II. THIEÀN  ÑÖÔØNG  CHÆ  DAÏY.

DAÃN LÔØI DAÏY.

Chö vò haèng ngaøy ñeán thænh toâi chæ daïy khieán toâi raát hoå theïn. Chö vò ngaøy ngaøy nhoïc nhaèn cuoác ñaát, böûa cuûi, gaùnh gaïch laøm vieäc queân caû sôùm chieàu, maø vaãn khoâng queân taâm nieäm caàu giaûi thoaùt. Haït gioáng thieát tha vì ñaïo aáy khieán moïi ngöôøi ñeàu caûm ñoäng. Hö Vaân naøy hoå theïn khoâng ñaïo khoâng ñöùc, noùi khoâng ñeán ñaâu laáy gì chæ daïy, chæ löôïm laët nhöõng lôøi daïy cuûa coå nhaân ñeå ñaùp laïi lôøi khaån caàu cuûa chö vò maø thoâi.

B. PHÖÔNG PHAÙP NHAÄP MOÂN DUÏNG COÂNG.

Phöông phaùp duïng coâng tu haønh raát nhieàu, hieän taïi chæ toùm löôïc chæ baøy:

1. ÑIEÀU KIEÄN QUYEÁT ÑÒNH TRÖÔÙC KHI TU TAÄP:

a) Tin saâu nhaân quaû. – Khoâng luaän ngöôøi naøo, neáu muoán duïng coâng tu taäp tröôùc caàn phaûi tin saâu nhaân quaû. Neáu khoâng tin nhaân quaû, thöïc haønh caøn böôùng, khoâng nhöõng tu haønh chaúng thaønh coâng maø tam ñoà cuõng khoù traùnh. Coå ñöùc noùi: “Muoán bieát nhaân ñôøi tröôùc haõy xem söï laõnh thoï cuûa ñôøi naøy, muoán bieát quaû ñôøi sau haõy nhìn söï gaây taïo hieän taïi”. Laïi noùi: “Giaû söû ñaõ taïo nghieäp traêm ngaøn kieáp vaãn khoâng maát, khi nhaân duyeân hoäi ngoä quaû baùo trôû laïi töï chòu”. Kinh Laêng Nghieâm noùi: “Nhaân ñòa khoâng ngay, quaû baùo cong vaïy”. Cho neân gieo nhaân laønh keát quaû laønh, gieo nhaân aùc gaët quaû aùc, troàng döa ñöôïc döa, troàng ñaäu ñöôïc ñaäu laø ñaïo lyù taát nhieân vaäy.

Noùi ñeán nhaân quaû toâi xin thuaät hai caâu chuyeän xöa ñeå chöùng minh:

Chuyeän vua Löu Ly gieát doøng hoï Thích.

Tröôùc ñöùc Phaät Thích-ca ra ñôøi, trong thaønh Ca-tyø-la-veä coù moät laøng chaøi löôùi, trong laøng coù caùi hoà to. Khi aáy, trôøi haïn nöôùc caïn, bao nhieâu caù trong ao bò ngöôøi laøng baét aên heát, sau cuøng coøn laïi moät con caù thaät to cuõng bò ngöôøi laøm thòt luoân. Trong laøng chæ coù moät ñöùa beù laâu nay khoâng aên thòt caù, hoâm aáy ñeán thaáy con caù to laáy caây goõ treân ñaàu noù ba caùi roài ñi. Sau naøy khi ñöùc Thích-ca ra ñôøi, vua Ba-tö-naëc raát kính tin Phaät phaùp, cöôùi con gaùi doøng hoï Thích laøm vôï, sanh ñöôïc moät Thaùi töû ñaët teân Löu Ly. Luùc thô aáu, Löu Ly ôû beân ngoaïi taïi thaønh Ca-tyø-la-veä hoïc, moät hoâm nhaân giôõn chôi treøo leân toøa cuûa Phaät ngoài, bò ngöôøi hoï Thích raày maéng keùo loâi xuoáng, neân oâm loøng uaát haän. Ñeán khi Löu Ly leân laøm vua, xuaát ñaïi binh ñaùnh thaønh Ca-tyø-la-veä, baét heát daân cö trong thaønh gieát saïch, chính khi aáy ñöùc Thích-ca nhöùc ñaàu ba ngaøy. Caùc vò ñeä töû lôùn cuûa Phaät caàu xin Phaät tìm caùch giaûi cöùu doøng hoï Thích. Phaät noùi: “Ñònh nghieäp khoù chuyeån”. Toân giaû Muïc Lieân duøng söùc thaàn thoâng laáy bình baùt ñeán thaâu naêm traêm ngöôøi doøng Thích-ca ñem ñeå treân khoâng trung; khi giaëc qua, Ngaøi ñem xuoáng thaû ra, khoâng ngôø khi truùt baùt thaáy taát caû ñeàu bieán thaønh maùu. Caùc ñeä töû lôùn ñeán thöa hoûi Phaät, Phaät ñem vieäc xöa daân trong laøng aên caù thuaät laïi: Con caù lôùn ngaøy xöa laø vua Löu Ly hieän nay, quaân ñoäi cuûa vua Löu Ly ñeàu laø nhöõng con caù nhoû trong hoà. Daân cö trong thaønh Ca-tyø-la-veä bò gieát ñeàu laø ngöôøi aên caù ngaøy xöa. Thaân Phaät chính laø ñöùa beù goõ ñaàu caù ba caùi ngaøy xöa, neân hieän taïi bò quaû baùo nhöùc ñaàu ba ngaøy. Vì ñònh nghieäp khoù traùnh neân naêm traêm ngöôøi doøng hoï Thích tuy ñöôïc Toân giaû Muïc Lieân cöùu thoaùt, cuõng khoâng baûo toàn ñöôïc taùnh maïng. Sau naøy vua Löu Ly bò ñoïa ñòa nguïc. Oan oan töông baùo khoâng bieát bao giôø heát ñöôïc. Nhaân quaû thaät ñaùng sôï vaäy.

Chuyeän ngaøi Baù Tröôïng ñoä Hoà Ly.

