B. CHÆ CHUNG MAÄT TRUYEÀN PHAÄT PHAÙP :

Ñöùc Thích-ca boû nhaø ñi hoïc ñaïo, nhieàu luaän giaû baøn raèng : “Ngaøi pheá boû luaân lyù kyû cöông”. Hoï ñaâu bieát, chính Ngaøi chöa töøng boû vaäy. Nhö sau khi thaønh Phaät, Ngaøi nghó ñeán ñoä vua cha vaø ñoä baø Ma-da, keá ñoä Da-du-ñaø-la, La-haàu-la vaø sau ñoä A-nan v.v… Ñoù laø luaân lyù vua toâi  cha  con vôï choàng anh em ñeàu chöa töøng boû. Theá maø, baûo raèng Ngaøi pheá boû luaân lyù kyû cöông ñöôïc sao ?

Song, muoán noùi pheá boû laø caên cöù vaøo haøng Tyø-kheo maø noùi, chôù haøng Teå quan cö só ñeàu khoâng boû nhieäm vuï Quoác gia, maø vaãn hoïc ñaïo tu chaân, thì ñaâu theå noùi pheá boû luaân lyù kyû cöông ?

Giaû nhö, Phaät daïy nhöõng ngöôøi khoâng saùng suoát, chæ bieát ham nuoâi mieäng buïng, chaúng xeùt ñeán vieäc trì trai giöõ giôùi, quyù ngöôøi khinh vaät, chaët cheùm caùc loaøi ñoäng vaät ñoàng nhö  caây coû, chaúng bieát caùc loaøi baøng sanh (ñoäng vaät) ñeàu goïi laø chuùng sanh, ñeàu coù Phaät taùnh. Duøng gaám luïa ñeå laøm ñoà trang söùc ñeïp, khoâng bieát gieát muoân maïng coân truøng ñeå laøm saùng ñeïp thaân boït beøo, ñaùng tieác vaäy. Traêm vò traân tu laáy laøm ngon laønh, khoâng bieát ñaõ naáu nöôùng bao nhieâu sanh maïng cuûa loaøi thuûy toäc thuù caàm, ñeå doàn ñaày loã gheû ñoùi, toäi raát lôùn. Baãy chim saên thuù truøm khaép nuùi röøng, ñaùnh löôùi giaêng caâu daãy ñaày bieån caû, boø heo nai deâ baùn ñaày chôï buùa, caù toâm cua traïnh baøy caùc neûo ñöôøng, laøm theo thoùi quen an nhieân chaúng sôï, khoâng bieát keát oaùn mang nôï, ñeàn traû khoâng cuøng.

Ca hay muùa gioûi, ñaøn nhaïc thanh tao, gaùi yeâu trai meán, loøng thích yù öa, anh hieàn haøo kieät xem nghe meâ meät, ñaâu bieát bieån duïc khoâng bôø, noù voán coäi nguoàn sanh töû.

Gaëp hoäi truùng thôøi tranh danh giaønh lôïi, daëm taét vinh hoa, ñöôøng daøi phuù quyù, ngöôøi baäc trung trôû leân thaûy ñeàu maéc keït, khoâng bieát noù voâ thöôøng nhö huyeãn hoùa boït noåi, laïi laø goác traàm luaân.

Troùi buoäc tình duyeân, meán thöông coát nhuïc, khoå vui ñaày taâm, nieäm sanh töû coät chaët, khoâng bieát coù giaûi thoaùt vaäy. Voïng phaân nhaân ngaõ keát thaønh aân oaùn, khoâng bieát coù bình ñaúng vaäy. Laïi chæ baøn vieäc hieän taïi, hoï ñaâu bieát thaân ñôøi sau do nhaân quaû thieän aùc, maø traûi qua ngaøn ñôøi muoân kieáp chòu quaû baùo khoâng cuøng. Phaät phaùp raát roõ raøng raønh reõ ñeán theá, nhöõng ngöôøi traùi phaïm nhö xöa tuy nhieàu, song ngöôøi vaâng daïy tu haønh cuõng chaúng ít. Phaät phaùp laøm caây caàu cho theá ñaïo ñaâu chaúng lôùn sao ?

Nho laø phaùp theá gian, duøng laøm kyû cöông danh giaùo ñeå gìn giöõ vieäc sanh tieàn, Phaät laø phaùp xuaát theá, duøng ñeå nuoâi luyeän taùnh linh, mong ñôøi sau ñöôïc tieán leân. Hai beân voán khoâng haïi nhau, ngaïi gì caû hai chaúng ñoàng coøn.

*

Coù keû baûo : “Ngöôøi hoïc Phaät ñem taâm caàu taâm, aáy laø laáy taâm duïng taâm, in tuoàng hai taâm”. Hoï khoâng bieát raèng taâm laø linh minh laëng leõ vieân dung voâ ngaïi, bao goàm muoân phaùp, truøm heát möôøi phöông, raát linh raát dieäu, taâm chæ moät maø thoâi, chôù khoâng coù hai. Bôûi noù vieân dung voâ ngaïi, neân ngoaøi quaùn traêm vaät, chæ moät taâm naøy, trong quaùn moät taâm cuõng chæ moät taâm naøy. Ngoaøi quaùn traêm vaät goïi laø phoùng quang, trong quaùn moät taâm goïi laø phaûn chieáu. Hay phoùng quang laïi hay phaûn chieáu laø lyù do taâm naøy linh dieäu. Maët traêng hay soi vaïn vaät maø khoâng theå soi trôû laïi maët traêng, göông hay soi vaïn töôïng cuõng khoâng theå soi trôû laïi göông. Do ñoù hai caùi saùng naøy ñeàu khoâng coù linh vaäy.

Taâm hay quaùn vaïn vaät, laïi hay phaûn chieáu taâm linh chính mình. Taâm mình laø nhieãm hay tònh, laø Thaùnh hay phaøm thì taâm töï bieát ñoù, aáy töùc laø ñem taâm quaùn taâm. Khoâng phaûi baûo bò quaùn laø moät taâm, hay quaùn laø moät taâm. Taâm ñaõ hay quaùn traêm vaät beân ngoaøi, laïi quaùn taâm ôû beân trong. Caùi duïng cuûa maét tai coâng naêng moät chæ laø moät khoâng theå hai, laáy moät laøm moät ñoù laø caên cöù treân hình töôùng. Taâm hay moät maø cuõng hay muoân, laáy muoân laøm moät, ñoù laø thaàn. Theá laø, taâm hay quaùn taâm.

Phaøm muoán taâm ñöôïc tònh, boû nhieãm thì ñöôïc tònh. Caùi gì hay laøm theá ? Taâm vaäy. Goïi ñoù laø “ñem taâm quaùn taâm” thì ñöôïc, goïi ñoù laø “ñem taâm caàu taâm” cuõng ñöôïc, goïi ñoù laø “laáy taâm duïng taâm” thì khoâng ñöôïc. Neáu noùi : “laáy taâm quaùn taâm laø hai taâm” thì ñem taâm giaùc traêm vaät, töùc phaûi laø traêm taâm vaäy.

Luaän giaû baûo : “Ngöôøi hoïc Phaät chæ chuù troïng höôùng noäi, coøn nghóa beân ngoaøi thì chöa ñöôïc nghe”. Ngöôøi hoïc Phaät chuù troïng höôùng noäi laø phaûi. Bôûi vì ngöôøi hoïc Phaät duøng Chæ döùt taâm laêng xaêng, goïi laø laëng leõ; duøng Quaùn ñeå tröø môø toái, goïi laø tænh taùo. Chæ maø thöôøng Quaùn thì Chæ khoâng phaûi voâ kyù. Quaùn maø thöôøng Chæ thì Quaùn khoâng phaûi loaïn töôûng. Ñònh nhö quaû ñaát taùm gioù thoåi chaúng ñoäng. Tueä nhö maët traêng saùng soi khaép vaïn vaät khoâng soùt. Laáy tueä laøm ñònh thì theå ñònh trong saùng. Laáy ñònh laøm tueä thì duïng tueä laëng leõ. Chæ Quaùn laøm nhaân, Ñònh Tueä laøm nghieäp. Coâng do tröôùc giöõ giôùi luaät, oai nghi thanh tònh; chuù troïng do höôùng noäi, coù theå noùi raát thích hôïp vôùi Nho giaùo.

      Song, thaân taâm ñeàu kieän toaøn, haïnh giaûi ñöôïc töông öng. Beân trong tu trí quaùn, beân ngoaøi oai nghi nghieâm chænh. Boá-taùt yeát-ma (Boá-taùt laø hoïp chuùng tuïng giôùi vaø chæ loãi cho nhöõng ngöôøi coù phaïm saùm hoái. Yeát-ma laø hoøa hôïp chuùng ñeå tuyeân boá moät vieäc gì, neáu toaøn chuùng ñeàu öng thuaän môùi ñöôïc laøm.) laø toân troïng phaùp taéc cuûa Phaät ñeå laïi. Saùu ñoä muoân haïnh laø trang nghieâm Phaät söï. Noùi khoâng saùt, laøm thöông haïi caùc loaøi boø bay maùy cöïa laø phaïm toäi saùt. Noùi khoâng troäm, muõi ngöûi leùn muøi höông cuûa hoa döôùi hoà, laø phaïm toäi troäm. Noùi chaúng daâm, caùch vaùch nghe tieáng khua voøng xuyeán khôûi taâm, laø phaïm toäi daâm. Noùi chaúng tham thì moät coïng rau moät muõi kim cuõng khoâng daùm tham. Noùi chaúng saân thì caùc boä phaän trong thaân bò caét xeûo cuõng khoâng daùm giaän. Noùi chaúng si laø Ñaúng giaùc Nhö Lai, duø coøn moät phaàn voâ minh chöa phaù cuõng goïi laø si. Nghóa ôû beân ngoaøi laø nghieâm laø maät vaäy. Keït cöùng ôû choã khoâ khan ñoù laø haøng Tieåu thöøa Ñoäc giaùc, khoâng phaûi laø moân Vieân ñoán Ñaïi thöøa. Sô löôïc ñeå roài buoâng lung laø cuoàng thieàn phoùng daät. Traùi giôùi luaät Boà-taùt laø toäi taïi ngöôøi hoïc, chôù Phaät coù toån giaûm gì ?

Phöông phaùp Phaät daïy nghieâm nhaët nhö theá, ñaây ñeàu laø töø kim khaåu cuûa Phaät truyeàn laïi, cheùp raønh trong kinh, vaên theå roõ raøng, ñaâu theå noùi raèng phöông phaùp phi nghóa.

Luaän giaû baûo : “Nho giaùo caàu phoùng taâm gioáng nhö Phaät giaùo noùi nhaäp ñònh. Nhöng, Phaät giaùo ñeán choã naøy beøn nhö taâm cheát khoâng chuû teå”. Caâu noùi naøy in tuoàng ñuùng maø thaät laø sai. Phoùng taâm laø taâm chaïy ngaøn muoân daëm, khoâng thaéng ñöôïc caùi chôùp nhoaùng laêng xaêng cuûa noù, tìm baét noù coøn chöa chaéc naém ñöôïc trong tay. Ñònh taâm laø taâm nhieáp vaøo moät caûnh, roài töï laëng leõ an oån, daàn daàn töï nhieân phaùt tueä saùng. Noùi ñònh taâm nhö cheát, töùc laø khoâng bieát ñònh vaäy.

Phaät giaùo noùi Chæ aét goàm coù Quaùn. Noùi laëng aét goàm coù soi. Coù Khoâng Nhö Lai taïng thì moät phaùp chaúng laäp. Coù Baát Khoâng Nhö Lai taïng thì muoân phaùp ñaày ñuû. Nhö chæ coù moät vaàng traêng maø roïi boùng treân muoân löôïn soùng; muoân löôïn soùng moãi löôïn coù moät boùng maët traêng, maø maët traêng chæ coù moät. Moät vò nöôùc möa cam loà maø cöùu ñöôïc muoân loaøi. Muoân loaøi, moãi loaøi coù moät thöù nöôùc möa, maø treân nöôùc möa chæ coù moät vò.

Khi taâm khôûi duïng thieân ñöôøng thì coù duïc giôùi, saéc giôùi, voâ saéc giôùi, toät ñeán hoa höông ñaøi. Khôûi duïng ñòa nguïc thì coù coät ñoàng giöôøng saét. Bieán thaønh hoa taïng thì vua quan do Boà-taùt öùng hieän, con oác con heán con caùp laø ñaïi só hoùa thaân, caùc thöù taùc duïng, caùc thöù söï nghieäp, thaûy ñeàu töø trong tònh ñònh maø hieän. Baûo laø taâm cheát coù theå ñöôïc sao ?

*

Luaän giaû baûo : “Phaät noùi laø Taùnh, chính Thaùnh nhaân noùi laø Taâm. Phaät noùi laø Taâm, chính Thaùnh nhaân noùi laø YÙ. Phaät nguyeân khoâng nhaän ñöôïc lyù naøy, beøn nhaän hieåu bieát vaän ñoäng, hay xem hay nghe, hay nghó hay ñoäng laø chính lyù”. Caâu noùi naøy raát laàm. Phaät giaùo noùi taâm taùnh nguyeân chæ laø moät vaät. Trong khoaûng trôøi ñaát coù moät caùi thanh tònh roäng lôùn loùng laëng troøn saùng, goïi laø Taùnh. Choã taùnh linh thoâng goïi laø Taâm. Taùnh nhö theå saùng cuûa göông, taâm nhö duïng chieáu soi cuûa göông. Tuy noùi coù hai, kyø thaät chæ laø moät vaät. Khoâng choã naøo chaúng goàm ôû trong, goïi chung laø Taùnh. Taùnh maø linh thoâng beøn goïi laø Taâm. Nhö nuùi soâng ñaát caùt coû caây ngoùi gaïch ñeàu coù taùnh. Chæ taùnh ngöôøi hay linh thoâng tri giaùc, môùi goïi laø taâm. Nuùi soâng ñaát caùt coû caây ngoùi gaïch chæ goïi laø taùnh, khoâng goïi laø taâm. Phaät sôû dó noùi taâm laø caùi thanh tònh loùng laëng troøn saùng goïi noù laø baûn giaùc, laø Baùt-nhaõ, laø Tyø-loâ taùnh haûi, laø Maâu-ni baûo chaâu.

Noùi YÙ chính laø thöùc thaàn cuûa taâm ngöôøi, laø goác cuûa sanh töû. Phaät sôû dó vieân tu dieäu ngoä vì quyeát chuyeån thöùc thaàn naøy trôû thaønh trí tueä, neân goïi chuyeån phaøm thaønh Thaùnh. Bôûi vì phaøm phu cuøng Thaùnh nhaân voán ñoàng ñuû taâm taùnh naøy. Phaøm phu meâ chaân theo voïng, do ñoù trí tueä hoùa laøm thöùc thaàn. Thaùnh nhaân phaù voïng veà chaân, do ñoù thöùc thaàn chuyeån thaønh trí tueä.

YÙ laø caùi bò Phaät quôû traùch. Vì theá, baûo “Phaät noùi Taâm, chính Thaùnh nhaân noùi YÙ”, lôøi naøy loãi laàm raát lôùn vaäy.

Phaät trôû veà chaân, thì hieåu bieát vaän ñoäng xem nghe noùi ñoäng, hay xem hay nghe, hay noùi hay ñoäng, thaûy ñeàu laø taùnh. Phaøm phu theo voïng, thì hieåu bieát vaän ñoäng xem nghe noùi ñoäng, hay xem hay nghe hay noùi hay ñoäng, thaûy ñeàu laø voïng. Baûo raèng : “Phaät chæ nhaän ñöôïc hay xem noùi ñoäng chính laø taùnh”, ñaâu khoâng phaûi laø ngu ? Caùi hay xem hay nghe hay noùi hay ñoäng, goïi noù chaúng phaûi taùnh thì khoâng ñöôïc. Baûo raèng Phaät noùi “Taùnh thanh tònh loùng laëng troøn saùng chæ taïi xem nghe noùi ñoäng maø ñöôïc teân” laïi coù leõ phaûi ö ?

Phaøm noùi taùnh laø Nhö Lai hoäi moät taùnh vaøo moät toâng chung. Noùi lyù laø Nhö Lai noùi muoân lyù nôi söï vaät. Lyù raát roäng raõi, ngang truøm phaùp giôùi. Lyù raát tinh vi, chia cheû moät muõi nhoïn cuõng khoù chen vaøo. Nhò thöøa phaù kieán hoaëc tö hoaëc, toät lyù vaãn coøn thoâ. Boà-taùt phaù voâ minh, cuøng lyù raát tinh. Baäc Ñaúng giaùc coøn moät phaàn voâ minh chöa phaù, thì lyù coøn coù ngaïi. Vaøo baäc Dieäu giaùc, veà sau moät chaân thaáu toät, muoân daëm roãng suoát maø noùi chaúng nhaän ñöôïc chöõ lyùù ñoù laø lôøi gì. Phaøm lyù coù töï nhieân, an baøi ñaõ caùch xa. Lyù coù moãi nôi, vuøa gom töùc traùi. Chaúng an baøi maø coù, chaúng vuøa gom maø hôïp, ñaây laø Phaät lyù raát chí dieäu.

*

Trí tueä chuyeån hoùa laøm thöùc thaàn. Tri kieán caøng nhieàu thì taùnh linh caøng môø. Maëc ngöôøi noùi lyù khuùc chieát, ngöõ ngoân vi dieäu, troïn laø ôû trong nhaø quæ tìm keá soáng, treâu ñuøa tinh hoàn. Ñaâu bieát deïp heát danh ngoân, queùt saïch nghóa lyù, ñem taát caû coäi goác lyù leõ bình nhaät, moät luùc laät ñoå heát saïch, maø trung gian chæ bieát huaân quaùn Baùt-nhaõ, laëng leõ tænh taùo boãng nhieân nhö luoàng ñieän chôùp, hoa sen chôït nôû, goïi laø ñaïi ngoä. Bôûi vì caâu thoaïi ñaàu cuûa nhaø thieàn chaùnh dieäu, chính khoâng coù yù vò, boû phaân bieät ñöôïc töï taïi, chuyeån thöùc thaàn thaønh Baùt-nhaõ. Caàn bieát, Luïc Toå laø ngöôøi tieàu phu, khoâng bieát moät chöõ maø ñöôïc chöùng ngoä. A-nan laø ngöôøi ña vaên toång trì, do ña vaên queùt saïch, sau môùi ngoä chaân khoâng, bôûi coù lyù do vaäy.

*

Luaän raèng : “Phaät chæ nhaän ñöôïc nhaân taâm, khoâng noùi ñeán ñaïo taâm”. Ñaâu bieát choã Phaät raát quôû traùch laø nhaân taâm, choã raát tu laø ñaïo taâm. Coù thieän khoâng aùc laø ñaïo Phaät taâm thì caùc aùc saïch heát muoân thieän ñoàng veà. Coù tònh khoâng nhieãm laø ñaïo Phaät taâm thì moät maûy buïi khoâng dính, muoân ñöùc troøn saïch. Coù theå coù duïng, aáy laø ñaïo Phaät taâm thì laëng maø thöôøng soi, soi maø thöôøng laëng. Laáy khoâng truï taùnh töôùng laøm toâng, laáy söï lyù voâ ngaïi laøm nguyeân taéc, Phaät toaøn laø giaùc, giaùc toaøn laø ñaïo. Nhaân taâm goïi laø thöùc thaàn, goïi laø phaùp nhieãm, laø saùu caên voïng duïng, laø taùm thöùc thònh haønh, laø coäi goác sanh töû, laø haït gioáng trong tam ñoà. Sôû dó Phaät chuyeân caàn tu haønh vì tröø rieâng taâm naøy. Baûo raèng : “Phaät chæ nhaän ñöôïc nhaân taâm”, thaät laø khoâng bieát Phaät ñoù vaäy.

*

Phaät noùi khoâng nieäm, laø khoâng voïng nieäm, chaùnh nieäm chaúng deïp boû, trí Baùt-nhaõ hieän coøn. Ngoaïi ñaïo noùi khoâng töôûng, chaùnh nieäm bò deïp boû, khoâng coù trí Baùt-nhaõ huaân quaùn vaäy.

*

- Ñònh hay sanh tueä, tueä cuõng hay sanh ñònh chaêng ?

- Tueä sanh ñònh laïi nhanh hôn ñònh sanh tueä. Ñònh sanh tueä nhö nöôùc loùng ñöùng caùc vaät thaûy soi hình. Tueä sanh ñònh nhö aùnh saùng ngoïn ñeøn, moät phen thaép leân thì toái taêm lieàn heát. Dieäu Hyû noùi : “Ngöôøi noùi tónh (laëng) roài môùi ngoä, ta noùi ngoä roài môùi tónh (laëng). Khi chöa ngoä thì taâm thöùc laêng xaêng, khi ngoä roài môùi khaèn nieâm moät choã”.

*

- Voâ tình laø Phaät chaêng ?

- Voâ tình laø Phaät.

- Ngöôøi cheát leõ öng laø Phaät ?

- Noùi voâ tình laø voâ phaøm tình, chaúng phaûi voâ Thaùnh tình.

- Sao goïi laø Thaùnh tình ? Sao goïi laø phaøm tình ?

- Khoâng phaân bieät phaûi quaáy, ñoái treân taát caû caûnh, taát caû phaùp, chaúng chaáp chaúng tröôùc, aáy goïi laø Thaùnh tình. Coù phaân bieät phaûi quaáy, ñoái treân taát caû caûnh sanh chaáp tröôùc, aáy goïi laø phaøm tình. Khoâng phaøm tình, coù Thaùnh tình, coù tình maø cuõng voâ tình vaäy.

]