SUOÁI THIEÀN

H.T THÍCH NHAÄT QUANG

PHAÙP AN LAÏC

Hoâm nay baét ñaàu muøa an cö cuûa chö Taêng, trong nieàm vui laø chö Taêng hoøa hôïp taùc leã an cö, phaùt nguyeän tu haønh ñuùng theo chaùnh phaùp, chuùng toâi tin nhaát ñònh seõ ñöôïc an laïc. Vì vaäy trong buoåi noùi chuyeän naøy, chuùng toâi seõ noùi veà nhöõng nieàm an laïc cuûa ngöôøi tu.

Khoâng rieâng gì haøng xuaát gia chuùng toâi, maø giôùi Phaät töû taïi gia neáu vôùi taâm thaønh döùt khoaùt, quyeát chí tu taäp ñuùng chaùnh phaùp, nhaát ñònh seõ ñöôïc nieàm an laïc. Töø ñoù chuùng ta phaán khôûi, khaéc phuïc nhöõng gì coøn ngoån ngang tröôùc maét, ñeå thöïc söï ñöôïc an laïc. Bôûi trong cuoäc ñôøi naøy nhöõng baát an trong loøng chuùng ta, nhöõng ñieàu khoâng nhö yù raát nhieàu. Laø ngöôøi con Phaät, ñoái vôùi nhöõng vaán ñeà naøy, chuùng ta phaûi giaûi quyeát nhö theá naøo?

Muoán döùt khoå ñöôïc vui, chuùng ta phaûi tìm baèng caùch naøo? Treân ñôøi naøy coù ai muoán khoå ñaâu, coù ai muoán gaëp traéc trôû, ngoån ngang, oan traùi ñaâu, ai cuõng muoán mình ñöôïc an laïc. Mong muoán thì nhö theá, nhöng ñaït ñöôïc chaúng coù bao nhieâu ngöôøi. Laø con Phaät chuùng ta phaûi soáng, haønh trì nhö theá naøo ñeå hoùa giaûi ñöôïc taát caû nhöõng ngoån ngang aáy. Ñoù laø ñieàu chuùng toâi muoán trình baøy qua nhöõng kinh nghieäm nhoû nhoi cuûa baûn thaân mình.

Moãi vò ñeàu coù moät thôøi gian hoïc Phaät rieâng, nhöng taát caû haõy thöû nhìn laïi baûn thaân mình xem ñaõ coù ñöôïc nieàm vui nhoû naøo chöa? Neáu chöa thì quaû thöïc laø moät thieät thoøi lôùn lao. Neáu thieáu nieàm vui, xem nhö vieäc tu cuûa chuùng ta khoâng coù keát quaû, laøm sao phaán chaán ñeå thöïc hieän troïn veïn con ñöôøng Phaät ñaïo ñöôïc? Con ñöôøng Phaät ñaïo raát daøi, nhöng choã thieát yeáu cuûa söï tu haønh laïi raát deã. Chæ vì chuùng ta khoâng naém ñöôïc nguyeân taéc vaø hay queân neân thaønh khoù, do ñoù con ñöôøng Phaät ñaïo cöù daøi theâm maõi. 

Khi tu hoïc chuùng ta phaûi thöôøng kieåm nghieäm coâng phu cuûa mình. Phaàn naøo coøn leäch laïc sai traùi thì döùt khoaùt söûa, phaûi gan daï ñöùng thaúng löng. Treân coù Tam baûo gia trì, döôùi coù Thaày baïn dìu daét vaø baûn thaân ta phaûi chaân thaät thoï nhaän nhöõng lôøi giaùo huaán aáy, haønh trì cho ñuùng. Khaúng ñònh nhö vaäy thì vieäc laøm cuûa mình nhaát ñònh seõ coù keát quaû. Tuy nhieân, trong kinh Laêng Giaø Phaät luoân nhaéc nhôû chuùng ta, ñaïo voán khoâng coù ngoân ngöõ nhöng ngoân ngöõ hay chuyeån taûi lyù Ñaïo. Cho neân neáu maéc keït ôû ngoân ngöõ, seõ gioáng nhö voi to bò sa laày.

Ngöôøi muoán thöïc söï an laïc phaûi hieåu theá naøy: “Chaân lyù cao caû maø ñöùc Phaät ñaõ daïy laø moät loái thoaùt ñeå chuùng ta heát khoå.” Noùi loái thoaùt nghóa laø con ngöôøi coù nhöõng baát nhö yù môùi tìm moät loái thoaùt, chöù moïi vieäc ñeàu hoaøn toaøn nhö nhö yù nguyeän heát thì thoaùt caùi gì. Lôøi cuûa Phaät daïy ñeàu nhaèm höôùng cho chuùng ta coù moät loái thoaùt neáu haønh trì ñuùng. Töø choã haønh trì ñoù, ta heát khoå goïi laø thoaùt khoå.

