SUOÁI THIEÀN

H.T THÍCH NHAÄT QUANG

TAÂM VAØ THÖÙC

Vaán ñeà hoâm nay chuùng ta caàn tìm hieåu laø Taâm vaø Thöùc. Ñaây laø vaán ñeà raát nhieàu ngöôøi laàm laãn, cho raèng mình soáng vôùi taâm, nhöng thaät ra laïi soáng vôùi voïng thöùc. Ñaõ soáng vôùi voïng thöùc roài thì khoù thoaùt khoûi khoå ñau, luaân hoài sinh töû. Cho neân Phaät töû chuùng ta phaûi nhaän ñònh thaät chính xaùc veà taâm vaø thöùc ñeå söï tu haønh coù keát quaû toát ñeïp.

Trong kinh Phaät giaûi thích taâm laø caùi traøn ñaày trong saïch, khoâng chöùa vaät gì khaùc neân cuõng goïi roãng suoát, saùng soi nhö haït chaâu quyù, nhö vaàng traêng saùng. Nhö vaäy neáu chuùng ta noùi laøm hoaëc nghó ñieàu gì khoâng baèng söï saùng suoát, tænh laëng, thì ñoù khoâng phaûi laø taâm. Tuyeät ñoái khoâng ñöôïc nhaàm laãn noùi taâm toâi nhö vaäy, taâm mình khoâng coù taøo lao nhö theá. Phaät noùi taâm Phaät taâm chuùng sanh khoâng khaùc. Neân bieát nhöõng suy tö nghó töôûng khoâng phaûi laø taâm mình.

Taïi sao taâm Phaät, taâm chuùng ta khoâng khaùc maø ñöùc Phaät soáng an vui giaûi thoaùt, coøn mình luaân hoài sinh töû, troâi giaït maõi nhö vaày. Ñoù laø vì chuùng ta chöa nhaän ñöôïc taâm, chöa soáng ñöôïc vôùi taâm thaät cuûa mình. Chuùng ta khoâng hoaøn toaøn trong saùng, khoâng laëng leõ nhö nhö, khoâng chieáu soi ñöôïc caùi gì heát, neân trong loøng coøn quaù nhieàu vaån ñuïc. Ñaõ chöa ñöôïc nhö vaäy neân ta khoâng töông öng gaàn guõi vôùi Phaät. Khi nhaän mình laø Phaät töû thì ít ra ta phaûi soáng ñöôïc vôùi taâm thaät chuùt chuùt chöù. Bôûi Phaät ñaõ soáng nhö vaäy, mình laø ñeä töû chaân chính cuûa Ngaøi cuõng phaûi soáng nhö theá. Coù theá môùi töông öng, môùi xöùng ñaùng laø Phaät töû. Ñoù laø ñieàu maø Phaät töû chuùng ta caàn löu yù.

Chuùng ta khoâng theå laàm laãn giöõa taâm vaø thöùc ñöôïc. Bôûi taâm luoân thanh tònh trong saùng, taâm thöôøng haèng khoâng sanh dieät, coøn thöùc laø voïng töôûng voâ thöôøng, luoân bieán ñoåi, khi toát khi xaáu. Neáu laàm nhaän thöùc laø taâm thì nguy to. Moät caùi sanh töû, moät caùi khoâng sanh töû, khoâng theå laø moät ñöôïc. Ngöôøi tu Phaät laøm gì khoâng phaûi baèng taâm roãng rang saùng suoát thì phaûi loaïi ra, ñoù laø caùch giöõ giôùi thanh tònh nhaát. Hoøa thöôïng thöôøng daïy: Caùi naøo khoâng phaûi thöù thaät thì loaïi boû ñi, nhö vaäy môùi an oån ñöôïc.

Nhö trong kinh Phaät ñaõ daïy, taâm laø caùi gì traøn ñaày trong saùng, khoâng coù tì veát. Taâm nhö haït chaâu quyù baùu luoân soi saùng, khaùc xa vôùi thöùc. Thöùc laø gì? Thöôøng thöôøng caùc hoïc giaû noùi taâm thöùc, töùc bao goàm caû taâm vaø thöùc. Thöùc töùc laø phaân bieät, voïng ñoäng, do hoïc hieåu ghi nhôù hay töø nhöõng tö töôûng phaùt sinh, taäp thaønh kieán thöùc cuûa chuùng ta. Nhieàu ngöôøi ñaõ laàm nhaän kieán thöùc naøy laø taâm mình. Thöa quí vò, khoâng phaûi theá.

Ví nhö toâi nhìn caây quaït maùy ñang hoaït ñoäng, neáu nhìn baèng thöùc, toâi seõ phaân bieät caây quaït naøy ñôøi 90 hay 92, gioáng loaïi quaït beân Taây hay beân Myõ, noù beàn chaéc hay khoâng, laøm baèng chaát lieäu gì… Taát caû caùc loaïi suy luaän nhö vaäy laø thöùc, chöù khoâng phaûi taâm. Coøn taâm laø sao? Bieát ñuùng nhö thaät, giaûn dò laém. Caùi quaït laø caùi quaït, chæ theá thoâi. Neáu coù phaân bieät thì cuõng ñuùng theo phaùp duyeân sinh maø nhìn baèng caëp maét Baùt-nhaõ. Caùi quaït naøy do caùc boä phaän hôïp laïi maø thaønh, noù khoâng thaät, taïm coù theo duyeân thoâi.

Ai thaáy moïi phaùp treân theá gian naøy nhö vaäy, ngöôøi ñoù soáng ñöôïc vôùi taâm. Coøn traùi laïi laø soáng baèng thöùc, töùc laø baèng phaân bieät, voïng ñoäng. Do nhôù nghó hoïc hieåu, hoaëc tham cöùu maø bieát, taát caû ñeàu laø thöùc. Nhö vaäy giöõa thöùc vaø taâm roõ raøng khoâng gioáng nhau. Neáu chuùng ta nhìn söï vaät treân cuoäc ñôøi naøy baèng taâm thì ta soáng bình thaûn, an vui. Ngöôïc laïi, neáu nhìn baèng thöùc thì moïi chuyeän seõ phaùt sinh. Naøo laø coù ngöôøi giaø, ngöôøi treû, ngöôøi nam ngöôøi nöõ, ngöôøi deã thöông deã gheùt v.v… theo ñoù maø thò phi, maø taïo nghieäp ñi trong luaân hoài sanh töû. Nhöng treân taâm maø nhìn thì taát caû ñeàu laø nhöõng vò Phaät seõ thaønh. Nhìn nhö theá neân khoâng coù quan nieäm, khoâng coù vaán ñeà, khoâng coù giaø treû, nam nöõ, ñeïp xaáu gì caû. Theá neân khoâng coù thöông gheùt, khoâng coù taïo nghieäp. Do ñoù khoâng coù luaân hoài sanh töû.

Caùi khoå cuûa chuùng sanh laø do taïo nghieäp. Bôûi taïo nghieäp neân phaûi traû nghieäp, gioáng nhö vay nôï vaäy, coù vay thì coù traû. Traû roài laïi vay nöõa, cöù theá maø töø ñôøi naøy sang ñôøi khaùc vay traû, traû vay khoâng coù ngaøy cuøng. Taïi sao cöù vay traû hoaøi nhö theá? Bôûi vì khi traû mình khoâng saùng suoát, hoài vay khoâng bieát bao nhieâu nhöng luùc traû cöù caèn nhaèn, teä hôn nöõa laø noåi suøng leân la maéng laïi chuû nôï. Theá neân chaúng nhöõng chöa traû heát nôï cuõ maø coøn vay theâm nôï môùi nöõa. Ñaây goïi laø oan oan töông baùo.

 Khi traû nôï noåi suøng leân, töùc laø soáng baèng voïng thöùc. Cho neân Phaät noùi voøng luaân hoài tieáp tuïc maõi khoâng bao giôø döøng döùt ñöôïc. Neân ngöôøi ta thöôøng quan nieäm luaân hoài nhö moät voøng troøn. Ví duï coù nhöõng con vaät ngaøy xöa do nôï naàn theá naøo ñoù, baây giôø noù phaûi vaøo nhaø mình laøm heo choù, traâu boø ñeå traû laïi nôï tröôùc. Neáu ta thöông noù ñoái xöû toát, sau naøy heát nôï laïi gaëp nhau laøm con caùi hay anh chò em. Hoaëc ta ñoái xöû xaáu vôùi noù, ñaùnh ñaäp ñaøy aûi noù, theá laø ta nôï laïi noù. Sau naøy heát phöôùc mình sanh trôû laïi laøm con vaät trong nhaø noù, noù heát nôï trôû laïi laøm chuû mình. Caùi voøng traû vay cöù laån quaån nhö theá, neân thöôøng ñöôïc töôïng tröng nhö moät voøng troøn.

Trong nhaø Phaät daïy laáy töø bi maø hoùa giaûi haän thuø thì haän thuø môùi heát. Chöù ñem haän thuø traû haän thuø thì oaùn oaùn chaát choàng, khoâng theå naøo traû heát ñöôïc. Muoán ñem töø bi hoùa giaûi haän thuø thì phaûi soáng ñöôïc vôùi taâm, khoâng coù caùch naøo khaùc hôn. Neáu taâm khoâng roãng saùng, khoâng thanh tònh, laëng leõ saùng soi thì khoù maø töø bi laém. Thaáy coù ngöôøi chöûi mình thì laøm sao töø bi ñöôïc. Cho neân coøn vaät loän trong theá gian thì khoù tu laém. Phaûi môû ñöôïc con maét tueä, soáng ñöôïc vôùi taâm mình, môùi mong hoùa giaûi ñöôïc haän thuø.

Taâm toâi ñaõ giôùi thieäu roài, soáng ñöôïc vôùi caùi roãng rang saùng suoát, ñöøng ñeå vöôùng maéc caûnh duyeân hình thöùc beân ngoaøi. Ví duï coù baïn beø ruû reâ uoáng ruôïu, mình töø choái döùt khoaùt, hoâm nay toâi ñaõ thoï giôùi nguyeän khoâng uoáng ruôïu, xin anh em thoâng caûm cho. Ai buoàn giaän cuõng khoâng sôï, phaûi maïnh daïn, döùt khoaùt nhö vaäy môùi khoâng bò caûnh duyeân keùo loâi. Ruû laàn ñaàu khoâng ñöôïc, thì nhöõng laàn sau ta seõ thoaùt, töï nhieân chaám döùt ñöôïc nghieäp xaáu.

Choã khoù khaên nhaát trong khi tu taäp laø “döøng” ñöôïc nghieäp. Vöøa daáy nghó vieäc baát thieän, ta bieát ñoù laø xaáu, gaây taïo nhaân khoå seõ chuoát quaû khoå neân khoâng laøm. Ñoù döøng ñöôïc nghieäp, phaûi laø ngöôøi saùng suoát, baûn lónh môùi laøm ñöôïc nhö vaäy. Ta phaûi tænh môùi döøng laïi ñöôïc, coøn meâ thì thua cuoäc, chaïy theo noù luoân. Coù tænh môùi bieát söï vieäc aáy khoâng ñuùng. Cho neân vieäc tu haønh phaûi ñöôïc thöïc hieän ngay nôi taâm mình, ñuùng nhö ngöôøi xöa noùi tu taâm döôõng taùnh.

Chaïy theo hình thöùc beân ngoaøi thì taïo nghieäp khoâng cuøng. Bôûi hình thöùc coù traêm ngaøn muoân öùc caùi khaùc nhau. Nhö caû traêm vò tröôùc maët toâi khoâng ai gioáng ai. Moät traêm ngöôøi, moät traêm göông maët, moät traêm aùnh maét, moät traêm maùi ñaàu, moät traêm daùng ñi, khoâng coù caùi naøo gioáng caùi naøo heát, keå caû anh em ruoät thòt trong nhaø cuõng khoâng gioáng nhau, chæ hao hao laø cuøng.

Taâm voïng töôûng laïi caøng khaùc hôn nöõa. Moãi ngöôøi moãi suy nghó, hay ñuùng hôn moät ngöôøi ñaõ coù nhieàu suy nghó, maø ñoâi khi nhöõng suy nghó cuûa hoï cuõng maâu thuaãn, traùi ngöôïc nhau. Ñaây môùi thaáy roõ suy nghó khoâng phaûi laø taâm mình. Ñaõ bieát voâ vaøn nhöõng sai bieät nhö vaäy maø chuùng ta khoâng tænh, cöù treân nhöõng söï sai bieät ñoù maø taïo nghieäp. Coù nhieàu ngöôøi voâ lyù laém, ví duï nhö noùi ngöôøi ta nhìn laø phaùt böïc roài, khoâng ai choïc giaän maø vaãn phaùt böïc nhö thöôøng - voâ lyù khoâng ? Bôûi hoï ñang soáng vôùi caùi thöùc laãy löøng beân trong, naøo laø phaûi quaáy, toát xaáu, thöông gheùt v.v… neân nhìn ai cuõng thaønh xaáu caû.

Ngöôøi Phaät töû kheùo tu nhôù vaän duïng taâm roãng rang saùng suoát thì caùc thöù böïc boäi seõ heát thoâi. Vaän duïng theá naøo? Phaät noùi taát caû chuùng sanh ñeàu laø Phaät, vaäy ai daùm cheâ Phaät? Ta ngaùn ñòa nguïc thì ñöøng cheâ Phaät, voâ trong ñoù roài khoù ra laém. Neáu nhìn taát caû moïi ngöôøi ñeàu laø Phaät heát thì töï nhieân vui veû bình thöôøng, khoâng phaûi noùi gì heát. Nhö vaäy giöõa thöùc vaø taâm chuùng ta ñaõ nhaän ñònh ñöôïc roõ raøng, töø ñoù mình coù caùch thöùc tu haønh, luoân soáng vôùi taâm tænh giaùc, khoâng chaïy theo thöùc phaân bieät hö nguïy nöõa.

Trong kinh Phaät noùi ai soáng ñöôïc vôùi taâm thanh tònh, roãng rang saùng suoát cuûa mình, ngöôøi ñoù goïi laø Phaät, laø Boà-taùt. Ngöôøi ñoù gioáng nhö nga vöông, töùc ngoãng chuùa. Nga vöông coù moät ñieåm ñaëc bieät laø uoáng söõa chöøa nöôùc, nhöõng con ngoãng khaùc khoâng laøm ñöôïc. Neáu chuùng ta soáng ñöôïc nhö Phaät, Boà-taùt thì nhöõng thöù tham saân si khoâng thaät, ta loaïi boû heát ñi, nhö con nga vöông uoáng söõa chöøa nöôùc vaäy. Phaät daïy chuùng ta phaûi soáng nhö nga vöông, nghóa laø chæ nhaän caùi thaät cuûa mình thoâi, nhöõng gì giaû thì vaát boû heát.

Noùi tôùi ñaây, ta töï thöông mình nhieàu laém. Vì sao? Phaät noùi mình saün coù trí tueä nhö Phaät, maø Phaät an vui töï taïi laâu roài, coøn chuùng ta khoâng hieåu sao vaãn ñau khoå hoaøi. Nhaän laïi taâm saün coù cuûa mình chôù ñaâu phaûi cuûa ai maø khoâng deã daøng? Cho neân Phaät noùi chuùng sanh “thaät ñaùng thöông xoùt laém vaäy” laø vì theá. Baây giôø muoán trôû laïi vò trí ban ñaàu cuûa mình thì phaûi tu taâm döôõng taùnh, chöù khoâng caàn hình thöùc noï kia. Caùi gì khoâng thaät boû ñi, caùi thaät thì soáng. Chæ vaäy thoâi.

Song chuùng ta cuõng neân thaän troïng, bôûi vì noùi nhö vaäy nhöng neáu chöa soáng, chöa thöïc hieän ñöôïc nhö vaäy chuùng ta phaûi deø daët. Bôûi vì giöõa taâm vaø thöùc raát khoù phaân ñònh. Khoâng kheùo chuùng ta seõ vöôùng phaûi sai laàm, trong nhaø Phaät goïi laø taêng thöôïng maïn, töùc chöa chöùng maø cho ñaõ chöùng, thì caøng chöôùng ñaïo hôn nöõa.

Trong kinh coù ghi laïi caâu chuyeän theá naøy. Moät thaày Tyø-kheo noï thöôøng hay nguû ngaøy, nhoùm ñeä töû nhoû thaéc maéc taïi sao thaày laïi nguû ngaøy? Thaày ñaùp ta nguû ngaøy môùi coù theå gaëp nhöõng ngöôøi baïn ôû coõi trôøi, trao ñoåi kinh nghieäm tu taäp ñeå ñem veà daïy caùc oâng. Maáy ñeä töû nhoû nghe vaäy naém ñöôïc cô hoäi, lieàn ruû nhau nguû heát giöõa ban ngaøy. OÂng thaày xuoáng hoûi taïi sao giôø naøy coøn nguû? Thöa “tuïi con cuõng nguû tröa nhö thaày, ñeå tìm gaëp baïn thaày treân trôøi hoûi ñaïo?” OÂng thaày cuõng vui, hoûi ñeä töû “vaäy coù gaëp ñöôïc oâng naøo hay khoâng?” Maáy ñeä töû con ranh maõnh thöa “tuïi con khoâng gaëp oâng naøo heát vaø cuõng khoâng heà nghe noùi thaày leân ñoù gaëp ai caû”. Thaày Tyø-kheo aáy cöôøi noùi: “Maáy Hoøa thöôïng con ôi, ñöøng coù xaïo nöõa, Thaùnh thaàn naøo treân ñoù maø gaëp”. Ñoàng thôøi cuõng töø ñoù, thaày khoâng coøn nguû ngaøy nöõa.

Caâu chuyeän cho thaáy raèng neáu chuùng ta chöa soáng ñöôïc vôùi taâm cuûa mình thì phaûi deø daët. Bôûi yù thöùc khoâng chaân thaät thöôøng daãn daét chuùng ta ñi vaøo nhöõng choã taêm toái, ta töï doái mình hoài naøo khoâng hay. Laøm sao ñuû söï saùng suoát bình tónh, ñeå khi nhìn vaøo cuoäc soáng, chuùng ta thaáy ñöôïc caùi naøo thöïc, caùi naøo giaû thì  môùi khoâng bò chuùng keùo loâi. Vieäc gì khoâng phaûi töø taâm saùng suoát nhaän ñònh thì ñöøng laøm, nhaát ñònh laø nhö vaäy. Neáu khaúng ñònh ñöôïc theá thì mình laø con nga vöông trong cuoäc ñôøi roài.

Trong söï tu, ta coù theå bieát mình thaønh coâng hay khoâng baèng caùch kieåm soaùt xem phieàn naõo trong taâm thay ñoåi theá naøo. Ngöôøi naøo tu ngaøy caøng heát phieàn naõo, caøng buoâng ñöôïc nhöõng raøng buoäc, caøng soáng gaàn vôùi chaùnh phaùp thì bieát ngöôøi ñoù ñi ñuùng vôùi ñöôøng loái cuûa Phaät toå, ngöôøi ñoù laø Phaät, Boà-taùt töông lai. Ñaïo Phaät chuû tröông moïi ngöôøi ñeàu coù Phaät taùnh nhö nhau, trí tueä nhö nhau, khoâng luaän giaø treû nam nöõ, ai cuõng coù khaû naêng ñoù. Nhöng laøm sao phaùt huy, nhaän laïi vaø soáng ñöôïc vôùi khaû naêng ñoù môùi laø ñieàu ñaùng noùi. Neáu khoâng chuùng ta cöù maõi troâi laên luaân hoài sanh töû, thoaùt khoâng ñöôïc. Vì vaäy moãi ngaøy qua, chuùng ta luoân töï kieåm ñieåm laïi mình, xem ngaøy hoâm nay mình soáng vôùi caùi chaân thaät nhieàu hay chaïy theo voïng töôûng ñaûo ñieân nhieàu. Kieåm nhö theá seõ bieát vieäc tu cuûa mình tieán hay khoâng, coù phaùt huy ñöôïc trí tueä hay khoâng. Theo ñoù maø chænh ñoán vieäc tu sao cho thaêng tieán.

Neáu hoâm naøo ngöôøi ta chöûi maø mình nhòn ñöôïc, buoâng ñöôïc, töùc ngaøy hoâm ñoù ta soáng gaàn vôùi Phaät, Boà-taùt. Soáng gaàn vôùi Phaät Boà-taùt, thì nhaát ñònh seõ thaønh töïu vieân maõn Boà-taùt haïnh vaø thaønh Phaät, ñieàu ñoù chaéc chaén khoâng nghi ngôø gì caû. Ngöôøi tu Phaät khoâng coøn sôï seät mai kia mình bò quyû söù tôùi keùo coå loâi ñi. Neáu chuùng ta khoâng gaây nhaân xaáu aùc, thì ai keùo mình ñöôïc. Chæ khi naøo ta gaây taïo nôï naàn thì bò keùo loâi laø chuyeän dó nhieân thoâi. Cho neân ñöøng gaây taïo nghieäp, ñöøng maát töï chuû, thì soáng vöõng taâm.

Hoài xöa moãi chieàu caùc Thieàn sö thöôøng ñoát moät caây höông, ngoài thieàn xong thaáy caây höông taøn, caùc Ngaøi kieåm laïi vieäc tu trong ngaøy hoâm aáy, neáu khoâng thaáy tieán thì xoùt xa vaø thöông caûm cho mình ñeán rôi nöôùc maét. Vì sao rôi nöôùc maét? Vì moãi ngaøy qua moãi ngaøy qua, thaân naøy giaø nua, beänh taät oám yeáu, maø nghieäp taäp khoâng giaûm, ñieàu naøy thaät ñaùng sôï. Bôûi nhö vaäy bieát chöøng naøo maø traû hay hoùa giaûi cho heát nhöõng nghieäp taäp cuûa mình. Ñaïo Phaät chuû tröông ngöôøi tu phaûi hoaù giaûi heát nghieäp taäp cuûa mình, môùi giaûi thoaùt thanh tònh ñöôïc. Neáu khoâng giaûi quyeát ñöôïc nghieäp, khi thaân naøy baïi hoaïi, nhaát ñònh seõ bò nghieäp loâi vaøo choã toái taêm.

Cho neân Phaät töû laøm sao tu moãi ngaøy moãi tieán, chöù ñöøng ñeå tình traïng tu moãi ngaøy moãi lui suït. Moät böôùc tu cuûa chuùng ta laø chaéc moät böôùc, duø chaäm nhöng phaûi chaéc. Thaø khoâng tu, chôù ñöøng tu sai, vì khi tu sai söûa laïi raát khoù. Neân nhôù taâm theå roãng rang saùng suoát chính laø ñaïo, khoâng phaûi caùi gì khaùc, ñöøng tìm caàu beân ngoaøi. Phaûi chuyeån nghieäp, döùt nghieäp thì môùi nhaän ra taâm theå chaân thaät, khoâng coù con ñöôøng naøo khaùc hôn. Ñoù laø chuû yeáu cuûa vieäc tu haønh.

Duø Phaät töû chöa aên chay ñöôïc nhöng moãi ngaøy döøng bôùt tham saân si cuûa mình töùc laø tu ñuùng roài. AÊn chay aên maën gì cuõng tu ñöôïc heát, ñöøng coá chaáp roài maëc caûm mình khoâng tu ñöôïc. Tuy nhieân ngöôøi aên chay laø ngöôøi coù ñieàu kieän phaùt trieån loøng töø. Bôûi Phaät daïy moãi chuùng sanh ñeàu coù trí tueä, nhöng do meâ laàm neân taïo nghieäp, phaûi mang lôùp thuù, thaät söï chuùng cuõng ñau khoå cuõng sôï cheát nhö con ngöôøi. Do ñoù ta thöông chuùng, nghó tôùi noãi sôï haõi cuûa chuùng maø khoâng gieát haïi sinh maïng, laøm thöùc aên nuoâi döôõng thaân mình. Hôn nöõa aên chay laïi raát thích hôïp vôùi caáu taïo sinh hoïc cuûa loaøi ngöôøi, neáu aên chay ñöôïc thì toát hôn aên maën.

Song neân nhôù aên chay khoâng phaûi laø muïc ñích chaùnh trong vieäc tu haønh, chaùnh laø deïp boû tham saân si, phaùt trieån trí tueä saùng suoát nhö thaät cuûa mình, ñoù laø goác. Nhöõng hình thöùc kia laøm ñöôïc chöøng naøo toát chöøng naáy, chôù khoâng quan troïng. Thaät ra hoaøn caûnh caøng khoù khaên chöøng naøo thì söï tu caøng coù giaù trò chöøng aáy. Ví duï oâng ñi chuøa maø baø caûn, hoaëc baø ñi chuøa oâng cöï nöï maø caùc vò ñoù tu ñöôïc, caûm hoùa ñöôïc ngöôøi trong gia ñình, nhö vaäy môùi hay chöù! Ñaõ nhieàu Phaät töû thöïc haønh nhö vaäy, hoï tieán tu trong moät hoaøn caûnh raát khoù khaên, cho neân ñaïo taâm cuûa hoï raát vöõng.

Nhö Hoøa thöôïng giaûng, baêng cuûa Ngaøi ñöôïc raát nhieàu ngöôøi nghe, nghe ñeán noãi xuùc ñoäng maø khoùc. Hoï veà laïy thaày, ñaûnh leã nhö moät baäc aân sö. Nhöng cuõng coù nhieàu ngöôøi ñaâu chòu nghe. Duyeân chöa tôùi maø ta ñem caùi khoâng thuaän thì khoâng khôùp nhau ñöôïc. Chæ khi naøo thuaän duyeân ngöôøi ta töï nhieân phaùt taâm tu, ta khoâng caàn eùp buoäc. Khi tu haønh coù löïc roài, mình laøm chuû cuoäc soáng vôùi taâm bình thaûn, an nhieân, baáy giôø caùc duïng seõ phaùt huy cuï theå. Ta coù söùc caûm hoùa ñoái vôùi moïi ngöôøi trong nhaø cuõng nhö aûnh höôûng ñeán caû xoùm gieàng chung quanh. Ñoù laø keát quaû taát yeáu cuûa vieäc tu haønh chaân chaùnh.

Toâi nhôù caâu chuyeän theá naøy. Trong ngoâi chuøa noï, vò thaày coù nhieàu ñeä töû laém. Trong soá ñoù, moät ñöùa maéc nghieäp thaáy tieàn baïc laø laáy. Chuyeän bò baét quaû tang nhieàu laàn vaø ñöa leân Sö phuï giaûi quyeát. OÂng thaày cöù nín thinh, thaáy vaäy soá ñeä töû lôùn baát maõn ñònh ruû nhau boû chuøa ñi. Hay tin naøy, Sö phuï keâu taát caû ñeán, baûo:

- Maáy thaày ñöôïc dieãm phuùc khoân ngoan, bieát ñöôïc vieäc sai traùi khoâng laøm, bieát giöõ giôùi. Coøn chuù nhoû kia ngu meâ quaù, khoâng thaáy ñöôïc söï nguy hieåm, tai hoïa cuûa vieäc laøm xaáu aùc neân ñaõ phaïm giôùi. Hôn nöõa neáu toâi ñuoåi chuù, chuù seõ khoâng bieát ñi ñaâu vaø neáu coù ñi, chuù caøng luùn saâu hôn vaøo toäi loãi. Vaäy quí thaày ra ñi, toâi raát yeân taâm, coøn chuù nhoû kia caàn phaûi ôû laïi ñeå toâi caûm hoùa.

Nghe theá taêng chuùng môùi vôõ leõ, taát caû ñeàu caûm ñoäng rôi leä roài im laëng ruùt lui. Vaø töø ñoù, khoâng coøn ai bò maát tieàn nöõa.

Roõ raøng moät baäc ñaày ñuû ñaïo haïnh, ñaïo löïc roài thì coù theå hoùa giaûi moïi chuyeän moät caùch saùng suoát vaø deã daøng, chôù khoâng raéc roái nhö chuùng ta. Trong cuoäc ñôøi naøy chuyeän treân xaûy ra bieát bao nhieâu. Nhö moät gia ñình khoaûng naêm möôøi ñöùa con, trong soá ñoù cuõng hai ba anh chaøng quaäy döõ. Ñöa xe cuùp ñi moät voøng laø baùn quaùch, veà nhaø thaáy quaït maùy xaùch baùn luoân. Chôi naêm ngaøy möôøi ngaøy heát tieàn, veà luïc loïi coi caùi gì baùn ñöôïc laáy baùn nöõa. Gaëp tröôøng hôïp nhö vaäy, cha meï phaûi giaùo hoùa baèng caùch naøo? Ñieàu naøy thaät laø khoù.

ÔÛ ñaây chuùng toâi muoán noùi baèng tinh thaàn ñaïo Phaät, muoán giaùo hoùa ñöôïc con caùi nhö theá phaûi laø ngöôøi soáng ñöôïc vôùi taâm an ñònh, hoaøn toaøn thanh tónh ñeå nhìn con cuûa mình. Cho duø möôøi hoaëc möôøi laêm ngöôøi con cuûa mình, cuõng nhìn noù laø nhöõng chuùng sinh. Neáu noùi veà nghieäp taäp thì ñaày daãy heát, noùi veà maët saùng suoát thì noù cuõng coù trí tueä ñöùc töôùng Nhö Lai, coøn noùi veà maët quan heä thì taát caû ñeàu laø con caùi cuûa mình heát, khoâng phaûi thaèng quaäy khoâng laø con mình, thaèng khoâng quaäy môùi laø con mình. Neáu nhìn ñöôïc nhö vaäy thì saép ñaët ñöôïc vieäc trong gia ñình. Cha meï heát loøng giaùo hoùa, nhöng ñöôïc hay khoâng coøn do nghieäp taäp rieâng cuûa noù nöõa. Chuaån bò tinh thaàn nhö vaäy môùi khoâng ñau khoå.

Coù nhieàu Phaät töû môùi ñi chuøa, nghe phaùp nhöng veà nhaø aùp duïng ñöôïc, moãi ngaøy vò aáy kieåm soaùt thaân taâm mình, khoâng taïo taùc nhöõng nhaân baát thieän, vò aáy thaáy roõ lôïi ích thieát thöïc cuûa vieäc tu Phaät. Ta chæ caàn nhôù vieäc laøm naøo chöa phaûi töø taâm thanh tònh saùng suoát roãng rang thì boû ñi, töùc laø soáng ñuùng tinh thaàn Phaät daïy. Mình laø Phaät, laø Boà-taùt, chuùng ta haõnh dieän nhö vaäy, ñöøng sôï gì heát, khoâng phaûi khoù khaên laém ñaâu. Chæ boû ñöôïc tham saân phieàn naõo töùc thì thaønh töïu Phaät chuûng chöù gì. Coøn thaønh töïu vieân maõn ñaïo quaû Boà-ñeà thì phaûi traûi qua coâng phu lôïi tha nöõa.

Nhöõng vò ñi tröôùc chuùng ta tu ñöôïc thì côù gì chuùng ta khoâng tu ñöôïc, chæ ta khoâng chòu tu, khoâng daùm nhaän nguoàn goác tröôûng giaû cuûa mình thoâi. Tuy nhieân trong quaù trình coâng phu, phaûi traûi qua raát nhieàu chöôùng duyeân do nghieäp löïc ngaên trôû, chuùng ta deø daët thaän troïng laém môùi thoaùt khoûi löôùi phieàn naõo, ñaït ñöôïc choã cöùu kính vieân maõn.

Toâi nhôù moät Thieàn sö noåi tieáng Nhaät Baûn, Ngaøi ñaõ chöùng ñeán choã toät cuøng vaø raát uyeân thaâm giaùo phaùp. Danh ñoàn boán phöông, caùc hoïc giaû quy tuï veà raát ñoâng. Nhieàu caâu hoûi hoùc buùa ñöôïc ñaët ra, nhöng ngöôøi ta chæ ñoùn nhaän nhöõng caâu traû lôøi ñôn giaûn, ñoâi khi khoâng dính daùng gì vôùi ñieàu ñöôïc hoûi. Vì theá, thieân haï thaát voïng laàn löôït keùo nhau ñi.

Moät hoâm, chuù ñeä töû trong nhaø ñeán thöa vôùi Thieàn sö:

- Baïch Hoøa thöôïng, taïi sao Ngaøi khoâng noùi giaùo lyù thöôïng thöøa ñaõ thaân chöùng, maø chæ traû lôøi giaûn dò nhö theá.

Baáy giôø Ngaøi vui veû ñaùp:

- Vaán ñeà laø chính ôû choã giaùc ngoä, chöù khoâng phaûi ñaët söï kieän naøy söï kieän kia, theá naøy theá noï.

Bôûi vì hoïc giaû thöôøng ñem kieán thöùc neâu leân vaán ñeà theá naøy theá noï. Nhö noùi moïi loaøi ñeàu coù Phaät taùnh, ñeàu thaønh Phaät, vaäy caùi ñoàng hoà cuõng thaønh Phaät ñöôïc sao? ÔÛ ñaây Thieàn sö traû lôøi khieâm toán: “Naøy oâng baïn, quan troïng laø baïn giaùc ngoä chöù khoâng phaûi caùi ñoàng hoà giaùc ngoä”. Nhö vaäy yeáu chæ cuûa ñaïo Phaät laø gì? Laø töï xoay laïi mình, chöù ñöøng soi roïi ra ngoaøi tìm hieåu ngöôøi naøy, ngöôøi kia, trong khi vieäc cuûa mình khoâng xong.

Phaät töû chuùng ta trong cuoäc soáng töông giao huynh ñeä baïn höõu vôùi nhau, khoâng caàn ñaët vaán ñeà gì heát, quan troïng laø moãi ngaøy töï kieåm soaùt mình, xem phieàn naõo nghieäp taäp coù giaûm bôùt khoâng, söï tu coù tieán. Ñaây môùi chính laø vieäc laøm cuûa mình. Moãi ngöôøi laø moät ñôn vò chaùnh ñaùng ñeå gaày döïng Phaät phaùp. Muoán Phaät phaùp coøn maõi treân ñôøi naøy, baûn thaân chuùng ta phaûi khaéc phuïc nhöõng ñieân ñaûo cuûa mình, ñöa noù vaøo ñaát Phaät heát thì Phaät phaùp seõ soáng laâu nôi ñôøi.

Toâi aùp duïng ñöôïc Phaät phaùp, baïn aùp duïng ñöôïc Phaät phaùp, Taêng tuïc ñeàu aùp duïng ñöôïc Phaät phaùp, ñoù laø thôøi ñaïi chaùnh phaùp, chôù khoâng luaän ñöùc Phaät coøn taïi theá hay ñaõ nhaäp dieät gì caû. Duø khoâng coù Phaät nhöng coù ngöôøi tu vaø giaùc ngoä thì cuõng nhö Phaät taïi theá. Kinh noùi, duø oâng noùi phaùp trôøi möa hoa, ñaù gaät ñaàu maø oâng khoâng aùp duïng ñöôïc tí naøo thì cuõng chaúng phaûi Phaät phaùp. Ngöôøi aùp duïng ñöôïc, ngoä ñaïo saùng vieäc cuûa mình thì duø kinh ñieån khoâng coøn in ñöôïc nöõa, chuøa chieàn khoâng caát ñöôïc nöõa nhöng chaéc chaén Phaät phaùp vaãn coøn, khoâng maát ñöôïc.

Neáu hình thöùc chuøa chieàn röïc rôõ, kinh ñieån in ñaày trôøi maø tìm moät ngöôøi ngoä ñaïo khoâng ra, thì coù caàu nguyeän bao nhieâu Phaät phaùp cuõng maát thoâi. Trong hoaøn caûnh hieän nay, Taêng Ni vaãn ñöôïc hoïc Phaät phaùp, coøn coù ngöôøi tu haønh chaân chính, aùp duïng Phaät phaùp vaø ñaït lôïi ích an vui thì ta vöõng tin Phaät phaùp tröôøng toàn, khoâng ai phaù hoaïi ñöôïc. Ñoù laø moät leõ thaät.

Khi Phaät coøn taïi theá, coù moät thaày Tyø-kheo ñöôïc Nhö Lai khen laø thoâng suoát giaùo phaùp cuûa Phaät. Nhöng thaät ra thaày khoâng giaûng noùi gì nhieàu, chæ thuoäc vaø ñoïc moät caâu naøy thoâi: “Sa-moân naøo vôùi tö töôûng thanh cao tinh tieán, luyeän mình trong söï yeân laëng thì vò aáy seõ ñaït ñöôïc an tònh thoâng suoát vaø khoâng coøn phieàn naõo nöõa”. Moãi laàn thaày ñoïc caâu naøy leân, chö thieân taùn hoa cuùng döôøng.

Hoâm ñoù coù moät soá thaày raát thoâng baùc veà ñaûnh leã ñöùc Theá Toân. Sau khi thaêm vieáng roài, ñoaøn naøy tôùi choã vò Tyø-kheo treân, vò aáy lieàn chaøo hoûi vaø thöa: “Thöa quí Ngaøi! Coù nhöõng ñieàu giôùi luaät toâi chöa ñöôïc nghe roõ raøng, hoâm nay trong ñoaøn caùc Ngaøi coù nhöõng vò Tyø-kheo thoâng tueä, kính mong quí Ngaøi hoan hyû ñoïc vaø giaûng laïi cho toâi vaø moïi ngöôøi ôû ñaây ñöôïc nghe”. Caùc thaày Tyø-kheo kia ngaïc nhieân, noùi: “Chuùng toâi thaáy thaày chæ coù moät mình, vaäy thaày noùi moïi ngöôøi laø ai ?”. Vò naøy ñaùp: “Ngoaøi toâi ra, ôû ñaây coøn coù voâ löôïng chö thieân, kính mong quí Ngaøi thöông maø noùi cho nhöõng ñieàu giôùi luaät?”.

Baáy giôø caùc vò Tyø-kheo thoâng baùc môùi cöû ra hai vò noùi laïi nhöõng ñieàu giôùi ñoù, giaûi thích thaät roõ raøng cuï theå. Sau khi ñöôïc nghe ñaày ñuû roài, keát thuùc baøi phaùp khoâng thaáy coù söï taùn thaùn naøo, caùc vò Tyø-kheo môùi ñeán böïc boäi, cho raèng thaày Tyø-kheo ôû ñaây khoâng chaân thaät vaø thöa leân cuøng ñöùc Phaät söï vieäc nhö vaäy. Baáy giôø ñöùc theá Toân môùi daïy: “Ngöôøi thoâng suoát giaùo phaùp cuûa ta laø ngöôøi hieåu vaø thöïc haønh ñöôïc”.

Phaät khoâng phuû nhaän haún nhöõng thaày thoâng baùc kia, nhöng Ngaøi khaúng ñònh ngöôøi thoâng suoát giaùo phaùp cuûa Nhö Lai khoâng chæ noùi thoâi, maø phaûi aùp duïng ñöôïc giaùo phaùp aáy. Chính vò Tyø-kheo nghe caùc oâng giaûng luaät ñoù laø ngöôøi thoâng baùc, vì vò aáy ñaõ aùp duïng ñöôïc giaùo phaùp cuûa ta, duø chæ moät caâu thoâi. Sau ñoù Phaät noùi baøi keä naøy:

            Noùi nhieàu lôøi hö voïng,

            Theâm huyeãn hoaëc cuoàng si.

            Hoïc ít nhöng taâm ñaéc,

            Môùi laø baäc hoä trì.

Noùi nhieàu nhöõng lôøi mình khoâng taâm ñaéc, khoâng aùp duïng, khoâng coù kinh nghieäm gì heát thì chaúng khaùc haïng cuoàng si, töùc noùi maø khoâng laøm ñöôïc. Coøn hoïc ít maø taâm ñaéc, aùp duïng ñöôïc nhöõng ñieàu mình ñaõ hoïc, ñaây môùi laø ngöôøi hoä trì chaùnh phaùp, giöõ gìn chaùnh phaùp cuûa Phaät.

Baøi keä sau cuøng ñaõ nhaéc nhôû chung cho taát caû chuùng ta. Nhieàu khi ta cöù ngôõ raèng, phaûi hoïc phaûi hieåu thaät nhieàu môùi goïi laø thoâng baùc. Khoâng phaûi nhö vaäy. Duø chæ hieåu moät baøi keä thoâi nhöng aùp duïng ñöôïc vaøo trong ñôøi soáng cuûa mình, nghóa laø coù hoïc coù tu, ñoù môùi laø ngöôøi hoä trì Phaät phaùp. Nhö toâi ñaõ noùi, moãi ngaøy chuùng ta kieåm nghieäm laïi xem ba nghieäp cuûa mình nheï bôùt ñöôïc bao nhieâu, söï tu haønh taêng tieán hay khoâng, vieäc aùp duïng Phaät phaùp cuûa mình coù ñuùng hay chöa, ngoaøi ra taát caû vieäc khaùc, chæ laø phuï thuoäc thoâi.

Chuùng ta muoán cho Phaät phaùp toàn taïi laâu daøi treân cuoäc ñôøi naøy thì phaûi tu nhö vaäy. Hieåu vaø tu, chöù hieåu khoâng thì chöa ñöôïc. Ngay ñaây chuùng ta coù moät phöông thöùc ñeå töï mình giaùc ngoä, ñoù laø ñieàu quan troïng. Sau cuøng toâi caàu chuùc toaøn theå ñaïi chuùng nöông uy löïc Tam Baûo ñeàu ñöôïc giaùc ngoä giaûi thoaùt. Coù theá chuùng ta môùi giöõ gìn ñöôïc Phaät phaùp cöûu truï treân ñôøi.

]

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM