SUOÁI THIEÀN

H.T THÍCH NHAÄT QUANG

THEÁ NAØO LAØ VIEÄC LÔÙN SINH TÖÛ ?

Sanh töû laø moät vaán ñeà lôùn ñoái vôùi ngöôøi tu chuùng ta noùi rieâng, ñoái vôùi nhaân loaïi noùi chung. Nhöõng ai töøng ñau khoå, töøng bò böùc xuùc trong cuoäc ñôøi bôûi sanh laõo beänh töû ñeàu baên khoaên veà kieáp ngöôøi. Ñöùc Phaät ngaøy xöa cuõng vì theá maø tìm ñöôøng giaûi thoaùt sanh töû, neân hoâm nay chuùng ta môùi coù ñöôïc giaùo lyù Phaät daïy ñeå tu taäp giaûi thoaùt nhö Ngaøi. Theá thì chuùng ta thöû ñaët laïi vaán ñeà “Theá naøo laø vieäc lôùn sanh töû?”

Trong cuoäc soáng bình nhaät, döôøng nhö ai cuõng saùng suoát vôùi nhöõng toan tính söï nghieäp coâng danh noï kia, nhöng khi ñoái dieän vôùi vaán ñeà lôùn lao naøy thì boãng nhieân taêm toái môø mòt. Nhö nghe moät lôøi noùi ta lieàn nhaän xeùt hay dôû vaø theo ñoù töôi vui hay phieàn giaän, ñieàu naøy ai cuõng laøm ñöôïc. Nhöng nghe moät lôøi noùi, chæ nghe trong söï yeân laëng, khoâng phaân bieät toát xaáu hay dôû thì döôøng nhö khoù ai thöïc hieän ñöôïc troïn veïn. Phaät baûo sanh töû töø ñoù maø phaùt khôûi. Nghóa laø chuùng sanh do daáy nieäm voïng ñoäng maø sanh ra trong caùc ñöôøng, troâi laên ñau khoå khoâng coù ngaøy cuøng. Baây giôø muoán chaám döùt noãi thoáng khoå sanh töû thì phaûi döøng nguyeân nhaân taïo ra noù. Chæ coù moät con ñöôøng duy nhaát naøy thoâi.

Theá neân bieát coøn taâm giao ñoäng laø coøn khoå. Bôûi coøn ñoäng taâm neân cöù laêng xaêng, ngöôïc xuoâi theo caûnh duyeân. Maø caûnh duyeân laïi luoân thay ñoåi, cho neân taâm cöù nhö vöôïn chuyeàn caønh. Nhö vaäy chuùng ta phaûi laøm sao? Ngöôøi xöa noùi phaûi tu. Vaán ñeà tu haønh khoâng phaûi khoù cuõng khoâng phaûi deã. Bieát tu thì deã, khoâng bieát tu thì khoù. Chuùng ta khoâng coù nhieàu thì giôø ñeå choïn löïa hay chuaån bò ñaâu, bôûi ngoïn löûa voâ thöôøng ñang thieâu ñoát coõi nöôùc vaø con ngöôøi trong töøng phuùt töøng giaây. Hoaøn caûnh vaø thôøi gian khoâng cho pheùp chuùng ta daây döa laàn löïa qua ngaøy. Mình phaûi coù thaùi ñoä döùt khoaùt ñoái vôùi ñaïo lyù ñaõ hoïc vaø hieåu, ñeå roài baét tay ngay vaøo söï tu taäp.

Phaät daïy chuùng sanh chìm noåi trong caùc ñöôøng bôûi si meâ, tham lam, saân haän laãy löøng. Chuùng ta soaùt xeùt laïi coù phaûi nhö vaäy khoâng? Neân vieäc lôùn sanh töû laïi naèm ngay trong nhöõng haønh vi nhoû nhieäm maø chuùng ta tieáp xuùc haèng ngaøy. Maét thaáy saéc, tai nghe tieáng, muõi ngöûi muøi v.v… taâm chaïy theo hay thöùc tænh laø thay ñoåi caû moät doøng sinh meänh. Nghóa laø ngay ñoù ta bò troùi buoäc maø cuõng coù theå ngay ñoù ta ñöôïc giaûi thoaùt. Ñaây laø vaán ñeà maø ngöôøi Phaät töû chuùng ta khoâng theå noùi khoâng bieát.

