ÑEÄ LUÏC GIAÙC TRI

CHAÙNH VAÊN :

Ñeä luïc giaùc tri:

Baàn khoå ña oaùn,

Hoaïnh keát aùc duyeân.

Boà-taùt boá thí

Ñaúng nieäm oaùn thaân,

Baát nieäm cöïu aùc,

Baát taéng aùc nhaân.

DÒCH :

Ñieàu thöù saùu phaûi neân giaùc bieát:

Ngöôøi khoå ngheøo laém keát oaùn hôøn.

Khoâng duyeân taïo aùc ñaâu sôøn,

Boà-taùt boá thí, ai hôn keû naøy.

Loøng khoâng coøn thaáy kia ñaây,

Ít khi nhôù ñeán buoàn gaây thuôû naøo.

Duø ngöôøi laøm aùc bieát bao,

Moät loøng thöông xoùt, khoå ñau cöùu giuøm.

GIAÛNG :             

Ñeä luïc giaùc tri:

Baàn khoå ña oaùn,

Hoaïnh keát aùc duyeân.

Ñieàu giaùc ngoä thöù saùu, Phaät daïy Boà-taùt khi laøm vieäc lôïi tha phaûi bieát taâm beänh cuûa chuùng sanh laø quaù ngheøo khoå neân hay oaùn haän, hay keát nhieàu duyeân aùc. Phaøm ngöôøi ngheøo khoå coù nhieàu oaùn haän laø vì thieáu thoán vaät chaát, luùc naøo cuõng bò nhöõng ñieàu baát nhö yù böùc baùch eùp ngaët, khoâng böïc doïc vôùi ngöôøi ngoaøi thì böïc boäi trong gia ñình. Neáu coù ai ñoäng chaïm tôùi laø hoï quaïu quoï noåi saân giaän laøm hung laøm döõ. Nhaát laø ngöôøi khoâng bieát tu, khoâng thoâng lyù nhaân quaû, khi laâm vaøo caûnh ngheøo khoå ñoùi côm raùch aùo thì oaùn trôøi traùch ñaát. Thaáy ngöôøi giaøu coù hôn mình laø sanh taâm ñoá kî, thaáy ngöôøi quyeàn quí hôn mình laø sanh taâm oaùn gheùt, luùc naøo cuõng coù maëc caûm khoâng toát vôùi ngöôøi hôn mình; maëc duø ngöôøi quyeàn quí giaøu coù bieát tu, khoâng heà khinh cheâ hay laøm phieàn loøng hoï maø hoï vaãn gheùt. Vì hoï caûm thaáy hoï khoán khoå ñuû ñieàu, coøn ngöôøi giaøu sang quyeàn quí sung söôùng ñuû caùch. Do maëc caûm khoâng toát ñoù, khoâng duyeân côù gì maø caáu keát duyeân aùc xaáu, gaây keát oan traùi vôùi ngöôøi. Vì vaäy maø ngöôøi ngheøo hoïc ñaïo khoù, ngöôïc laïi ngöôøi ñuû aên ñuû maëc ít bò nhöõng böïc boäi eùp ngaët thì deã tu.

Laø phaät töû ñaõ hoïc Phaät phaùp, thaáu suoát lyù nhaân quaû, neáu hieän taïi laâm vaøo hoaøn caûnh ngheøo khoå, hieåu raèng mình tröôùc ñaõ gieo nhaân keo kieät boûn seûn, khoâng bieát giuùp ñôõ ai, laïi theâm tham laáy cuûa ngöôøi. Ñaõ lôõ gieo nhaân xaáu neân ngaøy nay ngheøo khoù, vui chòu khoâng oaùn traùch than van, noã löïc xaû boû taâm keo kieät boûn seûn, chuyeån nghieäp xaáu thaønh nghieäp toát. Coá gaéng phaùt trieån haïnh laønh phaùt taâm boá thí giuùp ñôõ moïi ngöôøi, ñoù laø ñoaïn caùi nhaân ngheøo khoå, seõ ñöôïc giaøu coù an vui veà sau.

Coù nhieàu phaät töû than ngheøo, côm khoâng ñuû no, aùo khoâng ñuû maëc, cuûa caûi vaät chaát khoâng coù, laáy gì ñeå boá thí? Quí vò nghieäm laïi xem, trong ñôøi naøy coù ai ngheøo ñeán noãi khoâng dö vaøi ba hoät côm ñeå boá thí cho kieán aên, hoaëc khoâng dö moät maûnh vaûi ñeå baêng boù veát thöông cho ngöôøi bò naïn! Chaéc chaén ai cuõng coù nhöõng moùn toái thieåu naøy. Tu khoâng phaûi ñôïi coù tieàn nhieàu boá thí cuùng chuøa môùi laø laøm phöôùc, chuùng ta bieát thöông ngöôøi, nghó ñeán ngöôøi, tuøy theo khaû naêng, phöông tieän saün coù cuûa mình maø giuùp ñôõ ngöôøi. Chaúng haïn nhöôøng choã ngoài cho ngöôøi giaø yeáu khi xe chaät, phuï giuùp ngöôøi ñi ñöôøng gaùnh böng quaù naëng. Nhö vaäy laø chuùng ta chuyeån ñoåi taâm nieäm keo kieät boûn seûn thaønh taâm boá thí lôïi tha, chuyeån ñoåi haønh ñoäng xaáu aùc thaønh löông thieän laøm lôïi ích cho ngöôøi vaät. Ngöôøi ngheøo maø soáng nhö theá thì ñaâu coù keát duyeân aùc gaây oaùn haän vôùi ai. Ngöôïc laïi, cöù khö khö oâm aáp taâm nieäm xaáu xa oaùn hôøn, ñaõ khoå laïi choàng chaát theâm khoå. Theá neân ngöôøi phaät töû ngheøo hieåu roõ lyù nhaân quaû, phaûi kheùo tu ñeå chuyeån ñoåi hoaøn caûnh ngheøo naøn ñau khoå cuûa mình, trôû thaønh an vui sung söôùng trong hieän taïi vaø mai sau.

ÔÛ tröôùc Phaät chæ cho bieát nhaân luaân hoài sanh töû laø voâ minh. Ñeán ñaây Phaät daïy goác ngheøo khoå laø keo kieät boûn seûn, tham lam laáy cuûa ngöôøi. Phaûi noã löïc coá gaéng tu ñeå phaù tröø noù.

Boà-taùt boá thí,

Ñaúng nieäm oaùn thaân,

Baát nieäm cöïu aùc,

Baát taéng aùc nhaân.

Do vì ngöôøi ngheøo khoå hay coù taâm beänh oaùn hôøn, taïo nhieàu nghieäp aùc, neân Phaät daïy Boà-taùt khi laøm vieäc lôïi tha,  gaëp ngöôøi ngheøo khoå nhö ñaõ noùi thì phaûi thoâng caûm cho hoï. Neáu hoï lôõ keát oaùn gaây hôøn thì Boà-taùt hoan hæ tha thöù vaø ñem loøng töø bi bình ñaúng maø ñoái xöû, khoâng phaân bieät thaân sô. Tuøy theo taâm nieäm hoaøn caûnh sôû caàu cuûa hoï, bieát hoï ñang bò khoå aùch naøo chi phoái, ñang caàn caàu ñieàu gì, theo ñoù maø giuùp cho phuø hôïp. Nhö theá môùi coù keát quaû toát, gioáng nhö löông y tuøy beänh cho ñuùng thuoác thì beänh mau laønh.

Cuõng vaäy, taêng ni hay phaät töû chaúng nhöõng thöông caùi khoå hieän taïi cuûa ngöôøi baàn cuøng, maø coøn thöông caùi khoå vò lai cuûa hoï nöõa. Tìm hieåu taâm nieäm hoaøn caûnh cuûa töøng haïng ngöôøi ñeå giuùp ñôõ hoï. Phaät daïy do ngheøo khoå maø phaàn ñoâng chuùng sanh coù taâm oaùn hôøn vaø keát nhieàu duyeân aùc. Neân khi gaëp nhöõng ngöôøi coù hoaøn caûnh nhö vaäy, thì phaûi phöông tieän giuùp cho hoï bôùt khoå, ngheøo thieáu trong hieän taïi. Sau ñoù höôùng daãn cho hoï hoïc hieåu ñaïo lyù, bieát nhaân naøo laø aùc xaáu, phaûi chòu quaû baùo khoå ñau thì neân traùnh, nhaân naøo laø toát, caàn phaûi laøm ñeå ñöôïc an vui lôïi ích.

Khi taêng ni hay phaät töû ra laøm lôïi ích cho chuùng sanh, luoân nhôù chuùng sanh ngheøo khoå, nhieàu loøng tham, nhieàu oaùn hôøn. Chaúng haïn ñi phaùt gaïo phaùt tieàn, hoï laõnh roài trôû laïi laõnh nöõa, laõnh nhieàu laàn nhö vaäy. Hoaëc hoï ñeán muoän, phaåm vaät chia ñaõ heát hoï töùc giaän chöûi maéng. Chuùng ta neân thoâng caûm vaø thöông hoï ñang bò ngheøo khoå eùp ngaët, maát söï saùng suoát bình tónh, tha thöù vaø an uûi hoï maø khoâng buoàn giaän.

Phaät laïi daïy theâm, Boà-taùt khi boá thí laø do loøng töø bi bình ñaúng, ñoái vôùi keû oaùn ngöôøi thaân ñeàu boá thí ngang nhau, khoâng nhôù nghó nhöõng ñieàu aùc maø hoï ñaõ laøm ngaøy xöa vaø cuõng khoâng heà gheùt boû ngöôøi hung döõ. Vieäc laøm naøy hôi cao, ngöôøi thöôøng khoù thöïc hieän ñöôïc. Nhöng ñoù laø tinh thaàn ñaïi thöøa, nhaèm laáy aân baùo oaùn, khôûi taâm töø bi hyû xaû, vong kyû lôïi tha. Neân khi ra laøm vieäc, chuùng ta caàn phaûi xem xeùt  taâm nieäm mình coù coøn vò kyû khoâng? Coù coøn thaân sô khoâng? Coù coøn nhôù nghó ñeán oaùn cöøu xöa khoâng? Neáu coøn thì phaûi tieán tu hôn nöõa, ñeå chuyeån hoùa taâm nieäm nhoû heïp cho xöùng ñaùng vôùi lôøi Phaät daïy. Vì neáu chuùng ta coøn vò kyû thì khoâng theå naøo thöïc hieän ñuùng lôøi

Phaät daïy. Giaû söû coù ngöôøi giaøu coù quyeàn theá laán aùp chuùng ta, sau ñoù hoï sa cô thaát theá ngheøo khoå, ngöôïc laïi chuùng ta ñöôïc quyeàn theá giaøu coù. Trong moät dòp ñi boá thí gaëp laïi ngöôøi laán aùp mình ngaøy xöa, chuùng ta khoâng hoan hæ cho ngöôøi ñoù. Nhö vaäy laø chuùng ta coøn nhôù loãi xöa cuûa hoï, chuùng ta coøn taâm vò kyû heïp hoøi, chöa coù taâm hyû xaû. Boà-taùt  thì khoâng nhö vaäy, duø xöa hoï coù laøm khoå caùc Ngaøi, nay thaáy hoï khoå, caùc Ngaøi vaãn ra tay cöùu giuùp.

Kinh Töù Thaäp Nhò Chöông, Phaät daïy: "Boá thí cho moät traêm ngöôøi döõ aên khoâng baèng boá thí cho moät ngöôøi hieàn. Boá thí cho moät ngaøn ngöôøi hieàn, khoâng baèng boá thí cho ngöôøi giöõ naêm giôùi. Boá thí cho möôøi ngaøn ngöôøi giöõ naêm giôùi, khoâng baèng cuùng döôøng cho moät vò Tu-ñaø-hoaøn. Cuùng döôøng moät traêm öùc vò Bích-chi Phaät khoâng baèng cuùng döôøng moät vò Phaät". Nghóa laø boá thí cho ngöôøi tu cao chöøng naøo, thì coù phöôùc nhieàu chöøng naáy. Song, taïi sao kinh naøy Phaät laïi daïy boá thí phaûi bình ñaúng? Ñoàng laø lôøi Phaät daïy sao coù söï maâu thuaãn nhau? Vaäy kinh naøo daïy ñuùng vôùi toân chæ cuûa Phaät?

Toâi xin ñöa ra moät ví duï ñeå giaûi thích ñoaïn naøy cho quí vò heát nghi ngôø. Phaät töû naøo lôùn tuoåi coù con ñoâng kheùo daïy doã con thì seõ thoâng caûm ñieàu naøy. Khi con coøn nhoû, quí vò thöôøng daïy: "Con phaûi choïn baïn maø chôi, ñöùa naøo hieàn laønh sieâng hoïc neân thaân caän gaàn guõi, ñöùa naøo hung döõ bieáng nhaùc neân traùnh xa, vì gaàn noù seõ nhieãm nhöõng thoùi hö taät xaáu, maø hoûng caû cuoäc ñôøi". Khi con khoân lôùn hoïc haønh thaønh taøi, coù ñöùc haïnh trí tueä vöõng vaøng, quí vò laïi khuyeân con: "Con haõy coi baïn beø, ñöùa naøo ngheøo khoù, keùm ñaïo ñöùc neân tôùi lui giuùp ñôõ cho noù ñöôïc toát ñöôïc vui." Sôû dó quí vò khuyeân daïy caùc con nhö theá, laø vì con quí vò coù ñuû khaû naêng töï chuû vaø laøm lôïi ích cho ngöôøi, goùp phaàn xaây döïng cho xaõ hoäi ñöôïc toát ñeïp, chôù khoâng coøn ñoùng khung baèng caùch daïy con phaûi gaàn ngöôøi hieàn ngöôøi toát maõi.

Cuõng nhö theá, ngöôøi môùi tu, taäp khí tham saân si phieàn naõo coøn daøy, maø söùc huaân tu coøn keùm, neân Phaät daïy traùnh xa ngöôøi döõ, gaàn guõi ngöôøi trí ngöôøi hieàn ñeå ñöôïc duyeân thuaän, ñöôïc yeân oån deã tu deã tieán. Ñeán khi phieàn naõo tham saân si caïn moûng, ñaïo löïc vöõng, coù ñöùc töï chuû khoâng bò chi phoái bôûi nghòch duyeân, thì Phaät daïy neân giuùp ñôõ laøm lôïi ích moïi ngöôøi, giuùp keû döõ ngöôøi hieàn nhö nhau. Ngöôøi môùi tu ñaïo löïc non yeáu caàn baïn laønh duyeân toát ñeå tieán, coøn tu laâu coù ñaïo löïc, neáu ôû trong caûnh thuaän hoaøi seõ bò chìm trong aáy khoâng tieán ñöôïc. Giaû söû coù ngöôøi tu laâu, aên treân ngoài tröôùc moïi ngöôøi, phaät töû ñeán chuøa ñeàu ñaûnh leã cuùng döôøng, muoán gì ñöôïc naáy, tha hoà höôûng thuï, khoâng gaëp khoù khaên thöû thaùch neân khoâng bieát mình tu ñeán ñaâu? Tuy tu maø khoâng coù ai choïc phaù neân khoâng bieát saân giaän phieàn naõo coøn hay heát. Hoaëc khoâng coù ai boû ñoùi, ñaâu coù bieát kham nhaãn côn ñoùi ñeán ñaâu? Vì vaäy, giai ñoaïn sau cuûa ngöôøi tu, caàn phaûi coù thöû thaùch, ñeå traéc nghieäm xem tu ñaõ thaät söï tieán boä chöa? Coù ñoái xöû bình ñaúng giöõa keû xaáu ngöôøi toát, keû sô ngöôøi thaân chöa?

Theá neân tu trong caûnh thuaän ñöôïc an oån thaáy coù tieán boä, thì chöa tin mình ñaõ tieán thaät söï, an oån thaät söï. Khi naøo gaëp nghòch duyeân thöû thaùch maø vaãn thaûn nhieân an oån vöôït qua thì môùi thaät laø tieán boä. Ví duï toâi tuyeân boá tu haïnh nhaãn nhuïc, nhöng toâi cöù ôû trong caûnh thuaän, khoâng coù ngöôøi ñeán chöûi maéng khi deå, vu oan giaù hoïa, thì laøm sao toâi bieát ñöôïc taâm nhaãn nhuïc cuûa toâi ñeán ñaâu? Ngöôøi tu khi phaùt nguyeän tu haïnh naøo, caàn phaûi coù duyeân nghòch ñeå thöû thaùch cho vöôït qua môùi thaønh töïu haïnh tu. Gioáng nhö ñöùa hoïc troø qua moät naêm hoïc, cuoái naêm, chòu söï khaûo haïch cuûa giaùm khaûo, traû lôøi ñuùng môùi ñöôïc ñaäu. Vieäc tu haønh noùi thì deã, töôûng töôïng thì deã, soáng trong thuaän caûnh cuõng deã. Nhöng, ñoái dieän vôùi thöû thaùch, vöôït qua moät caùch thaûn nhieân, khoâng bò saân si phieàn naõo laøm oâ nhieãm môùi thaät laø khoù.

Theá thöôøng, ngöôøi ñôøi khi bò chöûi maéng, ñaùnh ñaäp, laán hieáp thì cho ñoù laø ma quæ theo phaù khoâng cho tu. Ngöôïc laïi, ñoái vôùi ngöôøi tu Phaät, thaáy ñoù laø Boà-taùt nghòch haïnh, giuùp cho mình caùi duyeân thuø thaéng ñeå sôùm thaønh töïu vieân maõn coâng haïnh tu haønh. Vaäy khi quí vò phaùt taâm tu, neáu gaëp duyeân thuaän  gaàn  guõi ñöôïc baïn laønh taän taâm giuùp ñôõ moïi maët, thì bieát ñoù laø thieän höõu tri thöùc ôû maët thuaän, chuùng ta cuõng phaûi noã löïc tu tieán, chôù baèng loøng trong caûnh thuaän roài queân tu. Neáu gaëp nghòch duyeân, ngöôøi xaáu aùc phaù phaùch laøm chöôùng ngaïi, thì bieát mình ñang gaëp thieän höõu tri thöùc ôû maët nghòch, chuùng ta caøng coá gaéng noã löïc vöôït qua, khoâng thoái chí naûn loøng boû tu. Ñoái tröôùc ngöôøi giuùp ñôõ hay laøm chöôùng ngaïi mình vaãn bình thaûn, taâm khoâng chao ñoäng, aáy môùi laø oaùn thaân bình ñaúng, khi giuùp ñôõ hoï thì giuùp nhö nhau taâm khoâng thieân vò. Hieåu nhö theá, chuùng ta seõ khoâng thaéc maéc khi ñoïc kinh Phaùp Hoa thaáy Phaät keå chuyeän Ñeà-baø-ñaït-ña traûi qua nhieàu kieáp veà tröôùc, taïo nhieàu duyeân nghòch trong ñôøi tu haønh cuûa Phaät. Sau ñoù Phaät keát luaän Ñeà-baø-ñaït-ña laø thieän höõu tri thöùc baäc nhaát cuûa Ngaøi, nhôø thieän tri thöùc Ñeà-baø-ñaït-ña maø Ngaøi mau thaønh töïu Phaät quaû.

Ngöôøi tu maø chæ mong gaëp caûnh thuaän, gaëp ngöôøi hieàn thì khoâng bieát roõ khaû naêng tu cuûa mình. Ngöôøi mong öôùc nhö theá chæ tu vôùi Phaät chôù khoâng tu vôùi chuùng sanh. Song, Phaät khoâng caàn chuùng ta tu vôùi Ngaøi, vì laïy Phaät hoaøi Ngaøi cuõng khoâng möøng, cheâ Phaät maõi Ngaøi cuõng khoâng buoàn. Theá neân khoâng caàn tu vôùi Phaät, maø phaûi tu vôùi chuùng sanh, thì söï tu haønh môùi coù yù nghóa. Muoán ñöôïc nhö theá, phaûi luoân nhôù ngöôøi chöûi maéng gaây phieàn chöôùng cho mình, bieát ñaâu laø Boà-taùt thò hieän giuùp mình tu tieán.

Chuùng ta khoâng neân töôûng Boà-taùt laø nhöõng vò töø treân trôøi giaùng xuoáng, coù haøo quang coù pheùp linh, ñeå chuùng ta ñeán ñaûnh leã caàu xin vieäc naøy vieäc noï. Boà-taùt hieän thaân raát thöïc teá, coù khi laïi taàm thöôøng, ôû beân caïnh maø chuùng ta khoâng bieát. Saùch xöa ôû Trung Hoa coù ghi laïi caâu chuyeän: Taïi chuøa Quoác Thanh ôû nuùi Thieân Thai coù hai vò Boà-taùt teân Haøn Sôn vaø Thaäp Ñaéc. Ngaøi Haøn Sôn khoâng ai bieát roõ toâng tích. Moät hoâm trôøi laïnh nhö caét, Ngaøi töø trong nuùi laïnh ñi ra, quaàn aùo raùch röôùi baån thæu, voâ chuøa xin ôû. Do töø nuùi laïnh ñi ra, neân Ngaøi ñöôïc goïi teân laø Haøn Sôn. Coøn ngaøi Thaäp Ñaéc thì do Thieàn sö Phong Can ñi khaát thöïc veà, gaëp ñöùa beù bò boû beân ñöôøng bô vô, Ngaøi ñem veà chuøa nhôø nuoâi, ñaët teân laø Thaäp Ñaéc, nghóa laø löôïm ñöôïc. Hai vò soáng trong chuøa raát laø baàn haøn, aên thì khoâng ngoài treân quaû ñöôøng nhö chuùng, laïi ra sau beáp löôïm côm dö côm ñoå loïc röûa laïi ñeå aên. Nguû thì nguû ngoaøi hieân chuøa, soáng khoâng caàn ai bieát ñeán. Tuy nhieân, caùc Ngaøi soáng raát voâ tö hoàn nhieân. Sau khi Thieàn sö Phong Can tòch, quan Tri phuû ôû gaàn chuøa bò beänh, moäng thaáy ngaøi Phong Can chæ cho moùn thuoác, oâng uoáng laønh beänh, neân oâng raát tin töôûng Ngaøi. Laïi moät hoâm oâng moäng thaáy ngaøi Phong Can baûo oâng coù muoán ñaûnh leã Boà-taùt, thì ñeán chuøa Quoác Thanh tìm hai ngaøi Haøn Sôn vaø Thaäp Ñaéc maø ñaûnh leã. Hai ngaøi laø Boà-taùt Vaên Thuø vaø Phoå Hieàn thò hieän. Quan Tri phuû ñeán chuøa tìm, Hoøa thöôïng Truï trì baát ñaéc dó cho goïi hai Ngaøi ra. Tuy thaáy hai Ngaøi aên maëc loâi thoâi dô baån, thaùi ñoä ngaây ngoâ, nhöng oâng vaãn ñaûnh leã. Hai Ngaøi bieát toâng tích mình ñaõ baïi loä lieàn coõng nhau chaïy voâ nuùi, maát luoân. Ñoù laø Boà-taùt thaät maø moïi ngöôøi khoâng nhaän ra ñöôïc. Neân ngöôøi ñôøi thöôøng yû mình khoân lanh, tranh giaønh hôn thua, laém khi phaïm toäi vôùi Boà-taùt maø khoâng hay!

       Toùm laïi, ñieàu giaùc ngoä thöù saùu Phaät daïy Boà-taùt khi laøm vieäc lôïi tha, phaûi bieát roõ taâm lyù hoaøn caûnh caên cô cuûa töøng ngöôøi, thöïc haønh loøng töø bi bình ñaúng, khoâng phaân bieät thaân sô aân oaùn, tha thöù moïi loãi laàm cho ngöôøi, nhaát laø thöông xoùt cöùu giuùp ngöôøi nghieäp chöôùng naëng neà taïo nhieàu toäi aùc.

]