CHÖÔNG II: PHAÀN CHAÙNH TOÂNG

I. CUÏ DUYEÂN :

Phaøm ngöôøi phaùt taâm thöïc haønh, muoán tu Chæ, Quaùn caàn phaûi ñuû naêm duyeân :

            Giöõ giôùi thanh tònh.

            AÊn maëc ñaày ñuû.

            Yeân ôû choã vaéng.

            Döùt caùc söï raøng buoäc.

            Gaàn guõi thieän tri thöùc.

1. Giöõ giôùi thanh tònh :

Nhö trong kinh daïy: “Nöông nôi giôùi luaät ñöôïc sanh caùc thöù thieàn ñònh vaø trí tueä dieät khoå. Theá neân, Tyø-kheo phaûi giöõ giôùi thanh tònh”. Nhöng ngöôøi giöõ giôùi chia ba haïng :

Ngöôøi khi chöa laøm ñeä töû Phaät, khoâng taïo toäi nguõ nghòch, sau gaëp thaày laønh daïy thoï Tam quy, Nguõ giôùi laøm ñeä töû Phaät, hoaëc ñöôïc xuaát gia thoï möôøi giôùi laøm Sa-di, keá thoï Cuï tuùc giôùi laøm Tyø-kheo, Tyø-kheo Ni. Töø khi thoï giôùi veà sau gìn giöõ thanh tònh khoâng coù huûy phaïm, aáy goïi laø ngöôøi trì giôùi baäc thöôïng. Ngöôøi aáy tu haønh Chæ, Quaùn aét chöùng ñöôïc Phaät phaùp, ví nhö caùi aùo traéng deã nhuoäm maøu.

b) Neáu ngöôøi thoï giôùi roài, tuy khoâng phaïm giôùi troïng, phaàn nhieàu phaïm caùc giôùi khinh, vì tu thieàn ñònh neân theo ñuùng phaùp saùm hoái. Ngöôøi aáy cuõng goïi laø trì giôùi thanh tònh, phaùt sanh trí tueä. Ví nhö caùi aùo ñaõ dô, nay ñem giaët saïch, nhuoäm cuõng coù theå ñöôïc.

c) Hoaëc ngöôøi thoï giôùi roài, khoâng kieân taâm gìn giöõ, caùc giôùi khinh, giôùi troïng phaàn nhieàu ñeàu phaïm. Neáu y theo giaùo lyù Tieåu thöøa thì phaïm töù troïng khoâng theå saùm hoái. Neáu y theo giaùo lyù Ñaïi thöøa thì coù theå tröø dieät ñöôïc. Cho neân kinh cheùp : “Trong Phaät phaùp coù hai haïng ngöôøi maïnh meõ : 1. Ngöôøi khoâng laøm aùc. 2. Ngöôøi laøm roài bieát saùm hoái”.

Ngöôøi muoán saùm hoái phaûi ñuû möôøi phaùp trôï löïc môùi thaønh töïu :

            Tin chaéc nhaân quaû.

            Sanh taâm kinh sôï.

            Khôûi loøng hoå theïn.

 Caàu phöông phaùp dieät toäi. Nhö trong kinh Ñaïi thöøa daïy caùc phöông phaùp thöïc haønh phaûi ñuùng nhö vaäy maø tu taäp.

            Phaùt loà caùc toäi tröôùc.

            Ñoaïn taâm töông tuïc.

            Khôûi taâm hoä trì Phaät phaùp.

            Phaùt ñaïi theä nguyeän, ñoä thoaùt chuùng sanh.

            Thöôøng töôûng nhôù möôøi phöông chö Phaät.

             Quaùn toäi taùnh voán khoâng sanh.

Neáu ñaõ ñuû möôøi duyeân, haønh giaû trang nghieâm ñaïo traøng, taåy röûa saïch seõ, ñaép y thanh tònh, ñoát höông vaø taùn hoa, ôû tröôùc Tam baûo nhö phaùp saùm hoái. Hoaëc baûy ngaøy, hai möôi moát ngaøy, moät thaùng, ba thaùng, cho ñeán nhieàu naêm, haønh giaû chuyeân taâm saùm hoái toäi troïng ñaõ phaïm, khi naøo dieät ñöôïc môùi thoâi.

Theá naøo laø töôùng toäi troïng dieät ? - Neáu haønh giaû khi chí taâm saùm hoái nhö theá, töï bieát thaân taâm nheï nhaøng, thaáy moäng toát, hoaëc thaáy ñieàm linh töôùng laï, hoaëc bieát thieän taâm khai phaùt, hoaëc taïi choã ngoài bieát thaân nhö maây, nhö boùng, nhaân ñoù laàn laàn chöùng ñöôïc caùc caûnh giôùi thieàn. Hoaëc taâm hieåu ngoä, roãng suoát, hay bieát phaùp töôùng, tuøy nghe kinh lieàn thaáu ñaït nghóa lyù, nhaân ñoù ñöôïc phaùp hyû, taâm khoâng lo raàu hoái haän. Nhöõng töôùng traïng aáy töùc laø töôùng toäi phaù giôùi ñöôïc tieâu dieät. Töø ñaây veà sau kieân trì giôùi caám, cuõng goïi laø trì giôùi thanh tònh coù theå tu thieàn ñònh ñöôïc. Ví nhö caùi aùo raùch vaø dô, neáu vaù laønh laïi, ñem giaët saïch seõ cuõng coù theå nhuoäm ñöôïc.

Neáu ngöôøi phaïm troïng giôùi roài, e chöôùng ngaïi thieàn ñònh, tuy khoâng y caùc kinh tu caùc haïnh phaùp, chæ sanh taâm raát hoå theïn, ñoái tröôùc Tam baûo phaùt loà toäi tröôùc, ñoaïn taâm töông tuïc, thaân thöôøng ngoài ngay thaúng, quaùn toäi taùnh voán khoâng, nieäm möôøi phöông chö Phaät; hoaëc khi xuaát thieàn, chí taâm thaép höông leã baùi, saùm hoái, tuïng giôùi vaø tuïng caùc kinh Ñaïi thöøa, troïng toäi chöôùng ñaïo laàn laàn tieâu dieät, nhaân ñaây giôùi ñöôïc thanh tònh, thieàn ñònh khai phaùt. Cho neân kinh Dieäu Thaéng Ñònh cheùp : “Neáu ngöôøi ñaõ phaïm toäi troïng, sanh taâm kinh sôï, muoán tìm caùch tröø dieät, neáu ngoaøi thieàn ñònh khoâng coù phaùp naøo dieät ñöôïc. Ngöôøi aáy neân ôû choã vaéng veû thöôøng ngoài nhieáp taâm vaø tuïng kinh Ñaïi thöøa, taát caû toäi troïng thaûy ñeàu tieâu dieät, caùc thieàn tam-muoäi töï nhieân hieän tieàn”.

