ÑEÄ NGUÕ GIAÙC NGOÄ

CHAÙNH VAÊN :

Ñeä nguõ giaùc ngoä:

Ngu si sanh töû.

Boà-taùt thöôøng nieäm,

Quaûng hoïc ña vaên,

Taêng tröôûng trí tueä,

Thaønh töïu bieän taøi,

Giaùo hoùa nhaát thieát,

Taát dó ñaïi laïc.   

DÒCH :

Ñieàu thöù naêm laïi theâm giaùc ngoä:

Ngu si laø goác khoå luaân hoài .

Boà-taùt thöôøng nhôù khoâng ngôi,

Nghe nhieàu hoïc roäng chaúng lôi chuùt naøo.

Vun boài trí tueä caøng cao,

Bieän taøi ñaày ñuû coâng lao choùng thaønh.

Ñaëng ñem giaùo hoùa chuùng sanh,

Nieát-baøn an laïc coøn laønh naøo hôn.

GIAÛNG :

Ñeä nguõ giaùc ngoä:

Ngu si sanh töû.

Ñieàu giaùc ngoä thöù naêm, Phaät daïy ngu si thì bò traàm luaân sanh töû. Ngu si ñaây chæ cho voâ minh laø ñaàu moái cuûa sanh töû luaân hoài, laø chi thöù nhaát cuûa möôøi hai nhaân duyeân: Voâ minh, haønh, thöùc, danh saéc, luïc nhaäp. Voâ minh theo nghóa thoâng thöôøng laø khoâng saùng, si meâ toái taêm. Theo tinh thaàn cuûa ñaïo Phaät voâ minh laø khoâng toû ngoä chaân taâm, khoâng thaáy caùc phaùp ñuùng nhö thaät. Kinh Vieân Giaùc, chöông ñaàu, Boà-taùt Vaên Thuø thöa hoûi, Phaät giaûi thích:  "Chuùng sanh chaáp thaân töù ñaïi naøy laø thaät, taâm duyeân theo boùng daùng saùu traàn laø thaät, ñoù laø voâ minh". Do chaáp thaân taâm laø thaät laø ngaõ, neân vì noù taïo nghieäp, roài theo nghieäp ñi trong luaân hoài sanh töû. Chuùng ta hoïc ñaïo giaùc ngoä laø ñeå thaáy ñöôïc caùi nhaân khieán mình phaûi traàm luaân sanh töû. Thaáy roõ raøng, thaáy cuøng toät, ñeå phaù tröø voâ minh thoaùt ra khoûi sanh töû luaân hoài. Vaäy phaù voâ minh baèng caùch naøo?

Boà-taùt thöôøng nieäm,

Quaûng hoïc ña vaên,

Taêng tröôûng trí tueä,

Thaønh töïu bieän taøi,

Giaùo hoùa nhaát thieát,

Taát dó ñaïi laïc.

Boà-taùt phaù voâ minh baèng caùch haèng nghe nhieàu hoïc roäng veà Phaät phaùp, ñeå trí tueä caøng ngaøy caøng taêng tröôûng. Hoïc nghe ñaây khoâng coù nghóa hoïc nghe phaùp theá gian, vì phaùp theá gian chæ laøm taêng theâm voâ minh phieàn naõo, maø phaûi nghe lôøi Phaät daïy ñeå thöïc haønh ñuùng phöông phaùp tu. Song, khoâng phaûi chæ rieâng haøng Boà-taùt hoïc roäng nghe nhieàu, maø  taêng ni phaät töû muoán coù trí tueä ñeå phaù meâ, cuõng phaûi hoïc roäng nghe nhieàu ñeå coù kieán giaûi chaân chaùnh, giaûn traïch phaùp tu cho hôïp vôùi trình ñoä mình thì tu khoâng laàm khoâng laïc. Sau ñoù coù höôùng daãn cho ai tu cuõng höôùng daãn ñuùng vôùi chaùnh phaùp. Tuy nhieân, hoïc ñeå öùng duïng tu thì ñöôïc lôïi mình lôïi ngöôøi; coøn hoïc hieåu suoâng noùi suoâng, chaúng nhöõng khoâng taêng tröôûng trí tueä, maø sanh beänh kieâu caêng ngaõ maïn, laøm chöôùng ñaïo khoâng ñöôïc lôïi ích. Hoøa thöôïng Phaùp chuû Khaùnh Anh coù daïy:

Tu maø khoâng hoïc laø tu muø,

Hoïc maø khoâng tu laø ñaõy ñöïng saùch.

Theá neân chuùng ta phaûi thöïc haønh caû hai maët hoïc vaø tu. Hoïc hieåu giaùo lyù Phaät daïy moät caùch chín chaén saâu roäng, roài öùng duïng lôøi Phaät daïy cho ñôøi soáng baûn thaân mình. Laâu ngaøy thaâm nhaäp Phaät phaùp, trí tueä seõ saùng suoát roäng lôùn nhö bieån caû. Khi trí tueä ñaõ roäng lôùn thì thaønh töïu ñöôïc bieän taøi, ra hoaèng hoùa laøm lôïi ích cho chuùng sanh. Bieän taøi ñöôïc chia laøm boán thöù:

1- Phaùp voâ ngaïi bieän: nghóa laø ñoái vôùi phaùp Phaät daïy, thoâng suoát heát khoâng coøn nghi ngôø gì caû.

2- Nghóa voâ ngaïi bieän: töùc laø nghóa lyù saâu xa maàu nhieäm maø Phaät daïy trong kinh ñeàu thaâm nhaäp, thaáu trieät khoâng coøn gì nghi ngaïi.

3- Töø voâ ngaïi bieän: nghóa laø nhöõng ngoân ngöõ cuûa töøng ñòa phöông ñeàu noùi thoâng suoát khoâng trôû ngaïi.

4- Nhaïo thuyeát voâ ngaïi bieän: laø thoâng suoát nghóa lyù Phaät phaùp vaø ngoân ngöõ töøng ñòa phöông. Khi giaûng noùi Phaät phaùp cho ngöôøi nghe, ñeàu kheá hôïp vôùi caên cô trình ñoä khieán hoï vui nghe, khoâng chaùn ngaùn.

Nhö vaäy, tröôùc laø do hoïc tu maø ñöôïc saùng suoát an laïc, ñoù laø töï lôïi hay töï giaùc, keá ñeán laø lôïi tha hay giaùc tha. Muoán giaùo hoùa ngöôøi, phaûi thaâm hieåu giaùo lyù Phaät daïy, phaûi thoâng thaïo ngoân ngöõ, sau ñoù tuøy caên cô tuøy hoaøn caûnh, maø giaûng daïy höôùng daãn ñöa ngöôøi töø choã toái taêm ñau khoå ñeán choã saùng suoát an vui. Caùi vui maø ngöôøi tu Phaät ñaït ñöôïc, khoâng phaûi laø caùi vui taàm thöôøng ôû theá gian. Caùi vui cuûa ngöôøi theá gian laø do thoï höôûng nguõ duïc, coøn trong voøng ñoái ñaõi hôn thua ñöôïc maát. Ví duï ngöôøi laøm aên gaëp thôøi, ñöôïc lôïi nhuaän gaáp ñoâi gaáp ba luùc bình thöôøng, thì loøng vui veû maët töôi cöôøi hôùn hôû. Tuy nhieân nieàm vui ñoù khoâng laâu, chæ trong moät thôøi gian laø maát. Vì heát thònh ñeán suy, laøm aên thua loã hay gaëp chuyeän baát nhö yù xaûy ñeán, laïi buoàn khoå baát an.

Caùi vui maø Phaät noùi ôû ñaây laø caùi vui lôùn cuûa ngöôøi gaéng coâng tu haønh, heát voâ minh phieàn naõo thoaùt khoûi voøng luaân hoài sanh töû. Caùi vui naøy kinh Ñaïi thöøa goïi laø Nieát-baøn tòch tónh, khoâng bò haïn cuoäc trong thôøi gian. Theá neân ngöôøi tu khi ñaït ñeán giaùc ngoä giaûi thoaùt, thì giôø naøo phuùt naøo taâm cuõng ñöôïc an vui. Caùi vui cuûa ngöôøi theá gian vaø ngöôøi xuaát theá gian khaùc nhau. Ngöôøi theá gian vui theo nguõ duïc, heát vui lieàn khoå, khi vui thì cöôøi noùi naùo ñoäng oàn aøo. Ngöôøi xuaát theá giaùc ngoä, heát khoå ñöôïc vui, nieàm vui nheï nhaøng vónh vieãn. Ngöôøi theá gian suoát ngaøy tìm toøi naém baét caùi vui coûn con, nhöng ñöôïc roài laïi maát. Theá neân Phaät duï nhö ngöôøi vôùt bong boùng nöôùc, vöøa thaáy bong boùng ñeïp loùng laùnh, ñöa tay vôùt,  noù lieàn tan maát. Caùi vui cuûa ngöôøi theá gian laø caùi vui traù hình cuûa söï ñau khoå, laø caùi vui cuûa keû meâ, laø caùi vui cuûa chuùng sanh. Coøn caùi vui cuûa ngöôøi xuaát theá laø caùi vui vónh vieãn cuûa ngöôøi tænh giaùc coù trí tueä, laø caùi vui cuûa Boà-taùt, Phaät. Chuùng ta thaáy keû meâ vaø ngöôøi trí coù thaùi ñoä soáng raát khaùc bieät. Chuùng sanh vì meâ laàm, neân cöù tìm caàu chaïy theo nhöõng caùi vui nhoû giaû doái taïm bôï, khoâng bieát meät nhoïc nhaøm chaùn. Coøn haøng Boà-taùt  trí tueä saùng suoát,  bieát roõ caùi vui nguõ duïc giaû doái taïm bôï, vui ñoù lieàn khoå, neân traùnh, luoân luoân ñem nghò löïc yù chí ñeå tu haønh, tìm caùi vui chaân thaät cho mình vaø giuùp cho ngöôøi ñöôïc vui.

Toùm laïi, ngöôøi ñôøi ai cuõng sôï khoå tìm vui. Song, tuøy theo ngöôøi trí hay ngu maø traùnh khoå nhoû hay khoå lôùn vaø tìm vui nhoû hay vui lôùn. Ngöôøi ngu thì sôï caùi khoå nhoû nhö ñoùi khaùt, laïnh noùng. ñeå tìm caùi vui nhoû laø coù tieàn cuûa nhieàu, coù nhaø laàu, xe hôi, ôû sang, aên ngon. Traùi laïi, ngöôøi trí thì sôï caùi khoå sanh, laõo, beänh, töû voâ thöôøng thieâu ñoát, neân tìm caùi vui lôùn laø caùi vui baát dieät Nieát-baøn giaûi thoaùt. Vaäy chuùng ta haõy nghieäm xeùt laïi xem mình laø ngu hay trí, laø chuùng sanh hay Boà-taùt? Laøm Boà-taùt hay chuùng sanh laø tuøy mình chôù khoâng do ai khaùc. Trong cuoäc soáng haèng ngaøy neáu ba nghieäp chuùng ta  thieän, phuø hôïp vôùi ñaïo giaûi thoaùt thì cöù nhö theá maø tieán cho ñeán khi ñöôïc giaùc ngoä giaûi thoaùt hoaøn toaøn môùi thoâi. Ngöôïc laïi, neáu ba nghieäp chuùng ta hay laøm aùc, xuoâi theo höôùng si meâ cuûa chuùng sanh, thì phaûi coá gaéng söûa ñoåi cho löông thieän phuø hôïp vôùi ñaïo, ñeå ñöôïc lôïi laïc ngay trong ñôøi hieän taïi vaø mai sau. Tu laø ôû choã ñoù, bieát vieäc laøm naøo meâ laàm ñöa ñeán khoå ñau thì mau chöøa boû, bieát tænh giaùc ñöa ñeán söï an vui thì huaân tu cho thuaàn thuïc. Neáu ngöôøi khoâng chòu chuyeån meâ laàm thaønh giaùc ngoä thì duø coù ñi chuøa thöôøng, laïy Phaät nhieàu, luoân caàu nguyeän ñeå ñöôïc heát khoå, chaéc chaén ngöôøi aáy khoâng ñöôïc toaïi nguyeän.

Vaäy, ngöôøi phaät töû chaân chaùnh neân bieát caùi vui theá gian laø caùi vui taïm bôï, caùi khoå ñoùi côm, thieáu aùo. cuõng laø caùi khoå taïm bôï nhoû nhoi, coù theå chuyeån khoå thaønh vui ñöôïc, chôù neân keâu than reân xieát. Phaûi nhôù ñeán khoå lôùn cuûa voâ thöôøng sanh, laõo, beänh, töû, mong caàu thoaùt ra vaø coá gaéng tu haønh ñeå ñöôïc vui Nieát-baøn vónh vieãn.

       Quí vò ñöøng nghó raèng kinh naøy Phaät daïy cho haøng Boà-taùt, chuùng ta laø keû khoâng coù phaàn roài khoâng tu. Maø taát caû ngöôøi tu Phaät duø taïi gia hay xuaát gia, neáu muoán thaønh töïu quaû Phaät thì chuùng ta phaûi thöïc haønh haïnh Boà-taùt, töùc laø chuùng ta phaûi vaän duïng trí tueä quaùn saùt caùc phaùp ñuùng nhö thaät nhö lôøi Phaät daïy ñeå ñoaïn goác voâ minh, trí tueä daàn daàn taêng tröôûng, töï lôïi lôïi tha ñaày ñuû. Khoâng mong caàu quaû vò Boà-taùt cuõng nghieãm nhieân laø Boà-taùt.

]