Mục 3: Nói 4 Trí Mà Xác Lập
Duy Thức
Chính Văn.-
Mọi sự hiện tiền rơ ràng mà không phải
thật có, sự đó làm sao thấy được?
Như đức Thế tôn đă dạy, nếu bồ
tát thành tựu 4 trí, th́ có thể ngộ nhập duy thức
chứ không phải thực có. Một là cái trí biết
sự mâu thuẫn, là biết như ngạ quỉ, bàng
sinh, cùng với chư thiên, nhân loại, cùng nơi một
sự mà sự thấy biết khác nhau. Hai là cái trí biết
không có đối cảnh mà thức vẫn có, là biết
như quá khứ, vị lai, và những mộng ảnh
mà vẫn có cái biết biết chúng. Ba là cái trí biết
đáng lẽ không dụng công mà vẫn không thác loạn,
là biết như cái biết biết đối cảnh
hiện thời đáng lẽ không thác loạn ǵ,
không do dụng công mà vẫn biết đúng sự thật.
Bốn là được 3 cái trí tùy chuyển: thứ
nhất là được cái trí tùy thắng giải lực
của định tự tại mà đối cảnh
biểu hiện; thứ hai là được cái trí tùy
tác ư lực của tu pháp quán mà đối cảnh biểu
hiện; thứ ba là được cái trí tùy trí vô
phân biệt mà thấy đối cảnh biểu hiện
không có ǵ là thật cả (66) . Do 3 cái trí ở đây
với 3 cái biết ở trên mà đạo lư đối
cảnh không thật được xác lập.
Lược Giải.-
Đoạn này lấy mặt trái mặt phải, mặt
có mặt không, đặc biệt mặt biết và mặt
được biết, chứng minh các pháp không thật:
không thật là duy thức.
Tiết 1: Giải Thích 3 Tướng
Chính Văn.-
Nếu y tha là duy thức, làm chỗ dựa cho đối
cảnh không thật được biểu hiện ra,
th́ sao thành y tha? tại sao gọi là y tha? Từ chủng
tử huân tập mà phát sinh, do duyên tố khác như vậy
nên gọi là y tha; một sát na sau khi sinh ra, không có năng
lực ǵ, (chỉ dựa vào sự tương quan) mà
vẫn tồn tại, nên gọi là y tha. Biến kế
th́ dựa vào y tha, thật không có mà biểu hiện
như có, th́ sao thành biến kế? tại sao gọi
là biến kế? Vô số cái biết toàn là cái biết
thác loạn của ư thức biến kế, nên gọi
là biến kế, bản thân thật không có, chỉ
có cái mà biến kế chấp, nên gọi là biến kế.
C̣n viên thành là biến kế vĩnh viễn không c̣n,
th́ sao thành viên thành? tại sao gọi là viên thành?
Viên thành nghĩa là tánh không biến đổi, lại
là đối tượng của tuệ giác thanh tịnh,
là tối thắng của tất cả thiện pháp:
v́ cái nghĩa tối thắng này mà gọi là viên
thành.
Tiết 2: Giải Thích Riêng Biến Kế
Chính Văn.-
Có năng biến kế, có sở biến kế, biến
kế mới thành. Vậy ở đây năng biến
kế là ǵ? sở biến kế là ǵ? cái ǵ là tự
tánh của biến kế? Nên nhận thức rằng
ư thức (67) là năng biến kế, v́ nó là chủ
thể phân biệt - Tại sao, v́ nó lấy sự danh
ngôn huân tập của bản thân nó mà làm chủng tử,
lại lấy sự danh ngôn huân tập của tất
cả 11 thức khác mà làm chủng tử, nên ư thức
có vô số cái biết và vô số sự phân biệt
sinh ra, nó phân biệt kế đạt khắp cả toàn
thể, nên gọi là biến kế. C̣n y tha là sở
biến kế. Lại biến kế làm cho y tha thành
cái sở biến kế, nên biến kế được
gọi là biến kế chấp (68) . Biến kế chấp
là nghĩa như vậy.
Thêm nữa, biến kế tại sao có
thể kế đạt khắp cả? Nó vin đối
cảnh nào? Nó lấy đối tượng nào? Nó do
cái ǵ mà chấp trước? Nó lấy ǵ khởi lên
ngôn ngữ ? Nó lấy ǵ nói năng? Nó thêm lên cái ǵ?
Nó vin tên gọi mà làm đối cảnh. Nó lấy y
tha mà làm đối tượng. Nó do vọng kiến
mà chấp trước. Nó do sự tầm cầu mà khởi
lên ngôn ngữ. Nó do thấy nghe hay biết, 4 thứ
nói ấy mà nói năng. Nó thêm sự có nơi đối
cảnh không thật có. Do tất cả những điều
trên đây mà nó có thể kế đạt khắp cả.