ÑEÄ TAM GIAÙC TRI

CHAÙNH VAÊN :

Ñeä tam giaùc tri:

Taâm voâ yeåm tuùc,

Duy ñaéc ña caàu,

Taêng tröôûng toäi aùc.

Boà-taùt baát nhó,

Thöôøng nieäm tri tuùc,

An baàn thuû ñaïo,

Duy tueä thò nghieäp.

DÒCH :

Ñieàu thöù ba phaûi theâm giaùc bieát:

Ñaém meâ traàn maûi mieát chaúng döøng.

Moät beà caàu ñöôïc voâ chöøng,

Toäi kia theâm lôùn coù ngöøng ñöôïc ñaâu.

Nhöõng haøng Boà-taùt hieåu saâu,

Nhôù caàu tri tuùc chaúng laâu chaúng sôøn.

Cam ngheøo giöõ ñaïo laø hôn,

Laàu cao trí tueä chaúng khôøn döïng leân.  

GIAÛNG :  

Ñeä tam giaùc tri:

Taâm voâ yeåm tuùc,

Duy ñaéc ña caàu.

Taêng tröôûng toäi aùc.

Ñieàu giaùc ngoä thöù ba laø loøng ngöôøi khoâng bao giôø bieát ñuû, khoâng bao giôø thaáy chaùn, chæ moät beà mong caàu cho ñöôïc nhieàu, ñöôïc maõi khoâng thoâi. Song, caøng tham muoán nhieàu, thì toäi loãi seõ caøng taêng theâm. Ñoù laø taâm  nieäm cuûa ngöôøi theá gian coøn nhieàu meâ môø. Ngöôïc laïi:

Boà-taùt baát nhó,

Thöôøng nieäm tri tuùc,

An baàn thuû ñaïo

Duy tueä thò nghieäp.

Giôø ñaây noùi veà Boà-taùt, caùc Ngaøi khoâng gioáng nhö ngöôøi theá gian. Caùc Ngaøi thöôøng bieát ñuû an vui trong caûnh ngheøo, ñeå gìn giöõ ñaïo ñöùc vaø luùc naøo cuõng laáy trí tueä laøm söï nghieäp, chôù khoâng nghó gì khaùc hôn. Tieàn cuûa, vaät chaát, danh lôïi. ñoái vôùi caùc Ngaøi chæ laø phaùp höõu vi khoâng beàn khoâng thaät, caùc Ngaøi khoâng laáy ñoù laøm quí laøm troïng, maø chæ moät beà lo vun boài trí tueä vaø töø bi ngaøy caøng theâm lôùn. Boà-taùt cuõng laø moät chuùng sanh, nhöng chuùng sanh bieát tu haønh vaø ñöôïc giaùc ngoä, neân goïi laø höõu tình giaùc. Sau khi ñaõ giaùc ngoä, caùc Ngaøi giuùp cho moïi ngöôøi ñöôïc giaùc ngoä nhö mình, neân goïi laø giaùc höõu tình. Luùc naøo caùc Ngaøi cuõng thöïc hieän haïnh töï giaùc giaùc tha cho ñöôïc vieân maõn. Caùc Ngaøi khoâng vì muïc ñích naøo khaùc ngoaøi tinh thaàn giaùc ngoä maø Phaät ñaõ daïy. Nhö vaäy, quí vò ñöøng laàm töôûng Boà-taùt laø baäc coù nhieàu thaàn thoâng pheùp laï. Bieát ñaâu trong sinh hoaït hieän taïi cuûa chuùng ta, coù nhieàu Boà-taùt maø chuùng ta khoâng bieát. Vì ngöôøi naøo töï thaân khoâng ñaém meâ nguõ duïc, khoâng bò nguõ duïc chi phoái, laïi coøn bieát tu tænh, bieát giuùp cho ngöôøi phaù meâ laàm trong cuoäc soáng, ñoaïn tröø khoå ñau thì ngöôøi ñoù laø Boà-taùt. Ngöôøi phaät töû chaân chaùnh, khoâng bao giôø mong caàu Boà-taùt thò hieän qua hình töôùng kyø laï, vôùi thaàn thoâng pheùp maàu ban ôn cöùu khoå cho chuùng sanh. Neáu ai cho Boà-taùt nhö theá, thì chaéc chaén suoát kieáp khoâng thaáy ñöôïc Boà-taùt. Toâi nhaéc laïi, Boà-taùt laø moät chuùng sanh höõu tình tu ñöôïc giaùc ngoä, vaø taïo phöông tieän giuùp cho ngöôøi tu cuõng ñöôïc giaùc ngoä nhö caùc Ngaøi. Nghóa laø luùc naøo cuõng thaáy theá gian voâ thöôøng, coõi ñôøi taïm bôï, thaân naøy voán laø khoå, khoâng, voâ ngaõ. 

Ñöùc Phaät goïi coõi Ta-baø chuùng ta hieän ñang soáng ñaây laø coõi duïc, neân loøng tham con ngöôøi quaù naëng quaù saâu. Ngöôøi ngheøo thieáu thoán vaät chaát, tham caàu cho coù ñeå soáng ñaõ ñaønh, ngöôøi giaøu coù bao nhieâu cuõng khoâng thaáy ñuû. Coå ñöùc daïy: "Ngöôøi bieát ñuû duø naèm döôùi ñaát, co tay laøm goái, aên côm haåm cuõng vaãn thaáy vui. Ngöôøi khoâng bieát ñuû duø ôû treân cung trôøi cuõng khoâng vöøa yù". Cho neân ngöôøi bieát an phaän, ôû trong hoaøn caûnh naøo cuõng ñöôïc an vui.

Trong kinh Di Giaùo, Phaät daïy: "Nhöôïc duïc thoaùt chö khoå naõo, ñöông quaùn tri tuùc, tri tuùc chi phaùp, töùc thò phuù laïc, an oån chi xöù". Nghóa laø: Muoán thoaùt moïi söï khoå naõo, caàn neân nghieäm xeùt hai chöõ bieát ñuû, phaùp bieát ñuû laø söï giaøu coù, an oån cuûa con ngöôøi.

Phaùp sö AÁn Quang cuõng daïy:

Côm rau ñôõ daï ñoùi,

Nhaø coû che gioù söông,

Ngöôøi ñôøi neáu bieát ñuû,

Phieàn naõo chaúng coøn vöông.

Vì ngöôøi ñôøi tham duïc nhieàu neân khoå nhieàu, khoå caû ba giai ñoaïn: Khi chöa coù thì tham muoán mong caàu cho coù laø khoå; khi ñaõ coù roài thì sôï maát, neân phaûi tìm caùch baûo veä gìn giöõ cuõng khoå; khi bò maát laïi caøng khoå hôn, buoàn raàu maát aên maát nguû, coù khi khoâng muoán soáng nöõa. Quí vò thaáy ngöôøi tham muoán nhieàu ôû tröôøng hôïp naøo cuõng khoå, chæ coù ít muoán bieát ñuû, döùt taâm tham caàu laø heát khoå ñöôïc vui.

Ví duï coù moät nhaø baùc hoïc uyeân thaâm, soáng ñôøi thanh baïch, xuoáng taøu ñi ngoaïi quoác, vaø moät nhaø phuù hoä mang nhieàu vaøng baïc cuûa baùu cuõng ñi ngoaïi quoác. Doïc ñöôøng taøu bò ñaém, caû hai oâm phao noåi vaø ñöôïc cöùu soáng. Khi vaøo ñaát lieàn thì oâng phuù hoä traéng tay tieàn cuûa maát heát, söï nghieäp tieâu tan khoâng coøn. Nhaø baùc hoïc dó nhieân vaãn thanh baïch nhöng soá kieán thöùc uyeân thaâm cuûa oâng khoâng maát, coi nhö söï nghieäp oâng coøn. Nhaø phuù hoä duï cho ngöôøi theá gian ham laøm giaøu, taïo xe hôi nhaø laàu cuûa caûi chöùa ñaày kho. Khi nhaém maét xuoâi tay, boû thaân naøy mang thaân khaùc, hoaøn toaøn khoâng ñem theo ñöôïc vaät gì. Nhaø baùc hoïc thanh baïch duï cho ngöôøi tu, sau khi nhaém maét xuoâi tay, boû thaân naøy mang thaân khaùc, tuy coøn meâ caùch aám, nhöng gaëp duyeân thì trí tueä hieån phaùt, khoâng maát. Töùc laø ñôøi naøy tu haønh tuy ñaõ giaùc ngoä, ñôøi sau sanh ra cuõng coù queân. Song, queân moät luùc, khi gaëp cô duyeân nhaéc laïi lieàn tænh nhôù ngay. Ñôøi tröôùc tu nhieàu thì nhôù sôùm, ñôøi tröôùc tu ít thì nhôù muoän vaø roài cuõng tieáp tuïc tu haønh. Ñieàu naøy chuùng ta nghieäm xeùt thaáy roõ. Taïi sao coù nhöõng ngöôøi hoïc hoaøi maø khoâng hieåu khoâng nhôù, vaãn toái taêm doát keùm? Laïi coù nhöõng ngöôøi chöa hoïc maø bieát, hoaëc hoïc moät maø bieát tôùi möôøi? Nhö vaäy coù phaûi laø do ñôøi tröôùc hoï ñaõ gieo troàng nhaân trí tueä, neân ñôøi naøy gaëp duyeân thì khaû naêng saün coù ñoù hieån phaùt? Noùi theo danh töø chuyeân moân laø chuûng töû ñaõ coù saün, hoäi ñuû duyeân thì hieän haønh. Toùm laïi, ngöôøi naøo ñôøi naøy bieát thieåu duïc tri tuùc, ñeå gìn giöõ ñaïo ñöùc vaø nuoâi lôùn trí tueä, ñoù laø ngöôøi tænh giaùc. Trí ñöùc aáy qua ñôøi sau khoâng maát, maëc duø coù bò meâ caùch aám. Vì theá haøng Boà-taùt laø ngöôøi tænh giaùc, bieát caùi naøo coù taïm roài seõ maát, thì khoâng chuù yù, xem thöôøng; bieát caùi naøo haèng höõu khoâng maát, thì lo gìn giöõ vaø phaùt huy cho theâm lôùn. Ngöôøi theá gian vì meâ laàm, chaïy theo caùi taïm bôï maø khoâng bieát noù taïm bôï, neân caû ñôøi cöù lo phuïc vuï caùi taïm bôï cho sung maõn. Khi quæ voâ thöôøng ñeán, taát caû ñeàu ñeå laïi theá gian, chæ mang theo caùi nghieäp naëng neà vôùi quaû baùo khoâng toát veà sau. Hieän taïi Boà-taùt tuy thieät thoøi ngheøo thieáu veà vaät chaát, nhöng phaàn trí ñöùc luùc naøo cuõng taêng tröôûng lôùn maïnh, chaúng nhöõng ñôøi naøy maø nhöõng ñôøi keá tieáp cuõng theá. Neân noùi söï nghieäp cuûa Boà-taùt laø trí tueä.

Neáu ngöôøi naøo suoát ñôøi cöù lo söï nghieäp theá gian cho höng thònh, thì söï nghieäp trí tueä seõ lu môø. Ngöôïc laïi ngöôøi chaêm lo söï nghieäp trí tueä thì söï nghieäp theá gian xem nhö khoâng coù. Nhö vaäy, ngöôøi lo söï nghieäp theá gian vaø ngöôøi lo phaùt trieån trí tueä xuaát theá gian, ai laø ngöôøi khoân bieát lo xa? Dó nhieân ña soá ngöôøi ñôøi ñeàu taùn thaùn ngöôøi taïo döïng söï nghieäp baèng aên ngon maëc ñeïp, ñaày ñuû vaät chaát tieän nghi, soáng ñôøi sung söôùng laø gioûi laø hay. Nhöng ñoái vôùi ngöôøi thaáy roõ nhaân quaû toäi phöôùc trong ñôøi hieän taïi, cuõng nhö nhöõng kieáp veà sau, lo gìn giöõ ñaïo ñöùc, phaùt huy trí tueä, vaãn laø ngöôøi saùng suoát khoân ngoan bieát lo xa. Vì tieàn cuûa duøng trong luùc soáng chæ laø caùi taïm bôï, khi nhaém maét khoâng mang theo ñöôïc. Ngöôøi chæ lo cho coù nhieàu cuûa caûi vaät chaát laø ngöôøi thieån caän, chöa bieát lo xa neân goïi laø chuùng sanh meâ laàm. Coøn ngöôøi khoâng chaïy theo nguõ duïc theá gian, chæ laáy trí tueä laøm söï nghieäp laø ngöôøi bieát lo xa, laø Boà-taùt giaùc ngoä. Vaäy taát caû quí vò, ai öng laøm chuùng sanh, ai öng laøm Boà-taùt? Ai öng laøm Boà-taùt thì phaûi noã löïc coá gaéng tu haønh !

            Toùm laïi, ngöôøi naøo quaù tham caàu nguõ duïc, ñaém say nguõ duïc khoâng bieát nhaøm chaùn, thì toäi loãi caøng ngaøy caøng lôùn, chaúng nhöõng hieän ñôøi chòu khoå maø coøn khoå maõi veà sau.

]