TIEÅU SÖÛ TAÙC GIAÛ ÑAÏI SÖ TRÍ KHAÛI

( 538 - 597 )

Ngaøi Sa moân Ñaïi Sö Trí Khaûi ôû chuøa Tu Thieàn nuùi Thieân Thai thuaät :

Ñaïi Sö Trí Khaûi sanh thôøi Nguõ Ñaïi vaøo ñôøi Traàn vaø ñôøi Tuøy naêm Ñaïi Ñoàng thöù 4 (538), ñôøi nhaø Löông. Ngaøi teân Traàn Ñöùc An, phaùp danh Trí Khaûi, ngöôøi ôû gaàn soâng Dónh tænh Hoà Baéc. Thaân phuï laø Traàn Khôûi Toå, ñôøi vua Nguyeân Ñeá nhaø Löông ñöôïc phong Ích Döông Haàu. Thaân maãu Ngaøi laø hoï Töø.

Vöøa loït loøng meï, Ngaøi coù caëp loâng maøy hieän taùm saéc, ñoâi maét saùng loùng laùnh. Cha meï yeâu quí Ngaøi nhö chaâu ngoïc. Coøn naèm trong noâi maø Ngaøi ñaõ bieát chaép tay, khi ngoài thì xaây maët veà höôùng Taây. Leân baûy tuoåi, Ngaøi theo meï ñi vieáng chuøa, ñöôïc thaày Truï trì daïy tuïng phaåm Phoå Moân, chæ daïy qua moät löôït, Ngaøi ñoïc thuoäc laøu. Ñeán möôøi baûy tuoåi Ngaøi phaùt taâm xuaát gia, nhöng xin cha meï khoâng cho. Moät hoâm, Ngaøi naèm moäng thaáy ñeán döôùi moät hoøn nuùi cao, chaân nuùi naèm taän beå caû; treân ñaûnh coù vò Sö vaãy tay goïi Ngaøi, roài duoãi tay xuoáng taän chaân nuùi keùo Ngaøi leân moät ngoâi chuøa. Vò Taêng baûo:  “OÂng sau seõ ôû nôi naøy vaø cuõng tòch taïi ñaây. Hoøn nuùi naøy teân Thieân Thai”.

Ñöôïc möôøi taùm tuoåi, cha meï laàn löôït qua ñôøi, Ngaøi lieàn töø bieät anh laø Traàn Chaâm ñi xuaát gia. Ngaøi xuaát gia vôùi ngöôøi caäu hoï, hieäu Phaùp Chöõ ôû chuøa Quaû Nguyeän, xöù Haønh Chaâu. Ñeán hai möôi tuoåi, Ngaøi thoï giôùi Cuï tuùc vaø chuyeân hoïc giôùi luaät. Nhöõng giôùi phaåm vi teá naøo khai, giaù, trì, phaïm, Ngaøi ñeàu thaáu suoát. Ngaøi cuõng thoâng caû kinh ñieån Ñaïi thöøa Phöông Ñaúng. Veà sau, Ngaøi tuïng kinh Phaùp Hoa, kinh Voâ Löôïng Nghóa, kinh Phoå Hieàn Quaùn, chæ traûi qua hai möôi ngaøy thoâng caû ba boä. Tieán leân, Ngaøi trì Phöông Ñaúng thaéng töôùng ñöôïc hieän tieàn. Moät ñeâm, Ngaøi naèm moäng thaáy kinh ñieån ngoån ngang ñaày caû thaát, bieát thaân hieän ngoài treân toøa cao, chaân ñaïp treân giöôøng daây, mieäng tuïng kinh Phaùp Hoa, tay saép ñaët laïi kinh ñieån.

Sau nghe Toå Nam Nhaïc (Hueä Tö) ôû taïi nuùi Ñaïi Toâ xöù Quaûng Chaâu, Ngaøi lieàn ñeán leã baùi xin thoï giaùo. Toå baûo : “OÂng xöa cuøng ta ñoàng döï hoäi Linh Sôn nghe kinh Phaùp Hoa, duyeân xöa ñeo ñuoåi, nay laïi gaëp ñaây”. Toå daïy Ngaøi tuïng kinh Phaùp Hoa, Ngaøi tinh taán trì tuïng khoâng phuùt naøo bieáng treã, taâm khoâng khôûi voïng nieäm. Ngaøi chuyeân tuïng kinh Phaùp Hoa traûi qua möôøi boán ngaøy, ñeán caâu : “Thò chaân tinh taán, thò danh chaân phaùp cuùng döôøng Nhö Lai”, trong phaåm Döôïc Vöông Boà-taùt Boån Söï, thoaït nhieân nhaäp ñònh. Trong ñònh, Ngaøi thaáy Phaät thuyeát phaùp taïi hoäi Linh Sôn chöa tan. Xuaát ñònh, Ngaøi ñem choã sôû ñaéc aáy thuaät laïi cho Toå nghe. Toå Nam Nhaïc khen : “Duy oâng chöùng ñöôïc, chæ ta môùi bieát !”. Veà sau, Toå laïi baûo Ngaøi gia coâng tinh taán. Ngaøi gia coâng duïng haïnh, tinh taán trong boán ñeâm vöôït hôn coâng phu tu caû traêm naêm. Khi aáy, Toå Nam Nhaïc baûo : “Choã sôû ñaéc cuûa oâng môùi laø tieàn phöông tieän Phaùp Hoa Tam-muoäi, choã phaùt trì môùi ñöôïc Sô trieàn Ñaø-la-ni. OÂng ñöôïc boán moùn bieän taøi, duø coù muoân ngaøn nhaø luaän lyù ñeán bieän luaän cuøng oâng cuõng khoâng thaéng ñöôïc, trong soá ngöôøi thuyeát  phaùp, oâng laø baäc nhaát”.

Ngaøi y chæ vôùi Toå Nam Nhaïc ñoä baûy naêm, Toå khai ñaøn giaûng kinh Baùt-nhaõ, baûo Ngaøi thay Toå giaûng giaûi. Ngaøi vaâng lôøi leân toøa giaûng giaûi. Toå nghe qua khen ngôïi khoân cuøng ! Toå keâu Ngaøi baûo : “Ta tuoåi ñaõ giaø, laâu nay haâm moä nuùi Nam Nhaïc, seõ ñeán ñoù tu trì, oâng ôû laïi hoaèng döông ñaïi phaùp chôù khieán ñoaïn gioáng Phaät phaùp nôi ngöôøi”. Vaâng lôøi daïy, khoâng ñöôïc theo leân nuùi Nam Nhaïc, Ngaøi beøn hôïp vôùi caùc oâng Mao Hyû v.v... hai möôi baûy ngöôøi ñeán Kim Laêng. Luùc ñaàu chöa ai bieát Ngaøi neân khoâng coù ngöôøi thænh phaùp. Khi aáy coù vò taêng hieäu Phaùp Teá, töï khoe Thieàn hoïc, gaëp Ngaøi ñeán, naèm döïa gheá hoûi : “Coù ngöôøi ôû trong ñònh nghe ñaát nuùi ruùng ñoäng, bieát coù vò taêng quaùn lyù voâ thöôøng, aáy laø ñònh gì ?”. Ngaøi ñaùp : “Laø bieân ñònh chöa saâu, laø taø chöùng aùm nhaäp. Neáu chaáp, neáu noùi thì ñònh aáy chaéc chaén phaûi maát”. Phaùp Teá nghe noùi kinh haõi ñöùng daäy thöa : “Toâi thöôøng ñöôïc caùi ñònh naøy, vì noùi cho ngöôøi nghe neân ñaõ maát”. Töø ñaây, tieáng taêm Ngaøi ñoàn khaép, vua quan, cho ñeán daân daõ ñeàu raàn roä tìm ñeán caàu phaùp qui y.  

Ngaøi ñaõ ba möôi taùm tuoåi, moät hoâm goïi ñaïi chuùng ñeán baûo raèng : “Ta laàn ñaàu leân toøa giaûng kinh, thính giaû tuy ít maø ngöôøi hieåu ñaïo nhieàu; hoäi thöù hai giaûng kinh thính giaû ba boán traêm maø ngöôøi hieåu ñaïo laïi ít; hoäi thöù ba giaûng kinh thính giaû maáy ngaøn ngöôøi maø ngöôøi hieåu ñaïo laïi caøng ít. Nhö vaäy ñuû thaáy Phaät phaùp khoâng phaûi deã ñaït. Hoaèng phaùp nhö vaày, e khoâng ñöôïc lôïi maáy cho ñôøi, ta saép leân nuùi Thieân Thai aån tu”.

Ñeán nuùi Thieân Thai, Ngaøi thaáy coù vò sö ôû trong am Ñònh Quang, möôøng töôïng ñaõ quen. Vò sö hoûi : “OÂng nhaän ñöôïc ta chaêng ?”. Ngaøi söïc nhôù, ñoù laø vò sö ñaõ gaëp trong moäng khi tröôùc. Vò sö baûo : “Choã naøy laø kim ñòa, choã cuûa ta ôû; phía Baéc laø ngaân ñòa, choã cuûa oâng ôû”. Ngaøi beøn ñeán phía Baéc saùng laäp ngoâi giaø lam. Ñeâm aáy töï nhieân tieáng chuoâng troáng vang reàn, ñieàm chöùng toû nôi ñaây thích hôïp vôùi Ngaøi. Phía Baéc ngoâi giaø lam coù moät choùt rieâng teân Hoa Ñaûnh, Ngaøi ñeán ñoù ngoài tu. Ñeán quaù nöûa ñeâm chôït coù tieáng saám noå, möa gioù aøo ñeán, boïn yeâu ma quæ mò hieän ra nhieàu hình daùng deã sôï. Nhöng Ngaøi vaãn yeân taâm laéng laëng, caùc loaøi ma tuùng theá ruùt lui. Sau chuùng laïi hieän hình cha meï, anh em ñeán nhieãu loaïn Ngaøi, Ngaøi chæ thaàm nieäm thaät töôùng, roõ suoát caùc phaùp nhö huyeãn hoùa voán khoâng theå thaáy. Lieàn ñoù, coù vò thaàn taêng ñeán baûo : “Cheá ngöï ñöôïc ñòch, thaéng caùc ma oaùn, môùi ñaùng goïi laø duõng”. ÔÛ ñaây, Ngaøi thöôøng coå ñoäng vieäc phoùng sanh.

Sau Ngaøi ñeán nuùi Ngoïc Tuyeàn ñaát Kinh Chaâu kieán laäp ngoâi ñaïo traøng, ñaây laø choã Ngaøi hoaèng truyeàn giaùo phaùp cuõng nhö Toâng Thieân Thai. Veà sau Ngaøi bieân soaïn boä Ma-ha Chæ Quaùn, Phaùp Hoa Huyeàn Nghóa, Phaùp Hoa Vaên Cuù... ñeàu taïi ñaây.

            Ngaøi thoï saùu möôi tuoåi.

]