Chuùng ta kieåm laïi xem mình thöôøng naém gì? Trong kinh noùi nhieàu thöù, nhöng cuõng khoâng ngoaøi hai thöù laø aùi vaø taéng. Chöõ “AÙi” laø yeâu thích, chöõ “Taéng” laø gheùt, khoâng yeâu thích. Nhöõng gì vöøa loøng thích yù, ta muoán noù thuoäc veà mình. Nhöõng gì khoâng haøi loøng thích yù, ta muoán tröø khöû noù ñi. Vôùi ngöôøi tu chuùng ta, muoán heát khoå ñöôïc vui thì hai traïng thaùi taéng vaø aùi phaûi deïp. Tu nhö vaäy khoûi tuïng kinh gì caû, moät nieäm aùi khôûi leân lieàn chaët ñöùt. Phaûi chaët maïnh cho ñöùt haún, chöù ñöøng laây nhaây. Ñöùt laây nhaây noù seõ leân maàm leân reã nöõa thì khoâng xong. Coù thaùi ñoä cöông quyeát theá aáy chaéc chaén seõ heát khoå.

Taéng vaø aùi laø hai goïng keàm luoân sieát coå chuùng ta töø ñôøi naøy sang ñôøi khaùc. Bôûi noù maø ta khoâng coù ñöôïc an laïc. Caùi gì mình khoâng öa thì luoân luoân böïc boäi, muoán traùnh, muoán toáng khöù ñi ñeå ñöøng ñoái maët vôùi noù. Traùi laïi nhöõng gì mình haøi loøng thích yù, thì luùc naøo cuõng tìm caùch thu veà mình. Chöa ñöôïc, khoâng an oån vì cöù khao khaùt; ñaõ ñöôïc, cuõng khoâng an oån vì sôï maát, maát roài caøng khoâng an oån vì töùc giaän ñau buoàn. Dôû hôn nöõa laø ta cho caùi ñoù laø mình, boû queân caùi thaät cuûa mình ñi, bôûi vaäy neân khoå. Phaät noùi: “Thöông cuõng khoå, maø gheùt cuõng khoå! Chæ coù ai boû ñöôïc thöông vaø gheùt thì ngöôøi ñoù môùi heát khoå thoâi.” Ñoù laø moät phaùp tu.

Ai tu ñöôïc, chaët ñöùt ñöôïc hai thöù taéng aùi goïi laø ngöôøi tu thieàn. Raát giaûn dò. Moät khi buoâng ñöôïc taéng vaø aùi roài thì khoå ñau seõ maát, maây tan, trôøi trong, aùnh saùng chieáu soi muoân nôi. Baáy giôø taâm cuûa chuùng ta an nhieân töï taïi ñoái vôùi taát caû caùc caûnh duyeân. Chæ ngöôøi chaët ñöùt taéng aùi môùi coù tö caùch truyeàn thöøa tinh thaàn töø bi trí tueä cuûa ñaïo Phaät, bôûi vì ngöôøi aáy ñaõ coù theå thöïc hieän Nieát-baøn ngay ñaây cho chính mình.

Nhöõng khao khaùt laø ñoäng cô thuùc baùch chuùng sanh taïo nghieäp ñi trong luaân hoài. Noù khoâng coù hình thöùc beân ngoaøi, nhöng luoân nguû ngaàm trong taïng phuû, trong huyeát quaûn cuûa moãi ngöôøi. Bôûi khao khaùt neân gaëp duyeân thuùc baùch phaûi thöïc hieän. Ví duï ta ñang ñoùi buïng, vöøa thaáy baùnh mì laø buïng coàn caøo, tay muoán boác, mieäng muoán nhai, ñoâi maét laùo lieân tìm caùch laáy cho ñöôïc mieáng baùnh mì aáy. Theá laø vì khao khaùt maø chuùng ta taïo nghieäp.

Baây giôø mình bieát tu, vaäy khi nieäm khao khaùt vöøa khôûi leân, ta chaän ñöùng, hoùa giaûi laøm cho noù tieâu tan ñi. Nhö vaäy, khoâng taïo duyeân tieáp söùc cho taéng vaø aùi. Coøn vöøa thaáy khuùc baùnh mì trong luùc ñoùi, ta lieàn nghó bao töû cuûa mình ñang caàn, khuùc baùnh mì naøy ñöôïc laøm töø loø baùnh ngon ñaây, baùnh mì raát gioøn, neáu ñeå vaøo mieäng moät chuùt chaéc ngon laém, thích thuù laém. Cöù nuoâi döôõng doøng voïng töôûng lieân tuïc nhö vaäy thì nhaát ñònh ta khoâng döøng ñöôïc nghieäp. Chuùng sinh khoå laø vì vaäy.

Baây giôø muoán chaän ñöùng, muoán heát khoå chuùng ta phaûi chaám döùt, phaûi loaïi boû nhöõng khao khaùt, nhöõng voïng töôûng. Bieát noù laø voïng töôûng, buoâng ñi thì ñöôïc an laïc, heát khoå. Cho neân ngöôøi tu phaûi sieâng naêng canh chöøng taâm yù, luùc naøo cuõng phaûi caûnh giaùc. Nhaø thieàn baûo taát caû voïng töôûng ñeàu khoâng thaät, neân cuõng khoâng caàn laáy hay boû. Nhöng baây giôø chuùng ta chöa ñaït ñöôïc trình ñoä töï taïi vôùi caùc phaùp, chöa thaáy ñöôïc taän caên goác taùnh khoâng thöïc cuûa caùc phaùp, neân caàn phaûi loaïi boû voïng töôûng. Neáu khoâng nhö theá, duø giaû nhöng noù vaãn laøm ta ñieâu ñöùng khoå sôû voâ cuøng.

Nhöõng daáy nieäm laø voïng töôûng, chöù khoâng phaûi ruoät gan hay ngoïc ngaø chaâu baùu cuûa mình, vaäy ta nuoâi giöõ noù trong loøng ñeå laøm gì. Hoøa thöôïng Vieän tröôûng thöôøng daïy “Buoâng ñi môùi an oån ñöôïc”. Chuùng ta nhôù trong moät ngaøy coù nhieàu vieäc, nhöng moãi laàn laøm chæ neân moät vieäc thoâi, ñöøng ñeå chuùng xen laãn taïp loaïn thì seõ khoâng giaûi quyeát ñöôïc vieäc naøo caû. Trong luùc tieáp khaùch ñöøng naáu aên, trong luùc aên ñöøng tieáp khaùch, nhö vaäy naáu môùi ngon, tieáp khaùch môùi toát. Chöù vöøa tieáp khaùch vöøa naáu aên thì ñoà aên kheùt heát, maø trong khi tieáp khaùch bò phaân taâm, neân caâu chuyeän khoâng ñöôïc thuù vò.

Ngöôøi tu phaûi nhö theá, vieäc naøo ra vieäc naáy. Bôûi tu laø chuùng ta taäp laøm chuû ñöôïc nhöõng voïng töôûng, nhöõng daáy khôûi meâ laàm, töùc laø laøm chuû mình. Coù laøm chuû ñöôïc môùi khoâng bò noù daãn chaïy caû ngaøy vôùi traêm ngaøn thöù ngoån ngang. Muoán heát khoå phaûi tu nhö vaäy. Phaät daïy Nieát-baøn laø heát voïng töôûng, laø döùt haún taéng aùi. Nhö vaäy chuùng ta coù theå thöïc hieän ñöôïc Nieát-baøn naøy trong ñôøi soáng hieän taïi, khoâng ñôïi ñeán khi nhaém maét môùi coù. Noù khoâng phaûi laø caûnh giôùi naøo ôû treân maây treân nuùi, cuõng khoâng phaûi laø nieàm an laïc cuûa rieâng ai. Maø taát caû chuùng ta ñeàu coù theå thöïc hieän ñöôïc ngay baây giôø.

Thöïc ra khoâng theå dieãn ñaït Nieát-baøn baèng nhöõng ngoân ngöõ taàm thöôøng. Bôûi ngoân ngöõ taàm thöôøng khoâng theå dieãn ñaït ñöôïc caùi phi thöôøng. Ñieàu naøy chæ moãi ngöôøi caûm nhaän töï trong taâm cuûa mình thoâi. Neáu chæ chuyeân moät beà nghe nhaän Nieát-baøn theo söï dieãn taû cuûa ngoân ngöõ, thì khoâng bao giôø coù theå caûm nhaän ñöôïc. Trong kinh A-haøm, ñöùc Phaät coù keå caâu chuyeän theá naøy:

Coù con ruøa noï muoán giôùi thieäu vôùi baïn caù nhöõng kyø thuù treân ñaát lieàn maø mình vöøa bieát ñöôïc. Noù noùi theá naøy:

- Toâi vöøa ñi tham quan moät voøng treân ñaát lieàn raát laø thích thuù.

Caù vöøa nghe lieàn hoûi:

- Chaéc anh bôi loäi treân ñoù phaûi khoâng?

- Khoâng, toâi khoâng bôi loäi treân ñoù.

- Nôi ñoù coù loûng, coù öôùt, coù meàm gioáng nhö döôùi ñaây khoâng?

- Khoâng coù.

Vaäy thì anh chæ noùi doùc chôi vôùi toâi cho vui thoâi, chöù laøm gì coù ñaát baèng ñeå maø thích thuù!

Con caù khoâng theå naøo caûm nhaän ñöôïc söï thích thuù cuûa con ruøa khi ñi treân ñaát baèng, bôûi noù khoâng theå ñi treân ñaát baèng. Do ñoù noù khoâng tin laø coù ñaát baèng vaø cuõng khoâng tin luoân lôøi cuûa ruøa noùi. Caâu chuyeän noùi leân ñieàu gì? Nieát-baøn khoâng phaûi laø caùi maø ngoân ngöõ coù theå dieãn taû ñöôïc, chæ ai chöùng ñöôïc thaáy ñöôïc môùi bieát thoâi. Nhöõng keû khoâng ñeán ñöôïc Nieát-baøn thì khoâng theå naøo caûm nhaän ñöôïc nguoàn an laïc ñoù, duø coù noùi maáy hoï cuõng khoâng bieát, ngöôïc laïi gioáng nhö con caù kia, hoï seõ cho Nieát-baøn khoâng coù thaät.

Cho neân nguoàn an laïc naøy phaûi ñöôïc thöïc hieän töø beân trong, chöù khoâng hình thöùc beân ngoaøi. Choã naøy, moãi ngöôøi töï tu töï nhaän töï taâm ñaéc laáy. Trong nhaø thieàn caùc Thieàn sö nhaän laø tröïc nhaän töø taâm mình. Nhaân caùi giaû maø nhaän ra caùi thaät, ñoù laø chaân tinh thaàn cuûa thieàn. Chuùng ta khoâng neân queân raèng nhöõng ñieàu mình coù theå noùi ñöôïc laø nhöõng ñieàu khoâng dính gì tôùi Nieát-baøn. Phaät noùi voâ luôïng voâ bieân phaùp moân, moãi ngöôøi caûm nhaän töø nhöõng lôøi daïy aáy roài aùp duïng vaøo coâng phu cuûa mình. Töø ñoù môùi bieát ñöôïc giaù trò thaät cuûa phaùp Phaät noùi. Neân nhôù baûn thaân ngoân ngöõ laø huyeãn, khoâng thaät, chuùng ta nöông caùi huyeãn aáy ñeå xoay laïi chính mình, nhaän ra caùi thaät töø nôi mình môùi ñuùng vôùi muïc ñích cuûa Phaät daïy.

Ví duï Phaät noùi taát caû chuùng ta ñeàu coù Tri kieán Phaät, thì chuùng ta nhôù Tri kieán ñoù khoâng phaûi cuûa Phaät, khoâng phaûi Phaät ban cho chuùng ta, maø caùi ñoù saün coù nôi mình. Coâng phu tu haønh cuûa mình haèng ngaøy môùi ñem ñeán ñöôïc söï an laïc chaân thaät mieân vieãn, ñöôïc hay khoâng ñeàu do ta quyeát ñònh caû. Ta coù ñöôïc kinh nghieäm cuûa chính baûn thaân veà lôøi Phaät daïy, qua söï höôùng daãn cuûa chö Taêng Ni, maø ñöôïc an laïc, thì nieàm vui ñoù seõ ñem laïi nieàm tin vaø söï phaán chaán cho mình trong vieäc tu taäp nhieàu hôn.

Ngöôøi ñöôïc an laïc Nieát-baøn, khoâng caàn phaûi noùi gì caû, soáng töï taïi thaûnh thôi maø vaãn saép ñaët ñöôïc taát caû moïi vieäc yeân oån. Tuy nhieân hieän giôø chuùng ta ôû trong giai ñoaïn chöa ñöôïc söï an laïc aáy neân caàn phaûi trau gioài lyù thuyeát, ñeå töø ñoù coù phöông thöùc tu taäp tieán ñeán Nieát-baøn. Moãi böôùc tieán ta seõ tröïc nhaän moät caùch saâu saéc, thaáu ñaùo veà ñieàu naøy.

Ñöùc Phaät ñaõ töøng noùi: “Ta khoâng coù gì ñeå ban cho moïi ngöôøi. Ta chæ coù kinh nghieäm tu haønh traûi kieáp soá laâu daøi, ñaõ hoaøn toaøn giaùc ngoä. Nay ñem nhöõng kinh nghieäm aáy truyeàn daïy laïi, neáu ai thöïc haønh ñuùng nhö vaäy thì seõ ñöôïc an laïc, seõ ñöôïc giaùc ngoä thaønh Phaät nhö ta khoâng khaùc.” Lôøi naøy ñaõ ñaùnh tan maëc caûm, töï ti cuûa chuùng ta, nhôø theá mình môùi phaán chaán ñöùng leân, maïnh meõ döùt khoaùt. Cho neân moãi phuùt giaây tu haønh theo con ñöôøng Phaät ñaïo laø moãi phuùt giaây an laïc, moãi phuùt giaây Nieát-baøn.

Nhöng chuùng ta ñang coøn nhieàu maéc möùu laém. Ví duï Phaät daïy ñôn giaûn thoâi: “Taát caû caùc con ñöøng phoùng tuùng.” Khoâng phaûi Ngaøi baûo ñöøng phoùng tuùng laø chuùng ta heát phoùng tuùng ngay. Khoù laém. Phoùng tuùng laø gì? Laø nhöõng nieäm laêng xaêng, ñieân ñaûo, ngöôïc xuoâi cuûa mình. Baây giôø, muoán ñöøng phoùng tuùng thì ta phaûi coù moät quaù trình khaéc phuïc baèng caùch buoâng boû, ñöøng laàm chaïy ra beân ngoaøi v.v… Nhö vaäy mình môùi thöïc hieän ñöôïc lôøi daïy khoâng phoùng tuùng.

Toâi nhôù caâu chuyeän veà vieäc phoùng tuùng nhö theá naøy. Coù moät anh chaøng nhaø ngheøo noï thöôøng phaùt taâm muoán cuùng döôøng. Sau ñoù anh gaëp duyeân toát ñöôïc cuùng döôøng cho caùc Thieân töû. Moät hoâm coù moät Thieân töû muoán thöû anh, giaû laøm ngöôøi thöôøng ñeán hoûi:

- Anh phaùt taâm cuùng döôøng, vì caàu caùi gì?

Anh noùi:

- Toâi chæ muoán heát khoå thoâi.

Sau moät thôøi gian nhaän cuûa cuùng döôøng aáy, caùc Thieân töû thaáy taâm anh ñaõ thuaàn roài, môùi trao cho anh moät caùi bình vaø noùi:

Ñaây laø bình nhö yù raát quyù baùu, do coâng ñöùc cuùng döôøng cuûa anh maø ñöôïc. Coù bình naøy roài anh muoán gì ñöôïc naáy.

Anh chaøng möøng quaù. Sau khi nhaän caùi bình roài, ñieàu mong öôùc tröôùc nhaát cuûa anh laø coù ñöôïc moät ngoâi nhaø to lôùn sang troïng, ñaày ñuû tieän nghi vaø taát caû ngoïc ngaø chaâu baùu quyù giaù treân theá gian naøy. Anh vöøa muoán lieàn ñöôïc. Nhö yù veà choã ôû vaø taøi saûn roài, anh böôùc sang muoán laøm sao trong nhaø coù ngöôøi haàu keû haï trung thaønh ñeïp ñeõ. Vöøa öôùc lieàn ñöôïc. Toùm laïi, nhaát nhaát chuyeän gì anh muoán ñeàu ñöôïc nhö yù. Sau khi thuï höôûng moät thôøi gian, anh muoán laøng nöôùc ñeàu bieát ñöôïc tieáng taêm löøng laãy cuûa mình. Vì vaäy moät hoâm anh môøi heát laøng nöôùc baø con laïi, toå chöùc tieäc tuøng linh ñình, ñaõi ñaèng moät caùch thoaûi maùi. Vì coù caùi bình cung caáp heát, ñaâu phaûi mua saém gì.

Baáy giôø, nhöõng vò khaùch môùi hoûi:

- Thöa Ngaøi! Do ñaâu Ngaøi ñöôïc vinh hieån nhö hoâm nay?

Baáy giôø ñöôïc moïi ngöôøi taùn tuïng kính neå heát lôøi, anh chaøng khôûi nieäm kieâu caêng, neân khoâng coøn giöõ yù töù gì nöõa lieàn noùi:

- Ta coù caùi bình nhö yù cuûa chö Thieân cho. Caùi bình ñaõ cung caáp taát caû, treân ñôøi naøy khoâng coøn ai baèng ta.

Khaùch noùi:

- Vaäy Ngaøi coù theå cho chuùng toâi chieâm ngöôõng caùi bình aáy ñöôïc chaêng?

Ñang say söa trong côn töï maõn töï ñaéc, anh vaøo trong ñem caùi bình ra, nhaûy muùa quay cuoàng tröôùc cöû toïa, chaúng may vaáp phaûi vaät gì ñoù tröôït chaân teù nhaøo, caùi bình rôùt xuoáng vôõ tan naùt. Theá laø bao nhieâu nhaø cöûa ngoïc ngaø chaâu baùu, ngöôøi haàu keû haï thoaùng choác bieán ñaâu maát heát, chæ coøn hieän nguyeân hình moät gaõ ngheøo cuøng xaùc xô quyø moïp beân ñoùng mieång vuïn, khoùc nöùc nôû.

Taâm nieäm kieâu caêng, phoùng tuùng cuûa anh chaøng ngheøo noï ñaõ keát thuùc caâu chuyeän naøy moät caùch thaät ñau loøng. Chuùng ta coi chöøng, cuõng coù theå mình laø gaõ cuøng töû kieâu maïn aáy. Ñang höôûng an laïc, ta muoán chöùng toû cho moïi ngöôøi bieát mình raát an laïc, töùc laø khôûi taâm kieâu maïn. Chính taâm naøy seõ ñoát tan moïi coâng ñöùc, moïi söï an laïc cuûa chuùng ta trong tích taéc. Ñoù chính laø tai haïi cuûa moät taâm buoâng lung, phoùng tuùng. Cho neân trong luùc tu haønh, duø coù ñöôïc chuùt nieàm vui, chuùt an laïc tuyeät ñoái khoâng laáy ñoù laøm töï haøo, ñöôïc ít cho laø ñuû, kieâu caêng töï maõn thì hieåm hoïa seõ keà moät beân.

Taâm nguyeän cuûa ngöôøi tu chuùng ta laø giaûi quyeát söï khoå ñau ngay trong hieän taïi ñaây! Phaät daïy: “Phaùp giaûi thoaùt cao caû nhaát, ñoù laø giaûi thoaùt nhöõng taâm kieâu maïn.” Caâu chuyeän treân cho chuùng ta thaáy anh chaøng nhaø ngheøo ñöôïc caùi bình nhö yù lieàn khôûi taâm kieâu maïn neân maát taát caû. ÔÛ ñaây ngöôøi Phaät töû khoâng neân kieâu maïn thì coâng phu tu môùi khoâng bò chöôùng ngaïi, coâng ñöùc khoâng maát, Phaät ñaïo môùi hy voïng thaønh töïu.

Moät khi voïng töôûng daáy khôûi, ta khoâng laøm chuû ñöôïc, khoâng döøng ñöôïc thì… beå heát coâng phu. Vì vaäy coù caâu moät nieäm saân, hay moät nieäm tham, moät nieäm si khôûi leân, thì taát caû coâng ñöùc ñeàu tieâu tan heát. Ví duï ngöôøi ñi chuøa laâu naêm thöôøng nghó theá naøy: “Mình laø ngöôøi ñi chuøa laâu, töøng tuïng caû traêm boä kinh, töøng cuùng döôøng Taêng Ni neân ai cuõng vò neå, caû thaùnh thaàn cuõng phaûi uûng hoä nöõa”. Ñaõ nghó nhö vaäy roài, gaëp vieäc gì baát nhö yù lieàn noåi saân ñuøng ñuøng, xem trôøi ñaát baèng caùi vung, maëc söùc muùa may noùi naêng cuoàng loaïn, chaúng sôï quaû baùo toäi phöôùc gì caû. Ngöôøi naøy neáu khoâng chuyeån ñöôïc nghieäp, sau khi nhaém maét nhaát ñònh rôi vaøo ñòa nguïc nhanh nhö teân baén. Choã naøy laø choã thaâm yeáu, ngöôøi tu haønh phaûi löu taâm.

Phaät cuõng daãn moät caâu chuyeän veà vò vua ham meâ nguõ duïc, chaúng lo chuyeän chính söï. Khi coù ngoaïi bang xaâm laán, binh maõ khoâng ñöôïc huaán luyeän, kho ñuïn ñaõ caïn saïch vì söï aên chôi phung phí, cuoái cuøng nhaø vua maát nöôùc. Qua caâu chuyeän Phaät khuyeân nhaéc caùc thaày Tyø-kheo khoâng neân buoâng lung, phoùng yù maëc tình theo nguõ duïc, maø phaûi sieâng naêng tu söûa, gìn giöõ taâm yù trong saïch. Khi coù giaëc phieàn naõo ñeán môùi coù theå ñoái ñaàu vaø chieán thaéng noù ñöôïc. Neáu khoâng, seõ nhö oâng vua kia maát heát ñaát nöôùc vaø maát luoân maïng mình nöõa.

Neáu chuùng ta khoâng coù coâng huaân tu taäp lieân tuïc haèng ngaøy, boû heát chuyeän thöông gheùt qua moät beân, taäp trung taâm löïc vaøo vieäc thieàn ñònh ñeå phaùt sinh trí tueä, nhö vaäy môùi coù ñöôïc söï an laïc. Phaät daïy: “Taát caû nhöõng ngöôøi tu trong töøng phuùt giaây, ñöøng ñeå voïng töôûng ñieân ñaûo daãn ñi. Ñöøng ñeå si meâ taéng aùi ngöï trò trong taâm thì giaëc phieàn naõo khoâng laøm gì ñöôïc”. YÙ naøy cuõng khoâng ngoaøi ba chöõ “Ñöøng buoâng lung”.

Trong Phaät giaùo coù hai heä tö töôûng. Moät laø heä Nguyeân Thuûy, heä naøy quan nieäm Nieát-baøn laø söï chaám döùt duïc voïng, söï döùt boû, söï thoaùt khoûi noù. Ñöøng taéng, ñöøng aùi, ñöøng voïng töôûng cuõng laø moät trong nhöõng phöông phaùp tu taäp cuûa heä naøy. Quyù Phaät töû ngoài thieàn, tuïng kinh, nieäm Phaät… laøm sao ñoái vôùi caùc duïc voïng döùt haún, loaïi tröø noù ra khoûi cuoäc soáng cuûa mình thì quyù vò coù an laïc, coù Nieát-baøn.

Vöøa ngoài yeân, coù nhöõng daáy khôûi beân, lieàn quôû “Duïc voïng, buoâng!” Gioáng nhö mình khoâng muoán tieáp khaùch, môøi ngöôøi khaùch ra. Môøi baèng caùch naøo tuøy moãi ngöôøi mieãn mình ñöøng maéc möùu, ñöøng bò ñoäng, ñöøng maát thì giôø bôûi ngöôøi khaùch ñoù laø ñöôïc roài. Thaønh ra heä Nguyeân thuûy daïy tu cuõng gaàn guõi vôùi thieàn toâng, vì ñoù cuõng laø moät phaùp thieàn. Tu nhö theá cuõng deã thöïc hieän, khoâng khoù. Nhieàu ngöôøi nghe noùi tu phaûi coù thôøi khoùa moät ngaøy moät ñeâm saùu thôøi tuïng kinh, saùm hoái v.v… môùi ñöôïc Nieát-baøn thì sôï laøm khoâng noåi neân khoâng daùm tu. Hieåu nhö vaäy laø sai laàm.

Mình laø ngöôøi ñuû söï saùng suoát, ñuû löïc giaûi quyeát taát caû nhöõng söï kieän chung quanh treân böôùc tu taäp, neáu ta naém vöõng nguyeân taéc. Noùi nhö vaäy ñeå Phaät töû khoâng bi quan, vì coù vò nghó raèng: Phaùp Phaät daïy coù leõ chæ quyù Thaày môùi coù ñieàu kieän thuaän lôïi tu, coøn chuùng con tu khoâng ñöôïc. Khoâng phaûi vaäy, phaùp Phaät voán bình ñaúng, ai cuõng coù theå tu ñöôïc caû, neáu coù söï quyeát taâm vaø loøng tin kieân coá. Mình khoâng phaûi laø ngöôøi baát löïc! Bôûi taát caû chuùng sanh ñeàu laø Phaät seõ thaønh kia maø.

Thaät ra caûnh duyeân beân ngoaøi khoâng coá yù laøm roái raém mình, töï chuùng ta chaïy theo noù roài maéc keït vôùi noù thaønh ra roái raém thoâi. Coù thaáy bao giôø danh voïng, tieàn taøi trong tuû saùch nhaûy ra tröôùc maët mình noùi “Toâi ra ñaây ñeå quaäy oâng”? Khoâng coù. Töï mình ñi kieám ñi löôïm töøng ñoàng, töøng caéc mang veà caát trong tuû, roài khoùa laïi naêm ba lôùp, roõ raøng töï mình maéc möùu. Caùc phaùp voán baát ñoäng, noù khoâng haïi ai caû. Bieát nhö vaäy roài chuùng ta seõ thaáy phaán khôûi, seõ buoâng noù deã daøng. Qua heä Nguyeân thuûy chuùng ta thaáy coù theå thöïc hieän ñöôïc Nieát-baøn ngay trong ñôøi naøy. Caùc phaùp töï baát ñoâïng, töï noù khoâng coù taùc duïng gì, neáu taâm vaéng laëng, trong saïch thì caùc phaùp khoâng heà vöôùng baän ta.

Phaät daïy: “Caùc thaày Tyø-kheo! Theá naøo laø caùi tuyeät ñoái khoâng bò giôùi haïn? Ñaáy laø, naøy caùc thaày Tyø-kheo, söï dieät taét cuûa ham muoán, söï dieät taét cuûa haän thuø, söï dieät taét cuûa voïng töôûng. Ñoù laø caùi tuyeät ñoái khoâng bò giôùi haïn.” Phaät noùi caùi tuyeät ñoái ñaây laø gì? Töùc laøø caùi Nieát-baøn haèng höõu nôi moãi chuùng ta ñoù. Chuùng ta ñaõ coù caùi tuyeät ñoái naøy roài, nhöng vôùi nhöõng ñieàu kieän phaûi dieät taét ham muoán thì noù môùi xuaát hieän. Roõ raøng nhö vaäy.

Baây giôø, vôùi nhöõng voïng töôûng chuùng ta caét ñöùt chöa? Neáu chöa caét ñöùt thì phaûi caét ñöùt. Neáu caét ñöùt ñöôïc roài thì chuùng ta soáng ñöôïc vôùi caùi tuyeät ñoái aáy. Cho neân Nieát-baøn coøn ñöôïc hieåu laø söï an laïc tuyeät ñoái. Caùi tuyeät ñoái naøy khoâng theå duøng ngoân ngöõ ñeå dieãn taû ñöôïc, chæ coù coâng phu tu haønh chuùng ta töï chöùng töï bieát thoâi. Coâng phu ñoù laø gì? Laø buoâng boû taát caû voïng töôûng vaäy. Ñaây laø caùch toát nhaát, nhanh nhaát ñeå ñaït ñöôïc söï an vui tuyeät ñoái.

Duø cho chuùng ta coù nghieân cöùu voâ löôïng kinh ñieån cuûa möôøi phöông chö Phaät, cuõng khoâng tìm ñöôïc Nieát-baøn khi chöa taét heát nhöõng ham muoán, duïc voïng, haän thuø… trong loøng. Traùi laïi, ngay ñaây neáu moãi ngöôøi taét ñöôïc nhöõng ham muoán, döùt saïch moïi haän thuø, döøng heát taát caû loaïn töôûng ñieân ñaûo thì caùi haèng höõu vónh cöûu aáy, goïi laø Nieát-baøn hay baûn taâm thanh tònh, baûn lai dieän muïc… cuûa chuùng ta hieän tieàn.

Trong nhaø thieàn, caùc Thieàn sö thöôøng noùi: Haõy nhaän laïi baûn taâm cuûa mình hay haõy soáng laïi vôùi baûn taâm cuûa mình hoaëc haõy soáng laïi vôùi oâng chuû cuûa mình. Laøm sao ñeå soáng laïi vôùi caùi ñoù?” Ví nhö ta muoán tìm ngöôøi naøo ñoù ôû xoùm ñoâng xoùm taây, thì ít ra cuõng phaûi bieát soá nhaø ngöôøi ñoù, phaûi coù hình aûnh ngöôøi ñoù cao thaáp, tuoåi taùc ra sao… thì gaëp môùi nhaän ra ñöôïc. Chöù khoâng bieát gì caû laøm sao nhaän ñöôïc. Theá thì Phaät toå daïy, caùi taâm chaân thaät aáy naèm nôi saùu caên cuûa chuùng ta. Nôi thaáy, nôi nghe, nôi ngöûi, nôi neám, nôi xuùc chaïm, nôi nhaän bieát maø ta khoâng bò keït, khoâng dính maéc, khoâng bò ñoäng laø nhaän ñöôïc oâng chuû cuûa mình.

Ñaïo Phaät thöôøng daïy tu laø heát khoå, tu laø ñöôïc giaûi thoaùt. Giaûi thoaùt laø môû ra, muoán theá phaûi bieát choã coät môùi môû ñöôïc. Saùu caên laø choã coät thì cuõng ngay nôi saùu caên maø môû. Neân kinh Laêng Nghieâm Phaät daïy, saùu caên laø nhaân chuùng sanh ñi trong luaân hoài sanh töû, maø saùu caên cuõng laø nhaân daãn ñeán giaùc ngoä giaûi thoaùt. Ngöôøi con Phaät chuùng ta yù thöùc hôn ai heát, nhöõng nieäm kieâu maïn, tham, saân, si laø nguyeân nhaân laøm cho mình khoå, thì baây giôø loaïi boû heát, töùc khaéc ñöôïc giaûi thoaùt hieän tieàn! Ñieàu naøy ai cuõng coù theå thöïc hieän ñöôïc caû. Neân nhôù muïc ñích toái haäu cuûa chuùng ta laø giaûi thoaùt, laø chaám döùt khoå ñau sinh töû, laø Nieát-baøn.

Thöù hai laø Nieát-baøn cuûa heä Ñaïi thöøa. Theo tinh thaàn Ñaïi thöøa cuõng laø tinh thaàn cuûa Thieàn toâng, Nieát-baøn laø khoâng sanh töû, chính laø taâm chaân thaät baát sanh baát dieät, khoâng hình khoâng töôùng cuûa chuùng ta. Döôùi caùi nhìn cuûa ñaïo Phaät, taát caû phaùp coù hình coù töôùng ñeàu sanh dieät neân khoâng thaät. Chæ coù Nieát-baøn laø baát sanh baát dieät. Baáy giôø Nieát-baøn vôùi sanh töû khoâng hai, vì ñeàu naèm trong moät theå chaân nhö. Theá thì ngay trong sanh töû ñaõ coù Nieát-baøn. Khoâng tham laø Nieát-baøn, khoâng saân laø Nieát-baøn, khoâng si laø Nieát-baønv.v… Gom heát laïi, ta coù ñöôïc caùi Nieát-baøn khoâng hai, cho neân noùi Nieát-baøn khoâng khaùc vôùi sanh töû. Cho neân coù theå noùi goïn laïi, theo tinh thaàn Ñaïi thöøa Nieát-baøn laø chaân lyù, noù laø tuyeät ñoái.

Nieát-baøn ôû ngay trong sanh töû, nhö trôû baøn tay thoâi. Theá thì khoâng ñôïi ngöôøi xuaát gia môùi ñöôïc Nieát-baøn, maø taát caû nhöõng ai khoâng bò tham saân phieàn naõo keùo loâi, ngöôøi ñoù coù Nieát-baøn ngay trong hieän ñôøi. Ñoù laø Nieát-baøn chaân thaät, maø moïi ngöôøi ñeàu coù theå thöïc hieän ñöôïc. Tu nhö vaäy môùi khoâng uoång moät ñôøi tu haønh. Thöïc hieän ñöôïc ñieàu ñoù, chuùng ta môùi khoâng hoã laø ngöôøi con Phaät.

Vì vaäy chuùng ta khoâng neân maëc caûm, sôï seät, lo laéng khoâng tu ñöôïc hoaëc ñöôøng ñaïo coøn dieäu vôïi laém, khoâng coù phaàn mình ñaâu. Taát caû nhöõng yù nieäm aáy haõy buoâng heát ñi, vui veû nhaän ngay ñaây: Mình laø con ngöôøi ñuû tö caùch xöùng ñaùng nhaän caùi Nieát-baøn, caùi chaân lyù, caùi tuyeät ñoái, hieän thöïc ngay trong sanh töû naøy. Chính nôi sanh töû maø mình khoâng coù sanh töû. Ñoù laø theå nhaäp Nieát-baøn, theå nhaäp chaân lyù tuyeät ñoái.

Hy voïng vôùi giaùo phaùp vi dieäu cuûa ñöùc Phaät, chuùng ta töøng böôùc aùp duïng tu taäp seõ ñöôïc an laïc, töø ñoù moãi ngaøy coâng phu moãi phaán chaán hôn leân. Xin taát caû nhôù cho moät ñieàu, coù tu laø coù tieán, duø tieán chaäm vaãn tieán. Chæ sôï chuùng ta khoâng chòu tu thoâi, chöù ñöøng sôï khoâng tu ñöôïc. Vì nhaân Phaät ñaõ coù saün trong ta roài, chæ caàn nöôùc trí thaám nhuaàn thì haït gioáng Phaät seõ naåy maàm ñaâm choài. Vaø neáu nhö haït gioáng aáy tieáp tuïc ñöôïc chaêm soùc vun queùn chu ñaùo, nhaát ñònh noù seõ ñôm boâng keát traùi. Nguoàn an laïc voâ taän aáy moãi ngöôøi töï thöôûng thöùc.

Cuoái cuøng chuùng toâi xin chuùc taát caû ñöôïc an laïc trong chaùnh phaùp.

]

THIEÀN TOÂNG VIEÄT NAM