Baù Tröôïng Laõo nhaân moät hoâm vaøo nhaø giaûng, giaûng xong caùc thính giaû ra heát, chæ coøn laïi moät oâng giaø khoâng lui ñi. Ngaøi Baù Tröôïng hoûi: “OÂng coøn muoán hoûi gì?”. OÂng aáy thöa: “Con laø Daõ hoà tinh khoâng phaûi laø ngöôøi, ñôøi tröôùc con voán laøm Ñöôøng ñaàu (Truï trì) ôû ñaây, nhaân coù ngöôøi hoïc, hoûi con: ‘Baäc ñaïi tu haønh laïi rôi vaøo luaät nhaân quaû chaêng?’. Con ñaùp: ‘Khoâng rôi nhaân quaû’. Do ñoù con bò ñoïa laïc laøm Daõ hoà tinh ñaõ naêm traêm naêm, khoâng coù caùch naøo thoaùt thaân, mong Hoøa thöôïng töø bi chæ daïy cho!”. Ngaøi Baù Tröôïng baûo: “Ngöôi hoûi laïi ta”. OÂng aáy beøn hoûi: “Baïch Hoøa thöôïng! Baäc ñaïi tu haønh laïi rôi vaøo nhaân quaû   chaêng?”. Toå Baù Tröôïng ñaùp: “Khoâng laàm nhaân quaû”. OÂng giaø nghe caâu naøy lieàn ñaïi ngoä. OÂng leã taï thöa: “Nay nöông lôøi ñaùp thay cuûa Hoøa thöôïng khieán con sieâu thoaùt thaân Daõ hoà, con ôû hang sau nuùi, mong Hoøa thöôïng laáy leã toáng taùng theo nhaø sö cho con”. Hoâm sau, Toå Baù Tröôïng laïi hang sau nuùi, laáy gaäy bôùi ra coù xaùc con hoà tinh, beøn duøng leã theo nhaø sö maø an taùng.

Chuùng ta nghe hai caâu chuyeän xöa naøy caøng bieát roõ nhaân quaû ñaùng sôï, tuy thaønh Phaät vaãn khoù khoûi quaû baùo nhöùc ñaàu. Söï baùo öùng moät maûy may khoâng sai laïc, ñònh nghieäp thaät khoù troán traùnh. Chuùng ta gaéng caån thaän, gaéng deø daët chôù coù gaây nhaân.

b) Nghieâm trì giôùi luaät. – Duïng coâng tu haønh tröôùc nhaát phaûi trì giôùi. Giôùi laø coäi goác quaû voâ thöôïng Boà-ñeà, nhaân giôùi sanh ñònh, nhaân ñònh phaùt tueä, neáu khoâng trì giôùi maø tu haønh thì khoâng theå ñöôïc. Trong kinh Laêng Nghieâm daïy roõ boán moùn thanh tònh, daïy chuùng ta raèng: “Khoâng trì giôùi maø tu chaùnh ñònh khoâng theå thoaùt khoûi traàn lao, duø hieän tieàn coù nhieàu trí tueä, nhieàu thieàn ñònh cuõng rôi vaøo taø ma ngoaïi ñaïo”. Ñoù neân bieát, trì giôùi laø troïng yeáu, ngöôøi trì giôùi Long Thieân uûng hoä, ma ngoaïi kính sôï. Ngöôøi phaù giôùi, boïn quæ goïi laø giaëc lôùn, noù queùt daáu chaân cuûa ngöôøi aáy. Ngaøy xöa taïi nöôùc Keá Taân, gaàn beân ñaát giaø lam coù moät con ñoäc long thöôøng khi ra nhieãu haïi daân chuùng ñòa phöông. Coù naêm traêm vò A-la-haùn nhoùm hoïp moät choã duøng söùc thieàn ñònh ñuoåi noù ñi, roát cuoäc khoâng hieäu quaû gì caû. Sau coù moät vò Taêng, khoâng caàn nhaäp thieàn ñònh chæ ñeán gaàn con ñoäc long noùi moät caâu: “Hieàn thieän ! Haõy traùnh xa choã naøy ñi”. Con ñoäc long lieàn ñi maát. Caùc vò A-la-haùn hoûi vò Taêng aáy: “OÂng duøng thaàn thoâng gì ñuoåi ñöôïc con ñoäc long?”. Vò Taêng ñaùp: “Toâi khoâng duøng söùc thieàn ñònh, chæ do caån thaän ñoái vôùi giôùi, gìn giöõ giôùi khinh cuõng nhö giôùi troïng”. Chuùng ta töôûng töôïng söùc thieàn ñònh cuûa naêm traêm vò La-haùn maø khoâng baèng moät vò Taêng nghieâm trì giôùi luaät.

Hoaëc coù ngöôøi baûo: “Luïc Toå noùi taâm bình ñaâu caàn trì giôùi, haïnh thaúng naøo duïng tham thieàn”. Toâi xin hoûi oâng: Taâm oâng ñaõ bình, haïnh oâng ñaõ thaúng chöa? Giaû söû coù ngöôøi con gaùi ñeïp loõa theå ñeán oâm oâng, oâng coù theå khoâng ñoäng taâm chaêng? Coù ngöôøi voâ lyù maï nhuïc ñaùnh ñaäp oâng, oâng coù theå khoâng sanh taâm saân haän chaêng? OÂng ñaõ ñaït ñöôïc choã khoâng phaân bieät oaùn thaân, thöông gheùt, nhaân ngaõ, phaûi quaáy chöa? Caån thaän khi laøm ñöôïc môùi noùi nhöõng lôøi to aáy, neáu laøm khoâng ñöôïc maø noùi chæ laø noùi suoâng.

c) Tín taâm kieân coá. – Coù yù duïng coâng tu taäp tröôùc caàn phaûi coù loøng tin beàn chaët. Loøng tin laø ñaàu cuûa Ñaïo, laø meï caùc coâng ñöùc. Baát luaän laøm vieäc gì khoâng coù loøng tin thì laøm khoâng xong. Chuùng ta coát lieãu thoaùt sanh töû, ñieàu caàn thieát phaûi coù loøng tin beàn chaët. Phaät noùi: “Taát caû chuùng sanh ñeàu coù ñöùc töôùng trí tueä Nhö Lai, chæ do voïng töôûng chaáp tröôùc khoâng theå chöùng ñöôïc”. Phaät laïi daïy caùc thöù phaùp moân ñeå ñoái trò taâm beänh cuûa chuùng sanh. Chuùng ta neân tin lôøi Phaät noùi khoâng hö doái, tin chuùng sanh ñeàu coù khaû naêng thaønh Phaät. Sôû dó chuùng ta chöa ñöôïc thaønh Phaät, ñeàu do chöa trieät ñeå duïng coâng ñuùng nhö phaùp maø thoâi. Ví nhö chuùng ta tin ñaäu naønh laøm ñaäu huõ ñöôïc, neáu ta khoâng ra coâng naáu ñaäu huõ thì ñaäu naønh töï noù khoâng theå bieán thaønh ñaäu huõ. Neáu chuùng ta ñi naáu ñaäu huõ maø ñeå thaïch cao khoâng ñuùng löôïng, ñaäu huõ cuõng khoâng theå thaønh. Neáu ta naáu ñuùng phaùp, ñeå thaïch cao ñuùng löôïng quyeát ñònh seõ thaønh ñaäu huõ. Ngöôøi tu haønh cuõng nhö theá, khoâng duïng coâng tu taäp coá nhieân khoâng thaønh Phaät, duïng coâng khoâng ñuùng phaùp Phaät cuõng khoâng theå thaønh. Neáu ngöôøi tu taäp ñuùng phaùp, khoâng lui khoâng hoái, quyeát ñònh ngöôøi naøy seõ thaønh Phaät. Cho neân, chuùng ta phaûi tin saâu chính mình xöa nay laø Phaät; laïi tin saâu y giaùo phaùp Phaät daïy tu haønh quyeát ñònh thaønh Phaät. Vónh Gia Thieàn sö noùi: “Chöùng thaät töôùng khoâng nhaân phaùp, saùt-na dieät heát nghieäp A-tyø, neáu duøng lôøi voïng doái chuùng sanh, töï chuoác ñòa nguïc (Baït Thieät) traàn sa kieáp”. Ngaøi Vónh Gia vì loøng töø bi, coát ñònh chaéc loøng tin cho ngöôøi ñôøi sau, neân phaùt lôøi theä roäng lôùn nhö vaäy.

d) Quyeát ñònh phaùp moân tu haønh.- Loøng tin ñaõ ñuû, laïi neân choïn moät phaùp moân ñeå tu trì, caàn phaûi khoâng ñöôïc sôùm Taàn chieàu Sôû. Baát luaän nieäm Phaät cuõng toát, trì chuù cuõng toát, tham thieàn cuõng toát, ñieàu caàn thieát laø nhaän ñònh moät phaùp moân thaúng ñoù tieán tu haèng khoâng lui suït. Ngaøy nay chöa thaønh coâng, ngaøy mai vaãn tieán haønh nhö theá; naêm nay chöa thaønh coâng, naêm tôùi vaãn tieán haønh nhö theá; ñôøi naøy chöa thaønh coâng, ñôøi sau vaãn tieán haønh nhö theá. Qui Sôn Laõo nhaân noùi: “Ñôøi ñôøi neáu khoâng lui suït, quaû Phaät quyeát ñònh coù ngaøy”. Coù moät soá ngöôøi laøm maø khoâng chuù yù quyeát ñònh, ngaøy nay nghe vò thieän tri thöùc naøy noùi nieäm Phaät hay, lieàn nieäm Phaät ñöôïc vaøi ngaøy; ngaøy mai nghe vò thieän tri thöùc kia noùi tham thieàn hay, laïi tham thieàn vaøi ngaøy, sang ñoâng tìm taây, moät ñôøi kieám tìm ñeán cheát maø khoâng ñöôïc moät chuùt keát quaû, raát uoång thay!

2. PHÖÔNG PHAÙP THAM THIEÀN:

Phaùp moân duïng coâng tuy nhieàu maø chö Phaät, Toå sö ñeàu cho tham thieàn laø voâ thöôïng dieäu moân. Treân hoäi Laêng Nghieâm Phaät daïy Boà-taùt Vaên Thuø choïn moân vieân thoâng, ngaøi Vaên Thuø choïn moân nhó caên vieân thoâng cuûa Boà-taùt Quaùn Theá AÂm laø baäc nhaát hôn caû. Chuùng ta caàn “Phaûn vaên vaên töï taùnh” (xoay caùi nghe nghe töï taùnh) chính laø tham thieàn. Trong thieàn ñöôøng naøy cuõng neân giaûng moät phaùp tham thieàn.

a) Toïa thieàn neân bieát. – Bình thöôøng nhaät duïng ñeàu laø haønh ñaïo, nhö vaäy choã naøo khoâng phaûi laø ñaïo traøng, caàn gì thieát laäp thieàn ñöôøng, cuõng khoâng phaûi toïa thieàn môùi laø thieàn. Noùi thieàn ñöôøng, noùi toïa thieàn chaúng qua vì chuùng ta laø chuùng sanh trong thôøi maït phaùp chöôùng saâu, tueä caïn maø taïm thieát laäp.

Toïa thieàn caàn hieåu roõ caùch ñieàu döôõng thaân taâm. Neáu khoâng kheùo ñieàu, haïi nhoû laø sanh beänh, haïi to laø bò ma, thaät ñaùng tieác vaäy. Trong thieàn ñöôøng ñi kinh haønh, hoaëc toïa thieàn choã duïng yù chính laø ñieàu thaân taâm. Phöông phaùp ñieàu thaân taâm raát nhieàu, nay choïn loïc nhöõng ñieàu caàn yeáu löôïc noùi:

Khi ngoài kieát giaø phaûi theo thöù töï, giöõ töï nhieân vaø ngoài ngay thaúng. Khoâng ñöôïc ñeå yù eãnh löng thaúng leân, neáu eãnh thaúng löng hôi noùng xoâng leân tuï laïi laâu ngaøy, con maét sanh nhieàu gheøn, mieäng hoâi, ñaàu noùng, khoâng muoán aên uoáng, quaù laém ñeán thoå huyeát. Laïi khoâng ñöôïc ñeå löng cong ñaàu cuùi nhieàu, neáu vaäy deã sanh hoân traàm. Nhö bieát khi hoân traàm tôùi, môû maét to ra, eãnh löng moät caùi vaø ñoäng nheï nheï hai beân hoâng, hoân traàm töï nhieân tieâu dieät.

Neáu duïng coâng caáp baùch quaù, khi nghe trong loøng böùt röùt neân boû heát moïi vieäc vaø xaû luoân caû duïng coâng, döøng nghæ ñoä naêm möôøi phuùt, daàn daàn thö thaùi, nhieân haäu ñeà khôûi duïng coâng. Neáu khoâng nhö vaäy, doàn chöùa laâu ngaøy bieán thaønh taùnh noùng naûy deã saân, thaäm chí phaùt cuoàng bò ma.

Toïa thieàn khi coù chuùt thoï duïng (thaáy caûnh giôùi laï) caûnh giôùi phaùt hieän raát nhieàu noùi khoâng theå heát, chæ ta khoâng chaáp tröôùc caûnh giôùi aáy thì noù khoâng laøm ngaïi ta ñöôïc. Lôøi tuïc noùi: “Thaáy quaùi ta khoâng quaùi, quaùi töï maát”. Troâng thaáy yeâu ma quæ quaùi ñeán nhieãu haïi ta, ta khoâng caàn quan taâm ñeán noù, cuõng khoâng sôï noù haïi. Chính thaáy ñöùc Phaät Thích-ca ñeán rôø ñaàu thoï kyù, ta cuõng khoâng quan taâm ñeán, chaúng neân sanh vui möøng. Kinh Laêng Nghieâm noùi: “Khoâng khôûi taâm cho mình chöùng Thaùnh, laø caûnh giôùi laønh, khôûi taâm cho mình chöùng Thaùnh, töùc laïc quaàn taø”.

b) Haï thuû coâng phu - bieát chuû khaùch.- Haï thuû coâng phu theá naøo ö? Treân hoäi Laêng Nghieâm ngaøi Kieàu Traàn Nhö noùi hai chöõ Khaùch Traàn, chính laø choã sô taâm chuùng ta haï thuû coâng phu vaäy. Ngaøi noùi: “Ví nhö ngöôøi haønh khaùch döøng nghæ nôi quaùn troï, hoaëc nguû hoaëc aên, aên nguû xong goùi haønh lyù ra ñi, ñi khoâng trôû veà nghæ laïi. Neáu thaät ngöôøi chuû thì khoâng ñi ñaâu. Nhö theá suy xeùt, khoâng ôû laïi goïi laø khaùch, ôû laïi goïi laø chuû. Bôûi khoâng ôû laïi neân nghóa laø khaùch. Laïi nhö buoåi saùng trôøi taïnh, maët trôøi vöôït leân, aùnh saùng soi qua caùc keõ hôû, soi roõ caùc vi traàn trong hö khoâng, vi traàn dieâu ñoäng, hö khoâng yeân laëng. Yeân laëng laø Khoâng, dieâu ñoäng laø nghóa Traàn”. Khaùch vaø traàn duï voïng töôûng, chuû vaø hö khoâng duï töï taùnh. Ngöôøi chuû thì thöôøng ôû, khoâng phaûi nhö khaùch hoaëc ñi hoaëc ñeán, ñoù laø duï töï taùnh thöôøng truï voán khoâng theo voïng töôûng chôït sanh chôït dieät. Neân noùi: “Chæ töï voâ taâm vôùi vaïn vaät, ngaïi gì vaïn vaät thöôøng nhieãu loaïn”. Tính chaát vi traàn töï dieâu ñoäng vaãn khoâng laøm ngaïi ñöôïc caùi yeân laëng cuûa hö khoâng. Duï voïng töôûng taùnh noù sanh dieät vaãn khoâng laøm ngaïi ñöôïc töï taùnh nhö nhö baát ñoäng. Neân noùi: “Moät taâm khoâng sanh, muoân phaùp chaúng loãi laàm”.

Trong ñaây chöõ Khaùch so phaàn thoâ, chöõ Traàn so phaàn teá. Ngöôøi môùi phaùt taâm tröôùc nhaän roõ Chuû vaø Khaùch, töï khoâng bò noù keùo loâi; tieán leân nhaän roõ raøng Khoâng vaø Traàn, voïng töôûng khoâng theå laøm chöôùng ngaïi. Neân noùi: “Bieát ñöôïc, khoâng phaûi oaùn”. Ngöôøi hay xeùt kyõ laõnh hoäi ñöôïc choã naøy, söï duïng coâng tu haønh raát choùng tieán.

c) Thoaïi ñaàu cuøng nghi tình. - Thôøi xöa Toå sö chæ thaúng taâm ngöôøi thaáy taùnh thaønh Phaät. Nhö caùch an taâm cuûa Toå Ñaït-ma, loái baøn kieán taùnh cuûa Luïc Toå, chæ caàn thaúng ñoù thöøa nhaän laø xong, khoâng coù khaùn thoaïi ñaàu. Ñeán caùc Toå sö sau naøy thaáy taâm ngöôøi khoâng baèng coå nhaân, khoâng theå töû taâm nhö khoái ñaát, maø luoân traùo trôû laêng xaêng, moïi ngöôøi chæ ñeám cuûa baùu cho keû khaùc maø laàm nhaän laø cuûa mình. Bôûi theá neân caùc Ngaøi rieâng laäp moân ñình (caûnh rieâng) vaø moãi vò chæ ra moät phöông phaùp, do ñoù môùi daïy ngöôøi hoïc khaùn thoaïi ñaàu.

Thoaïi ñaàu raát nhieàu, nhö: “Muoân phaùp veà moät, moät veà choã naøo?” hay “Tröôùc khi cha meï chöa sanh, theá naøo laø maët thaät cuûa ta?” v.v… nhöng phoå thoâng hôn caû laø caâu “Nieäm Phaät laø gì?”.

Theá naøo laø thoaïi ñaàu? Thoaïi laø lôøi noùi, tröôùc lôøi noùi laø ñaàu. Nhö nieäm A Di Ñaø Phaät laø thoaïi, tröôùc khi chöa nieäm laø thoaïi ñaàu. Neân noùi thoaïi ñaàu laø caùi meù chöa sanh moät nieäm. Moät nieäm vöøa sanh ñaõ thaønh thoaïi vó (ñuoâi lôøi noùi). Caùi meù chöa sanh moät nieäm ñoù goïi laø “khoâng sanh”; khoâng loaïn ñoäng, khoâng meâ muoäi, khoâng ñaém nôi tònh, khoâng rôi vaøo khoâng, goïi laø “khoâng dieät”. Luoân luoân chaêm chuù trôû laïi chieáu soi caùi “khoâng sanh khoâng dieät” aáy, goïi laø “khaùn thoaïi ñaàu” hoaëc “chieáu coá thoaïi ñaàu”.

Khaùn thoaïi ñaàu tröôùc caàn phaûi khôûi nghi tình, ñoù laø choã nöông nhôø cuûa phaùp khaùn thoaïi ñaàu. Sao goïi laø nghi tình? Nhö hoûi nieäm Phaät laø gì? Ngöôøi ngöôøi ñeàu bieát chính mình nieäm. Nhöng laø mieäng nieäm hay taâm nieäm? Neáu thaät mieäng nieäm, khi nguû meâ vaãn coù mieäng sao khoâng nieäm? Neáu thaät taâm nieäm, taâm hình daùng theá naøo, laïi khoâng coù choã nôi sôø moù? Nhaân choã khoâng roõ naøy, treân chöõ gì phaùt khôûi nieäm nghi nheï nhaøng teá nhò, khoâng cho thoâ, caøng teá caøng toát. Tuøy thôøi tuøy choã chaêm chuù chieáu coá quyeát chí nôi nieäm nghi naøy, gioáng nhö doøng nöôùc khoâng coù choã ñoaïn, khoâng sanh hai nieäm. Neáu nieäm nghi coøn thì khoâng caàn ñeå yù ñeán noù, nieäm nghi neáu maát laïi nheï nhaøng ñeà khôûi leân. Khi môùi duïng taâm thì trong tònh, trong ñoäng so saùnh raát ñaéc löïc. Nhöng coát khoâng sanh taâm phaân bieät, khoâng quan taâm ñeán ñaéc löïc hay khoâng ñaéc löïc, khoâng chuù yù trong ñoäng hay trong tònh, ta chæ nhaát taâm, nhaát yù duïng coâng laø toát.

Boán chöõ Nieäm Phaät laø gì, raát quan troïng taïi chöõ gì, ngoaøi ra ba chöõ kia chaúng qua laø ñeå noùi cho to maø thoâi. Nhö “maëc aùo, aên côm laø gì?”, “ñaïi tieåu tieän laø gì?”, “phaù voâ minh laø gì?”, “hay hieåu bieát laø gì?”, baát luaän ñi ñöùng ngoài naèm moät khi ñeà chöõ gì leân laø deã phaùt nieäm nghi, khoâng caàn suy nghó xeùt neùt ñeå yù môùi coù. Cho neân chöõ gì trong caâu thoaïi ñaàu thaät taïi laø moät dieäu phaùp cuûa tham thieàn. Nhöng khoâng phaûi ñem moät chöõ gì, hoaëc boán chöõ nieäm Phaät laø gì coi nhö danh hieäu Phaät maø nieäm; cuõng khoâng phaûi suy nghó xeùt neùt caâu nieäm Phaät laø gì maø cho laø nghi tình. Coù moät soá ngöôøi ñem boán chöõ nieäm Phaät laø gì ra nieäm suoát ngaøy khoâng döøng mieäng, nhö theá chi baèng nieäm A Di Ñaø Phaät coâng ñöùc coøn hôn. Coù moät soá ngöôøi nghó quanh tính quaån, tìm ñoâng kieám taây cho ñoù laø nghi tình, ñaâu bieát raèng caøng nghó caøng tính voïng töôûng caøng nhieàu, gioáng nhö ngöôøi muoán leân laïi bò rôi xuoáng, caàn phaûi bieát vaäy.

Ngöôøi sô taâm phaùt nieäm nghi raát thoâ, chôït döùt chôït noái, chôït chín chôït soáng, ñeàu khoâng ñöôïc nghi tình, chæ goïi laø Töôûng. Laàn laàn thu nhieáp ñöôïc taâm cuoàng loaïn, nieäm ñaàu cuõng keàm giöõ ñöôïc chuùt ít, môùi goïi laø Tham. Laïi tieán daàn daàn coâng phu thuaàn thuïc khoâng nghi maø töï nghi, khoâng bieát mình ñang ngoài ôû choã naøo, cuõng khoâng bieát coù thaân taâm theá giôùi, chæ rieâng nieäm nghi hieän tieàn khoâng giaùn ñoaïn, ñoù goïi laø nghi tình. Thaät teá maø noùi, luùc ñaàu chöa keå laø duïng coâng chæ ñaû phaù voïng töôûng, ñeán khi chaân nghi hieän tieàn môùi laø giai ñoaïn chaân chaùnh duïng coâng. Giai ñoaïn naøy nhö qua cöûa aûi lôùn raát deã vaøo ñöôøng teõ.

Giai ñoaïn naøy raát thanh tònh vaø voâ haïn khinh an, neáu maát moät ít giaùc chieáu beøn rôi vaøo traïng thaùi meâ muoäi nheï nhaøng. Neáu khi aáy coù baäc saùng suoát ôû beân, moät phen nhìn qua lieàn bieát ngöôøi aáy ñang maéc taïi caûnh giôùi naøy, laáy moät höông baûn ñaäp xuoáng, laäp töùc ñaày trôøi maây muø tan heát, raát nhieàu ngöôøi nhaân ñaây ñöôïc ngoä ñaïo.

Chính khi raát thanh tònh roãng rang aáy, neáu nghi tình khoâng coøn beøn rôi vaøo voâ kyù, ngoài nhö caây nhö ñaù, hoaëc goïi hoøn ñaù ngaâm nöôùc laïnh. Ñeán khi ñoù caàn phaûi ñeà khôûi, ñeà khôûi töùc laø giaùc chieáu (giaùc laø khoâng meâ, töùc laø tueä; chieáu laø khoâng loaïn, töùc laø ñònh) chaêm chuù moät nieäm aáy, laëng leõ chieáu soi, nhö nhö khoâng ñoäng, saùng suûa khoâng meâ, raønh roõ thöôøng bieát, nhö laïnh noùng ruùt hôi, moät maïch lieân tuïc khoâng döùt.

Duïng coâng ñeán choã naøy caàn coù con maét Kim cang khoâng ñeà khôûi theâm, neáu ñeà khôûi thì ñaõ ñaàu laïi theâm ñaàu. Xöa coù vò taêng hoûi Trieäu Chaâu Laõo nhaân raèng: “Moät vaät khi khoâng ñem ñeán laøm theá naøo?”. Chaâu ñaùp: “Buoâng heát ñi!”. Taêng thöa: “Moät vaät khoâng ñem ñeán, buoâng heát caùi gì?”. Chaâu baûo: “Buoâng khoâng xuoáng thì gaùnh leân!”. Chính laø noùi giai ñoaïn naøy vaäy. Trong caûnh saùng suûa maùt meû naøy nhö ngöôøi uoáng nöôùc laïnh noùng töï bieát, khoâng phaûi noùi naêng coù theå ñeán ñöôïc. Ngöôøi ñeán choã naøy töï nhieân saùng suoát, ngöôøi chöa ñeán ñöôïc coù noùi cuõng voâ ích. Neân noùi: “Treân ñöôøng gaëp kieám khaùch neân trình kieám, khoâng phaûi nhaø thô chôù taëng thô”.

d) Chieáu coá thoaïi ñaàu cuøng phaûn vaên vaên töï taùnh.-  Hoaëc coù ngöôøi hoûi: “Caâu phaûn vaên vaên töï taùnh cuûa Boà-taùt Quaùn Theá AÂm sao ñöôïc goïi laø tham thieàn?” - Toâi môùi noùi chieáu coá thoaïi ñaàu chính laø daïy oâng luoân luoân chaêm chuù moät nieäm hoài quang phaûn chieáu caùi “khoâng sanh khoâng dieät” (thoaïi ñaàu). Phaûn vaên vaên töï taùnh cuõng laø daïy oâng luoân luoân chaêm chuù moät nieäm phaûn vaên vaên töï taùnh. Hoài chính laø Phaûn, khoâng sanh khoâng dieät laø Töï taùnh. Vaên vaø chieáu, tuy luùc xuoâi doøng theo thinh theo saéc, nghe khoâng ra ngoaøi tieáng, thaáy khoâng vöôït khoûi saéc, phaân bieät roõ raøng; nhöng khi ngöôïc doøng trôû laïi quaùn töï taùnh khoâng chaïy theo thinh saéc, chính laø moät caùi tinh minh, Vaên vaø Chieáu ñaâu phaûi hai thöù. Chuùng ta caàn bieát, noùi raèng “Chieáu coá thoaïi ñaàu”, “Phaûn vaên töï taùnh” tuyeät ñoái khoâng phaûi duøng maét xem, duøng tai nghe. Neáu duøng maét xem, hoaëc duøng tai nghe, aáy laø ñaõ chaïy theo thinh saéc, bò vaät chuyeån goïi laø xuoâi doøng. Neáu chaêm chuù trong moät nieäm “khoâng sanh khoâng dieät”, khoâng ñuoåi theo thinh saéc, goïi laø ngöôïc doøng. AÁy laø “Chieáu coá thoaïi ñaàu”, cuõng laø “Phaûn vaên töï taùnh”.

e) Taâm thieát tha vì sanh töû cuøng phaùt taâm laâu daøi. - Tham thieàn raát caàn taâm thieát tha vì sanh töû vaø phaùt taâm laâu daøi. Neáu ñoái vôùi söï sanh töû khoâng thieát tha thì nghi tình khoâng phaùt, coâng phu khoù ñaït. Neáu khoâng phaùt taâm laâu daøi, moät noùng möôøi laïnh thì coâng phu cuõng khoâng thaønh phieán. Chæ caàn coù taâm thieát tha laâu daøi thì chaân nghi môùi phaùt. Khi chaân nghi phaùt thì traàn lao phieàn naõo khoâng döùt cuõng töï döùt. Khi thôøi tieát nhaân duyeân ñeán töï nhieân nöôùc tuï thaønh ngoøi.

Toâi xin thuaät laïi moät vieäc cuõ chính maét toâi thaáy cho caùc oâng nghe. Luùc tröôùc, ñôøi Thanh khoaûng naêm Canh Tyù, Lieân quaân taùm nöôùc vaøo kinh ñoâ, toâi theo chaân vua Quang Töï vaø Töø Hy Thaùi haäu chaïy giaëc. Giöõa ñöôøng gaëp moät ñoaïn phaûi chaïy boä veà Thieåm Taây, moãi ngaøy chaïy maáy möôi caây soá, luoân maáy ngaøy khoâng coù côm. Treân ñöôøng gaëp moät oâng giaø ñem daâng vua Quang Töï moät mieáng khoai röøng, aên xong vua hoûi ngöôøi aáy: “Thöù gì aên ngon laém vaäy?” Caùc oâng thöû töôûng, Hoaøng ñeá ngaøy thöôøng raát kieåu caùch, raát oai phong, ñaâu töøng ñi boä hôn maáy böôùc, chöa töøng ñoùi quaù nöûa buïng, chöa töøng aên heát moät mieáng khoai röøng. Ñeán luùc naøy, kieåu caùch chaúng coù, oai phong khoâng coøn, loäi boä cuõng ñöôïc, buïng ñoùi cuõng chòu, aên reã rau cuõng ngon. Vì sao maø oâng boû heát ñöôïc? – Vì Lieân quaân ñuoåi baét oâng, oâng nhaát taâm chaïy cheát. Ñeán sau ñöôïc nghò hoøa, oâng ngöï giaù veà kinh, kieåu caùch laïi khôûi, oai phong laïi hieän, ñi boä khoâng noåi, buïng ñoùi khoâng ñöôïc, caùi gì khoâng ngon thì nuoát khoâng troâi. Sôû dó theá, taïi khi naøy oâng buoâng khoâng heát, vì Lieân quaân khoâng coøn ñuoåi baét oâng, oâng khoâng coù taâm chaïy cheát. Giaû söû oâng thöôøng ñem caùi taâm chaïy cheát aáy maø tu haønh thì theá naøo khoâng thaønh coâng; ñaùng tieác oâng khoâng coù taâm laâu daøi, gaëp thuaän caûnh thaùi ñoä cuõ laïi boäc khôûi.

Caùc vò ñoàng tham thieàn! Boïn quæ voâ thöôøng luoân luoân theo ñuoåi sanh maïng chuùng ta, khoâng bao giôø chuùng chòu “nghò hoøa”. Chuùng ta caàn phaûi phaùt taâm thieát tha laâu daøi ñeå giaûi thoaùt voøng sanh töû. Toå Cao Phong Dieäu noùi: “Ngöôøi tham thieàn caàn yeáu khaéc ñònh ngaøy thaønh coâng, gioáng nhö ngöôøi rôi xuoáng gieáng saâu ngaøn tröôïng töø saùng ñeán chieàu, töø chieàu ñeán saùng muoân ngaøn tö töôûng chæ chaêm chaêm moät vieäc mong ra khoûi gieáng, troïn khoâng coù nieäm thöù hai. Ngöôøi thöïc haønh ñöôïc nhö vaäy, hoaëc ba ngaøy, naêm ngaøy, baûy ngaøy, neáu khoâng trieät ngoä, Cao Phong ngaøy nay phaïm toäi ñaïi voïng ngöõ haèng ñoïa trong ñòa nguïc Baït Thieät”. Cao Phong Laõo nhaân vì loøng ñaïi bi thieát tha sôï e chuùng ta khoâng phaùt taâm tha thieát laâu daøi, neân phaùt lôøi theà naëng naøy ñeå baûo chöùng cho chuùng ta.

g) Duïng coâng coù hai thöù khoù vaø deã. - Ngöôøi duïng coâng coù hai thöù khoù vaø deã:

1.- Sô duïng taâm khoù deã

2.- Laõo duïng taâm khoù deã

1.- Sô duïng taâm khoù deã.

Sô duïng taâm khoù - Taâm troäm khoâng cheát.

Caùi thoâng beänh cuûa ngöôøi sô duïng taâm laø voïng töôûng, taäp khí buoâng khoâng heát, voâ minh, cao maïn, taät ñoá, chöôùng ngaïi, tham, saân, si, aùi, löôøi bieáng, aên ngon, phaûi quaáy, nhaân ngaõ ñaày daãy trong buïng, laøm sao töông öng vôùi ñaïo? Hoaëc coù ngöôøi laø coâng töû hay ca só xuaát gia taäp khí khoâng queân, moät chuùt khoå nhoïc chòu khoâng noåi, moät mieáng khoâng ngon nuoát chaúng voâ, laøm sao duïng coâng tu haønh? Ngöôøi naøy khoâng chòu töôûng nhôù ñöùc Boån Sö Thích Ca laø haïng naøo ñi xuaát gia maø chòu khoù khoå ñöôïc nhö vaäy? Hoaëc coù ngöôøi bieát chuùt ít vaên töï beøn taàm chöông trích cuù ñem nhöõng lôøi noùi cuûa coå nhaân ra phaân tích, roài cho mình laø hieåu hoaøn toaøn sanh ñaïi ngaõ maïn; nhöng ñeán khi beänh naëng thì reân xieát suoát ngaøy, hoaëc ñeán luùc saép laâm chung thì tay co chaân ruùt, bình sanh choã hieåu bieát khoâng thöïc haønh ñöôïc moät ñieåm, ñeán khi haáp hoái aên naên sao kòp?

Hoaëc ngöôøi coù chuùt ñaïo taâm laïi khoâng hieåu roõ choã haï thuû coâng phu. Coù ngöôøi sôï voïng töôûng coá tröø maø tröø khoâng ñöôïc, troïn ngaøy buoàn raàu böïc töùc töï haän nghieäp chöôùng naëng neà, nhaân ñoù thoái thaát ñaïo taâm. Hoaëc coù ngöôøi quyeát cuøng voïng töôûng chieán ñaáu, chaêm baúm choáng tay xoâng hôi, öôõn ngöïc tröøng maét gioáng veû maët haàm haàm cuûa teân giaùm saùt, quyeát cuøng voïng töôûng moät coøn moät maát, hoï ñaâu bieát nhö vaäy, voïng töôûng ñaõ ñuoåi khoâng ñöôïc, trôû laïi mang beänh thoå huyeát, phaùt cuoàng. Hoaëc coù ngöôøi sôï rôi vaøo khoâng, ñaâu ngôø tröôùc ñaõ sanh ra quæ; khoâng vaãn laø khoâng chaúng ñoäng, ngoä laïi ngoä chaúng ñeán. Hoaëc coù ngöôøi khôûi taâm caàu ngoä, ngôø ñaâu caàu ngoä ñaïo mong thaønh Phaät ñeàu laø ñaïi voïng töôûng; caùt khoâng phaûi laø côm, caàu ñeán bao nhieâu naêm quyeát ñònh cuõng khoâng ngoä. Hoaëc coù ngöôøi chôït ñöôïc yeân tònh moät vaøi caây höông beøn sanh vui möøng, aáy chæ laø con ruøa ñen muø tìm boïng caây, ngaãu nhieân ñuïng nhaèm chaúng phaûi laø coâng phu thaät, ma vui möøng sôùm ñaõ nhaäp vaøo taâm vaäy. Hoaëc coù ngöôøi trong choã yeân tònh bieát ñöôïc thanh tònh raát thích, trong choã ñoäng thì maát thanh tònh, nhaân ñoù traùnh choã oàn naùo tìm choã yeân tònh, aáy laø ñaõ sôùm laøm quyeán thuoäc cuûa hai thöù ma vöông ñoäng tònh. Caùc ngöôøi nhö vaäy thaät raát laø nhieàu. Keû sô duïng taâm khoâng thaáu roõ ñöôøng loái tu taäp thaät laø khoù. Coù giaùc maø khoâng chieáu thì taùn loaïn khoâng theå “ñeán nhaø”. Coù chieáu maø khoâng giaùc laïi “ngoài cheát chìm trong nöôùc cheát”.

b- Sô duïng taâm deã - Buoâng xuoáng chæ ñeå moät nieäm.

Duïng coâng tuy noùi khoù, nhöng hieåu roõ ñöôøng loái laïi raát deã. Taïi sao sô duïng taâm laø deã? – Khoâng coù gì kheùo, buoâng heát lieàn ñöôïc. Buoâng heát caùi gì? – Buoâng heát taát caû voâ minh phieàn naõo. Laøm sao buoâng heát ñöôïc? – Chuùng ta coi thaân naøy nhö cheát vaäy. OÂng thöû chöûi thaây cheát bao nhieâu caâu, noù cuõng khoâng phaùt giaän, ñaùnh maáy gaäy noù cuõng khoâng choáng cöï, luùc soáng öa phaù voâ minh baây giôø cuõng khoâng phaù, luùc soáng öa danh lôïi khi naøy cuõng khoâng maøng, luùc soáng nhieàu thöù taäp nhieãm khi naøy khoâng coù, caùi gì cuõng khoâng phaân bieät, caùi gì cuõng boû heát. Chö vò ñoàng tham thieàn! Chuùng ta mang xaùc thaân naøy moät phen hôi thôû ra khoâng trôû laïi beøn thaønh thaây cheát. Chuùng ta sôû dó buoâng khoâng heát, chæ do xem thaân naøy laø troïng, sanh nhaân ngaõ phaûi quaáy thöông gheùt thuû xaû. Neáu nhaän ñònh thaân naøy nhö thaây cheát, khoâng quyù troïng noù, khoâng chaáp noù laø ngaõ thì coù caùi gì buoâng khoâng heát? Chæ caàn buoâng ñöôïc heát, trong hai möôi boán giôø ñi ñöùng ngoài naèm, ñoäng tònh raûnh rang baän roän, toaøn thaân trong ngoaøi chæ laø moät nieäm nghi, bình thaûn khoâng döùt nieäm nghi, khoâng chen nieäm naøo khaùc. Moät caâu thoaïi ñaàu nhö nöông YÕ Thieân tröôøng kieám, ma ñeán ma cheát, Phaät ñeán Phaät cheát, khoâng sôï voïng töôûng thì coù caùi gì phaù haïi ta ñöôïc? Coù caùi gì phaân ñoäng phaân tònh, coù caùi gì chaáp höõu chaáp khoâng? Nhö quaû thaät sôï voïng töôûng, aáy laø choàng theâm moät lôùp voïng töôûng. Bieát mình thanh tònh, theá laø ñaõ khoâng thanh tònh. Sôï rôi vaøo khoâng, chính ñaõ rôùt trong coù. Töôûng thaønh Phaät, ñaõ vaøo ñöôøng ma. Neân noùi: “Böûa cuûi gaùnh nöôùc ñaâu khoâng phaûi dieäu ñaïo, caøy ruoäng cuoác ñaát ñeàu laø thieàn cô”. Khoâng phaûi trong khi ngoài kieát giaø môùi goïi laø duïng coâng tu haønh.

2.- Laõo duïng taâm khoù deã.

Laõo duïng taâm khoù – Ñaàu saøo traêm thöôùc khoâng theå tieán böôùc.

Theá naøo laø laõo duïng taâm khoù? Laõo duïng taâm ñeán giai ñoaïn chaân nghi hieän tieàn, coù giaùc coù chieáu vaãn thuoäc sanh töû, khoâng giaùc khoâng chieáu laïi rôi vaøo khoâng vong, ñeán caûnh giôùi naøy thaät laø khoù. Ña soá ngöôøi ñeán choã naøy vöôït qua khoâng khoûi, ñöùng treân ñaàu saøo traêm thöôùc khoâng coù caùch naøo tieán böôùc. Coù moät soá ngöôøi nhaân ñeán caûnh giôùi naøy, trong ñònh phaùt chuùt ít tueä hieåu sô löôïc moät ít coâng aùn cuûa coå nhaân, lieàn boû heát nghi tình, töï cho laø ñaïi trieät ñaïi ngoä, ngaâm thi vònh phuù, nhöôùng maøy chôùp maét, xöng laø thieän tri thöùc, thaät khoâng bieát mình ñaõ rôi vaøo beø ñaûng cuûa ma. Laïi coù ngöôøi hieåu laàm yù nghóa caâu cuûa Ñaït-ma Laõo nhaân noùi: “Ngoaøi döùt caùc duyeân, trong taâm khoâng xao ñoäng, taâm nhö vaùch töôøng coù theå vaøo ñaïo” vaø caâu cuûa Luïc Toå noùi: “Khoâng nghó thieän, khoâng nghó aùc chính khi aáy caùi gì laø baûn lai dieän muïc cuûa Thöôïng toïa”, beøn cho ngoài nhö caây nhö ñaù laø hay tuyeät. Haïng ngöôøi naøy cho Hoùa thaønh laø Baûo sôû, nhaän xöù ngöôøi cho laø queâ höông, thaät laø choã Baø töû ñoát am vaø maéng “Caùc ngöôi laø ngöôøi cheát”.

Laõo duïng taâm deã - Cöù mieân maät ñi ! 

 Theá naøo laø laõo duïng taâm deã? – Ñeán luùc naøy chæ caàn khoâng töï maõn, khoâng boû nöûa chöøng, thaàm thaàm kín kín duïng coâng, trong thaàm kín laïi thaàm kín, trong vi teá laïi vi teá, khi thôøi tieát ñeán ñaùy thuøng töï beå (ñaïi ngoä). Neáu khoâng töï beå, nhôø thieän höõu tri thöùc nhoå ñinh ruùt choát cho.

Ñaïi só Haøn Sôn coù baøi tuïng:

Choùt voùt treân ñaûnh nuùi,

Boán phía khoâng meù bôø.

Ngoài tònh chaû ai bieát,

Suoái laïnh vaàng traêng soi.

Trong suoái voán khoâng traêng,

Trôøi xanh traêng xa thaúm.

Ngaâm moät baøi ca naøy,

Trong ca thieàn chaúng coù.

Hai caâu ñaàu noùi caùi chaân thöôøng baøy hieän, khoâng thuoäc moät caùi gì, saùng chieáu khaép ñaïi ñòa khoâng moät maûy chöôùng ngaïi. Boán caâu keá noùi chaân nhö dieäu theå phaøm phu haún khoâng theå bieát, ba ñôøi chö Phaät cuõng tìm khoâng ñöôïc choã nôi cuûa ta, neân noùi: “chaû ai bieát”. Ba caâu “Suoái laïnh vaàng traêng soi v.v…” laø Laõo nhaân duøng phöông tieän thí duï caûnh giôùi aáy. Hai caâu roát sau, sôï ngöôøi nhaän laàm ngoùn tay laø maët traêng, neân ñaëc bieät caûnh giaùc chuùng ta “phaøm coù noùi naêng khoâng phaûi laø thieàn”.

3. KEÁT LUAÄN:

Chính toâi môùi noùi ôû treân cuõng laø gôõ roái chæ ñöôøng maø thoâi. Phaøm coù noùi naêng ñeàu khoâng phaûi thaät nghóa. Coå ñöùc tieáp ñoä ngöôøi, neáu khoâng ñaùnh thì naït, ñaâu coù veõ baøy laêng xaêng vaày. Chaúng qua ngöôøi nay khoâng theå saùnh vôùi ngöôøi xöa, mieãn cöôõng duøng tay chæ maët traêng. Chö vò ñoàng tham thieàn! Cöùu caùnh ngoùn tay laø gì? Maët traêng laø gì? Haõy tham ñi!

?