2. AÊn maëc ñaày ñuû :

A. Söï maëc coù ba thöù :

Nhö vò Ñaïi só nuùi Tuyeát - ñöùc Thích-ca - chæ caàn moät chieác y raùch che thaân laø ñuû, vì khoâng daïo trong xoùm laøng, söùc kham nhaãn ñöôïc thaønh töïu.

Nhö Ngaøi Ñaïi Ca-dieáp thöôøng tu haïnh Ñaàu ñaø, chæ chöùa ba caùi y phaán taûo, khoâng chöùa caùc y khaùc.

Neáu ôû xöù laïnh nhieàu vaø nhaãn löïc chöa thaønh, ngoaøi ba y, Nhö Lai cuõng cho chöùa caùc vaät khaùc; nhöng caàn phaûi thuyeát tònh, bieát löôïng söùc mình vaø bieát ñuû, neáu tham caàu coát chöùa nhieàu thì loaïn taâm, chöôùng ngaïi ñaïo.

B. Söï aên coù boán thöù :

Neáu laø baäc Thöôïng nhaân Ñaïi só vaøo nôi thaâm sôn, xa haún theá tuïc, chæ tuøy thôøi duøng rau quaû nuoâi thaân.

b) Thöôøng haønh ñaàu-ñaø thoï phaùp khaát thöïc, phaù boán thöù taø maïng, soáng theo chaùnh maïng hay sanh thaùnh ñaïo.

            Boán thöù taø maïng laø :

            Troàng troït nuoâi soáng.

            Xem thieân vaên.

            Tìm caùch möu sinh.

Dong ruoåi boán phöông mong caàu söï soáng hoaëc coi boùi, thuoác thang...

Töôùng taø maïng nhö Ngaøi Xaù-lôïi-phaát vì Thanh Muïc Nöõ noùi.

ÔÛ choã vaéng veû nhôø ñaøn vieät ñem ñeán cuùng.

ÔÛ trong chuùng taêng aên uoáng ñuùng phaùp.

Bôûi coù nhöõng duyeân naøy, neân goïi aên maëc ñaày ñuû. Vì côù sao ? - Vì khoâng coù nhöõng duyeân naøy thì taâm khoâng an oån, chöôùng ngaïi treân ñöôøng ñaïo.

3. Yeân ôû choã vaéng veû:

Khoâng laøm caùc vieäc goïi laø yeân. Choã khoâng oàn naùo goïi laø vaéng veû. Coù ba choã coù theå tu thieàn ñònh :

Choã nuùi saâu khoâng coù ngöôøi ñeán.

Choã vaéng veû haønh ñaàu-ñaø, caùch xa laøng xoùm ít nöõa cuõng ba boán daëm, baët tieáng muïc ñoàng khoâng coøn caùc    tieáng oàn.

ÔÛ trong ngoâi giaø lam thanh tònh, caùch xa keû theá tuïc.

ÔÛ nhöõng nôi aáy ñeàu goïi laø “yeân ôû choã vaéng veû”.

4. Döùt caùc söï raøng buoäc:

Coù boán thöù :

Döùt vieäc laøm nuoâi soáng : Töùc laø khoâng taïo söï nghieäp theá gian.

Döùt vieäc keát giao vôùi nhaân gian : Khoâng keát baïn thaân vôùi ngöôøi theá tuïc.

Döùt caùc kyõ thuaät kheùo leùo : Khoâng laøm thôï kheùo, thaày thuoác, thaày buøa, thaày boùi, thaày töôùng, thaày soá...

Döùt söï hoïc vaán : Nhöõng vieäc ñoïc saùch, hoïc hoûi ñeàu boû.

Taïi sao boû caùc vieäc naøy ? - Vì coøn nhieàu vieäc raøng buoäc thì vieäc haønh ñaïo phaûi beâ treã, taâm loaïn ñoäng khoù nhieáp phuïc.

5. Gaàn guõi thieän tri thöùc:

Thieän tri thöùc coù :

Ngoaïi hoä thieän tri thöùc: Laø ngöôøi hay kinh doanh, cuùng döôøng uûng hoä ngöôøi tu, ñeå cho ngöôøi tu khoûi lo phieàn roái loaïn.

Ñoàng haïnh thieän tri thöùc : Ngöôøi ñoàng ñaïo tu haønh, nhaéc nhôû caûnh giaùc laãn nhau, khoâng nhieãu loaïn nhau.

Giaùo thoï thieän tri thöùc : Baäc thaày chæ ñaïo, laáy nhöõng phaùp moân thieàn ñònh phöông tieän ñieàu phuïc noäi ngoaïi, chæ daïy cho ñöôïc lôïi hyû.

II. TRAÙCH DUÏC :

Noùi traùch duïc töùc laø traùch nguõ duïc. Phaøm muoán toïa thieàn tu taäp Chæ, Quaùn quyeát phaûi quôû traùch nguõ duïc. Nguõ duïc : Saéc, thanh, höông, vò, xuùc ôû theá gian. Noù hay laøm meâ hoaëc taát caû phaøm phu khieán phaûi say ñaém. Neáu ngöôøi bieát  toäi loãi cuûa noù lieàn xa lìa, aáy goïi laø traùch duïc.

Traùch saéc duïc : Nhöõng hình daùng kieàu dieãm cuûa nam nöõ, nhö maét trong, maøy daøi, moâi son, raêng traéng... vaø bao nhieâu maøu saéc myõ leä xanh, vaøng, ñoû, traéng, hoàng, tía, lam, luïc cuûa caùc vaät baùu ôû theá gian. Noù hay khieán keû phaøm phu troâng thaáy sanh loøng yeáu meán, taïo caùc aùc nghieäp. Nhö vua Taàn-baø-ta-la vì saéc duïc ñem thaân vaøo nöôùc ñòch, cam ôû trong phoøng naøng A-phaïm-ba-la. Laïi vua Öu Ñieàn cuõng vì saéc duïc chaët tay chaân naêm traêm vò tieân. Saéc duïc coøn gaây bieát bao toäi loãi nhö vaäy.

Traùch thanh duïc : Laø tieáng ñaøn tranh, ñaøn caàm, oáng tieâu, oáng saùo, tieáng ty, tieáng truùc, kim, thaïch taáu thaønh aâm nhaïc vaø gioïng ca ngaâm, taùn tuïng cuûa nam nöõ. Noù hay caùm doã keû phaøm phu vöøa nghe lieàn sanh taâm ñaém nhieãm, taïo caùc aùc nghieäp. Nhö naêm traêm vò tieân ôû nuùi Tuyeát nghe gioïng ca cuûa naøng Chaân-ñaø-la lieàn maát thieàn ñònh, taâm say meâ cuoàng loaïn. Meâ aâm thanh taïo neân toäi loãi, coøn bieát bao vieäc nhö theá.

Traùch höông duïc : Muøi höông cuûa nam nöõ, cuûa caùc thöùc aên uoáng vaø caùc thöù höông xoâng öôùp, keû ngu khoâng  bieát xeùt töôùng traïng cuûa noù, vöøa ngöûi lieàn sanh meâ ñaém, môû cöûa cho kieát söû. Nhö vò Tyø-kheo ôû beân hoà sen, ngöûi muøi höông cuûa hoa sanh taâm öa thích, bò vò thaàn giöõ ao quôû traùch : “Taïi sao daùm troäm muøi höông cuûa ta”. Vì thích muøi höông khieán caùc kieát söû ñang naèm lieàn ñöùng daäy. Coøn bieát bao nhaân duyeân do höông duïc gaây tai haïi nhö theá.

Traùch vò duïc : Laø nhöõng muøi vò ñaéng, cay, chua, ngoït, maën, laït... nhöõng thöù cao löông myõ vò hay khieán phaøm phu sanh taâm nhieãm tröôùc, taïo caùc nghieäp aùc. Nhö oâng Sa-di vì thích vò toâ laïc neân sau khi cheát laøm con gioøi ôû trong toâ laïc. Vò duïc coøn laém vieäc haïi töông töïï nhö theá.

Traùch xuùc duïc : Da thòt meàm maïi mòn maøng cuûa nam nöõ; khi laïnh chaïm aám, khi noùng xuùc maùt vaø caùc xuùc chaïm hôïp vôùi nhu caàu, keû ngu khoâng trí vì ñoù chìm ñaém, khieán ngaên ngaïi ñaïo nghieäp. Nhö vò tieân moät söøng vì xuùc duïc maø maát thaàn thoâng, bò daâm nöõ côõi coå. Xuùc duïc coù laém vieäc tai haïi nhö theá.

Phöông phaùp traùch duïc nhö treân ñeàu ruùt trong luaän Ma-ha-dieãn.

Laïi than raèng : “Than oâi ! Chuùng sanh thöôøng bò nguõ duïc naõo loaïn, maø maõi tìm caàu khoâng thoâi. Nguõ duïc naøy, neáu caàu ñöôïc caøng haêng; nhö löûa theâm cuûi, ngoïn löûa caøng maïnh. Nguõ duïc khoâng vui, nhö choù gaëm xöông khoâ. Nguõ duïc gaây tranh ñaáu, nhö baày quaï giaønh thòt thuùi. Nguõ duïc thieâu ngöôøi, nhö caàm ñuoác ñöa ngöôïc gioù. Nguõ duïc haïi ngöôøi, nhö ñaïp raén ñoäc. Nguõ duïc khoâng thaät, nhö moäng ñöôïc cuûa baùu. Nguõ duïc taïm bôï khoâng laâu beàn, nhö choïi ñaù nhaùng löûa. Trí giaû suy xeùt coi noù nhö giaëc thuø; theá nhaân laàm meâ tham ñaém nguõ duïc ñeán cheát khoâng boû, ñôøi sau phaûi chòu voâ löôïng khoå naõo”.

Ñeán caùc loaïi suùc sanh vaãn coù nguõ duïc naøy, neân taát caû chuùng sanh thöôøng bò nguõ duïc sai söû, ñeàu laøm toâi moïi cho nguõ duïc; lao mình trong teä duïc, chìm ñaém trong tam ñoà. Ta nay tu thieàn ñònh laïi bò chuùng ngaên che, chuùng laø giaëc döõ phaûi choùng gaáp xa lìa. Nhö baøi keä trong kinh Thieàn   cheùp :

                        Cheát soáng khoâng ñoaïn döùt,

                        Vì öa duïc, thích vò.

                        Nuoâi thuø vaøo goø noång,

                        Luoáng chòu caùc ñaéng cay.

                        Thaân thuùi nhö töû thi,

                        Chín loã chaûy baát tònh.

                        Nhö truøng phaân öa phaân,

                        Keû ngu thaân khoâng khaùc.

                        Ngöôøi trí neân xeùt thaân,

                        Khoâng tham nhieãm theá laïc,

                        Khoâng maéc, khoâng ham muoán.

                        AÁy goïi chaân Nieát-baøn.

                        Nhö chö Phaät ñaõ noùi:

                        Nhaát taâm, nhaát yù haønh.

                        Soå töùc tu Thieàn ñònh,

                        AÁy goïi haønh ñaàu-ñaø.

III. XAÛ CAÙI :

Xaû caùi töùc laø boû nguõ caùi : Tham duïc, giaän hôøn, meâ nguû, dieâu ñoäng vaø hoái haän, nghi ngôø.

Xaû tham duïc : Tröôùc ñaõ noùi ñoái nguõ traàn beân ngoaøi sanh tham muoán, nay noùi chính trong yù caên sanh tham muoán. Nghóa laø khi haønh giaû ngoài ngay thaúng tu thieàn, taâm khôûi tham muoán nieäm nieäm tieáp noái, che ñaäy thieän taâm khoâng ñöôïc taêng tröôûng, bieát roài lieàn boû. Taïi vì sao ? - Vì nhö naøng Thuaät-baø-giaø trong taâm khôûi tham duïc, coøn bò ñoát chaùy caû thaân theå thay ! Huoáng chi trong taâm sanh löûa tham duïc maø khoâng thieâu heát caùc phaùp laønh ? Ngöôøi tham duïc caùch ñaïo raát xa. Taïi sao ? - Vì duïc laø choã truù cuûa bao nhieâu söï naõo loaïn. Neáu trong taâm oâm aáp tham duïc thì khoâng do ñaâu ñöôïc gaàn ñaïo. Nhö baøi keä Tröø Caùi noùi :

                        Ngöôøi hoå theïn vaøo ñaïo,

                        OÂm baùt phöôùc chuùng sanh.

                        Taïi sao theo traàn duïc,

                        Chìm laën trong nguõ tình ?

                        Ñaõ xaû nguõ duïc laïc,

                        Boû noù khoâng luyeán tieác,

                        Vì sao laïi muoán ñöôïc ?

                        Nhö ngöôøi aên ñoà möûa.

                        Caùc duïc khi caàu khoå,

                        Khi ñöôïc nhieàu sôï haõi.

                        Khi maát laïi lo raàu,

                        Taát caû thôøi khoâng vui.

                        Hoïa caùc duïc nhö theá,

                        Do ñaâu xaû ñöôïc noù ?

                        Ñöôïc vui saâu thieàn ñònh,

                        Lieàn khoâng bò noù löøa.

2. Xaû giaän hôøn : Giaän laø coäi goác laøm maát Phaät phaùp, laø nhaân duyeân sa vaøo aùc ñaïo, laø oan gia cuûa phaùp an laïc, laø boïn giaëc döõ cuûa thieän taâm, laø taïng phuû cuûa bao nhieâu aùc khaåu. Theá neân haønh giaû khi toïa thieàn suy nghó ngöôøi naøy hieän taïi phaù haïi ta, phaù haïi gia quyeán ta, khen ngôïi ngöôøi thuø cuûa ta; suy nghó quaù khöù, vò lai cuõng theá, aáy laø chín thöù phieàn naõo. Do ñoù sanh saân haän, khôûi saân haän neân sanh oaùn thuø, do taâm oaùn thuø beøn khôûi taâm taøn haïi keû aáy. Saân haän che ñaäy taâm nhö theá, neân goïi laø Caùi. Phaûi gaáp boû noù, khoâng cho taêng tröôûng. Nhö ngaøi Thích-ñeà-baø-na duøng baøi keä hoûi Phaät :                   

                        Vaät gì gieát an laïc ?

                        Vaät gì gieát voâ öu ?

                        Vaät gì goác cuûa ñoäc ?

                        Nuoát tieâu taát caû thieän ?

            Phaät ñaùp :

                        Gieát saân thì an laïc,

                        Gieát saân thì voâ öu.

                        Saân laø goác cuûa ñoäc,

                        Saân dieät taát caû thieän.

Ñaõ bieát saân nguy hieåm nhö theá, phaûi choùng tu töø bi, nhaãn nhuïc ñeå dieät tröø noù cho taâm ñöôïc thanh tònh.

3. Xaû meâ nguû : Nguû hay phaù hoaïi caùi vui chaân thaät nôi taâm ñôøi naøy vaø ñôøi sau, cuøng caùi vui coõi trôøi vaø Nieát-baøn. Noù raát aùc, khoâng coù chuùt thieän. Taïi sao ? Vì nhöõng phaàn Caùi khaùc deã bieát neân tröø ñöôïc, coøn khi nguû nhö cheát, khoâng theå hieåu bieát, vì khoâng bieát neân khoù tröø. Nhö baøi keä chö Phaät, Boà-taùt quôû caùc ñeä töû meâ nguû :

                        OÂng daäy ! Chôù oâm thaây thuùi naèm,

                        Nhöõng thöù nhôùp nhuùa taïm goïi ngöôøi.

                        Nhö beänh naëng, teân caém vaøo thaân.

                        Daãy ñaày ñau khoå ñaâu yeân nguû !

                        Nhö ngöôøi bò troùi saép ñem gieát,

                        Tai haïi keà beân ñaâu theå nguû !

                        Giaëc kieát chöa dieät, haïi chöa tröø,

                        Nhö cuøng raén ñoäc chung nhaø ôû,

                        Nhö vaøo traän, giöõa hai ñao beùn,

                        Khi aáy laøm sao yeân nguû ñöôïc ?

                        Nguû laø ñen toái khoâng theå thaáy,

                        Ngaøy ngaøy cöôùp maát aùnh saùng ta,

                        Do nguû khieán taâm khoâng thaáy ñöôïc,

                        Haïi to nhö theá ñaâu yeân nguû ?

Coøn laém vieäc nhö theá ñeå quôû traùch meâ nguû. Laáy voâ thöôøng caûnh giaùc söï nguû nghæ khieán giaûm bôùt, khoâng che môø taâm taùnh. Neáu taâm meâ nguû quaù naëng phaûi duøng thieàn tröôïng ñuoåi noù.

4. Xaû dieâu ñoäng vaø hoái haän : Dieâu ñoäng coù ba thöù :

Thaân dieâu ñoäng : Thaân öa chaïy rong ñuøa giôõn laêng xaêng, ít khi ngoài yeân.

Mieäng dieâu ñoäng : Öa ca haùt, tranh caõi phaûi quaáy, noùi nhöõng vieäc voâ ích, noùi nhöõng vieäc theá gian.

Taâm dieâu ñoäng : Taâm tình phoùng tuùng, yù nghó laêng xaêng, suy nghó vaên chöông, kyõ ngheä theá gian, caùc ñieàu xeùt nghó xaáu aùc... Dieâu ñoäng hay phaù taâm cuûa ngöôøi xuaát gia. Ngöôøi coá nhieáp taâm vaãn khoâng ñöôïc ñònh, huoáng chi keû taùn loaïn. Ngöôøi taâm taùn loaïn nhö con voi say maø khoâng caâu moùc, con laïc ñaø khoâng daây muõi khoâng theå keàm giöõ ñöôïc. Coù baøi keä :            

                        OÂng ñaõ caïo toùc maëc aùo nhuoäm,

                        OÂm bình baùt vaøo xoùm xin aên.

                        Vì sao laïi öa thích dieâu ñoäng ?

                        Buoâng lung yù, maát caû lôïi laønh.

Ñaõ maát phaùp lôïi, laïi maát caû caùi vui ôû ñôøi, bieát loãi aáy roài phaûi gaáp ñuoåi noù.

Neáu dieâu ñoäng khoâng, chöa thaønh che ñaäy, phaûi coù hoái haän môùi thaønh. Vì sao ? Vì khi dieâu ñoäng laø coøn ôû ngoaøi. Trong khi nhaäp ñònh môùi hoái haän vieäc laøm tröôùc, lo raàu che ñaäy caû taâm taùnh.

Hoái haän coù hai thöù :

Nhaân dieâu ñoäng, sau môùi sanh hoái haän.

b) Ngöôøi ñaõ gaây toäi troïng thöôøng oâm loøng sôï haõi, muõi teân hoái haän caém saâu vaøo tim khoù maø nhoå ra. Coù baøi keä :

                        Khoâng neân laøm maø laøm,

                        Neân laøm maø khoâng laøm,

                        Löûa hoái haän thieâu chaùy,

                        Ñôøi sau ñoïa aùc ñaïo.

                        Neáu phaïm toäi neân hoái,

                        Hoái roài chôù lo phieàn.

                        Nhö theá taâm an vui,

                        Khoâng neân thöôøng nhôù maõi.

                        Neáu coù hai thöù hoái :

                        Hoaëc neân laøm khoâng laøm,

                        Khoâng neân laøm laïi laøm,

                        AÁy laø töôùng keû ngu.

                        Vì khoâng taâm hoái haän.

                        Khoâng neân laøm laïi laøm,

                        Nhöõng vieäc aùc ñaõ laøm,

                        Khoâng theå baûo khoâng laøm.           

5. Xaû nghi ngôø : Do nghi che ñaäy taâm, ñoái trong chaùnh phaùp khoâng khôûi loøng tin. Vì khoâng tín taâm, neân ôû trong Phaät phaùp khoâng ñöôïc chi caû. Ví nhö ngöôøi vaøo nuùi vaøng, maø khoâng coù tay neân khoâng theå laáy ñöôïc. Nhöng nghi raát nhieàu tai haïi, khoâng rieâng gì chöôùng ñònh. Nay noùi veà chöôùng ñònh, nghi coù ba thöù :

Nghi mình : Nghó raèng ta laø keû ngu toái, toäi chöôùng naëng neà, khoâng phaûi nhö nhöõng baäc kia ! Töï khôûi nghi nhö theá phaùp thieàn ñònh khoâng theå phaùt sanh. Neáu muoán tu thieàn ñònh, chôù coù khinh mình, vì caên laønh nhieàu ñôøi tröôùc ñaâu theå löôøng ñöôïc.

Nghi thaày :  Nghi thaày aáy töôùng maïo, oai nghi nhö theá, chính coøn chöa coù ñaïo ñöùc thì laøm sao daïy ta ñöôïc ? Khôûi nghi maïn nhö theá, töùc laø chöôùng ngaïi ñònh. Muoán tröø ñöôïc beänh naøy, nhö trong caùc luaän Ma-ha-dieãn daïy : “Ví nhö trong ñaõy da thuùi maø coù ñöïng vaøng, vì ham vaøng ta khoâng theå boû caùi ñaõy thuùi. Ngöôøi tu cuõng nhö theá, thaày tuy chöa hoaøn toaøn thanh tònh, vaãn töôûng nhö Phaät”.

Nghi phaùp : Ngöôøi ñôøi phaàn nhieàu hay chaáp ñieàu mình nghó tröôùc laø phaûi, neân sau khi thoï giaùo phaùp khoâng theå lieàn sanh taâm tin kính phuïng haønh. Neáu taâm duï döï thì phaùp khoâng theå nhieãm taâm. Vì sao ? Vì nghi laøm chöôùng ngaïi, nhö trong baøi keä noùi :                        

                        Nhö ngöôøi tröôùc ngaû ba,

                        Nghi ngôø khoâng bieát loái.

                        Trong caùc phaùp thaät töôùng,

                        Nghi cuõng laïi nhö vaäy.

                        Vì nghi khoâng caàn caàu,

                        Thaät töôùng cuûa caùc phaùp.

                        Thaáy nghi töø si sanh,

                        Laø aùc trong caùc aùc.

                        Trong phaùp laønh vaø aùc,

                        Sanh töû vaø Nieát-baøn,

                        Quyeát ñònh thaät coù phaùp,

                        ÔÛ trong chôù sanh nghi.

                        OÂng neáu oâm loøng nghi,

                        Cheát bò chuùa nguïc troùi,

                        Nhö sö töû chuïp nai,

                        Khoâng theå naøo thoaùt khoûi.

                        ÔÛ ñôøi tuy coù nghi,

                        Phaûi tuøy hyû phaùp laønh,

                        Ví nhö thaáy ngaû  ba,

                        Ñöôøng toát, lôïi neân ñi.

Loøng tin hay vaøo ñöôïc Phaät phaùp. Neáu ngöôøi khoâng tin, tuy ôû trong Phaät phaùp, maø hoaøn toaøn khoâng ñöôïc gì caû. Nhöõng vieäc nhö theá, ñuû bieát nghi laø tai haïi, haõy gaáp boû noù.

Coù ngöôøi hoûi : “Nhöõng vieäc aùc nhieàu nhö buïi khoâng theå tính heát, taïi sao ôû ñaây chæ daïy boû naêm ñieàu maø thoâi ?”. Ñaùp : Trong naêm ñieàu naøy goàm caû tam ñoäc vaø ñaúng phaàn (Ñaúng phaàn : Trong taâm coù caû tham, saân, si ngang baèng nhau, khoâng caùi naøo naëng caùi naøo nheï.) Boán thöù naøy laøm caên baûn, nhieáp caû taùm muoân boán ngaøn traàn lao. Ñoù laø :

            Tham muoán thuoäc tham ñoäc.

            Giaän hôøn thuoäc saân ñoäc.

            Meâ nguû vaø nghi thuoäc si ñoäc.

            Dieâu ñoäng vaø hoái haän thuoäc ñaúng phaàn.

Chuùng hieäp thaønh boán phaàn phieàn naõo. Trong moãi phaàn coù hai muoân moät ngaøn. Hoïp boán phaàn laø taùm muoân boán ngaøn. Theá neân, tröø nguõ caùi laø tröø taát caû phaùp aùc. Ngöôøi tu neân laáy nhöõng vieäc nhö theá tröø boû nguõ caùi. Nguõ caùi boû roài, ví nhö ngöôøi mang naëng ñöôïc gôõ boû, nhö beänh ñöôïc laønh,  nhö ngöôøi ñoùi ñöôïc ñeán nöôùc giaøu coù, nhö bò giaëc bao vaây ñöôïc cöùu thoaùt, yeân oån khoâng lo sôï. Ngöôøi tu cuõng vaäy, tröø ñöôïc nguõ caùi roài, taâm yeân oån, maùt meû an vui. Nhö maët trôøi, maët traêng bò naêm vieäc che toái : khoùi, buïi, maây, muø, nhaät nguyeät thöïc, neân khoâng theå chieáu saùng, taâm ngöôøi bò nguõ caùi cuõng nhö theá.

IV. ÑIEÀU HOØA :

Haønh giaû môùi hoïc toïa thieàn muoán tu theo giaùo phaùp cuûa möôøi phöông chö Phaät, tröôùc phaûi phaùt ñaïi theä nguyeän, ñoä thoaùt taát caû chuùng sanh, nguyeän caàu Phaät ñaïo voâ thöôïng, taâm kieân coá nhö kim cang, tinh taán duõng maõnh khoâng tieác thaân maïng. Neáu thaønh töïu taát caû Phaät phaùp, hoaøn toaøn khoâng thoái chuyeån roài, nhieân haäu trong khi toïa thieàn chaùnh nieäm suy nghó töôùng chaân thaät cuûa caùc phaùp. Nghó raèng : Phaùp thieän, aùc, voâ kyù, trong, ngoaøi, caên, traàn, thöùc, taát caû phaùp phieàn naõo höõu laäu, phaùp höõu vi, nhaân quaû, sanh töû trong tam giôùi ñeàu nhaân taâm maø coù. Cho neân kinh Thaäp Ñòa cheùp : “Tam giôùi khoâng rieâng coù, chæ do nhaát taâm taïo taùc. Neáu bieát taâm khoâng taùnh thì caùc phaùp khoâng thaät, taâm khoâng nhieãm tröôùc thì taát caû haïnh nghieäp sanh töû ñeàu döùt”. Quaùn nhö theá roài, keá neân theo thöù lôùp khôûi haïnh tu taäp.

Theá naøo laø ñieàu hoøa ? Duøng thí duï ñeå so saùnh cho deã hieåu. Ví nhö ngöôøi thôï goám kheùo troän nöôùc, ñaát nhoài thaønh meàm deûo, sau môùi ñeå leân khuoân maø naën. Nhö caây ñaøn caàm, tröôùc phaûi ñieàu hoøa daây, khoâng duøn, khoâng thaúng, sau môùi khaûy ra nhöõng baûn nhaïc aâm thanh vi dieäu. Haønh giaû tu taâm cuõng nhö vaäy, kheùo ñieàu naêm vieäc khieán ñöôïc hoøa thích thì chaùnh ñònh deã sanh. Neáu coù vieäc khoâng ñieàu thì sanh nhieàu chöôùng naïn, caên laønh khoù phaùt sanh. Ñieàu naêm vieäc :

Ñieàu hoøa söï aên uoáng : Söï aên uoáng coát ñeå nuoâi thaân tieán tu ñaïo nghieäp. Neáu aên no quaù thì bao töû ñaày, hôi thôû gaáp, traêm maïch khoâng thoâng, taâm bò beá taéc, ngoài nieäm khoâng yeân. Neáu aên quaù ít thì thaân gaày, bao töû loûng leûo, yù lao löï xao ñoäng, khoâng vöõng. Hai vieäc naøy ñeàu khoâng ñöôïc ñònh. Neáu aên nhöõng vaät troïc ueá khieán taâm thöùc phaûi hoân meâ. Neáu aên nhöõng vaät khoâng thích nghi hay khôi beänh cuõ, khieán töù ñaïi choáng nghòch nhau. Ngöôøi môùi taäp tu thieàn ñònh phaûi deø daët traùnh nhöõng ñieàu naøy. Cho neân kinh cheùp: “Thaân yeân thì ñaïo ñaày ñuû, aên uoáng coù tieát ñoä, thöôøng öa ôû choã vaéng veû, taâm laëng öa tinh taán, aáy laø lôøi daïy cuûa chö Phaät”.

Ñieàu hoøa söï nguû nghæ: Nguû laø bò voâ minh che ñaäy, khoâng neân nguû nhieàu. Neáu ngöôøi nguû nhieàu quaù, khoâng nhöõng boû beâ söï tu haønh, laïi maát heát nhöõng coâng phu, khieán taâm aùm muoäi, caên laønh tan maát. Phaûi giaùc ngoä lyù voâ thöôøng, ñieàu phuïc söï nguû nghæ ñeå tinh thaàn trong saùng, taâm nieäm minh tònh. Ñöôïc theá môùi coù theå gaù taâm nôi thaùnh caûnh, chaùnh ñònh hieän tieàn. Cho neân kinh cheùp: “Ñaàu hoâm vaø buoåi khuya cuõng chôù boû pheá, khoâng do nhaân duyeân nguû nghæ ñeå moät ñôøi luoáng troâi qua, khoâng ñöôïc gì caû. Phaûi nghó raèng ngoïn löûa voâ thöôøng thieâu caû theá gian, sôùm caàu töï ñoä chôù neân nguû nghæ”.

Phöông phaùp ñieàu thaân, ñieàu hôi thôû, ñieàu taâm, ba vieäc naøy phaûi hôïp nhau duøng, khoâng theå noùi rieâng. Nhöng phaùp haønh coù tröôùc, giöõa vaø sau khoâng ñoàng. Do ñoù töôùng nhaäp, truï vaø xuaát cuõng coù khaùc nhau.

Ñieàu thaân : Haønh giaû muoán nhaäp chaùnh ñònh phaûi aùp duïng phöông phaùp ñieàu thaân. Khi ôû ngoaøi ñònh ñi, ñöùng, naèm, ngoài vaø moïi haønh ñoäng thaûy ñeàu nheï nhaøng thö thaû; neáu haønh ñoäng gaáp gaùp, naëng neà thì hôi thôû hoån heån, hôi thôû hoån heån thì taâm taùn loaïn khoù keàm cheá, ñeán khi ngoài böùt röùt taâm khoâng thö thôùi. Do ñoù tuy chöa nhaäp ñònh haønh giaû vaãn phaûi duïng yù, sôùm tìm phöông tieän haïn cheá noù daàn. Luùc nhaäp ñònh phaûi kheùo an thaân cho ñöôïc ñònh.

Khi ñeán choã ngoài thieàn, tröôùc phaûi ngoài yeân, moãi boä phaän ñeàu nghe yeân oån, laâu laâu thaáy khoâng coù gì chöôùng ngaïi, môùi baét ñaàu söûa soaïn chaân. Neáu ngoài baùn giaø thì laáy chaân traùi ñeå treân ñuøi maët, keùo saùt vaøo thaân, ñeå baøn chaân traùi baèng vôùi ñuøi maët, baøn chaân maët baèng vôùi ñuøi traùi. Neáu ngoài toaøn giaø phaûi keùo chaân maët ñeå leân chaân traùi. Nôùi roäng daây löng vaø coå aùo, söûa cho ngay thaúng. Laáy baøn tay traùi ñeå leân loøng baøn tay maët vaø caùc ngoùn tay choàng leân nhau, tröø ngoùn caùi, roài ñaët treân baøn chaân, keùo saùt vaøo thaân. Thaân ngay thaúng, chuyeån ñoäng thaân vaø caùc chi tieát baûy laàn, gioáng nhö phaùp xoa boùp, khoâng cho tay chaân xeâ dòch. Nhö theá roài giöõ xöông soáng cho thaúng khoâng ñeå cong veïo. Coå söûa cho ngay, ñaàu hôi cuùi, giöõ choùt muõi ngay ruùn khoâng chinh khoâng vaïy, khoâng ngöôùc khoâng cuùi, göông maët bình thaûn ngoài yeân. (Phaàn naøy ñaõ ñöôïc söûa ñoåi theo kinh nghieäm tu taäp cuûa dòch giaû.)Keá duøng mieäng thôû hôi oâ troïc ra, khi thôû haù mieäng cho hôi ra, ñöøng maïnh cuõng ñöøng gaáp, phaûi ñeàu ñeàu nheï nheï, hôi vaøo töôûng khoâng khí trong saïch vaøo khaép trong thaân nhöõng choã khoâng thoâng ñeàu theo hôi thôû maø ñöôïc löu thoâng, roài haù mieäng thôû hôi ra saïch heát. Thôû nhö theá ñeán ba laàn, neáu khi thaân vaø hôi thôû ñaõ ñieàu hoøa thì thôû moät laàn cuõng ñöôïc. Thôû xong ngaäm mieäng laïi moâi vaø raêng vöøa khít nhau, löôõi ñeå leân oå gaø. Con maét nhaém vöøa khuaát aùnh saùng beân ngoaøi thoâi. Thaân ngoài phaûi ngay thaúng nhö taám vaùch ñaù. Thaân vaø chaân tay khoâng ñöôïc cöû ñoäng. Ñoù laø phöông phaùp ban ñaàu khi nhaäp thieàn ñònh ñieàu thaân. Toùm laïi, khoâng hoaõn maø cuõng khoâng gaáp, ñoù laø töôùng traïng thaân ñieàu hoøa.

Ñieàu hôi thôû :

             Hôi thôû coù boán töôùng :

                        a) Töôùng phong.

                        b) Töôùng suyeãn.

                        c) Töôùng khí.

                        d) Töôùng töùc.

Ba töôùng tröôùc khoâng ñieàu hoøa, töôùng sau môùi ñieàu hoøa. Theá naøo laø töôùng phong, töôùng suyeãn v.v... ?

- Khi ngoài thieàn, hôi thôû ra vaøo trong muõi nghe coù tieáng, laø töôùng phong; hôi thôû tuy khoâng coù tieáng maø ra vaøo ngaên treä khoâng thoâng, laø töôùng suyeãn; hôi thôû tuy khoâng coù tieáng, khoâng ngaên treä, maø ra vaøo khoâng nheï nhaøng, laø töôùng khí; hôi thôû khoâng coù tieáng, khoâng bò ngaên vaø khoâng thoâ, ra vaøo nheï nheï nhö coøn nhö maát, tinh thaàn an oån, thö thôùi, aáy laø töôùng töùc. Neáu bò beänh phong thì taùn loaïn; bò beänh suyeãn thì ngaên treä; bò beänh khí thì nhoïc nhaèn; chæ ñöôïc töôùng töùc laø an ñònh. Khi ngoài thieàn coù ba töôùng phong, suyeãn, khí goïi laø khoâng ñieàu hoøa; khi aáy neáu duïng taâm thì haïi taâm, taâm khoù ñöôïc ñònh.

Neáu muoán ñieàu hoøa phaûi y ba phaùp :

1. Chuyeân töôûng taâm ôû taïi ruùn.

2. Buoâng thaû thaân theå moät caùch töï taïi.

3. Töôûng khaép loã chaân loâng hôi thôû ra vaøo thoâng ñoàng khoâng ngaên ngaïi.

Neáu taâm ñöôïc vi teá thì hôi thôû nheï nhaøng. Hôi thôû ñieàu hoøa thì caùc beänh khoâng sanh, taâm deã ñöôïc ñònh. AÁy goïi laø phöông phaùp ñieàu hoøa hôi thôû, khi haønh giaû môùi taäp ngoài thieàn. Toùm laïi, hôi thôû nheï nheï, daøi vaø ñeàu laø töôùng ñieàu hoøa. 

4. Ñieàu taâm :

Ñieàu taâm coù ba caùch : Nhaäp, Truï vaø Xuaát.

a) Nhaäp : Nhaäp coù hai loái :

Ñieàu phuïc loaïn töôûng khoâng cho buoâng lung.

Phaûi ñieàu hoøa giöõa phuø, traàm, khoan, caáp.

Theá naøo laø töôùng Traàm ? Neáu trong khi ngoài taâm môø mòt, khoâng ghi nhôù chi caû, ñaàu öa guïc xuoáng, aáy laø töôùng traàm. Khi aáy phaûi chuù taâm taïi choùt muõi, khieán taâm duyeân trong moät caûnh, khoâng cho yù phaân taùn, ñaây laø trò beänh Traàm.

Theá naøo laø töôùng Phuø ? Neáu khi ngoài taâm öa phoùng tuùng loaïn ñoäng, thaân cuõng khoâng yeân, nhôù nhöõng vieäc ñaâu ñaâu, ñoù laø töôùng phuø. Khi aáy neân töôûng taâm taïi ruùn, ngaên caùc loaïn nieäm, taâm lieàn döøng truï, deã ñöôïc an tònh. Toùm laïi, khoâng traàm, khoâng phuø laø töôùng ñieàu hoøa.

Taâm ñònh aáy cuõng coù töôùng Khoan, Caáp. Töôùng beänh ñònh taâm caáp, do trong khi ngoài duïng nieäm nhieáp taâm maø ñöôïc vaøo ñònh. Theá neân hôi xoâng leân treân hoâng, ngöïc ñau nhoùi, phaûi buoâng xaû taâm aáy, töôûng hôi ñeàu doàn xuoáng, beänh lieàn ñöôïc laønh. Neáu taâm maéc beänh Khoan thì taâm chí taûn maùc, thaân öa xieâu veïo, hoaëc trong mieäng chaûy nöôùc mieáng, hoaëc khi aáy môø mòt. Baáy giôø phaûi thuùc lieãm thaân vaø taâm chuyeân nieäm, khieán taâm truï trong moät choã, thaân theå keàm giöõ nhau, laáy ñoù maø trò beänh. Taâm coù töôùng thoâ phuø hay traàm laëng, cöù xeùt nôi ñoù coù theå bieát. AÁy laø phöông phaùp ñieàu taâm khi môùi vaøo ñònh.

Phaøm nhaäp ñònh laø töø thoâ vaøo teá, thaân laø thoâ, hôi thôû laø trung bình, taâm laø teá nhò, neân ñieàu töø thoâ ñeán teá khieán taâm ñöôïc an tònh, ñoù laø phöông tieän ban ñaàu vaøo ñònh. Ñaây goïi laø khi nhaäp ñònh ñieàu hoøa ñöôïc hai vieäc.

b) Truï : Haønh giaû trong thôøi gian toïa thieàn tuøy daøi hay ngaén, hoaëc moät ñeán hai ba giôø trong möôøi hai giôø nhieáp nieäm duïng taâm. Trong aáy phaûi kheùo bieát thaân, hôi thôû, taâm ñöôïc ñieàu hoøa hay khoâng ñieàu hoøa. Neáu khi ngoài tuy ñieàu thaân xong, nhöng thaân hoaëc buoâng thaû, hoaëc keàm thuùc, hoaëc nghieâng, cong, cuùi, ngöôùc khoâng ngay thaúng, bieát roài lieàn söûa cho thaúng khieán ñöôïc an oån. Söûa thaân baäc trung khoâng keàm, khoâng thaû, bình thöôøng ngay thaúng an truï.

Laïi nöõa, trong thôøi gian ngoài thieàn thaân tuy ñieàu hoøa, maø hôi thôû khoâng ñieàu hoøa. Töôùng hôi thôû khoâng ñieàu hoøa nhö tröôùc ñaõ noùi, hoaëc phong, suyeãn, khí, hoaëc trong thaân ñaày hôi, phaûi duøng nhöõng phöông phaùp ôû tröôùc tuøy beänh maø trò khieán hôi thôû eâm, daøi nhö coù nhö khoâng.

Thöù ñeán, trong thôøi gian ngoài thieàn, thaân, hôi thôû tuy ñieàu hoøa, maø taâm hoaëc phuø, traàm, khoan, caáp khoâng ñònh. Khi aáy, neáu bieát neân duøng nhöõng phöông phaùp ôû tröôùc ñieàu hoøa khieán ñöôïc thích öùng baäc thöôøng.

Ba vieäc naøy khoâng nhaát ñònh tröôùc sau, tuøy caùi naøo khoâng ñieàu hoøa söûa cho ñöôïc ñieàu hoøa, khieán thôøi gian ngoài, thaân, hôi thôû vaø taâm, ba caùi ñeàu ñieàu hoøa thích öùng, khoâng ñeå traùi nhau, dung hoøa khoâng hai. Theá laø hay tröø ñöôïc beänh tröôùc, nhöõng chöôùng ngaïi khoâng sanh, phaùp thieàn ñònh quyeát ñònh ñöôïc.

c) Xuaát : Haønh giaû neáu toïa thieàn saép xong khi muoán xuaát ñònh, neân tröôùc phoùng taâm duyeân caûnh khaùc, tuïng baøi hoài höôùng, duøng muõi hít hôi vaøo ñaày khaép thaân, töôûng khaép traêm maïch maùu ñeàu theo hôi thôû maø löu chuyeån. (Phaàn naøy coù söûa ñoåi theo kinh nghieäm tu taäp cuûa dòch giaû.)Thôû ra baèng mieäng, töôûng taát caû phieàn naõo beänh hoaïn vaø hôi xuù ueá ñeàu ra ngoaøi heát. Nhieân haäu nheï nheï ñoäng thaân, keá ñoäng vai, baép tay (choã con chuoät); laàn löôït ñeán tay, ñaàu, coå vaø sau ñoäng hai chaân, taát caû ñeàu phaûi eâm aùi, roát sau laáy tay xoa khaép loã chaân loâng, roài hai tay xoa nhau cho noùng aùp leân hai con maét, sau môùi môû maét, ñôïi söùc noùng trong ngöôøi tan heát môùi tuøy yù ra ñi. Neáu khoâng ñuùng nhö vaäy, khi ngoài ñöôïc truï taâm, maø khi xuaát buoâng xaû mau quaù thì phaàn vi teá chöa tan, truï laïi trong thaân khieán ngöôøi nhöùc ñaàu, traêm loùng xöông cöùng ñôø nhö maéc chöùng phong lao; veà sau trong khi toïa thieàn böùc röùc khoâng yeân. Theá neân muoán xuaát ñònh, moãi vieäc ñeàu phaûi löu yù. Ñaây laø phöông phaùp ñieàu thaân, hôi thôû vaø taâm, töø teá ñeán thoâ.

Theá goïi laø kheùo Nhaäp, Truï vaø Xuaát, nhö baøi keä :                                

                        Tieán döøng coù thöù töï,

                        Thoâ teá khoâng traùi nhau,

                        Ví nhö kheùo taäp ngöïa,

                        Tuøy yù muoán ñöùng ñi.

Kinh Phaùp Hoa cheùp : “Ñaïi chuùng vaø chö Boà-taùt v.v... ôû hoäi naøy, ñaõ trong voâ löôïng öùc kieáp chæ vì Phaät ñaïo, sieâng tu tinh taán, kheùo nhaäp, truï, xuaát ñöôïc voâ löôïng traêm ngaøn muoân öùc chaùnh ñònh, ñöôïc ñaïi thaàn thoâng, ñaõ laâu tu haïnh thanh tònh, kheùo hay thöù töï laäp caùc phaùp laønh”.

V. HAØNH PHÖÔNG TIEÄN :

Phaøm muoán tu Chæ, Quaùn phaûi ñuû phaùp moân phöông tieän. Phaùp phöông tieän coù naêm:

1.- Duïc : Muoán lìa taát caû voïng töôûng ñieân ñaûo cuûa theá gian, muoán ñöôïc taát caû phaùp moân thieàn ñònh trí tueä. Duïc cuõng goïi laø Chí, laø Nguyeän, laø Öa, laø Thích. Vì ngöôøi aáy coù chí nguyeän öa thích taát caû phaùp moân thaâm dieäu, neân goïi laø Duïc. Nhö Phaät daïy: “Taát caû phaùp laønh laáy Duïc laøm goác.”

2.- Tinh taán : Kieân trì giôùi luaät, xaû döùt nguõ caùi, ñaàu hoâm vaø khuya tinh chuyeân khoâng beâ treã, nhö ngöôøi keùo löûa chöa noùng troïn khoâng döøng nghæ, aáy goïi laø phaùp tinh taán thieän ñaïo.

3.- Nieäm : Töôûng nhôù phaùp theá gian doái traù raát heøn, nhôù phaùp thieàn ñònh toân troïng ñaùng quí. Neáu ñöôïc thieàn ñònh töùc laø phaùt ñaày ñuû caùc trí tueä voâ laäu, taát caû ñaïo löïc thaàn thoâng, thaønh baäc Ñaúng Chaùnh Giaùc, roäng ñoä chuùng sanh, aáy laø ñaùng quí neân phaûi nhôù.

4.- Xaûo tueä : Tính löôøng giöõa caùi vui theá gian vaø caùi vui thieàn ñònh trí tueä, söï ñaéc, thaát, khinh, troïng theá naøo? Caùi vui theá gian vui ít khoå nhieàu, doái traù khoâng thaät, laø thaát, laø khinh. Caùi vui thieàn ñònh trí tueä laø vui voâ laäu, voâ vi, laëng leõ theânh thang, haèng lìa sanh töû, xa haún khoå naõo, laø ñaéc laø troïng. Phaân bieät nhö vaäy goïi laø xaûo tueä.

5.- Nhaát taâm phaân minh : Thaáy roõ theá gian ñaùng lo ñaùng gheùt, kheùo bieát coâng ñöùc ñònh tueä ñaùng toân ñaùng quí. Baáy giôø neân nhaát taâm quyeát ñònh tu taäp Chæ, Quaùn, taâm cöùng nhö kim cang, thieân ma ngoaïi ñaïo khoâng theå ngaên trôû phaù hoaïi; duø tu nhö vaäy maø khoâng chöùng ñöôïc caùi gì, cuõng khoâng thay ñoåi, aáy goïi laø nhaát taâm. Ví nhö ngöôøi ñi ñöôøng tröôùc phaûi bieát ñöôøng thoâng hay bít, sau môùi nhaát taâm theo ñöôøng tieán böôùc, neân goïi raèng “xaûo tueä nhaát taâm”. Kinh cheùp: “Khoâng phaûi ngöôøi trí thì khoâng theå tu thieàn, khoâng tu thieàn thì khoâng theå ñöôïc trí”, chính laø nghóa naøy vaäy.

?