Dai thua

Mục 5: Nói Thanh Tịnh Của Thế Gian Phi A Lại Da Thì Bất Thành

Chính Văn.-

Tại sao sự thanh tịnh của thế gian bất thành? Người nào có cái tham lệ thuộc cõi Dục mà chưa có cái tâm lệ thuộc cõi Sắc, thì đem chính cái thiện tâm lệ thuộc cõi Dục (49) làm cái tâm ham muốn ly dục mà siêng năng tu tập. Cái tâm tu tập lệ thuộc cõi Dục này cùng với cái tâm lệ thuộc cõi Sắc không cùng sinh cùng diệt, nên cái tâm lệ thuộc cõi Sắc không phải được huân tập bởi cái tâm tu tập lệ thuộc cõi Dục, vậy nói nó làm chủng tử cho cái tâm lệ thuộc cõi Sắc thì không hợp lý. Lại nữa, cái tâm lệ thuôểc cõi Sắc nhiều đời quá khứ, bị những tâm khác xen cách, không thích đáng làm chủng tử cho cái định tâm ngày nay của cõi Sắc, bởi vì nó đã không còn có nữa. Vì vậy, hãy xác định rằng cái định tâm lệ thuộc cõi Sắc là do thức chủng tử dị thục triển chuyển truyền lại, làm nhân duyên ngày nay cho nó, còn cái thiện tâm tu tập thì làm tăng thượng duyên. Phải nhận thức thích đáng như vậy đối với tất cả các chỗ ly dục. Và như vậy, nếu tách rời thức chủng tử dị thục, thì sự thanh tịnh của thế gian theo lẽ bất thành.

Thứ 1: Nói Sự Văn Huân Tập Phi A Lại Da Thì Bất Thành

Chính Văn.-

Tại sao sự thanh tịnh của xuất thế bất thành? Như đức Thế tôn dạy, rằng do lời tiếng của Ngài mà trong tâm người nghe có cái tác ý đúng lý, cái tác ý này làm nhân cho chánh kiến được sinh ra. Hãy xét coi cái tác ý đúng lý do lời tiếng của Phật mà có ra đó, nó huân tập nhĩ thức? huân tập ý thức? hay huân tập cả hai? Khi tư duy đúng lý đối với chánh pháp được nghe, thì nhĩ thức không còn phát sinh; ngay ý thức cũng bị các thức tán loạn khác xen cách, khi cái tác ý đúng lý phát sinh, thì cái ý thức được sự nghe huân tập, cùng với sự huân tập ấy, đã quá khứ cả rồi, quyết định không còn thực thể gì nữa, làm sao còn làm chủng tử để sinh ra cái tâm thích ứng với cái tác ý đúng lý sau này? Lại nữa, cái thích ứng với tác ý đúng lý là tâm thế gian, cái thích ứng với chánh kiến là tâm xuất thế, hai cái chưa hề cùng sinh cùng diệt, nên cái tâm này không phải cái tâm kia huân tập, không huân tập mà nói nó làm chủng tử cho cái tâm này thì không hợp lý. Do vậy, nếu tách rời thức chủng tử dị thục thì sự thanh tịnh xuất thế cũng không thể thành tựu, vì văn huân tập thâu giữ chủng tử của chánh kiến là điều không thích đáng.

Số 1: Nói Về Nhân

Chính Văn.-

Tại sao thức chủng tử dị thục là cái nhân tạp nhiễm mà lại làm chủng tử cho cái tâm xuất thế thanh tịnh đối trị lại chính cái nhân tạp nhiễm? Cái tâm xuất thế xưa chưa hề được huân tập, huân tập không có; huân tập không có thì chủng tử do đâu sinh ra? Do vậy, nên giải đáp rằng do cái chủng tử được huân tập bởi sự chánh văn đẳng lưu (50) từ pháp giới tối thanh tịnh.

Lược Giải.-

Đoạn này có vẻ không phải tư tưởng chánh văn là xuất từ chủng tử vô lậu vốn có của a lại da. Nếu lấy tư tưởng chỗ khác, như Khởi tín luận, mà giải thích đoạn này, thì a lại da là pháp giới tối thanh tịnh đang bị che lấp nơi chúng sinh, nhưng từ pháp giới tối thanh tịnh đã được hiển lộ nơi chư Phật mà huân tập cho sự chánh văn rồi dẫn ra chánh kiến. Tựa như cái tay của ta đang chỉ xuống được cái tay đã chỉ lên của người khác đỡ cho chỉ lên. Điều này được gọi là cái dụng huân tập của chân như.

Số 2: Nói Về Sở Y

Chính Văn.-

Chánh văn huân tập như vậy là tự tánh a lại da, hay không phải là tự tánh a lại da ? Nếu là tự tánh a lại da, thì sao lại là chủng tử đối trị a lại da? Nếu không phải là tự tánh a lại da, thì cái chỗ dựa của chủng tử chánh văn huân tập làm sao tìm thấy? Cho đến ngày chứng được tuệ giác bồ đề của chư Phật, chánh văn huân tập này tùy chuyển nơi một chỗ sở y, ấy là ký thác nơi thức dị thục, cùng với thức ấy hóa hợp tùy chuyển, tựa như sữa với nước, nhưng nó vẫn không phải là a lại da, bởi vì nó là chủng tử đối trị a lại da.

Số 3: Nói Về Phẩm Loại

Chính Văn.-

Chánh văn huân tập này do huân tập bậc thấp thành huân tập bậc vừa, do huân tập bậc vừa thành huân tập bậc cao, vì nó do nghe, nghĩ và tu đa phần tu tập mà được như vậy.

Số 4: Nói Về Thể Tánh Và Tác Dụng

Chính Văn.-

Chủng tử chánh văn huân tập bậc thấp, bậc vừa và bậc cao này, nên biết nó cũng là chủng tử của pháp thân, trái ngược với a lại da, không phải thâu tàng nơi a lại da, bởi vì nó là sự đẳng lưu của pháp giới xuất thế tối thanh tịnh, tuy đang còn là thế gian mà đã là chủng tử của tâm xuất thế (51) . Cái tâm xuất thế này lúc chưa phát sinh mà đã có khả năng đối trị mọi phiền não, đã có khả năng đối trị mọi nẻo đường ác, đã có khả năng đối trị những ác nghiệp xốp mục, đã có khả năng tùy thuận, gặp gỡ và phụng sự đối với chư vị Phật đà, chư vị Bồ tát. Tuy còn là thế gian, mà phần bồ tát sơ nghiệp có được thuộc về giải thoát thân và pháp thân, còn phần thanh văn duyên giác có được chỉ thuộc về giải thoát thân.

Như vậy chánh văn huân tập không phải là a lại da, mà thuộc về pháp thân và giải thoát thân, và nó huân tập tuần tự tăng lên từ bậc thấp đến bậc vừa bậc cao như thế nào, thì cũng như thế ấy thức dị thục tuần tự giảm bớt, nghĩa là chuyển biến cái sở y đi. Sở y của chủng tử chuyển biến thì thức dị thục và thức chủng tử chuyển sinh một cách không còn chủng tử của nó, chủng tử của nó vĩnh diệt.

Lại nữa, như sữa với nước là thế nào? Chánh văn huân tập không phải a lại da vẫn cùng a lại da đồng chuyển, nhưng chủng tử a lại da diệt hết mà chủng tử không phải a lại da tăng lên, sự thế này ví như con ngỗng uống sữa trong nước (52) , lại như thế gian khi được ly dục, thì sự huân tập cõi Dục giảm dần và sự huân tập cõi Sắc cõi Vô sắc tăng dần mà được chuyển đổi sở y.

Thứ 1: Nói Cái Thực Diệt Định Phi A Lại Da Thì Bất Thành

Chính Văn.-

Nhập diệt định (53) thì thức vẫn không rời thân, Phật đã dạy như vậy. Ở đây thức dị thục mới thích đáng không rời thân, vì không do đối trị thức ấy mà có diệt định. Cũng không phải xuất diệt định thì ý thức sinh lại, bởi vì ngay như thức dị thục mà gián đoạn rồi, có nghĩa tách rời kiết sinh liên tục rồi, thì cũng không có sự sinh lại. Nếu ai chấp rằng vì có ý thức nên nói diệt định có tâm, thì cái tâm ấy bất thành, vì (có ý thức thì) diệt định đáng lẽ không thành; vì đối cảnh và cái biết đối cảnh thì diệt định không có, (mà ý thức thì có rất rõ); vì (nếu có ý thức thì) đáng lẽ phải có cái lỗi thích ứng với tâm sở thiện, còn ác với vô ký thì không hợp lý rồi ; vì (nếu có ý thức thì) đáng lẽ có cái lỗi là 2 tâm sở thọ và tưởng đều hiện hành, (không thể gọi là diệt thọ tưởng định); vì (nếu có ý thức thì) đáng lẽ có cả tâm sở xúc, trong định đáng lẽ có cái khả năng ấy; vì (nếu có ý thức thì) đáng lẽ có cái lỗi chỉ diệt tâm sở tưởng mà thôi, (không được gọi là diệt thọ tưởng định); lại đáng lẽ có cả cái lỗi tư tâm sở, tín tâm sở, v/v, hiện hành; nếu nói bạt nhổ cái năng y (là tâm sở) tách rời cái sở y (là ý thức, và cái sở y vẫn còn) thì không hợp lý; vì có sự ví dụ (ví như vô tưởng định, cái tưởng năng y bị diệt thì cái ý thức sở y cũng không còn); vì, (nếu nói ví như ở tứ thiền, hơi thở năng y không còn mà cái thân sở y vẫn còn, thì không đúng, bởi hơi thở) không biến hành, còn thọ và tưởng (là biến hành), không có sự không biến hành. Lại nữa, nói trong diệt định do có ý thức nên nói có tâm, thì tâm ấy dầu thiện, dầu ác, dầu vô ký, đều bất thành cả, nên không hợp lý.

Thứ 2: Nói Sắc Với Tâm Vô Gián Phát Sinh Làm Chủng Tử Cũng Bất Thành

Chính Văn.-

Nếu chấp sắc với tâm phát sinh không gián đoạn, đó là chủng tử của các pháp, thì điều này bất thành, như trước đã nói (54) . Thêm nữa, từ các cõi trời Vô sắc và Vô tưởng chết rồi, (sinh ở cõi Dục, có sắc và có tưởng sinh ra, sắc với tưởng ấy lấy gì làm chủng tử); từ diệt tận định và từ vô tưởng định xuất rồi (lấy gì làm chủng tử cho thọ và tưởng sinh ra), nên cái chấp nói trên không hợp lý. Thêm nữa, (nếu nói tâm trước làm chủng tử sinh ra tâm sau, thì) cái tâm tối hậu của các vị La hán không thể có được, (làm sao nhập niết bàn hoàn toàn). Do vậy, (sắc tâm vô gián sinh ra sắc tâm thì) chỉ có thể nói là đẳng vô gián duyên, (không thể nói làm chủng tử, nghĩa là làm nhân duyên).

Mục 7: Kết Luận Xác Lập A Lại Da

Chính Văn.-

Như vậy, nếu tách rời thức chủng tử dị thục thì tạp nhiễm và thanh tịnh đều bất thành tất cả, do đó mà xác lập a lại da, với 3 đặc tính đã nói, quyết định thực hữu.