Con ngöôøi vöøa môû maét chaøo ñôøi laø ñaõ nhaän ngay moät baûn aùn sanh töû roài. Ta coù maët ngaøy hoâm nay ñeå roài seõ maát ôû ngaøy mai, ñieàu naøy ai cuõng bieát. Cho neân baûn aùn töû hình ñaõ treo vaøo coå moãi ñöông söï ngay töø luùc môùi chaøo ñôøi. Vaäy maø ta queân khuaáy, ñeå roài maûi meâ vôùi nhöõng thuù vui giaû taïm naøo lôïi danh, taøi saéc… Ñeán khi töû thaàn tôùi goõ cöûa, ta giaät mình hoûi “Sao khoâng baùo tröôùc?” Cho neân choã naøy caùc thieàn sö noùi “vieäc lôùn sinh töû chöa giaûi quyeát xong thì khoâng theå ngoài yeân”.

Vieäc cuûa mình maø mình khoâng bieát, khoâng ñaù ñoäng tôùi thì ai coù theå ñöông ñaàu theá ñaây? Duø cho cha meï, anh em, thaày toå hay ñöùc Phaät Thích Ca coù thò hieän trôû laïi cuõng khoâng giaûi quyeát ñöôïc cho mình. Phaät ñaõ noùi “Nhö Lai chæ laø baäc ñaïo sö daãn ñöôøng, caùc ngöôi phaûi töï caát böôùc. Nhö Lai khoâng theå ñi theá cho caùc ngöôi”. Chuùng ta tu nhö theá naøo, soáng nhö theá naøo ñeå töï phaù baûn aùn ñoù. Chöù Phaät Boà-taùt khoâng giuùp gì hôn ñöôïc.

Coù sanh laø coù töû, ñieàu ñoù ai cuõng bieát. Töø oâng baø cho tôùi cha meï mình coù ai soáng maõi ñaâu. Chuùng ta ñaõ chöùng kieán bieát bao caûnh cheát choùc thaûm thöông, nhöng tænh moät chuùt thoâi. Thaáy giaät mình heát hoàn, trong voøng vaøi tieáng ñoàng hoà, khuaây khoûa roài cuõng queân maát. Ngöôøi xöa khi ñoái dieän vôùi nhöõng söï kieän nhö vaäy, caùc Ngaøi cuõng giaät mình nhö chuùng ta, nhöng caùc Ngaøi tænh luoân. Coøn ta giaät mình xong thì meâ trôû laïi, neân roài ôû trong Thieàn vieän möôøi maáy, hai chuïc naêm maø Sö phuï chöa daùm cho ñi ñaâu heát. Vì vaäy tu hoaøi maø khoâng thaáy tôùi ñaâu heát. Laøm sao phaûi khaéc chöõ “töû” treân ñaàu môùi doàn heát taâm löïc vaøo vieäc giaûi quyeát vaán ñeà sanh töû ñöôïc. Ñaây laø ñieàu maø Phaät toå ñaõ toán khoâng bieát bao nhieâu taâm löïc, söùc löïc ñeå gaày döïng cho chuùng ta moät phöông höôùng tu taäp nhaèm ñöa mình ra khoûi vöïc thaúm töû sanh.

Ñieàu trôû ngaïi lôùn lao nhaát cuûa chuùng ta chính laø caùi taâm voâ thöôøng cuûa mình. Noù chôït hieän chôït maát, luùc vui luùc buoàn, luoân bò ñoäng bôûi nhöõng caûnh duyeân beân ngoaøi neân ta khoâng coù ñöôïc caùi nhìn saâu saéc cuûa noäi taïi taâm linh. Vì vaäy ñoái vôùi caùc phaùp ta hoaøn toaøn meâ laàm. Ñaây laø moái hoïa lôùn trong vieäc tu haønh. Neáu chuùng ta ai cuõng coù caùi nhìn phuûng vaán ñeà, moãi khi ñuïng caûnh duyeân coù tænh, luoân tænh thì con ñöôøng Phaät ñaïo khoâng xa. Nuoâi döôõng vaø phaùt trieån caùi tænh aáy thöôøng xuyeân thì chuùng ta laø nhöõng vò Boà-taùt con, nhöõng vò Phaät con roài ñoù.

Moät vò Boà-taùt ra ñôøi laøm lôïi laïc chuùng sanh raát nhieàu, maø chuùng ta laø nhöõng vò Boà-taùt thì theá gian naøy ñang coù haøng naêm baûy traêm ngaøn Boà-taùt! Nhö vaäy cuoäc ñôøi ñaâu coøn ñau khoå nöõa. Cho neân töï gaày döïng söï tænh thöùc cho mình cuõng chính laø ñem laïi nieàm an laïc cho moïi ngöôøi. Nhöõng baát an baát oån trong cuoäc ñôøi theo ñoù töï tieâu tan heát, ngay ñaây trôû thaønh coõi Cöïc Laïc, ñaâu caàn phaûi chaïy tìm kieám ôû ñaâu xa.

Trôû laïi vaán ñeà sanh töû, toâi xin keå caâu chuyeän cuûa Thieàn sö Toâng Boån. Thieàn sö Toâng Boån thuôû nhoû coù moät ngöôøi caäu tuoåi taùc ngang ngöûa vôùi Ngaøi. Hai caäu chaùu raát thaân, hay ñi chôi chung, laøm baát cöù vieäc gì cuõng coù nhau. Moät hoâm oâng caäu naèm daøi uû ruõ, ñaäy maët laïi, ñaép kín chaên. Ngaøi goïi daäy ñi chôi, baø meï caûn baûo ñöøng ñoäng ñeán caäu. Ngaøi hoûi “Sao caäu naèm hoaøi?” Thaáy con raát thöông em trai cuûa mình maø khoâng bieát gì, baø quaù xoùt xa neân khoùc noùi “caäu ñaõ cheát roài”. Ngaøi hoûi tænh bô “cheát laø sao hôû meï?” Baø meï nghe caâu hoûi ñoù thì ngheïn cöùng, khoâng khoùc ñöôïc maø cuõng khoâng traû lôøi ñöôïc.

Baáy giôø Ngaøi leùn nhìn vaø lay lay xem caäu coù ngoài daäy khoâng, ñôïi hoaøi khoâng thaáy caäu ñoäng ñaäy, Ngaøi buoàn thiu. Gia ñình khieâng ñoà ñaïc, aùo quan tôùi vaø chuaån bò khieâng caäu Ngaøi voâ ñoù. Thaáy vaäy, Ngaøi caûn laïi khoâng cho khieân, roài noùi: “Ñeå caäu ñi chôi, chöù boû vaøo ñoù laøm sao daäy ñöôïc”. Cuoái cuøng ngöôøi ta cuõng laép oâng caäu voâ hoøm roài ñaäy laïi, khieâng ñi ñaâu Ngaøi cuõng khoâng bieát. Maáy hoâm sau Ngaøi keâu kieám caäu thì meï Ngaøi noùi “Ñaõ choân caäu roài”. Buoàn quaù vì khoâng coù ai ñeå chôi, Ngaøi cöù thaéc maéc “taïi sao ngöôøi ta laïi choân caäu?”

Thôøi gian sau, coù moät vò Taêng ñi haønh cöôùc ngang nhaø, Ngaøi ñeå yù thaáy vaø töï nhieân raát thích vò taêng aáy. Vì gia ñình laø Phaät töû neân meï Ngaøi thænh vò taêng vaøo nhaø. Ngaøi leùn nghe meï mình noùi gì vôùi vò taêng, nhöng khoâng nghe ñöôïc, chæ bieát hai beân trao ñoåi vôùi nhau raát taâm ñaéc, vui veû. Hoâm khaùc meï Ngaøi thænh chö taêng ñeán cuùng döôøng raát ñoâng. Ngaøi tìm caùch laøm quen vaø hoûi moät vò trong soá ñoù:

- Caùc Ngaøi laø ai?

- Laø Taêng haønh cöôùc.

- Taêng laø gì? Haønh cöôùc laø gì?

- Taêng laø nhöõng vò xuaát gia, khoâng vöôùng maéc taát caû moïi vieäc treân cuoäc ñôøi naøy. Haønh cöôùc laø ñi hoïc ñaïo.

- Hoïc ñaïo ñeå laøm gì?

- Ñeå giaûi quyeát vaán ñeà sanh töû, ñeå thaønh Phaät.

- Vaäy con hoïc ñöôïc khoâng?

- Ñöôïc.

Ngaøi lieàn tìm meï döùt khoaùt xin theo maáy thaày ñeå hoïc ñaïo, ñeå giaûi quyeát caùi chuyeän maø con ñaõ hoûi meï nhöng meï khoâng chòu traû lôøi. Baø meï nghe vaäy ñaønh nuoát leä cho con mình theo maáy thaày. Quaû vaäy, moät con ngöôøi döùt khoaùt nhö Thieàn sö Toâng Boån moät khi tænh thì tænh luoân, khoâng meâ trôû laïi nöõa. Ngay trong hieän ñôøi Ngaøi ngoä ñaïo, giaûi quyeát hoaøn toaøn môù boàng boâng maø thuôû nhoû khoâng bieát gì. Ñoù chính laø giaûi quyeát ñöôïc vieäc lôùn sanh töû, töï taïi giaûi thoaùt giöõa cuoäc ñôøi voâ thöôøng naøy.

Thöa quí vò, tu thieàn laø nhö vaäy. Giaûi quyeát cho xong thaân phaän con ngöôøi trong doøng sanh töû naøy, chöù khoâng phaûi caàu an caàu sieâu cho mình, cho ngöôøi. Vieäc laøm ñoù khoâng baûo ñaûm ñaâu. Ngay baây giôø chuùng ta coù tænh löïc, phaùt huy ñöôïc tænh löïc ñoù, laøm sao moät phen tænh roài khoâng meâ trôû laïi môùi giaûi quyeát ñöôïc vieäc lôùn. Khoâng neân yû laïi, cuõng khoâng chôø ñôïi troâng caäy vaøo Phaät Thaùnh naøo, maø töï mình phaûi giaûi quyeát vieäc cuûa mình.

Phaøm coù sinh thì quyeát ñònh coù töû, sau khi töû thì quyeát ñònh coù baùo nghieäp do mình gaây taïo trong hieän ñôøi. Trong nghieäp baùo goàm coù hieän baùo, haäu baùo, sanh baùo. Taïi sao nhieàu nhö vaäy? Bôûi vì mieäng cuûa mình gaây nghieäp nhieàu quaù, yù voïng töôûng ñieân ñaûo cuõng nhieàu quaù, thaân laøm caùc vieäc sai traùi nhieàu quaù. Nhöõng caùi nhieàu naøy choàng chaát leân nhau taïo thaønh oan baùo nhieàu ñôøi, khoâng theå keå heát. Nghieäp ñaõ nhieàu nhö vaäy thì laøm sao giaûi thoaùt ñöôïc. Chöõ Haùn “Giaûi”  coù nghóa laø côûi ra, chöõ “Thoaùt”  laø thoaùt ra ngoaøi, “Giaûi thoaùt” laø thaùo gôõ taát caû moïi daây mô reã maù ñeå thoaùt ra ngoaøi, khoâng coøn bò raøng buoäc dính maéc nöõa. Chuùng ta muoán ñöôïc giaûi thoaùt, muoán ñöôïc an laïc, muoán thaønh Phaät nhöng chính baûn thaân mình laïi töï buoäc raøng vôùi caùc phaùp, chöa laøm chuû ñöôïc, ñoù môùi laï chöù!

Chuùng ta cuõng bieát coù thaân naøy thì coù soáng cheát. Nhö vaäy thaân naøy coù ñaûm baûo ñöôïc ñaâu? Chæ moät hôi thôû thoâi, thaät laø mong manh laøm sao. Vöøa nín thôû roài thì thaân naøy phaûi bòt laïi, khaèn cöùng trong quan taøi, chaúng bao laâu vuøi saâu döôùi ñaát hoaëc ñoát ra tro buïi. Nhö vaäy quyù choã naøo? Theá maø caû ñôøi chuùng ta laïi laän ñaän vì thaân naøy. Khi coøn soáng ñöôïc cöng chieàu meán yeâu, luùc cheát roài khoâng ai daùm ñeán gaàn, keå caû nhöõng ngöôøi thöông mình nhaát. Ngay nhö cha meï mình, ñeå ñeâm ñaàu chöa thaáy ngaùn laém, nhöng vaøi ba ñeâm sau baø con quyeán thuoäc ñi heát, töï nhieân mình sôï ma. Ñeán khi ñöa ñi roài, toái laïi ñoá ai daùm naèm ngay choã ñeå quan taøi. Nhö vaäy roõ raøng thaân naøy chaúng coù giaù trò gì caû. Vaäy maø luùc sinh tieàn, hôn thua nhau moät caâu cuõng khoâng ñöôïc. Coù phaûi laø mình si meâ ñieân ñaûo laém khoâng?

Chuùng ta hoïc Phaät nhöng chöa thöïc haønh ñöôïc nhöõng ñieàu Phaät daïy, neân ñoái vôùi vaán ñeà sinh töû hoaøn toaøn baát löïc. Neáu hieän taïi chuùng ta khoâng vaän duïng ñaïo lyù ñaõ hoïc hieåu vaøo cuoäc soáng, thì khi nhaém maét mình phaûi chòu muø toái thoâi. Giaûi quyeát vaán ñeà sinh töû phaûi ñöôïc thöïc hieän ngay trong töøng phuùt giaây sinh tieàn, trong moãi hoaït ñoäng bình thöôøng. Chöù ñôïi luùc naèm daøi ra ñoù, thænh thaày coâ tôùi caàu nguyeän, chuoâng troáng leã nhaïc ruøm beng, doïa töû thaàn ñöôïc sao?

Nhieàu ngöôøi khoâng daùm duøng töø cheát, nhaát laø ñoái vôùi Taêng Ni. Hoï noùi vieân tòch hay theo Phaät, nhöng coù theo hay khoâng theo Phaät ai bieát ñöôïc. Neáu khi soáng ngöôøi ñoù khoâng theo Phaät thì cheát theo laøm gì. Phaät khoâng chaáp nhaän nhöõng ai soáng khoâng theo maø cheát thì theo. Ngöôøi tu phaûi thaáu suoát ñöôïc ñieàu naøy, ñöøng töï doái vaø doái ngöôøi. Toâi khoâng daùm noùi treân ñôøi naøy ngöôøi ta hoaøn toaøn khoâng thaät vôùi nhau, nhöng coù leõ laø nhö vaäy. Quí vò cöù nghieäm ñi, trong gia ñình cha meï, vôï choàng, con caùi… noùi thöông nhau lo cho nhau, nhöng cuoái cuøng thì vieäc ai naáy lo, loã muõi ai naáy thôû, khoâng ai thôû giuøm cho ai ñöôïc heát. Giaây phuùt keát thuùc cuûa cuoäc ñôøi naøy laø nhö vaäy.

Noùi theá khoâng coù nghóa chuùng ta bi quan, maø ñoù laø söï thaät ngöôøi tu caàn phaûi thaáy roõ ñeå khoâng bò laàm laãn, khoâng keït vöôùng. Bôûi chuùng ta caû ñôøi cöù laêng xaêng vieäc noï vieäc kia, maát heát thì giôø, cuoái cuøng vieäc lôùn cuûa mình laø vaán ñeà sanh töû laïi giaûi quyeát khoâng ñöôïc. Môùi ngaøy naøo toùc haõy coøn xanh, luïi huïi boán naêm möôi tuoåi, toùc ñieåm muoái tieâu, roài traéng daàn daàn ñeán baïc ñaàu luùc naøo khoâng hay. Chöøng giaät mình thì caùi cheát ñaõ caän keà moät beân, khoâng coøn xoay trôû gì ñöôïc nöõa.

Theá maø bieát bao ngöôøi trong chuùng ta ôû tuoåi boán möôi naêm möôi vaãn chöa tænh moäng. Hoïc cuõng hoïc ñaïo lyù, tu haønh cuõng tu haønh nhöng tænh maõnh lieät thì chöa, döôøng nhö ta thaáy mình coøn treû, coøn yeâu ñôøi laém, chöa muoán tu voäi. Ngoä thaät! Ñeán ngoaøi naêm möôi tuoåi thì cô theå ñaõ suy nhieàu. Nhö hoài möôøi baûy möôøi taùm tuoåi, coù nhieàu ñeâm gaëp gôõ baïn beø, anh em noùi chuyeän chôi suoát ñeâm, mình thaáy meät chuùt ít thoâi. Nguû moät giaác laø khoûe laïi lieàn, khoâng caàn thuoác men gì heát. Nhöng ngoaøi naêm möôi roài, chæ caàn suy nghó quaù giaác, ñeâm ñoù khoâng nguû ñöôïc laø saùng ra thaàn saéc thay ñoåi haún, maët maøy hoác haùc. Caùi hoác haùc ñoù duø Baùc só thaåm myõ gioûi nhaát theá giôùi cuõng khoâng laøm sao söûa laïi ñöôïc. Söï taøn phaù töø beân trong phaùt ra, khoâng ai ngoaøi mình coù theå giaûi quyeát ñöôïc.

Töø ñoù chuùng ta môùi yù thöùc ñöôïc giaù trò cuûa söï tu haønh, buoâng boû voïng töôûng, ñieàu phuïc taâm yù cho trong saïch. Luùc soáng ta chuaån bò cho mình ñöôïc nhö theá, thì khi cheát khoâng sôï phaûi rôi vaøo choã toái taêm hoaëc khoâng bieát ñi veà ñaâu nhö bao nhieâu keû meâ khaùc. Trong coå giaùo noùi:

Ta thaáy ngöôøi khaùc cheát,

Taâm ta noùng nhö löûa.

Chaúng phaûi noùng ngöôøi khaùc,

Maø vì seõ ñeán ta.

Ñaây laø ñieàu raát hieän thöïc. Thaáy ngöôøi khaùc cheát bieát raèng mình cuõng cheát. Ta khoâng theå noùi “Khoâng bieát”. Tuy nhieân, bieát thì bieát maø chöa chòu quyeát. Duø cuõng töøng traûi, töøng hieåu bieát ñaïo lyù, ñeâm ñeâm cuõng kinh keä, cuõng ngoài thieàn, cuõng laøm laønh laùnh döõ, nhöng tu haønh ñeán choã ngaøn thoâng traêm oån thì chöa. Ñoù laø lyù do khieán chuùng ta coøn ñöùng beân ñaây bôø sanh töû. Vì vaäy caàn nhôù choã nhaém chung cuûa ngöôøi con Phaät, khoâng luaän laø taïi gia hay xuaát gia, phaûi tu ñeán ñöôïc choã ngaøn thoâng traêm oån môùi ñöôïc. Coøn moät chuùt xíu vöôùng maéc, laø coøn bò ñoïa laïc, bò rôi rôùt trôû laïi trong ba coõi. Nghóa laø moãi ngöôøi chuùng ta phaûi tænh, phaûi ñöùng leân, phaûi duõng maõnh giaûi quyeát vieäc sanh töû cuûa mình.

Chöõ “duõng maõnh” töùc laø can ñaûm, maïnh meõ. Trong söï maïnh meõ naøy ngaàm chöùa söï sieâng naêng, tinh taán lieân tuïc. Khoâng phaûi böõa nay tuïng kinh suoát ñeâm, ngaøy mai coù coâng vieäc ñi suoát ngaøy, toái laïi moûi meät nguû vuøi. Tu nhö theá khoâng goïi laø duõng maõnh. Thaønh ra ôû ñaây toâi muoán nhaán maïnh yeáu toá tinh taán lieân tuïc. Ngaøy nay tu nhö vaäy, ngaøy mai cuõng tu nhö vaäy, môùi ñaûm baûo nuoâi döôõng, phaùt trieån ñöôïc taùnh giaùc, giaûi quyeát vaán ñeà sanh töû môùi ñöôïc.

Taùnh giaùc ñoù tuy saün coù, nhöng nhieàu ñôøi mình laån thaån trong traàn lao neân buïi môø taêm toái ñaõ phuû ñaày. Baây giôø laøm sao cho noù tan ra, ñeå taùnh giaùc hieån loä. Muoán vaäy, ta phaûi thöïc haønh coâng phu lieân tuïc, khoâng coøn caùch naøo khaùc hôn. Sôû dó chuùng ta tu khoâng coù keát quaû, khoâng phaûi vì khoâng bieát khoâng hieåu maø vì khoâng coù duõng maõnh, khoâng sieâng naêng lieân tuïc. Cho neân coâng phu quyù ôû choã khoâng giaùn ñoaïn, ñöøng ñeå moät naéng möôøi möa. Ngöôøi duø thoâng minh ña vaên caùch maáy maø tu khoâng lieân tuïc cuõng khoù coù theå ñaït ñöôïc sôû nguyeän.

Moãi khi nieäm khôûi leân maø ta chöa khaéc phuïc ñöôïc thì bieát laø mình ñang ñuøa vôùi töû thaàn ñoù. Cöù deã duoâi thaû troâi maïng soáng, khoâng coá gaéng maõnh tænh, quyû döõ voâ thöôøng ñeán noù ñaâu coù dung thöù cho ai. Neáu söï tu haønh cuûa chuùng ta trì treä, quaû thöïc loãi töø mình chöù khoâng phaûi ai heát. Ngöôøi xöa noùi: “Phaät phaùp khoâng nhieàu, ngöôøi laâu daøi khoù coù. Hoïc ñaïo nhö taâm ban ñaàu, thaønh ñaïo coù thöøa. Tröôùc sau chaúng ñoåi thaät laø ñaïi tröôïng phu”.

Phaät phaùp khoâng coù nhieàu, ngöôøi laâu daøi khoù coù, nghóa laø choã roát raùo cuûa Phaät phaùp khoâng nhieàu, nhöng ngöôøi beàn taâm vöõng chí caàu Phaät phaùp raát hieám coù. Hoïc ñaïo nhö taâm ban ñaàu, nghóa laø taâm ban ñaàu ñeán vôùi ñaïo raát maïnh meõ. Neáu ngöôøi tu giöõ maõi taâm nhö theá thì vieäc thaønh Phaät khoâng khoù. Tröôùc sau chaúng ñoåi thaät laø ñaïi tröôïng phu, nghóa laø ngöôøi tröôùc sau khoâng thay ñoåi, khi ñeán vôùi ñaïo roài khaúng taâm nhö vaäy, haønh trì nhö vaäy, ñoù laø baäc ñaïi tröôïng phu.

Taïi sao ôû ñaây noùi Phaät phaùp khoâng nhieàu, trong khi chuùng ta thöôøng nghe noùi bieån phaùp meânh moâng. Naøo laø Tam taïng Thaùnh giaùo, nhö rieâng phaùp tu thieàn cuõng chia nhieàu loaïi naøo Thieàn phaøm phu, Thieàn nhò thöøa, Thieàn Ñaïi thöøa, Thieàn Phaät, Thieàn Toå sö… Noùi treân phöông tieän thì nhieàu nhö theá, song muïc ñích cöùu kính khoâng khaùc, cuõng khoâng nhieàu. Ví duï ôû ñaây Hoøa thöôïng daïy chæ moät moân Toå sö thieàn, neáu chuùng ta haønh trì ñuùng nhö theá thì ñaûm baûo khoâng bò vaán ñeà sinh töû chi phoái nöõa, ñoù laø choã khoâng nhieàu. Cuï theå nhö chæ caàn chuùng ta ñöøng theo voïng töôûng, giaûn dò theá thoâi. Neáu laøm ñöôïc ñieàu naøy xem nhö caùc hình thöùc tuïng kinh ngoài thieàn khoâng coøn caàn thieát nöõa. Nhöng vì ta thöïc hieän chöa ñöôïc, neân phaûi möôïn caùc hình thöùc phöông tieän ñeå trôï giuùp cho coâng phu choùng thaønh töïu.

Khi hoïc Phaät phaùp chuùng ta hoïc raát nhieàu, nhöng cuoái cuøng chæ quy veà moät vieäc laø trong taát caû thôøi, taát caû vieäc ñöøng theo voïng töôûng. Nghe baêng ñöøng theo voïng töôûng, ñang hoïc ñöøng theo voïng töôûng, ñang aên ñöøng theo voïng töôûng, ñang laøm ñöøng theo voïng töôûng, ñang thôû ñöøng theo voïng töôûng… Giaûn dò nhö vaäy thoâi nhöng quaû thaät khoâng deã laøm ñöôïc ñaâu. Phaûi laø baäc ñaïi tröôïng phu môùi laøm ñöôïc.

Chuùng ta coù caùc thöù raøng buoäc lôùn trong cuoäc ñôøi. Moät laø raøng buoäc veà thaân theå, con ngöôøi luoân luoân bò thaân theå raøng buoäc. Ñeán ngöôøi xuaát gia nhö chuùng toâi cuõng coøn bò raøng buoäc ñaây. Ít ngaøy phaûi caïo toùc, caïo cuõng phaûi ñaøng hoaøng chöù khoâng theå nhö coùc gaëm, choã naøy loûm choã kia choåm coi khoâng ñöôïc, phaûi caïo cho saïch. Nghó cho cuøng laïi cuõng bò raøng buoäc. Ngöôøi tu coøn nhö vaäy, huoáng nöõa laø ngöôøi ñôøi, nhaát laø phaùi nöõ. Thoâi thì khoâng coù saùch vôû naøo maø cheùp cho heát caùc thöù raøng buoäc thuoäc veà thaân theå cuûa ngöôøi theá gian.

Thöù hai laø raøng buoäc quyeán thuoäc, töùc gia ñình, baø con hoï haøng lieân heä thaân thích. Nhöõng moái quan heä raøng buoäc naøy coù khi laøm maát thì giôø gheâ laém. Hoài ngheøo thieáu cöïc khoå thì khoâng ai ngoù ngaøng tôùi, nhöng ñeán luùc giaøu sang vinh hieån thì leã meã tieäc tuøng lieân mieân. Nay choã naøy môøi, mai choã kia thænh roài thì tieáp ñoùn ñuû chuyeän, caøng phuù quí caøng leã nghóa maø. OÂi! noù raøng buoäc bieát laø bao nhieâu.

Thöù ba laø raøng buoäc gia nghieäp. Tröôøng hôïp nhö toâi chaúng haïn, hoài nhoû môùi xuaát gia cuø bô cuø baát. Baây giôø lôùn leân, ñöôïc vaøo trong ñaïo traøng naøy, ñeä töû cuûa Hoøa thöôïng. Ngaøi gaàn nhö oâng Phaät soáng, maø toâi ba trôïn ba nhaùng thì khoâng ñöôïc, neân phaûi chænh ñoán töø lôøi noùi cho ñeán cöû chæ, ñi ñöùng ñaøng hoaøng. Ñoù cuõng laø moät hình thöùc bò raøng buoäc. Tuy nhieân ñoái vôùi ngöôøi tu chuùng ta, luoân laáy muïc ñích tu haønh ñeå ñöôïc giaùc ngoä giaûi thoaùt laøm troïng, neân söï raøng buoäc gia nghieäp khoâng naëng neà nhö ngöôøi theá gian. Ngoaøi ñôøi, coù khi vì gia nghieäp maø ngöôøi ta phaûi hy sinh maïng soáng hoaëc aân ñoaïn nghóa tuyeät, ñeå gìn giöõ gia nghieäp cuûa mình.

Cho neân vôùi ngöôøi tu, chuùng ta coù ñöôïc chuùt duyeân ñeán vôùi ñaïo, ñöøng ñeå caùc thöù raøng buoäc naøy laøm maát ñi ñôøi tu cuûa mình. Neáu thöông mình, bieát lo cho mình thì haõy buoâng boû heát, gaéng goå theo söï höôùng daãn cuûa Phaät toå söûa ñoåi nhöõng taäp nghieäp xaáu, khoâng chaïy theo caùc giaû töôùng beân ngoaøi, haèng nhìn laïi mình, soáng vôùi taâm chaân thaät cuûa mình. Ñoù laø tu. Moät ngaøy moät ñeâm hai möôi boán tieáng ñoàng hoà, ta khaéc tænh vôùi coâng phu lieân tuïc. Hy voïng vôùi söï tu taäp nhö vaäy, chuùng ta seõ coù moät söùc maïnh lôùn ñuû ñeå ñöông ñaàu vôùi vaán ñeà sanh töû.

Caùch tu haønh cuï theå nhö thaân theå bò raøng buoäc, thì baây giôø mình ñöøng ñeå thaân theå bò raøng buoäc. Quyeán thuoäc, gia nghieäp cuõng vaäy. Luùc naøo cuõng nhôù moãi nieäm daáy leân ñeàu laø voïng töôûng, haõy boû ñi, thì khoâng coøn gì coù theå raøng buoäc ta ñöôïc caû. Thaät ra khoâng phaûi nhöõng thöù ñoù raøng buoäc mình, maø laø ta raøng buoäc noù ñaáy. Quyù vò nghieäm coù phaûi theá khoâng? Tieàn taøi, danh voïng, söï nghieäp v.v… ñaâu coù baûo ta giaønh laáy giöõ laáy noù, töï ta muoán theá maø. Suy cho cuøng chính ta laø thuû phaïm laøm cho mình khoå, roài ta laïi keâu ca cuoäc ñôøi laøm mình khoå. Thaät laø vöøa aên cöôùp vöøa la laøng!

Bieát roõ nhö vaäy roài, coøn gì maø khoâng thöùc tænh buoâng saïch heát ñi, soáng töï taïi thong dong khoâng bò buoäc raøng bôûi baát cöù thöù gì coù phaûi thích thuù hôn khoâng? Cho neân ngöôøi tu Phaät laø ngöôøi coù trí, phaûi bieát nhaän ñònh ñaâu laø thaät, ñaâu laø giaû ñeå khoâng bò laàm laãn khoâng si meâ nhö ngöôøi theá gian. Ngöôøi ñôøi than khoå coøn coù theå tha thöù, chöù ngöôøi tu ñaõ hieåu ñaïo maø than khoå laø ñieàu khoâng theå chaáp nhaän ñöôïc. Buoâng ñöôïc heát caùc thöù khoâng thaät, trôû veà vôùi caùi chaân thaät laø chuùng ta giaûi quyeát ñöôïc vaán ñeà sanh töû cuûa mình vaäy.

Buoåi noùi chuyeän hoâm nay, chuùng toâi khoâng mong moûi gì hôn laø laøm sao chuùng ta thoaùt khoûi noãi khoå chung töø voâ löôïng kieáp ñeán nay, ñoù laø vaán ñeà sanh töû. Muoán theá khoâng gì hôn laø chuùng ta haèng tænh giaùc, ñöøng ñeå thaân taâm rong ruoåi chaïy theo caùc caûnh duyeân vaø vöôùng maéc vôùi noù. Töøng böôùc tu taäp nhö vaäy, laâu ngaøy löïc duïng ñaày ñuû, thì vieäc lôùn sanh töû khoâng coøn laø vaán ñeà nan giaûi nöõa.

Ñoù laø ñieàu mong moûi duy nhaát cuûa chuùng toâi. Caàu chuùc quyù vò ñeàu coù ñaày ñuû trí tueä vaø naêng löïc ñeå giaûi quyeát vieäc lôùn sanh töû cuûa mình.

]

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM