thaàn toân troïng söï giaùc ngoä cuûa moãi con ngöôøi. Moät Thieàn sö ñaõ noùi “Ngöôøi naøo phuû nhaän söï giaùc ngoä nôi moãi caù nhaân, ngöôøi aáy ñaõ gieát cheát moät vò Phaät töông lai”. Theá neân ai caûn trôû hay phaù vôõ söï giaùc ngoä aáy, xem nhö coù toäi “gieát cheát moät vò Phaät töông lai”.

Neáu chuùng ta khoâng kheùo ñieàu hoøa ñeå vieäc tu hoïc taêng tieán, hoã trôï cho trí tueä phaùt trieån, coù theå ta seõ vi phaïm vaøo loãi naøy. Ñaây laø ñieàu maø giôùi Phaät töû neân suy nghó. Suy nghó ñeå laøm gì? Ñeå ñöøng phaïm loãi naøy. Muoán vaäy ngöôøi Phaät töû phaûi tu taäp nhö theá naøo, ñeå khoâng laøm cheát ñi moät vò Phaät töông lai?

Caâu noùi treân cuûa Thieàn sö nhaèm gieo raéc moät nieàm tin cho ngöôøi Phaät töû. Nieàm tin aáy laø moãi ngöôøi ñeàu coù trí tueä, coù khaû naêng thaønh Phaät, ñuùng nhö lôøi Phaät noùi “Taát caû chuùng sinh seõ thaønh Phaät”. Tin nhö theá roài, chuùng ta môùi coá gaéng tu taäp, phaùt trieån taùnh Phaät cuûa mình, môùi coù theå thaønh Phaät ñöôïc. Phaät ñaây laø Phaät cuûa chính mình, chöù khoâng phaûi Phaät naøo khaùc. Qua caâu noùi naøy, Phaät töû chuùng ta coù ñöôøng höôùng tu haønh nhö theá naøo ñeå xöùng ñaùng laø moät ngöôøi Phaät töû, ñöøng phaïm loãi vôùi Phaät toå vaø nhaát laø vôùi oâng Phaät cuûa mình.

Phaät daïy taát caû chuùng sanh ñeàu coù khaû naêng thaønh Phaät. Caâu noùi naøy nghe thöôøng, nhöng nghieäm laïi maáy ngöôøi daùm tin? Noùi anh laø Phaät chò laø Phaät, khoâng ai daùm nhaän heát. Neáu khoâng tin vaøo khaû naêng aáy thì vieäc tu haønh, laøm phöôùc thaønh ra vôù vaån, khoâng coù töông lai. Chaúng leõ chuùng ta laïi laøm caùi vieäc khoâng coù töông lai, maát thì giôø voâ ích nhö theá, phaûi khoâng? Do ñoù tröôùc nhaát moãi ngöôøi con Phaät phaûi vöõng nieàm tin raèng mình coù khaû naêng thaønh Phaät. Khaû naêng aáy chính laø söï saùng suoát, laø trí tueä saün coù khoâng bao giôø vaéng thieáu cuûa mình. Tuy nhieân, nhöõng luùc ta chaïy theo baø con loái xoùm ôû ngoaøi thì khaû naêng aáy maát daïng. Cho neân quan troïng laø mình phaûi bieát caùch nuoâi döôõng, phaùt huy khaû naêng aáy.

Caùch ñoù khoâng coù gì laï, chuùng ta bôùt ñi nhöõng laêng xaêng, ñöøng ngöôïc xuoâi theo doøng ñôøi, ñöøng chaïy theo voïng töôûng ñieân ñaûo töø nhieàu ñôøi, thì seõ soáng thöïc vôùi chính mình thoâi. Ñieàu naøy chuùng ta coù theå laøm ñöôïc ngay trong ñôøi naøy, khoâng quaù khoù khaên ñaâu. Muïc ñích giaûng daïy, höôùng daãn cuûa haàu heát chö vò tieàn boái, ñeàu nhaèm vaøo vieäc naøy, khoâng coù gì khaùc.

Trong kinh Phaùp Hoa coù nhaéc ñeán moät vò Boà-taùt teân laø Thöôøng Baát Khinh. Ngaøi ñi ñaâu, gaëp ai cuõng kính leã vaø noùi: “Toâi khoâng daùm khinh caùc Ngaøi, vì caùc Ngaøi ñeàu seõ thaønh Phaät”, gieo raéc vaøo loøng moïi ngöôøi moät nieàm tin raèng, mình coù khaû naêng thaønh Phaät. Theá nhöng ngay thuôû xa xöa ñoù cuõng coù ngöôøi khoâng daùm tin. Chaúng nhöõng khoâng daùm tin maø laïi coøn huûy baùng, khinh khi Boà taùt nöõa. Do ñoù Ngaøi thöôøng bò ñaùnh maéng, ñuoåi ñi, khinh thöôøng. Song Boà-taùt vaãn moät möïc hoan hyû noùi vôùi moïi ngöôøi ñieàu aáy.

Chuùng ta hieän nay cuõng bieát mình coù khaû naêng thaønh Phaät, nhöng tin töôûng troïn veïn thì chöa daùm. Ñoù laø vieäc laøm cho baûn thaân, gaày döïng laïi söï nghieäp cuûa mình, taïi sao ta laïi khoâng daùm? Voán lieáng ñaõ saün coù nhöng laâu nay boû queân, baây giôø chæ nhaän laïi thoâi. Caùch nhaän laïi cuõng deã daøng, chæ caàn döøng laëng taát caû nhöõng laêng xaêng voïng ñoäng trong taâm, töï nhieân trí tueä chaân thaät hieän baøy. Cho neân khi Boà-taùt Thöôøng Baát Khinh Boà taùt noùi caâu ñoù roài, nhöõng ai nhaän laïi ñöôïc ñeàu caûm nhaän vaø coù nieàm tin thaät vöõng vaøng.

Töø ñoù chuùng ta nghieäm trôû laïi caùch thöùc tu haønh cuûa mình, töï ñaùnh giaù söï hoïc hieåu vaø aùp duïng lôøi Phaät toå daïy ra sao, keát quaû nhö theá naøo, thì bieát ta soáng ñöôïc vôùi chính mình ñöôïc bao nhieâu. Töø tröôùc ñeán giôø, khoâng coù caùch naøo giaûn dò, ngaén goïn hôn caùch tu treân, maø coå ñöùc thöôøng goïi tu thieàn laø ñi ñöôøng chim. Noùi ñeán thieàn töùc laø chæ thaúng caùi ñoù, anh coù caùi ñoù, chò coù caùi ñoù, moïi ngöôøi ñeàu coù caùi ñoù. Nhöng töø laâu boû queân, baây giôø nhaän laïi thoâi, song daùm nhaän hay khoâng laïi laø moät vaán ñeà. Chuùng ta hoïc Phaät, laø con Phaät thì phaûi daùm nhaän chöù, ñöøng noùi laø khoâng daùm nhaän.

Nhaän roài môùi noùi ñeán chuyeän tu haønh ñeå phaùt huy caùi ñoù. Quí vò tuïng kinh cuõng ñöôïc, nieäm Phaät cuõng ñöôïc, trì chuù cuõng ñöôïc, laøm taát caû vieäc laønh ñeàu ñeå gaày döïng tinh thaàn aáy, nghóa laø tin raèng mình seõ thaønh Phaät. Nhö vaäy cuõng khoâng khaùc gì tu thieàn. Göông xöa, chö vò Boà-taùt, caùc vò tieàn boái ñaõ laøm nhö vaäy, baây giôø chuùng ta cuõng seõ nhö vaäy. Caùc vò ngaøy xöa laøm thaønh coâng thì baây giôø nhaát ñònh chuùng ta cuõng thaønh coâng. Khoâng lyù gì ngaøy xöa laøm ñöôïc, baây giôø ta laøm y nhö vaäy laïi khoâng thaønh coâng. Coù theå noùi söï hieåu bieát, khoân ngoan, kieán giaûi roäng raõi cuûa ngöôøi nay hôn ngöôøi xöa, hieåu bieát taän cung traêng, khaùm phaù moäc tinh, hoûa tinh, roài dóa bay… ñuû thöù chuyeän heát. Nhö vaäy chaúng leõ khoâng phaùt huy ñöôïc khaû naêng maãn tueä hieåu bieát beân trong cuûa mình.

Höôùng tu haønh Phaät daïy laø chuyeån nghieäp, döùt nghieäp, hoaøn toaøn soáng vôùi trí tueä cuûa chính mình. Ñieàu naøy mình coøn yeáu, bieát nhö vaäy ñeå ta coá gaéng phaùt huy, laøm sao ñöøng yeáu nöõa. Tinh thaàn goác cuûa ñaïo Phaät laø töï giaùc, sau ñoù môùi giaùc tha. Noùi “töï” ñeå tin raèng mình coù khaû naêng phaùt huy ñöôïc vieäc cuûa mình. Nhö ñöùc Phaät neáu khoâng phaùt huy ñöôïc trí tueä naøy, nhaát ñònh Ngaøi chaúng thaønh töïu ñöôïc gì heát. Sau khi thu thaäp taát caû kieán thöùc treân ñôøi, Ngaøi buoâng heát ñeå trôû veà phaùt huy caùi cuûa mình, thaønh töïu ñöôïc söï giaùc ngoä ñoäc ñaùo nhaát, hoaøn bò nhaát goïi laø töï giaùc.

Chuùng ta cöù naán naù, baùm víu, döïa nöông vaøo nhöõng caùi beân ngoaøi, neân khoâng phaùt huy ñöôïc caùi cuûa mình. Caùc thieàn sö noùi “cuûa baùu töø ngoaøi ñem vaøo khoâng phaûi laø cuûa mình”. Taát caû caùi beân ngoaøi neáu coù giaù trò thì cuõng trong phaïm vi naøo thoâi, noù khoâng coù giaù trò vónh cöûu. Toát nhaát laø ta neân phaùt huy caùi cuûa mình, söû duïng ñôøi ñôøi khoâng bao giôø heát.

Chö Phaät, chö Boà-taùt cuõng baét ñaàu töø moät chuùng sinh nhö chuùng ta, töøng coù nhöõng öu tö, nhöõng khoå ñau, chöù ñaâu phaûi sanh ra laø ñaõ giaùc ngoä toaøn bích. Töøng böôùc, töøng böôùc caùc Ngaøi neám traûi, vaän duïng khaû naêng cuûa mình thöïc hieän ñaïo lyù, cuoái cuøng môùi giaùc ngoä giaûi thoaùt hoaøn toaøn. Chuùng ta hieän nay coù ñöôïc cô sôû aáy laø coù ñuû nieàm tin ñeå thöïc hieän ñieàu ñoù, chöù khoâng phaûi noùi suoâng. Nhöng muoán ñöôïc an vui giaûi thoaùt, chuùng ta cuõng phaûi töøng böôùc neám traûi töï giaùc laáy mình nhö chö Phaät, Boà-taùt.

Coù caâu “nieàm tin cuûa theá nhôn ñaët vaøo mình khoâng baèng nieàm tin cuûa chính mình”. Ví duï coù ngöôøi noùi vôùi mình “thaày coù töôùng laøm Hoøa thöôïng, laøm Phaät”. Lôøi aáy chæ laø caùi thaáy beân ngoaøi thoâi coøn laøm Hoøa thöôïng, laøm Phaät ñöôïc hay khoâng laø do nôi chính mình. Tu haønh ñöôïc thì thaønh Phaät ñöôïc, tu haønh khoâng ñöôïc thì thanh Phaät khoâng ñöôïc. Roõ raøng nhö vaäy. Hôn ai heát ngöôøi Phaät töû phaûi töï tin nôi ñaïo lyù cuûa mình, ñöôøng loái tu haønh cuûa mình, söï thaønh töïu töø coâng phu tu taäp cuûa mình. Toå toâng ñi tröôùc ñaõ thaønh töïu nhö vaäy, khoâng lyù gì ta laøm theo maø khoâng keát quaû.

Nhieàu Phaät töû noùi tu hoaøi khoâng thaáy thaønh Phaät cuõng naûn. Laøm phöôùc hoaøi cuõng bò ngöôøi ta chöûi neân sanh chaùn. Töø nhöõng tröôøng hôïp naøy Phaät töû ñaâm ra nghi ngôø, khoâng bieát giaùo lyù cuûa Phaät coù ñaûm baûo an oån, giaûi thoaùt khoâng? Nhöõng tröôøng hôïp naøy chuùng ta phaûi xeùt laïi, xem vieäc laøm cuûa mình coù ñuùng hay chöa, hoaëc xeùt laïi töøng taâm nieäm xem coù hoaøn toaøn soáng vôùi lôøi Phaät daïy hay ñi ngöôïc laïi. Theâm nöõa, nghieäp löïc töø nhieàu ñôøi cuõng aûnh höôûng ñeán vieäc tu taäp cuûa mình trong hieän ñôøi nhieàu laém. Taát caû nhöõng ñieàu naøy luoân luoân phaûi suy xeùt, ñeå coù ñöôïc moät nhaän ñònh chính xaùc. Khi aùp duïng phöông phaùp tu haønh haèng ngaøy phaûi cho ñuùng thì keát quaû môùi toát.

Luaät nhaân quaû khoâng bao giôø sai chaïy, chæ vì mình chöa quaùn trieät heát neân coù nhöõng suy nghó sai laàm. Hieåu roõ nhö theá chuùng ta tin chaéc raèng laøm laønh, thì khoâng khi naøo coù keát quaû xaáu. Neáu ta gaëp nhöõng nghòch caûnh laø do nghieäp aùc ñôøi tröôùc chieâu caûm, baây giôø phaûi traû. Chaáp nhaän traû nghieäp cuõng chính laø moät caùch chuyeån nghieäp, laøm cho thaân taâm mình bôùt khoå ñöôïc vui. Con maét tueä chöa môû thì ta thaáy vieäc gì cuõng khoâng ñuùng khoâng saùng, con maét tueä môû thì ta thaáy vieäc gì cuõng roõ raøng, ñuùng luaät cuûa noù. Khi hieåu nhö vaäy roài, mình deã daøng soáng ñöôïc vôùi nieàm tin chaân chaùnh, tin chaéc vaøo khaû naêng giaùc ngoä cuûa mình.

Phaät daïy muoán thaønh Phaät thì tham saân si phaûi boû, taát caû nhöõng ñaém tröôùc, vöôùng maéc phaûi buoâng vaø moïi laêng xaêng phaûi laëng. Nghóa laø ñònh tueä ñaày ñuû thì môùi thaønh Phaät ñöôïc. Ñieàu naøy khoâng theå caàu caïnh ôû ñaâu heát, cho neân ngöôøi Phaät töû neân vöõng taâm tu haønh, noã löïc phaùt huy trí tueä cuûa mình laø phöông höôùng ñuùng ñaén nhaát. Phaûi taäp trung taâm löïc vaøo moät vieäc, ñöøng laøm vieäc naøy laïi tô töôûng vieäc khaùc. Maét nhìn ôû ñaây maø taâm ñeå ôû beân ngoaøi cöûa soå laø hoûng vieäc roài. Bôûi vaäy keát quaû khoâng ñöôïc thuaàn, khoâng ñöôïc hoaøn bò laø hôïp lyù thoâi.

Baây giôø ngöôøi tu, nhaát laø tu thieàn theo phöông phaùp tröïc chæ haõy vöõng nieàm tin ñi tôùi. Ví duï mình tu hai ba naêm roài maø chöa thaáy gì, cuõng vui veû taán tôùi. Naêm roài tu baûy möôi phaàn traêm, naêm nay taùm möôi, roài taùm möôi laêm chín möôi phaàn traêm, nhaát ñònh coù ngaøy cuõng seõ thaønh coâng. Chöù coøn thaáy baûy möôi phaàn traêm roài lìu xìu “thoâi, ñi chuøa hoaøi coi boä khoâng khaù, ôû nhaø tu cho khoûe” laø xem nhö ñi ñöùt luoân. Thaät ra chuùng ta coù tieán chöù khoâng phaûi khoâng, nhöng vì mình tham quaù muoán tieán moät caùi laø thaønh Phaät lieàn. Nhö vaäy khoâng ñöôïc.

Quyù vò thöû nghieäm laïi xem, tröôùc khi ñi chuøa mình chöa bieát gì heát, neân cöù taïo toäi laøm aùc, khoâng thaáy göôïng tay. Baây giôø moãi khi khôûi nieäm gì baäy hoaëc noùi lôõ lôøi vôùi ai, ta thaáy böùt röùt khoù chòu, söôïng suøng laém. Töø ñoù, moãi khi nghó ñieàu gì, noùi lôøi gì hay laøm vieäc gì mình cuõng suy nghó kyõ caøng, xem neân hay khoâng, toát hay xaáu roài môùi laøm. Ñoù laø ta ñaõ tu roài, tu treân luaät nhaân quaû, bieát laøm laønh laùnh döõ. Vôùi caùi höôùng aáy laø thaêng tieán chöù sao khoâng tieán ñöôïc. Keát quaû tu haønh khoâng theå caên cöù ngay baây giôø maø phaûi traûi qua thôøi gian, nhö ngöôøi ñi trong söông moùc laâu ngaøy öôùt aùo vaäy. Luaät nhaân quaû cuõng theá, töông öùng daàn daàn theo thôøi gian. Vì vaäy ngöôøi tu Phaät khoâng neân noân noùng, coøn noân noùng laø chöa bieát tu Phaät.

Chuyeän xöa keå veà moät nhaø vua choïn ngöôøi hieàn taøi giuùp nöôùc nhö theá naøy. Moät hoâm vua cho laøm ba con buùp beâ thaät tuyeät myõ, roài môøi taát caû thaàn daân trong nöôùc tôùi xem. Nhaø vua ra leänh ai tìm ñöôïc ñieåm ñaëc bieät trong ba buùp beâ naøy seõ ñöôïc troïng thöôûng. Khaép kinh thaønh, khoâng ai tìm ñöôïc heát chæ bieát traàm troà khen ngôïi buùp beâ cuûa nhaø vua tuyeät ñeïp. Cuoái cuøng coù moät thö sinh aùo raùch, lang thang khoâng nhaø cöûa, nghe chuyeän nhö theá môùi xin ñeán xem. Vöøa nhìn qua anh lieàn thaáy trong ba buùp beâ naøy ñeàu coù duøi loã nhoû. Anh laáy moät coïng coû thoïc voâ ñoù xem thöû. Qua thí nghieäm aáy, anh lieàn taâu cuøng ñöùc vua:

- Muoân taâu Beä haï! Theo choã thaáy cuûa keû heøn naøy, ñaây laø vaät ñaëc bieät.

Vua hoûi:

- Ñaëc bieät choã naøo?

Anh thöa:

- Con buùp beâ duøi loã coù theå xuyeân töø ñaây qua kia khoâng duøng ñöôïc, vì vöøa ñem voâ beân ñaây ñaõ chaïy ra beân kia. Con buùp beâ duøi loã xuyeân coïng coû voâ lieàn doäi ngöôïc ra cuõng khoâng duøng ñöôïc, vì noù ngaên ngaïi, khoâng giaûi quyeát ñöôïc gì. Chæ coù con buùp beâ duøi loã, coïng coû xuyeân qua vaø rôi xuoáng döôùi laø duøng ñöôïc, vì noù thaâm traàm bieát laëng loøng ñeå phaùt huy trí tueä. Muoân taâu beä haï! Thaàn daân cuûa beä haï, neáu ai cuõng ñöôïc nhö vaäy, nghe roài suy nghó, suy nghó roài roài aùp duïng thì nöôùc cuûa beä haï huøng maïnh, thaùi bình. Vua nghe xong, lieàn ra leänh ban thöôûng vaø tröng duïng chaøng thö sinh naøy vaøo trieàu.

Trôû laïi vaán ñeà tu haønh, neáu khoâng coù caùi nhìn saâu saéc, khoâng coù nieàm tin vöõng chaéc, chuùng ta nghe beân naøy loït beân kia, hoaëc nghe ñaây noùi kia, thì chæ chaïy laêng xaêng beân ngoaøi thoâi, seõ khoâng ñöôïc gì caû. Chuùng ta nghe roài phaûi suy nghó, suy nghó thaáy ñuùng roài aùp duïng, nhö vaäy môùi coù keát quaû, coù lôïi ích thieát thöïc. Phaät toå khoâng bao giôø doái gaït ngöôøi, nhöng chuùng ta tu hoaøi maø khoâng thaønh Phaät, ñoù laø taïi mình thoâi. Phaät chòu khoù chòu khoå voâ löôïng voâ bieân kieáp môùi thaønh Phaät. Coâng phu phaûi laâu daøi, thaám vaøo tim vaøo tuûy, vaøo maùu huyeát cuûa mình môùi mong thaønh töïu ñöôïc ñaïo quaû Boà-ñeà. Chuùng ta löôøi treã, bieáng nhaùc, nieàm tin laïi quaù yeáu laøm sao thaønh töïu ñöôïc giaùc ngoä giaûi thoaùt. Cho neân caàn phaûi nhö con buùp beâ thöù ba cuûa nhaø vua môùi tìm laïi kho baùu cuûa mình ñöôïc.

Töø choã naøy chuùng ta coù choã nhaän ñònh, khoâng nhaát thieát phaûi hoïc nhieàu, baát cöù lôøi noùi naøo trong giaùo phaùp cuûa Phaät, chuùng ta ñoïc ñöôïc phaûi suy xeùt, quaùn chieáu, duøng trí tueä cuûa mình soi roïi vaøo ñoù ñeå roài aùp duïng. Ví duï nhö nghe noùi tu thieàn ñieân, ta phaûi quaùn chieáu taïi sao tu thieàn ñieân? Ngöôøi xöa tu thieàn thaønh Toå, thaønh thieàn sö, baây giôø mình tu thieàn ñieân thì voâ lyù. Chæ taïi ngöôøi tu sai, tu khoâng ñuùng môùi ñieân, chöù neáu tu thieàn ñuùng laøm sao ñieân ñöôïc. Coù ñöôïc tinh thaàn ñoù quaùn chieáu ñoù ta seõ vöõng nieàm tin, khoâng sôï gì nöõa heát, cöù vöõng tieán theo con ñöôøng mình ñaõ löïa choïn. Ñoù laø ngöôøi Phaät töû chaân chaùnh.

Khi hieåu ñöôïc Phaät phaùp chaân chính vaø aùp duïng trí tueä quaùn chieáu roài, chuùng ta seõ tieán töøng böôùc, duø chaäm nhöng chaéc, nhaát ñònh seõ thaønh coâng. Coù theå ngay trong luùc ñang thöïc haønh ta ñaõ töøng böôùc thaønh coâng, khoâng ñôïi ñeán xong vieäc. Thanh tònh giaûi thoaùt aáy khoâng phaûi ôû ñaâu mang tôùi, khoâng phaûi cuûa ai cho mình, cuõng khoâng phaûi do hoaøn caûnh ngaãu nhieân maø coù. Baèng trí löïc, ñaïo haïnh, coâng phu tu haønh quaùn chieáu, baèng tueä giaùc cuûa mình maø coù. Phaûi ngay trong caùi voâ thöôøng maø nhaän ñöôïc caùi chaân thöôøng, trôû veà phaùt huy caùi baûn theå cuûa mình.

Con ngöôøi coù beänh neáu khoâng tieác nuoái quaù khöù thì cuõng ngoùng veà töông lai, coøn hieän taïi laïi meâ môø. Laøm sao caû ba thôøi, ta khoâng bò maát mình. Ngoài ñaây khoâng phaûi ñeå ngoùng veà töông lai hay nuoái tieác quaù khöù, ngoài ñaây ñeå thaáy roõ töøng phuùt giaây ta ñang thôû, söï vaät ñang töøng phuùt tuaàn hoaøn, giao löu vôùi söï bieán chuyeån cuûa thaân taâm naøy. Neáu ta luoân luoân soáng thöïc nhö vaäy thì ñuùng vôùi tinh thaàn thieàn. Nhaäp thieàn laø nhaäp caùi ñoù, ñöôïc vaäy luùc naøo mình cuõng thieàn, ôû ñaâu cuõng thieàn. Coøn traùi laïi, ta cöù mong ngoùng töông lai, thaân ôû ñaây maø taâm gôûi choán non Boàng nöôùc Nhöôïc, tô töôûng moät thaân hình ñeïp ñeõ coù theå böôùc moät böôùc töø ñænh nuùi Baø Ñen tôùi ngoïn nuùi Sam nuùi Saäp Chaâu Ñoác, nhaûy moät caùi töø vònh Haï Long sang tôùi muõi Caø Mau. Soáng trong töôûng töôïng nhö theá thì coù ngaøy teù gaõy chaân, maø khoâng Baùc só naøo chòu boù boät cho ñaâu. Ngöôøi tu phaûi ñaäp cheát nhöõng tô töôûng aáy, môùi soáng ñöôïc vôùi phuùt giaây hieän taïi.

Ta khoâng neân ñeå ñôøi mình troâi suoâng ñöôïc, soáng sao cho coù giaù trò, coù lôïi ích cho mình cho ngöôøi. Ngöôøi tu phaûi ñi nhö traâu nhìn nhö coïp. Traâu ñi töøng böôùc vöõng chaõi thaät chaéc, coïp nhìn thaúng nghieâm trang khoâng laùo lieân qua laïi, moãi laàn muoán nhìn sang beân naøo noù xoay mình qua ñoù nhìn thaúng, chöù khoâng daùo daùc lieác ngang lieác doïc. Chuùng ta ñi ñöùng noùi naêng chöa vöõng chaõi, chöa ngay thaúng maø coøn traïo cöû laø vì taâm ta chöa ñònh, trí ta chöa saùng. Ta bò cuoäc soáng vôùi nhöõng thöù nguõ duïc keùo loâi neân luùc naøo cuõng ñieäu cöû, laêng xaêng. Soáng nhö theá khoâng theå naøo coù cuoäc soáng saâu saéc ñöôïc, chæ bieát phôn phôùt beân ngoaøi thoâi. Ví duï nhö ta nhìn vaät naøo, quaùn chieáu chieâm nghieäm noù chöa chaéc ñaõ hieåu heát, huoáng laø lieác maét qua maø coù theå thaáy ñöôïc roõ raøng. Cho neân ngöôøi tu raát caàn chieàu saâu cuûa moät taâm tænh thöùc.

Tu Phaät chuû yeáu laø phaùt huy ñöôïc söï tænh laëng nôi chính mình. Chöõ “Tænh” laø tænh taùo, chöõ “Laëng” laø laëng leõ. Tænh taùo trong laëng leõ vaø ngöôïc laïi laëng leõ trong tænh taùo, môùi goïi laø ñònh tueä ñaúng trì. Bôûi coù tænh laëng ta môùi thaáy ñöôïc moät caùch thaáu ñaùo baûn theå cuûa caùc phaùp. Neáu thieáu tænh laëng thì caû cuoäc ñôøi tu haønh khoâng theå phaùt huy ñöôïc trí tueä. Bôûi nhöõng kieán thöùc do hoïc ñöôïc töø thieän höõu tri thöùc chæ laø trí höõu laäu, chöa giaûi quyeát noåi vaán ñeà sanh töû, vaán ñeà then choát cuûa con ngöôøi. Chæ coù trí tueä löu xuaát töø beân trong do coâng phu thieàn ñònh môùi thaáu trieät vaø giaûi quyeát ñöôïc taát caû moïi vaán ñeà.  

Chöõ “Thöùc” coù nghóa laø phaân bieät, nhôù hieåu phaân bieät theo nhöõng tö töôûng, nhöõng traøo löu vaên hoùa v.v… ñeàu laø caùi ôû beân ngoaøi. Chuû tröông cuûa ñaïo Phaät khoâng nhö theá, chuùng ta phaûi laëng heát voïng töôûng, ñònh tænh thì trí tueä môùi phaùt trieån. Trí naøy môùi thaät laø cuûa mình, khoâng do beân ngoaøi ñeán neân khoâng bao giôø maát. Nhöng ñaëc bieät noù chæ xuaát hieän khi naøo taâm ta tænh laëng.

Cho neân toâi noùi quí vò ñoïc saùch cuõng ñöôïc, tuïng kinh cuõng ñöôïc, ngoài thieàn cuõng ñöôïc nhöng vôùi ñieàu kieän phaûi coù söï tænh laëng. Chöù ngoài thieàn maø laêng xaêng thì khoâng keát quaû. Tuïng kinh maø nhôù nghó chuyeän xöa chuyeän nay cuõng khoâng thaønh coâng. Hoaëc nieäm Phaät maø caàu sanh veà theá giôùi Cöïc Laïc maø nhôù Saøi Goøn, Haø Noäi thì Phaät khoâng röôùc ñöôïc. Nhö vaäy yeáu toá tónh laëng khoâng theå thieáu vôùi ngöôøi tu Phaät.

Muoán tónh laëng phaûi laøm sao? Tröôùc nhaát laø veà thaân. Chuùng ta khi ngoài thieàn hay nieäm Phaät phaûi ngoài ngay ngaén yeân laëng, khoâng ñöôïc dao ñoäng, nhuùc nhích ngoù tôùi ngoù lui. Keá ñeán phaûi tænh taâm, töùc ñieàu phuïc taâm, ñöøng ñeå quaù khöù hay töông lai keùo loâi. Chaùnh nieäm trong hieän taïi, bình tónh saùng suoát trong laëng leõ, vöøa nghó nhôù gì lieàn boû ñi, ñoù laø duïng coâng trong luùc toïa thieàn. Khi aên, khi nguû hay laøm taát caû coâng vieäc cuõng ñeàu aùp duïng tænh taâm nhö vaäy. Khoâng neân ñang aên maø suy tính chuyeän naøy chuyeän noï hoaëc luùc nguû cöù suy nghó mieân man vieäc naêm treân naêm döôùi. Phaûi coù moät thaùi ñoä döùt khoaùt môùi tænh taâm ñöôïc.

Trong hieän taïi luoân coù söï tænh taùo laëng leõ, quaùn chieáu trong moïi vieäc laøm, nhaø thieàn goïi laø ngöôøi ñaâu traâu ñoù, laøm vieäc naøo bieát vieäc aáy. Cho neân caùc Thieàn sö thöôøng noùi “Ñoùi aên khaùt uoáng” laø vaäy, khoâng coù chuùt nieäm taïp xen vaøo. Ngöôøi ñôøi ñoùi maø khoâng chòu aên, cheâ khen ngon dôû, khaùt maø khoâng chòu uoáng, ñoøi nöôùc naøy nöôùc noï. Nguû cuõng theá, Thieàn sö meät thì nguû trong khi ngöôøi theá gian leân giöôøng laø gaùc tay leân traùn tính chuyeän ngaøy mai, khoâng chòu nguû. Neáu coù nguû cuõng nguû trong mô moäng ñieân ñaûo, do ñoù khoâng bao giôø soáng ñöôïc vôùi caùi thöïc cuûa chính mình.

Tinh thaàn tónh laëng naøy Nam phöông Phaät giaùo goïi ñoù Nieát-baøn, tinh thaàn Baéc phöông Phaät giaùo goïi laø “voâ nieäm voâ tröôùc”. Chuùng ta nghieäm laïi xem mình coù ñöôïc voâ nieäm hay khoâng? Neáu taâm coøn laêng xaêng, toan tính thì chöa voâ nieäm. Phaùp moân thieàn laø phaùp moân ñaïi giaûi thoaùt, ai cuõng coù theå thöïc hieän ñöôïc trong moïi hoaøn caûnh vaø ngay baây giôø, chöù khoâng ñôïi ñeán luùc naøo heát. Baèng chöùng cuï theå laø khi thieàn ñöôïc môû mang ôû Trung Hoa, töø ñaàu cho tôùi cöïc thònh laø ñôøi Ñöôøng ñôøi Toáng, haàu heát caùc quan chöùc cao caáp ñeàu hieåu vaø aùp duïng thieàn vaøo cuoäc soáng haèng ngaøy. Coù vò chöùng ñaït caû taâm tuûy cuûa thieàn, ngang haøng vôùi caùc Thieàn sö.

Tuy nhieân nghieäp cuûa chuùng ta nhieàu laém, neân noùi thì deã nhöng thöïc hieän raát khoù. Ví duï nhö ta noùi phaûi tænh, maø söï thöïc mình khoâng tænh, caøng noùi tænh chöøng naøo laïi caøng meâ chaáp chöøng aáy. Bôûi khoâng tænh neân bò laàm meâ daãn daét. Muoán chaän ñöùng, chieán thaéng ñöôïc noù phaûi kheùo duøng phöông tieän. Vì vaäy môùi coù caùc hình thöùc tuïng kinh, toïa thieànv.v… coát ñeå taïo ñieàu kieän thuaän tieän coät taâm laïi, khieán noù bôùt lao xao, choän roän, daàn daàn ñöôïc tænh laëng.

Nhöõng phöông phaùp tu thieàn duø cuûa Phaät hay Toå daïy coát laøm sao cho ta ñöøng laàm voïng töôûng, ñöøng chaïy theo voïng töôûng nöõa. Ñaùnh tan ñöôïc con khæ yù thöùc môùi döùt ñöôïc goác tham lam, saân haän, si meâ cuûa mình. Bôûi ñoù chính laø nhaân daãn chuùng ta ñi trong traàm luaân sanh töû. Duø ham muoán theá gian hay ham muoán ñöôïc thaùnh vò cuõng phaûi boû heát, vì chuùng ñeàu laø voïng töôûng. Nhö vaäy ñeå laøm gì? Ñeå ñöøng gieát cheát thì giôø quí baùu theo ñuoåi nhöõng caùi beân ngoaøi. Bôûi taùnh Phaät ñaõ saün coù nôi mình roài, ta chæ caàn nhaän trôû laïi, chöù khoâng mong caàu ôû ñaâu caû. Ñoù laø nhöõng phöông thöùc taïm thôøi giuùp cho ngöôøi yeáu ñuoái phaùt trieån trí tueä cuûa mình.

Khi coâng phu ñaõ thuaàn thuïc, luùc naøo chuùng ta cuõng ñònh tænh saùng suoát. Laøm vieäc gì cuõng thieàn, tieáp khaùch cuõng thieàn, naáu côm cuõng thieàn, ñi chôï cuõng thieàn, chöù khoâng ñôïi ngoài thieàn môùi goïi laø thieàn. Soáng trong tinh thaàn voâ tröôùc, trí tueä luoân hieän höõu laø soáng thieàn. Chöøng ñoù caùc phöông tieän chæ laø phuï thoâi, khoâng coøn quan troïng nöõa. Cho neân phaûi bieát tuïng Baùt-nhaõ maø khoâng söû duïng trí Baùt-nhaõ quaùn chieáu thì chaúng dính daùng gì ñeán Baùt-nhaõ. Laïy Phaät maø vaãn coáng cao ngaõ maïn thì coù phaù deïp caây côø ngaõ maïn ñöôïc ñaâu, khoâng chöøng caøng laïy caøng xaây cao caây côø ngaõ maïn thì nguy. Cho neân Phaät töû phaûi yù thöùc taát caû hình thöùc tu taäp ñeàu laø phöông tieän, noù chæ coù taùc duïng vaø giaù trò trong moät giôùi haïn naøo thoâi. Quan troïng laø söï phaùt huy trí tueä beân trong.

Khi tu caàn nhaát laø phaûi thaáy ñeán choã toät cuøng cuûa moïi vaán ñeà. Ví duï nghe ngöôøi ta chöûi, mình muoán chöûi laïi. Nhöng baây giôø hieåu roõ ngoân ngöõ khoâng thaät, tieáng chöûi kia khoâng thaät, ngöôøi chöûi khoâng thaät vaø ta ñang nghe chöûi ñaây cuõng khoâng thaät, theá thì caàn gì phaûi chöûi laïi. Ñoù laø nhôø trí tueä thaáy taän caên goác cuûa vaán ñeà, do ñoù ta döøng taïo nghieäp. Döøng taïo nghieäp laø caét ñöùt nhaân ñi trong luaân hoài sanh töû. Phaät laïi daïy theâm, chaúng nhöõng ta khoâng chöûi laïi maø coøn thöông ngöôøi ñang chöûi mình nöõa. Vì sao? Vì hoï si meâ neân môùi saân haän nhö theá, chöûi mình hoï coù söôùng ích gì ñaâu, cuõng khoå laém chöù. Ngöôøi ñang khoå thì ta thöông, chöù sao nôõ giaän ñöôïc. Ñoù chính laø trí tueä vaø töø bi trong ñaïo Phaät.

Quaùn saùt nhö vaäy thì vieäc tu khoâng coøn khoù nöõa. Nghieäm cho cuøng chuùng ta seõ thaáy, ñoái vôùi caùc phaùp treân cuoäc ñôøi naøy, ta khoâng phuï noù thì noù cuõng phuï ta thoâi. Bôûi baûn chaát noù laø voâ thöôøng, coøn maát ñoåi thay luoân luoân. Theá thì ta neân khoân ngoan, saùng suoát ñeå chuaån bò tu cho kòp, coøn ñôïi chöøng naøo nöõa. Muoán boû ñöôïc nhöõng ñam meâ, ham muoán, ñaém tröôùc vaø phaùt huy söï tænh taùo cuûa mình, ñoøi hoûi ta phaûi bình tónh saùng suoát, töùc laø ta phaûi coù thieàn ñònh vaø trí tueä. Coù thieàn ñònh vaø trí tueä môùi nhìn thaáy thöïc töôùng caùc phaùp. Thaáy ñuùng nhö theá ta seõ an oån, giaûi thoaùt. Ngöôøi tu Phaät laøm sao thöïc hieän ñöôïc Nieát Baøn ngay ñaây, chöù khoâng mô öôùc trong töông lai ôû moät theá giôùi naøo caû. Ngöôøi ta chöûi mình maø mình bình thöôøng an oån, ñoù laø ñaõ vaøo hieän taïi laïc truù Nieát-baøn.

Theá giôùi chuùng ta ñang ôû ñaây laø moät theá giôùi ñaày ñuû thieän duyeân cho ngöôøi tu haønh. Chö Phaät ñeàu thò hieän vaøo trong naøy, cuõng vì theá, chuùng sanh coù khoå coù vui môùi deã thöùc tænh hoï. Soáng trong nghòch caûnh maø vaãn an oån vui töôi môùi tröôûng döôõng ñaïo taâm kieân coá, vì vaäy caùc vò Boà-taùt thöôøng hay phaùt nguyeän vaøo coõi ñôøi oâ tröôïc ñoä sanh ñeå vieân thaønh Phaät quaû. Thaân naøy laø moäng, coõi naøy laø moäng, ngöôøi moäng, mình moäng, taát caû ñeàu laø moäng. Moäng vôùi moäng, huyeãn hoùa vôùi huyeãn hoùa, thoâi thì ai chöûi cuõng ñöôïc, khen cuõng ñöôïc, nghe roài ñi laø xong, baän loøng laøm chi vôùi caùc thöù giaû doái. Coù ñöôïc nhöõng nhaän thöùc chín chaén nhö vaäy laø thaáy ñöôïc vaán ñeà ñeå tu haønh.

Neân nhôù moïi ham muoán ñeàu laø tai hoïa, tìm caàu ñaõ khoå, ñöôïc noù cuõng khoå. Ñöôïc nhieàu khoå nhieàu, nhö löûa gaëp cuûi, caøng nhieàu caøng chaùy maïnh. Khoù khaên nhaát cuûa chuùng sinh laø loøng ham muoán, chuùng ta tu phaûi quaùn chieáu phaù tan caùi naøy. Kinh A Haøm ví duï ham muoán nhö cuïc thòt thoái, baày quaï giaønh nhau. Baây giôø, nhö ta thaáy moät ngöôøi ñeïp, luùc naøo ta cuõng mô töôûng veà ngöôøi ñoù maø Phaät daïy phaûi nhìn hoï nhö ví duï trong kinh A Haøm thì khoù roài. Noùi chuyeän khoâng hay coøn sôï hoï buoàn, khoå vaäy neân roài ham muoán cöù taêng tröôûng ham muoán. Neáu mình coù caùi nhìn nhö thöïc thì tu haønh deã daøng, khoâng khoù khaên gì.

Trong kinh noùi “Ngöôøi bò caâu thuùc bôûi nhöõng ham muoán nhö con thieâu thaân nhaûy vaøo löûa, nhö caù nuoát caâu, nhö nai theo tieáng, nhö khaùt maø uoáng nöôùc muoái”. Ñaây laø noùi tai hoïa cuûa ngöôøi khoâng döøng ñöôïc loøng ham muoán. Ham muoán nhö löûa, nhö caù nuoát caâu, nhö nai khaùt nöôùc maø chaïy theo boùng naéng ngoaøi sa maïc, chaïy ñeán ngaõ guïc cuõng khoâng bao giôø coù nöôùc. Ñoái vôùi ham muoán neáu chuùng ta khoâng döøng ñöôïc, quaù khöù hieän taïi vò lai cöù tô töôûng hoaøi thì seõ bò khoå, khoâng bao giôø ñöôïc yeân. Ngöôøi Phaät töû phaûi coù nieàm tin vöõng chaéc nôi Phaät lyù ñeå aùp duïng vaøo cuoäc soáng cuûa mình, môùi mong ñuû löïc thaéng laïi taát caû nhöõng ham muoán thuoäc veà thaân taâm naøy.

Töø thaân taâm naøy maø tu, soi roïi laïi mình neáu thaáy coøn nhöõng khuyeát ñieåm thì tu söûa. Ví duï mình vöøa saép ñaët chöông trình ñuùng taùm giôø ngoài thieàn, gaàn tôùi giôø boãng coù khaùch. Theá laø ta ñoå thöøa, hoâm nay coù khaùch, thoâi mai tu cuõng ñöôïc. Nhö vaäy laø mình yeáu ñuoái, cöù heïn laàn heïn löïa nhö theá hoaøi seõ khoâng tu haønh gì ñöôïc heát. Baây giôø phaûi döùt khoaùt, tôùi giôø tu laø tu, moïi chuyeän gaùc qua moät beân, tu xong môùi giaûi quyeát. Ñöôïc vaäy môùi hy voïng chieán thaéng ñöôïc nhöõng chöôùng duyeân, nhöõng khuyeát taät cuûa mình. Cho neân ngöôøi tu phaûi coù löïc, quyeát ñònh laøm vieäc gì thì phaûi laøm chuû tình hình, khoâng bò ñoäng, khoâng chôø heïn gì heát, töï mình quyeát ñònh nhö vaäy.

Dó nhieân trong khi tu chuùng ta gaëp nhieàu chöôùng duyeân, nhöng neáu quyeát taâm thì khoâng coù chöôùng naøo maø mình khoâng vöôït qua ñöôïc. Chæ tröø ngöôøi yeáu ñuoái, meâ nguû, nhaém con maét laïi thì khoâng vöôït qua ñöôïc. Chöù coøn duø cho nuùi cao, soâng roäng caùch maáy, moät khi chí ñaõ quyeát thì ta ñeàu coù theå vöôït qua taát caû. Ñaõ noùi hoïc ñaïo, ñaõ noùi tu thì nhaát ñònh phaûi thöïc haønh ñuùng nhö lôøi Phaät daïy. Cho neân ngöôøi tu phaûi nhö vaùch ñaù, kieân coá vöõng chaéc gioù cuoán chaúng lay. Lôøi taùn döông hay huûy baùng khoâng laøm chao gôïn ñoâi maøy, ñoù môùi ñuùng laø con ñaáng Phaùp vöông.

Thaät ra vieäc tu khoâng khoù nhöng ñoøi hoûi chuùng ta phaûi coù yù chí, coù quyeát taâm thì nhaát ñònh seõ thaønh coâng. Nghieäp chöôùng tuy nhieàu nhöng ta coù theå chuyeån ñoåi ñöôïc. Vì vaäy ñoái vôùi tham lam, saân haän, si meâ, ta bieát roõ noù khoâng thaät thì khoâng bò noù loâi ñi, khoâng taïo nghieäp. Ñoù laø döùt nghieäp, chuyeån nghieäp. Cho neân bieát tu  vaø quyeát taâm tu thì khoâng khoù. Khoù taïi choã khoâng quyeát taâm thoâi. Thaønh thöû quan troïng laø moãi ngöôøi phaûi nuoâi ñöôïc yù chí cuûa mình, thaáy ñöôïc leõ thöïc caùc phaùp. Cöù theá töøng böôùc ta aùp duïng sao cho moãi ngaøy qua, moãi thôøi khaéc mình laøm chuû vaø neám ñöôïc phaùp vò, soáng ñöôïc vôùi chính mình, thöïc hieän Nieát-baøn ngay trong hieän ñôøi. Tu nhö vaäy khoâng bao giôø ta döøng böôùc thoaùi lui, cuõng khoâng ñeå maát chuùt thôøi gian naøo, vì ñoái vôùi caùc söï kieän chung quanh luùc naøo mình cuõng tu, chaéc chaén ta seõ ñaït ñöôïc söï an oån.

Buoåi noùi chuyeän hoâm nay, muïc ñích chuùng toâi nhaéc laïi lôøi Phaät daïy Taát caû chuùng sanh ñeàu laø seõ thaønh Phaät, ñeå cuûng coá nieàm tin nôi moãi chuùng ta. Lôøi nhaéc nhôû cuûa caùc thieàn sö laø moãi ngöôi ñeàu coù trí tueä chaân thaät, ai laøm caûn trôû, huûy dieät trí tueä aáy, töùc ngöôøi ñoù ñaõ gieát moät vò Phaät töông lai. Bieát theá roài chuùng ta noã löïc phaùt huy trí tueä cuûa mình. Ban ñaàu duøng phöông tieän qua caùc hình thöùc tu taäp giuùp cho ta thaønh töïu ñöôïc vieäc chính cuûa mình. Nhöng neân nhôù cuõng khoâng ñöôïc keït dính nôi phöông tieän thì coâng phu môùi vieân maõn. Taát caû chuùng ta coá gaéng laøm sao thöïc hieän vieân maõn baûn nguyeän cuûa mình laø tu ñeán thaønh Phaät môùi thoâi. Tin chaéc nhö vaäy laø chaùnh tín, laø ngöôøi coù trí tueä.

Ñeå thay lôøi keát, toâi xin möôïn caâu noùi cuûa Boà-taùt Thöôøng Baát Khinh trong kinh Phaùp Hoa gôûi gaám ñeán toaøn theå quyù vò: “Toâi khoâng daùm khinh quyù Ngaøi, vì quyù Ngaøi ñeàu seõ thaønh Phaät”.

]

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM