SUOÁI THIEÀN

H.T THÍCH NHAÄT QUANG

HAÏNH SOÁNG MOÄT MÌNH

Hoâm nay toâi noùi veà haïnh ngöôøi bieát soáng moät mình. Ñaây laø haïnh tu maø ngöôøi con Phaät phaûi bieát qua. Vì ñeán moät luùc naøo ñoù, duø muoán duø khoâng chuùng ta cuõng phaûi soáng moät mình. Cho neân ngay baây giôø tuy ñang soáng trong coäng ñoàng, nhöng ta neân chuaån bò cho mình tinh thaàn soáng moät mình.

Soáng moät mình trong nhaø Phaät coù nghóa laø khoâng vöôùng maéc. Trong taâm khoâng coù nhöõng yù nieäm, nhöõng hình boùng cuûa buoàn thöông giaän gheùt trong quaù khöù, hoaëc nhöõng öôùc voïng phieàn toaùi trong töông lai. Ta soáng ñöôïc trong neáp hieän tieàn ngay ñaây laø soáng tænh thöùc, laø bieát soáng moät mình. Phaàn naøy Taêng Ni ñaõ ñöôïc hoïc nhieàu qua baûn luaän Ñaïi Thöøa Khôûi Tín cuûa Boà-taùt Maõ Minh, maø Krishnamurti thöôøng noùi “Caùi ñang laø”.

ÔÛ ñaây muoán “Soáng moät mình”, theo toâi thöù nhaát laø laøm chuû ñöôïc ñoái vôùi taát caû nhöõng töôûng nieäm veà quaù khöù vaø vò lai. Thöôøng ñôøi soáng cuûa chuùng ta, moãi moät ngaøy qua laø moãi moät söï neám traûi. Nhaát laø nhöõng ai töøng traûi trong hoaøn caûnh cay ñaéng, ñoøi hoûi ngöôøi aáy phaûi phaán ñaáu toät cuøng ñeå ñöôïc bình yeân sinh toàn. Cho neân quaù khöù ñoái vôùi hoï laø moät chaát lieäu vöøa ngoït ngaøo vöøa cay ñaéng, raát khoù queân ñöôïc. Ñaõ laø vaäy maø nhaát thôøi baûo buoâng ñi, thì xin thöa “khoâng deã gì buoâng ñöôïc!”. Nhöõng töôûng nieäm aáy khoâng coù hình aûnh gì cuï theå caû, maø noù coù löïc coøng troùi chuùng ta raát maïnh. Nhö vaäy ta phaûi duøng löïc gì ñeå phaù tröø noù?

 Noùi veà nhöõng phöông thöùc ñeå phaù tröø voïng töôûng, Phaät daïy coù nhieàu phöông phaùp. Nhöng töïu trung, neáu khoâng tænh, khoâng coù trí tueä thì khoâng caùch gì phaù vôõ ñöôïc. Nghóa laø chuùng ta phaûi tænh taùo, saùng suoát, coù trí tueä. Choã naøy, nhaø thieàn noùi phaûi phaûn quan töï kyû, môùi coù theå loaïi boû nhöõng thöù hö giaû, soáng vôùi caùi thaät cuûa chính mình. Ngöôøi tu chuùng ta nhaát ñònh phaûi daønh taát caû thôøi gian cuûa ñôøi mình ñeå hoùa giaûi, tu taäp theá naøo cho laøm chuû ñöôïc, ñöøng ñeå voïng töôûng keùo loâi. Vì neáu khoâng laøm chuû ñöôïc mình, ñeå cho voïng töôûng keùo loâi, thì chaúng nhöõng hieän ñôøi ta bò buoäc raøng maø nhieàu ñôøi coøn phaûi chòu troâi noåi nöõa.

Do buoäc raøng phaùt sinh quyeán luyeán, vì vaäy mình soáng trong lao xao, khoâng coù söï an laïc. Ñeán khi gaàn cheát ray röùt, khoù chòu, khoâng daùm buoâng boû neân raát khoå. Duø cho ngöôøi coù sang caû quyeàn quyù chaêng nöõa, nhöng ñoái vôùi voïng töôûng khoâng hoùa giaûi ñöôïc thì khoå vaãn khoå thoâi. Ñoâi khi nhieàu tieàn cuûa, danh voïng, ñòa vò chöøng naøo laïi caøng bò raøng buoäc chöøng aáy. Vì vaäy Phaät daïy haøng xuaát gia soáng thieåu duïc tri tuùc, töùc laø ít muoán bieát ñuû. Nhôø soáng ñaïm baïc neân khoâng coù gì ñeå vöôùng maéc, ñeå giöõ gìn, do ñoù deã buoâng boû.

Neáu ta khoâng buoâng ñöôïc, luoân soáng vôùi moät taâm traïng ngoån ngang vöôùng maéc buoäc raøng, duø Phaät coù ñöa tay keùo leân Nieát-baøn, cuõng khoâng theå keùo noåi, Boà-taùt cuõng baát löïc, thieän höõu tri thöùc cuõng ñöùng ñoù maø nhìn thoâi. Cho neân, trong böôùc ñaàu chuùng ta phaûi yù thöùc, phaûi laøm chuû ñöôïc, ñeà cao caûnh giaùc nhöõng voïng töôûng cuûa mình. Chuùng khoâng coù hình daïng gì, nhöng xuaát hieän baát cöù luùc naøo vaø thöôøng laøm cho ta baát an. Ñang ñi du lòch vui veû vôùi baïn beø, noù xuaát hieän thì maát heát höùng thuù. Ñang naèm nguû bình yeân, noù xuaát hieän thì nguû khoâng ñöôïc nöõa, traèn troïc thaâu ñeâm! Ñang aên ngon mieäng, noù xuaát hieän thì thöùc aên bieán thaønh cuûi muïc. Quaû thöïc laø tai haïi!

Cuoäc ñôøi neáu cöu mang nhöõng noãi baát an aáy maõi thì thaät laø khoå ñau! Vì vaäy chuùng ta coá gaéng tu laøm sao ñeå hoùa giaûi ñöôïc moïi thöù phieàn naõo, giöõ taâm bình yeân. Trong hieän taïi chuùng ta coù laøm chuû ñöôïc, an oån ñöôïc thì môùi ñaûm baûo luùc laâm chung thaûnh thôi nheï nhaøng. Coøn baây giôø baát oån, baên khoaên nhìn tröôùc ngoù sau gioáng nhö toå Quy Sôn noùi “Ñöôøng tröôùc môø môø chöa bieát veà ñaâu!” Ñaõ nhö vaäy duø coù nieäm töôûng ñeán Phaät, Boà-taùt “Nguyeän cho con ñöôïc an oån sinh veà theá giôùi cuûa Ngaøi” cuõng voâ hieäu.

Voïng töôûng chi phoái con ngöôøi thaät kyø laï. Coù khi ñang ngoài ta baät cöôøi, göông maët töôi leân, hoaëc ñang naèm nöôùc maét boãng chaûy ra. Ñoù laø gì? Nieäm quaù khöù ñang hoaønh haønh trong ñaàu, noù keùo loâi mình ñoù! Chôït nghó ñeán nhöõng kyû nieäm vui trong quaù khöù töï nhieân ta thaáy vui, göông maët töôi leân. Roài coù moät ñoaïn thôøi gian naøo ñoù, coù nhöõng bi thöông trong cuoäc ñôøi, ta söïc nhôù laïi töï nhieân buoàn. Nghó ñeán ñoù töï nhieân mình bò ñoäng thoâi.

Chæ coù thieàn ñònh môùi giaûi thaúng nhöõng taâm traïng naøy. Ñaây laø phaùp tröïc chæ. Chæ haønh giaû daùm buoâng hay khoâng daùm buoâng thoâi! Muoán buoâng ñöôïc moãi ngöôøi chuùng ta phaûi coù chuû löïc. Buoâng ñöôïc thì hieän taïi khoâng bò nhöõng nieäm raøng buoäc, quyeán luyeán cuûa quaù khöù keùo loâi. Ngay ñoái vôùi taát caû nhöõng ham muoán hieän thôøi, ta cuõng döøng ñöôïc. Do ñoù caùc tö nieäm hoái haän cuõng khoâng coù. Noùi theá nghóa laø chuùng ta phaûi coù quaù trình thöïc hieän coâng phu, chôù khoâng noùi suoâng ñöôïc.

Nhö vaäy ngay trong töøng phuùt giaây soáng, chuùng ta phaûi coù löïc khaéc tænh. Nhö vaäy môùi laøm chuû ñöôïc, ñaùnh baït ñöôïc taát caû nhöõng voïng nieäm, caét ñöùt taát caû buoäc raøng, khoâng ñeå cho nhöõng daây mô reã maù bu baùm chung quanh. Ngöôøi ñoù môùi coù theå goïi laø:

            Ngöôøi ñöùng leân aùnh saùng döïng ban ngaøy,

            Theá giôùi möôøi phöông chung moät höôùng.

            Ba ñôøi quy laïi saùt-na ñaây.

                                    (Thô Truùc Thieân)

Nghóa laø, khi ta ñaùnh tan ñöôïc taát caû nhöõng buoäc raøng chung quanh roài thì hieän tieàn aùnh saùng döïng ban ngaøy. Quaù khöù vò lai cuõng ngay trong hieän taïi ñaây thoâi. Taát caû moïi thöù thieän aùc, thuaän nghòch… cuõng chung veà trong moät nieäm hieän tieàn, an oån.

Trong cuoäc ñôøi chuùng ta, nhöõng noãi baát haïnh gian truaân chieám tôùi saùu baûy möôi phaàn traêm, coøn haïnh phuùc an oån nhö yù, ñoái vôùi nhöõng ngöôøi toát phuùc toát duyeân thì ñöôïc khoaûng chöøng ba, boán möôi phaàn traêm! Thoâng thöôøng laø nhö vaäy. Chöù khoâng ai hoaøn toaøn hoaøn bò. Coù ngöôøi khoaûng ñôøi tröôùc hanh thoâng, roài sau baát haïnh. Hoaëc khoaûng ñaàu baát haïnh hanh thoâng v.v… Ñoái tröôùc nhöõng hoaøn caûnh naøy, neáu chuùng ta khoâng vöõng nieàm tin vôùi luaät nhaân quaû, khoâng tin lôøi Phaät daïy thì seõ khoå daøi daøi thoâi. Cho neân Phaät noùi: “Nöôùc maét chuùng sinh nhieàu hôn nöôùc boán bieån.” Lôøi daïy naøy thaät thaám thía laøm sao!

Soáng trong quaù khöù ñau buoàn vaø töông lai môø mòt, hoaëc luoân ôû traïng thaùi hoái tieác laø soáng maø thaät ra laø ñaõ cheát. Cuoäc soáng nhö theá seõ khoâ heùo vaø laøm caïn kieät caû nhöõng nguoàn sinh löïc chung quanh. Ngöôøi soáng ñöôïc vôùi hieän thöïc thì luùc naøo cuõng töôi taén, nheï nhaøng, thoaûi maùi, khoâng bò vöôùng maéc hay coät troùi ôû ñaâu caû. Ñoù laø ngöôøi soáng ñöôïc vôùi hieän taïi. Coù nhöõng tröôøng hôïp söï hoái haän khoâng caàn thieát. Chaúng haïn ta ñaõ cho moät ngöôøi ngheøo qua ñöôøng heát soá tieàn trong tuùi, baây giôø chôït tieác phaûi chi ñeå laïi vaøi ñoàng. Nhöõng hoái haän nhö theá thì phaûi loaïi haún ra. Loaïi ñöôïc noù chuùng ta seõ coù söùc maïnh tinh thaàn. Nhö vaäy môùi vöõng vaøng ñi theo höôùng trong saùng.

Ngöôøi khoâng coù söùc maïnh, cöù ngoài ñoù maø tô töôûng hay hoái haän vaøo nhöõng chuyeän khoâng ñaâu thì coù ích lôïi gì. Nhö ta thöôøng than phieàn veà söï lui suït cuûa mình hoaøi, chæ caøng laøm naõo haïi taâm trí maø thoâi. Cöù quyeát taâm khaúng ñònh saép tôùi khaéc tænh khaéc tieán, khoâng ñeå xìu xìu yeáu dôû nhö vaäy nöõa. Ñoù laø ngöôøi bieát döïng laïi nieàm tin vöõng maïnh, laø ngöôøi saùng suoát kieân cöôøng, nhôø theá laàn laàn phuïc hoài ñöôïc söùc maïnh. Cho neân quan troïng laø phaûi tænh.

Tænh roài phaûi tu phaûi söûa, khoâng theå ñoïc ñi ñoïc laïi nhöõng ñieàu sai traùi hoaøi maø phaûi tu söûa. Toâi nghó raèng khoâng coù Phaät, Boà-taùt naøo chòu nghe nhöõng ñieàu laûm nhaûm hoaøi “Con nghieäp daày phöôùc moûng”… Nghe moät laàn hai laàn laø phaùt ngaùn roài, cöù ñoát höông laëp tôùi laëp lui nhö vaäy hoaøi, toäi nghieäp Phaät meät laém! Chuùng ta phaûi töï coá gaéng. Tu haønh laø phaûi töï söûa, noã löïc vaø theâm moät ñieàu nöõa laø phaûi quyeát töû. Nghóa laø bieát dôû thì ñöøng laøm, bieát sai thì ñöøng coù noùi, bieát haäu quaû khoâng toát thì döøng. Ñöôïc vaäy laø ngöôøi bieát tu. Khoâng caàn phaûi ñeán töôïng Phaät khoùc loùc laïy luïc gì caû, chæ maïnh daïn boû heát nhöõng haønh vi sai traùi laø ñöôïc. Ñoù laø ngöôøi coù söùc maïnh, coù löïc löôïng.

Ngaøi Thaùi Hö bình luaän veà möôøi toâng phaùi cuûa ñaïo Phaät taïi Trung Hoa, ñaïi yù theá naøy: Nhöõng toâng phaùi khaùc sau thôøi phaùp naïn, muoán gaày döïng laïi phaûi coù thôøi gian, ñieàu kieän thuaän lôïi. Nhö toâng Tònh Ñoä phaûi coù chuøa chieàn, kinh ñieån, nghi thöùc tuïng nieäm v.v… Noùi chung caùc toâng phaùi khaùc trong ñaïo Phaät ñeàu phaûi coù nhöõng phöông tieän nhö vaäy. Nhöng rieâng Thieàn toâng thì khoâng caàn. Naêm ba vò ôû trong röøng trong nuùi, hang ñaù coù theå tham vaán vôùi nhau ñöôïc, coù theå coâng phu ñöôïc. Tham vaán ñeå trao ñoåi nhöõng kinh nghieäm chaùnh lyù, sau ñoù ñuøm boïc, thuùc lieãm nhaéc nhôû nhau tu haønh. Nhôø vaäy khoâng leä thuoäc vaøo hình thöùc coá ñònh nhö theá maø ñaïo Phaät ñaõ toàn taïi qua moïi thôøi moïi luùc cho ñeán ngaøy nay. Ñaây laø ñieåm kyø ñaëc cuûa Phaät giaùo noùi chung, Thieàn toâng noùi rieâng.

Ngaøi keát luaän: “Chæ coù Thieàn toâng, khoâng caàn nhöõng hình thöùc.” Noùi khoâng caàn e hôi quaù, ta coù theå noùi laø khoâng naëng veà hình thöùc. Cho neân yeâu caàu  trong nhaø thieàn laø phaûi tænh. ÔÛ ñaâu, luùc naøo cuõng phaûi tænh, kieåm ñieåm trong loøng mình. Kieåm beân trong thì bieát luoân beân ngoaøi. Chæ coù mình môùi bieát ñöôïc mình thoâi, chôù khoâng ai bieát ñöôïc mình caû. Ngay Phaät, Boà-taùt ñöùng keá beân cuõng khoâng laøm sao bieát ñöôïc nhöõng yù nieäm trong ñaàu, trong taâm mình. Nhö vaäy chæ coù vöõng nieàm tin, ñaày ñuû trí tueä, khaúng taâm tu hoïc môùi coù theå tu ñöôïc trong moïi hoaøn caûnh, laøm chuû laáy mình.

Ñaõ laø moät toâng phaùi khoâng ñaët naëng hình thöùc, thì ai tu cuõng ñöôïc heát. Coù nhieàu baø giaø noùi: “Baây giôø tui giaø roài! Thaày daïy tui nieäm Phaät thoâi, chôù noùi tu Thieàn tui tu khoâng noåi”. Thaät ra ñaâu phaûi khoù khaên laém! Ngay baây giôø ta daùm buoâng, daùm boû nhöõng gì hieän trong trong taâm mình, luùc aên luùc nguû luùc laøm vieäc… Coù caùi gì hieän leân thì boû heát, töùc laø ñaõ tu thieàn roài. Taïi sao phaûi boû? Vì noù khoâng thaät. Duø coù oâm tôùi ñaâu, cuoái cuøng cuõng phaûi buoâng thoâi, vì  baûn chaát cuûa noù khoâng thaät, chôït hieän chôït maát, khoâng naém baét ñöôïc. Nhöõng thöù ñoù phaûi vaát heát thì môùi yeân ñöôïc.

Toâi muoán noùi theá ñeå taát caû quí vò ñoái vôùi phaùp Thieàn coù nieàm tin mình tu heát, luùc naøo haønh trì cuõng toát. Coù chuøa, coù töôïng Phaät tu cuõng toát, maø khoâng thì töï mình laøm chuû vaø buoâng ñöôïc nhöõng voïng nieäm cuõng toát. Nhö vaäy chuùng ta môùi khaéc phuïc ñöôïc nhöõng ñieåm dôû, tieán theo nhòp böôùc thanh tònh giaûi thoaùt cuûa caùc baäc thaày, caùc vò tieàn boái. Buoâng ñöôïc nhöõng voïng chaáp roài, ngöôøi ñoù coù theå noùi laø caét ñöùt ñöôïc muoân duyeân, ngay hieän ñôøi töï taïi giaûi thoaùt.

Bao giôø ta caét ñöôïc quaù khöù, buoâng ñöôïc nhöõng töôûng nieäm, thì caùi hieän tieàn seõ hieän tieàn. Toâi noùi nhö theá laø hôi thöøa. Khi ñoù hieän tieàn. Hieän tieàn töùc laø saùng, laø ñònh, laø tueä. Chæ coù ngöôøi soáng ñöôïc vôùi hieän tieàn môùi coù theå vaøo ñònh, töø ñoù trí tueä vieân maõn. Coøn laêng xaêng daáy nieäm, lao theo nieäm thì khoâng bao giôø coù ñònh tueä.

Toâi daùm khaúng ñònh raèng: Neáu ai coøn bò quaù khöù vaø töông lai raøng buoäc laø ngöôøi ñoù chöa tin Tam Baûo, tin nhaân quaû. Ngöôøi tin Tam Baûo, tin chaéc nhaân quaû roài, ñoái vôùi töông lai maëc nhieân thoâi. Coù bao giôø ngöôøi hoïc troø quaäy phaù, hö hoûng maø coù theå thi ñoã ñaàu, goïi laø baûng hoå ñeà danh khoâng? Khoâng bao giôø coù. Luaät nhaân quaû Phaät daïy roõ raøng, gaây nhaân xaáu thì laõnh quaû xaáu, gaây nhaân toát thì höôûng quaû laønh. Ngay hieän taïi chuùng ta khoâng soáng ñöôïc vôùi nhaân toát thì bieát raèng haäu quaû seõ khoâng toát. Khoâng caàn phaûi tìm hoûi ai, caàu cöùu ai, ta töï chòu traùch nhieäm veà cuoäc ñôøi mình, vôùi nhaân quaû ñaõ taïo. Toát nhaát laø ngay ñaây mình tænh, ñöøng gaây nhöõng nhaân xaáu. Ñöøng noùi, ñöøng laøm, ñöøng nghó veà ñieàu aùc thì sôï gì chöù? Ñaõ khoâng coù nhöõng nhaân ñoù thì caàn gì phaûi caàu khaån ai giuùp ñôõ, hoùa giaûi cho mình? Khoâng caàn thieát, thöa quyù vò.

Ngöôøi hoïc troø thoâng minh caëm cuïi hoïc haønh, ghi cheùp ñaøng hoaøng, ñaûm baûo chöa laøm baøi thi ngöôøi ñoù cuõng coù moät khaû naêng, moät kinh nghieäm, moät löïc duïng ñuû laøm ñöôïc baøi thi ñoù. Vaø laøm trong neáp bình tónh, tin chaéc nhö vaäy. Neáu trong nhaø, coù con chaùu hoïc haønh nhö vaäy thì khoûi phaûi toán tieàn lo loùt. Chaéc chaén laø thi ñaäu. Giaû nhö khoâng thi noù cuõng coù khaû naêng ñaùng tin caäy.

Cuõng theá, chuùng ta muoán tu thaønh Phaät, muoán heát khoå, muoán ñöôïc thanh tònh giaûi thoaùt thì phaûi… tu thoâi. Phaûi chòu khoù tu, chòu khoù coâng phu, traêm giuõa ngaøn maøi môùi thaønh coâng ñöôïc. Moãi ngaøy ta ñeàu ñaàu tö vaøo trí tueä chaân thaät cuûa mình thì khoûi phaûi sôï ñòa nguïc ngaï quæ laøm gì noåi mình. Thieàn sö noùi ñeán giôø aên khoâng chòu aên laø taïi vì mình cöù tô töôûng veà ngaøy qua, veà ngaøy mai. Baây giôø coù döa aên döa, coù muoái aên muoái, coù nöôùc töông aên nöôùc töông maø thieáu nöôùc töông thì aên nöôùc muoái cuõng ñöôïc. Ngay trong hieän taïi ta cöù soáng nhö theá, chaéc chaén seõ ñöôïc an oån.

Noùi toùm laïi, ngöôøi bieát soáng moät mình, soáng ôû ñaâu cuõng ñöôïc vì luoân soáng trong hieän taïi. Khoâng bò vò lai keùo loâi, khoâng maéc möùu trong quaù khöù, cöù bình thöôøng ngay trong hieän taïi. Ñoù laø Phaät hieän tieàn. Chuùng ta laø Phaät ngay ñaây, chöù khoâng ñôïi luùc naøo khaùc. Ñaây laø leõ thaät, laø ñieàu raát quí maø taát caû chuùng ta caàn phaûi haï quyeát taâm thöïc hieän cho baèng ñöôïc.

Phaùp tu cuûa Boà-taùt nhö Luïc ñoä, vaïn haïnh cuõng goàm trong hieän taïi. Caûnh giaùc ñoái vôùi taát caû nhöõng nhaân khoå, mình ñöøng gaây taïo, ñöøng daáy nieäm. Hieän taïi chuùng ta cuõng coù theå tu theo Boà-taùt haïnh. Nhöng vôùi ñieàu kieän laø phaûi tænh, laøm sao töøng phuùt giaây ñöøng gaây taïo nhöõng nhaân ñöa ñeán quaû khoå.

Ngöôøi bieát soáng moät mình laø ngöôøi bieát vieãn ly moïi voïng töôûng ñieân ñaûo cuûa mình, chôù khoâng coù nghóa taùch rôøi ñoaøn theå, taùch rôøi ñaïi chuùng. Ngaøy xöa Phaät daïy caùc thaày Tyø-kheo phaûi moät mình ra khoûi xoùm laøng, nghóa laø ñöøng dính maéc chuyeän thò phi cuûa theá gian. Duø ñaép y mang baùt vaøo thaønh khaát thöïc, nhöng taâm vaãn ra khoûi xoùm laøng, ñöøng nghe chuyeän beân ngoaøi, tin töùc xoùm noï xoùm kia. Nhö vaäy maát heát thì giôø, khoâng tu ñöôïc. Cho neân noùi xoùm laøng töùc laø nhöõng vieäc roän raøng, hay dôû cuûa theá gian. Nhöõng thöù ñoù khoâng caàn thieát phaûi ñem vaøo trong söï soáng cuûa mình. Vieäc chính vaãn laø ñang soáng moät mình trong tænh thöùc.

Khi taâm ñöôïc bình thöôøng, ta khoâng bò vöôùng maéc bôûi baát cöù moät ngöôøi naøo, duø ngöôøi ñoù thöông hay khoâng thöông mình, an nhieân töï taïi. Soáng ñöôïc nhö vaäy roài, khoâng caàn phaûi ngaên raøo daäu gì caû, bôûi vì ai cuõng nhö ai! Ngöôøi giaø ngöôøi treû, ngöôøi thaân ngöôøi khoâng thaân, ta ñeàu bình thöôøng töï taïi. Toâi nhaéc laïi vieäc duy nhaát cuûa mình laø khoâng bò quaù khöù keùo loâi, khoâng töôûng nieäm töông lai maø soáng an oån ngay hieän taïi.

Thôøi gian nhanh laém, voâ thöôøng chuïp ñeán ta khoâng laøm sao trôû tay kòp. Theá maø caû ñôøi ngöôïc xuoâi xoùm laøng, roän raøng vôùi vieäc cuûa nhöõng ngöôøi chung quanh thì thaät laø ñaùng tieác. Noùi theá khoâng coù nghóa laø ta soáng thuï ñoäng hoaëc thôø ô vôùi noãi khoå cuûa moïi ngöôøi quanh ta. Mình vaãn laøm taát caû vôùi nieäm bình an, bình thöôøng. Khoâng ñeå maát thì giôø bôûi nhöõng oàn aøo naùo nhieät chung quanh, ta luoân chaùnh nieäm trong moïi thôøi moïi choã, ñoù laø bieát soáng moät mình giöõa choán ñoâng ngöôøi. Moãi ngaøy soáng ñöôïc nhö vaäy laø ta ñang ñi treân ñaïi loä theânh thang cuûa möôøi phöông Phaät.

Khi chuùng ta ngoài thieàn, lim dim nhìn xuoáng töôûng nhö ñang soáng moät mình, nhöng chæ coù ngöôøi trong cuoäc môùi bieát mình soáng nhö theá naøo. Ngoài ñoù maø tô töôûng moâng lung, heát nghó nhôù chuyeän naøy ñeán tính toan chuyeän noï, heát noùi chuyeän vôùi ngöôøi naøy laïi gaây goå vôùi keû noï, trong taâm nhö moät baõi chieán tröôøng. Cho neân Hoøa thöôïng Vieän tröôûng thöôøng daïy: “Vöøa coù moät nieäm daáy leân lieàn buoâng”. Caùc Thieàn sö thì noùi maïnh hôn laø “Chaët”, baát cöù nieäm gì ñeán cuõng phaûi chaët heát. Nhö vaäy môùi goïi laø ngoài thieàn moät mình.

Ngöôøi xöa noùi: “Quaù khöù ñaõ khoâng coøn. Töông lai thì chöa tôùi. An nhieân soáng trong hieän taïi, khoâng bò vöôùng maéc vaøo tham duïc”. Ñoù laø caùc Ngaøi môû loái cho chuùng ta tieán böôùc. Thöû nghieäm laïi roõ raøng nhö theá, quaù khöù ñaõ khoâng coøn, töông lai thì chöa tôùi. Cho neân soáng vôùi quaù khöù laø soáng vôùi caùi cheát, soáng vôùi nhöõng chieác xaùc khoâng hoàn. Nhö theá coøn gì laø sinh khí, coøn gì laø söï soáng nöõa. Hoaëc chæ soáng vôùi töông lai thì ngöôøi naøy thaät laø hôi baát bình thöôøng roài! Vì töông lai ñaâu coù maø soáng, e raèng hoï ñang ôû trong moät cuoäc soáng aûo. Hieän taïi bình yeân töùc laø ñaày ñuû caû quaù khöù vaø vò lai.

Chö Phaät, Toå sö hay taát caû caùc vò Thieän höõu tri thöùc trong möôøi phöông, baèng kinh nghieäm cuûa mình, caùc Ngaøi ñaõ nhaéc nhôû chuùng ta laøm sao soáng ñöôïc vôùi hieän taïi. Ñoù laø ñieàu quan troïng. Coå ñöùc noùi: “Ngöôøi soáng ñöôïc vôùi hieän taïi thì tham duïc maát daïng”. Chöõ Tham laø ham thích, chöõ Duïc laø mong muoán. Nhöõng ham thích, mong muoán cuûa chuùng ta chính laø tham duïc. Neáu mình soáng ñöôïc vôùi hieän taïi thì tham duïc cuõng maát luoân, töø thoâ cho tôùi teá. Chuùng ta khoûi phaûi xin Phaät: “Cho con heát tham duïc”.

“Keû trí soáng nhö theá, taâm khoâng do döï, boû heát moïi lo aâu, moïi hoái haän, xa lìa heát moïi tham duïc ôû ñôøi; caét ñöùt taát caû nhöõng sôïi daây raøng buoäc, sai söû”. Ñoù laø haïnh soáng moät mình. Theá neân ngöôøi khoâng coù trí thì khoâng caùch gì soáng moät mình ñöôïc. Bôûi taâm voïng töôûng cuûa mình laø con khæ. Noù leùn luùt, ñi ngöôïc ñi xuoâi, ñeán xoùm naøy xoùm noï. Neáu mình khoâng tænh thì nhaát ñònh con khæ aáy seõ daãn mình ñi thoâi.

Ví duï hoài xöa caùi nhaø coù tôùi maáy chuïc caây coät, baây giôø nhö vaäy laø queâ roài, neân con khæ noù xuùi mình gôõ coät ra boû, caát laïi theo kieåu hieän ñaïi cho töôi saùng, sang troïng hôn. Theá laø ñang yeân oån thì bao nhieâu vieäc aäp tôùi, chaïy vaïy ñuû kieåu caát cho ñöôïc caùi nhaø. Chaúng bao laâu, kieåu nhaø naøy cuõng khoâng coøn hôïp thôøi, laïi phaûi thaùo ra, söûa laïi. Ñuû thöù lyù luaän, ñeå sanh ra ñuû thöù taát baät, phieàn naõo. Söï tieán boä cuûa voïng töôûng, chính laø loøng tham duïc khoâng bao giôø bieát döøng cuûa con ngöôøi.

Chæ coù trí tueä môùi an laïc vónh cöûu khoâng ñoåi thay, vaäy maø chuùng ta laïi khoâng quan taâm, khoâng ñaàu tö trieån khai vaøo chuyeän naøy. Ñöùc Phaät Thích Ca Maâu Ni chöa heà ñeå laïi moät ngoâi chuøa naøo. Chuùng ta laø ñeä töû Ngaøi ñaâu caàn phaûi laøm moät vieäc ñöùc Phaät chöa heà laøm vaø cuõng khoâng muoán mình laøm. Ñeå laïi moät ngoâi chuøa traêm ngaøn naêm! Vôùi Phaät, khoâng caàn ñaâu.

Ñieàu Phaät lo laéng sau khi Ngaøi ñaõ giaùc ngoä roài laø laøm sao cho taát caû chuùng sinh cuøng ñöôïc heát meâ, cuøng ñöôïc giaùc ngoä nhö Ngaøi. Chöù coøn taát caû nhöõng ñeàn ñaøi, cho ñeán xaù lôïi cuûa Ngaøi cuõng laø phaùp höõu vi, seõ hoaïi dieät thoâi. Caùi khoâng hoaïi dieät chính laø trí tueä naèm saün nôi moãi chuùng ta, Phaät muoán chæ cho chuùng ta thaáy vaø nhaän laáy caùi ñoù ñeå vónh vieãn ñöôïc giaùc ngoä giaûi thoaùt.

Ñeä töû Phaät phaûi laø ngöôøi coù trí, chöù khoâng theå khoâng trí ñöôïc, vì Nhö Lai laø baäc giaùc ngoä, chaúng leõ Ngaøi daïy chuùng ta si meâ. YÙ thöùc saâu saéc ñieàu naøy, chuùng ta neân ñeå taâm vaøo vieäc thieàn ñònh vaø khai saùng trí tueä cuûa mình. Ñoù môùi ñích thöïc laø ñeä töû Phaät. Cho neân ta soáng vôùi trí tueä, vôùi hieän taïi thì khoâng coøn do döï, hoái haän, lìa heát tham duïc ôû ñôøi, caét ñöùt moïi thöù raøng buoäc sai söû mình.

Coù baøi keä theá naøy:

            Quaùn chieáu vaøo cuoäc ñôøi,

            Thaáy roõ ñöôïc vaïn phaùp.

            Khoâng keït vaøo phaùp naøo,

            Lìa xa moïi aùi nhieãm.

            Soáng an laïc nhö theá,

            Töùc laø soáng moät mình.

Baøi keä naøy toùm keát laïi nhöõng ñieàu toâi muoán noùi veà haïnh soáng moät mình. Ngöôøi luoân luoân coù söï saùng suoát soi roïi vaøo nhöõng haønh vi cuûa mình, soi roïi vaøo cuoäc ñôøi laø ngöôøi soáng haïnh moät mình. Ngöôøi naøy phaûi coù trí tueä môùi thaáy taát caû nhöõng gì laêng xaêng, nhöõng traàn caûnh chung quanh khoâng thaät, môùi coù theå xaû boû ñöôïc moät caùch deã daøng. Ngay nôi mình thaáy thaân khoâng thaät, taâm voïng töôûng khoâng thaät. Ngöôøi thaáy ñöôïc nhö vaäy laø thaáy ñöôïc leõ thaät cuûa caùc phaùp.

Baøi phaùp ñaàu tieân Phaät thuyeát cho naêm anh em ngaøi Kieàu Traàn Nhö taïi Loäc Uyeån laø baøi phaùp Töù Ñeá. Töù Ñeá töùc boán ñeá: Khoå ñeá, Taäp ñeá, Dieät ñeá vaø Ñaïo ñeá. Chöõ “Ñeá” coù nghóa laø chaéc thöïc. Ñaây laø boán ñieàu chaéc thaät Phaät thaáy ñöôïc baèng trí tueä cuûa Ngaøi. Theá gian naøy laø khoå töùc Khoå ñeá, nguyeân nhaân töø ñaâu maø coù khoå laø Taäp ñeá. Sau ñoù Phaät giôùi thieäu nieàm vui cuûa ngöôøi heát khoå laø Dieät ñeá vaø con ñöôøng ñöa ñeán chaám döùt khoå ñau laø Ñaïo ñeá.

Qua baøi phaùp naøy naêm anh em ngaøi Kieàu Traàn Nhö thaáy ñöôïc leõ thöïc. Nghóa laø thaáy ñöôïc taát caû caùc phaùp laø khoå, thaáy ñöôïc nguyeân nhaân töø ñaâu maø coù noãi khoå ñoù. Tu taäp nhö theá naøo ñeå ñöôïc Nieát-baøn an vui. Thaáy ñöôïc nhö vaäy goïi laø Kieán ñeá. Baây giôø chuùng ta cuõng vaäy, khoâng ñôïi ôû Vöôøn Nai maø ôû baát cöù choã naøo, phaùp hoäi naøo, chuùng ta thaáy ñöôïc thöïc chaát cuûa caùc phaùp ñeàu goïi laø Kieán ñeá. Ta thöôøng nghó raèng vaán ñeà Kieán ñeá laø cuûa caùc baäc Thaùnh, caùc vò Boà-taùt, chöù coøn mình khoâng mong gì ñöôïc. Khoâng phaûi theá. Ñoái vôùi taát caû caùc phaùp theá gian, ta thaáy ñöôïc leõ thaät, töùc laø Kieán ñeá.

Ngöôøi Kieán ñeá quyeát taâm tu taäp theo söï höôùng daãn cuûa Phaät thì nhaát ñònh seõ ñöôïc Nieát-baøn. Nhö vaäy Kieán ñeá coù theå chuùng ta cuõng ñaït ñöôïc phaàn naøo, neáu mình coù hoïc Phaät hieåu Phaät. Nhöng ñieàu quan troïng nhaát laø mình coù chòu tu hay khoâng ñaây? Ñieàu naøy ta phaûi töï vaán thoâi, chôù bieát laøm sao hôn. Coù chòu thöïc haønh, theå nghieäm hay khoâng môùi laø ñieàu ñaùng noùi, chöù coøn phaùp moân, ñöôøng loái… thì ta thoâng caû roài.

Thaáy ñöôïc leõ thöïc cuûa caùc phaùp roài chuùng ta seõ khoâng coøn keït ôû moät phaùp naøo, lìa xa aùi nhieãm. Soáng an laïc nhö theá töùc laø soáng moät mình. Giaûn dò theá thoâi, taïi sao ta laøm khoâng ñöôïc!

            Ñöøng tìm veà quaù khöù,

            Ñöøng töôûng tôùi töông lai.

            Quaù khöù ñaõ khoâng coøn,

            Töông lai thì chöa tôùi.

Ñöøng nghe! Ñöøng tìm veà quaù khöù, ñöøng töôûng tôùi töông lai. Bôûi vì quaù khöù ñaõ khoâng coøn, töông lai thì chöa tôùi. Ñieàu naøy roõ raøng nhö vaäy, cho neân thöïc taäp ñaâu phaûi quaù khoù, ñaâu phaûi vöôït taàm hieåu bieát cuûa mình. Chæ taïi chuùng ta ít thöïc taäp neân khoâng quen, thaønh ra khoù.

            Haõy quaùn chieáu söï soáng

            Trong giôø phuùt hieän taïi.

            Keû thöùc giaû an truù,

            Vöõng chaõi vaø thaûnh thôi.

Ngöôøi quaùn chieáu vaøo söï soáng trong giôø phuùt hieän taïi laø baäc thöùc giaû an truù vöõng chaõi vaø thaûnh thôi. Nghóa laø soáng baèng söï tænh giaùc cuûa mình, khoâng bò quaù khöù keùo loâi, khoâng bò töông lai chi phoái. Muoán ñöôïc thaûnh thôi thì phaûi soáng nhö vaäy, khoâng caùch gì khaùc hôn. Nhieàu ngöôøi noùi: “Toâi ñaõ saép ñaët heát roài! Taát caû taøi saûn ñaõ giao cho ngöôøi naøy ngöôøi noï…” nhöng trong loøng laïi vöôùng. Nhö vaäy chöa goïi laø giao heát, chæ giao hình thöùc beân ngoaøi thoâi, coøn nhöõng vöôùng maéc beân trong laø coøn naém níu, chöa thaûnh thôi.

            Phaûi tính ñeán hoâm nay,

            Keûo ngaøy mai khoâng kòp!

            Caùi cheát ñeán baát ngôø,

            Khoâng theå naøo maëc caû.

Ngay ñaây ta phaûi lo ñi, keûo ngaøy mai khoâng coøn kòp nöõa. Caùi cheát ñeán baát ngôø khoâng ai maëc caû ñöôïc. Khoâng theå noùi: “Toâi coøn moät soá vieäc chöa giaûi quyeát xong. Ñôïi ngaøy mai ngaøy kia… töû thaàn haõy ñeán”. Coù ai heïn nhö vaäy ñöôïc khoâng?

            Ngöôøi naøo bieát an truù,

            Ñeâm ngaøy trong chaùnh nieäm,

            Laø bieát soáng moät mình.

Ngöôøi naøo bieát an truù trong hieän taïi, trong chaùnh nieäm laø ngöôøi bieát soáng moät mình. Khi nghe töø chaùnh nieäm, ta töôûng phaûi loaïi boû nhöõng taø nieäm môùi ñuùng. Ñoù chæ laø nghóa beân ngoaøi thoâi, nghóa chính cuûa chaùnh nieäm laø khoâng coù nieäm naøo heát. Chaùnh nieäm laø voâ nieäm. Voâ nieäm töùc khoâng bò quaù khöù keùo loâi, khoâng maéc möùu töông lai, soáng ngay trong hieän taïi. Cho neân noùi “An truù trong voâ nieäm” laø khoâng bò raøng buoäc bôûi baát cöù thöù gì heát. Ngöôøi soáng ñöôïc vôùi hieän taïi roài thì laøm vieäc gì cuõng coù theå tu ñöôïc! Laøm vieäc naøo cuõng laø vieäc Phaät, cho neân vieäc naøo cuõng thanh tònh giaûi thoaùt. Ñoù laø neáp soáng maø taát caû ngöôøi tu chuùng ta phaûi soáng ñöôïc.

Coù moät anh chaøng hoïa só noï ngheøo heát côõ. Anh ñi tìm söï soáng. Treân böôùc ñöôøng boân ba gaày döïng söï soáng, anh ñöôïc moät soá voán lieáng kha khaù. Hoâm ñoù, nghe tin quyù Thaày toå chöùc leã cuùng döôøng, anh nghó: “Laâu nay sôû dó mình ngheøo laø vì chöa cuùng döôøng. Ñaây laø cô hoäi toát ñeå mình loaïi boû ngheøo khoù ñaây”. Nghó theá xong, anh doác heát taát caû taøi saûn ñaõ coù vaøo leã cuùng döôøng. Sau khi laøm vieäc ñoù roài, anh veà nhaø trong nieàm hoan hyû.

Veà ñeán nhaø, vôï anh hay ra söï vieäc thì keâu trôøi: “Trôøi ôi! OÂng ñi laøm baáy laâu nay, baây giôø veà vôùi hai baøn tay khoâng nhö vaäy sao?” OÂng vui veû noùi: “Baø ôi! Toâi laøm vieäc coâng ñöùc ñoù laø ñeå taïo duyeân toát cho töông lai cuûa mình ñoù chöù!” Baø nghe vaäy noåi suøng la toaùng leân. La khoâng chöa haû giaän, baø ñaâm ñôn kieän oâng luoân. OÂng vaãn bình tónh khi nghe caùc quan toøa thaåm vaán, vaø laëp laïi vöõng vaøng nhöõng lôøi ñaõ noùi töø tröôùc. Cuoái cuøng oâng keát luaän: “Toâi ñaõ cuùng daâng soá tieàn cuûa toâi kieám baèng moà hoâi nöôùc maét. Toâi khoâng chuùt hoái haän veà vieäc cuùng döôøng naøy. Toâi hieåu raèng söï giaøu coù thöïc söï khoâng baèng tieàn maø baèng taám loøng”.

OÂng noùi leân ñieàu ñoù giöõa moïi ngöôøi coâng chuùng, quan toøa neå quaù khen ngôïi heát lôøi. Moïi ngöôøi haân hoan giuùp ñôõ, caøng tin caäy vaø quyù troïng oâng hôn. Töø ñoù baø vôï oâng chuyeån theo, thaáy choàng mình tuy khoâng ñem tieàn veà nhöng ñöôïc moïi ngöôøi neå nang quyù troïng neân baø cuõng quyù troïng oâng. Ñoù laø nhôø oâng ñaõ phaùt huy ñöôïc loøng toát, ñaõ taïo nhaân toát neân ñöôïc quaû baùo toát ngay trong hieän ñôøi.

Cho neân ngöôøi bieát tu laø ngöôøi soáng laïi vôùi taâm cuûa mình. Anh chaøng hoïa só, khoâng phaûi laø Phaät töû nhöng bieát phaùt huy taám loøng toát, neân ñaõ khuyeán hoùa ñöôïc ngöôøi trong gia ñình cuõng nhö moïi ngöôøi cuøng höôùng ñeán con ñöôøng toát. Huoáng chuùng ta laø haøng Phaät töû tu ñaïo, soáng ñöôïc vôùi taâm hieän taïi chaân thaät toát ñeïp thì lo gì khoâng coù cuoäc soáng giaûi thoaùt an vui.

Noùi tôùi taâm laø noùi ñeán söï thaáy bieát roõ raøng trong töøng vieäc laøm, töøng sinh hoaït cuûa chuùng ta. Ñieàu naøy thaät khoù noùi, chæ nhöõng ai coù tu taäp môùi thaáy ñöôïc. Thöïc söï chuùng ta ñang soáng, ñang noùi, ñang nghó… laø nhôø coù taâm mình. Taâm aáy ghi nhaän heát taát caû caùc hieän töôïng chung quanh ta vaø ngay caû baûn thaân ta laø caùc phaùp duyeân hôïp, khoâng thaät. Bieát ñöôïc caùc phaùp khoâng thaät, caùi bieát aáy laø chaân thaät, laø taâm ta vaäy. Nhöng ñieàu naøy ai chöa theå nghieäm ñöôïc thì chöa tin tôùi.

Khi naøo ta daùm buoâng moïi thöù giaû töôùng beân ngoaøi thì caùi chaân thaät aáy seõ hieån loä, chöøng ñoù ta heát khoå. Chuùng ta laø ñeä töû Phaät, cuõng höôùng theo con ñöôøng cuûa Ngaøi, soáng moät mình trong vaéng laëng ñeå phaùt sinh trí tueä nhö thaät. Mong caàu chính ñaùng duy nhaát cuûa mình laø thaønh Phaät, ñoä taát caû chuùng sinh. Con Phaät thì phaûi mong caàu nhö vaäy, khoâng theå khaùc hôn ñöôïc. Noùi “mong caàu thaønh Phaät” laø moät caùch noùi thoâi, chôù thaät ra laø daùm soáng moät mình trong hieän taïi.

Ngöôøi daùm soáng nhö vaäy coù theå laøm ñöôïc taát caû nhöõng vieäc cuûa haøng Boà-taùt laøm. Ngöôøi tu phaûi laø ngöôøi thöôïng caàu Phaät ñaïo, haï hoùa chuùng sinh. Muoán theá taát caû nhöõng voïng nieäm, ta phaûi buoâng heát, soáng ngay hieän tieàn ñaây. Ñoù laø nhaân chaân chaùnh nhaát ñeå thaønh Phaät.

Toùm laïi, buoåi noùi chuyeän hoâm nay, toâi muoán nhaán maïnh tôùi haïnh soáng moät mình cuûa ngöôøi con Phaät laø, khoâng ñeå quaù khöù keùo loâi, khoâng ñeå töông lai thuùc phöôïc mình, maø luoân soáng vôùi nieäm an truù trong hieän taïi. Chuùc quyù vò thaønh coâng trong cuoäc soáng hieän taïi. Taát caû chuùng ta ñeàu soáng ñöôïc trong nieäm hieän taïi.

]

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM