CHÖÔNG I:

BOÀ-TAÙT VAÊN-THUØ SÖ LÔÏI THÖA HOÛI 

1. AÂM :

Nhö thò ngaõ vaên: Nhaát thôøi Baø-giaø-baø nhaäp ö Thaàn Thoâng Ñaïi Quang Minh Taïng Tam-muoäi Chaùnh Thoï, nhaát thieát Nhö Lai quang nghieâm truï trì, thò chö chuùng sanh thanh tònh giaùc ñòa, thaân taâm tòch dieät, bình ñaúng baûn teá, vieân maõn thaäp phöông, baát nhò tuøy thuaän, ö baát nhò caûnh, hieän chö tònh ñoä.

DÒCH :

Toâi nghe nhö vaày: Moät hoâm Theá Toân nhaäp chaùnh ñònh Thaàn Thoâng Ñaïi Quang Minh Taïng, laø nôi an truï quang nghieâm cuûa taát caû Nhö lai, cuõng laø giaùc ñòa thanh tònh cuûa chuùng sanh, thaân taâm ñeàu laëng leõ, baûn teá bình ñaúng, troøn ñaày caû möôøi phöông, tuøy thuaän khoâng hai, ôû caûnh giôùi khoâng hai naøy maø hieän caùc coõi tònh ñoä.

GIAÛNG :

Ñaây laø moät ñieàu laï, chuùng ta thöôøng thaáy caùc kinh khaùc môû ñaàu baèng caâu: Toâi nghe nhö vaày, moät hoâm ñöùc Phaät ôû taïi vöôøn oâng Caáp Coâ Ñoäc… hay taïi tinh xaù Truùc Laâm v.v..., laø lôøi ngaøi A-nan truøng tuyeân laïi taïng kinh neân noùi "Toâi nghe" laø chæ cho ngaøi A-nan nghe. "Nhö vaày" laø chæ phaùp Phaät noùi. Keá ñoù laø ñöùc Phaät ôû tinh xaù naøo, vöôøn caây naøo, quoác ñoä naøo v.v... neâu leân nôi choán haún hoi. Coøn Kinh naøy thì noùi: Moät hoâm ñöùc Phaät nhaäp chaùnh ñònh Thaàn Thoâng Ñaïi Quang Minh Taïng... Ñònh aáy khoâng rieâng gì moät ñöùc Phaät Thích-ca, maø taát caû chö Phaät ñeàu an truï trong ñoù, vaø cuõng laø giaùc ñòa thanh tònh cuûa taát caû chuùng sanh. Nhö vaäy ñoaïn naøy muoán neâu leân cho chuùng ta bieát caûnh giôùi Vieân giaùc cuûa chö Phaät, caûnh giôùi ñoù khoâng phaûi do chö Phaät tu roài môùi ñöôïc, maø chính laø do loïc luyeän nhöõng caáu bôïn phieàn naõo roài ñöôïc hieån loä troøn ñaày. Ngay nôi phaøm phu chuùng sanh cuõng saün coù caûnh giôùi ñoù, nhöng vì khoâng bieát loïc luyeän neân caáu bôïn che phuû chuùng ta khoâng thaáy. Caûnh giôùi ñoù theo kinh luaän coù nhöõng teân khaùc nhau, choã goïi Vieân giaùc, choã goïi Caên baûn trí.

Kinh naøy khoâng neâu roõ nôi choán cuûa ñöùc Phaät thuyeát phaùp, maø chæ noùi ñöùc Phaät thuyeát phaùp ngay trong baûn theå laëng leõ thanh tònh cuûa taùnh Vieân giaùc. Taùnh Vieân giaùc bao truøm taát caû chuùng sanh vaø chö Phaät, chö Phaät vaø chuùng sanh ñeàu an truï trong ñoù vaø chính ñöùc Phaät cuõng an truï trong ñoù maø noùi phaùp. Baát nhò tuøy thuaän laø tuøy thuaän khoâng hai. Bôûi vì khoâng coøn maéc keït beân naøy beân kia, laø coù laø khoâng, laø sanh laø dieät neân goïi laø baát nhò. Chính trong caûnh khoâng hai ñoù laø tònh ñoä cuûa taát caû coõi Phaät chôù khoâng coù gì khaùc. Taùnh Vieân giaùc laø caûnh giôùùi khoâng hai vaø chính töø caûnh giôùi khoâng hai ñoù môùi tuøy duyeân hieän ra caùc coõi tònh ñoä, tònh ñoä ñoù laø tònh ñoä cuûa töï taâm. Nhö vaäy laø ñöùc Phaät noùi phaùp trong chaùnh ñònh Vieân giaùc vaø ngöôøi nghe phaùp cuõng ôû trong ñònh Vieân giaùc. Vaäy ai laø thính chuùng trong phaùp hoäi naøy?

2. AÂM :

Döõ Ñaïi Boà-taùt Ma-ha-taùt thaäp vaïn nhaân caâu, kyø danh vieát: Vaên-thuø-sö-lôïi Boà-taùt, Phoå Hieàn Boà-taùt, Phoå Nhaõn Boà-taùt, Kim Cang Taïng Boà-taùt, Di-laëc Boà-taùt, Thanh Tònh Tueä Boà-taùt, Oai Ñöùc Töï Taïi Boà-taùt, Bieän AÂm Boà-taùt, Tònh Chö Nghieäp Chöôùng Boà-taùt, Phoå Giaùc Boà-taùt, Vieân Giaùc Boà-taùt, Hieàn Thieän Thuû Boà-taùt ñaúng, nhi vi thöôïng thuû döõ chö quyeán thuoäc giai nhaäp tam-muoäi ñoàng truï Nhö Lai bình ñaúng phaùp hoäi.

DÒCH :

Cuøng möôøi muoân vò Boà-taùt lôùn caâu hoäi, teân laø: Boà-taùt Vaên-thuø-sö-lôïi, Boà-taùt Phoå Hieàn, Boà-taùt Phoå Nhaõn, Boà-taùt Kim Cang Taïng, Boà-taùt Di-laëc, Boà-taùt Thanh Tònh Tueä, Boà-taùt Oai Ñöùc Töï Taïi, Boà-taùt Bieän AÂm, Boà-taùt Tònh Chö Nghieäp Chöôùng, Boà-taùt Phoå Giaùc, Boà-taùt Vieân Giaùc, Boà-taùt Hieàn Thieän Thuû v.v... laøm thöôïng thuû, cuøng vôùi quyeán thuoäc ñeàu nhaäp chaùnh ñònh, ñoàng truï trong phaùp hoäi bình ñaúng Nhö Lai.

GIAÛNG :

Phaät noùi phaùp ôû trong chaùnh ñònh Vieân giaùc, chö Boà-taùt ñeán nghe phaùp cuõng ôû trong chaùnh ñònh Vieân giaùc vaø cuøng ôû trong phaùp hoäi bình ñaúng cuûa Nhö Lai. Ñöùc Phaät nhaäp chaùnh ñònh laøm sao noùi phaùp? Chö Boà-taùt nhaäp ñònh laøm sao nghe phaùp? Ví duï nhö baây giôø toâi vaø quyù vò ngoài ñònh coù noùi phaùp vaø nghe phaùp ñöôïc khoâng? Maûi lo thieàn ñònh, laøm sao noùi laøm sao nghe? Vaäy Phaät noùi phaùp vaø Boà-taùt nghe phaùp trong kinh naøy khaùc vôùi chuùng ta noùi phaùp vaø nghe phaùp nhö theá naøo? Choã naøy neáu khoâng giaûn traïch thì quyù vò seõ nghi ngôø: Taïi sao Phaät vaø Boà-taùt ôû trong ñònh maø noùi phaùp vaø nghe phaùp? Ñònh naøy khoâng gioáng nhö chuùng ta ngoài thieàn chaêm chaêm nhìn xuoáng, chuù taâm vaøo moät ñeà muïc ñeå cho taâm an truï khoâng taùn loaïn. Ñònh naøy laø ñònh töï taïi do nhaäp ñöôïc theå taùnh thanh tònh cuûa chính mình; maét vaãn thaáy, tai vaãn nghe, vaãn tieáp xuùc vôùi ngöôøi caûnh, maø taâm khoâng chaïy theo ngöôøi caûnh, ñöôïc goïi laø ñònh cuûa töï taùnh, ñònh ôû trong ñoäng, chöù khoâng phaûi ñònh thaân ngoài im lìm. Ñoái vôùi Boà-taùt, nhaát laø vôùi tinh thaàn thieàn toâng, Nhö Lai baát cöù ñi ñöùng naèm ngoài noùi nín, luùc naøo cuõng soáng trong thanh tònh Phaùp thaân, töùc laø soáng trong chaùnh ñònh baát sanh baát dieät vaø tuøy duyeân öùng duïng. Chôù khoâng phaûi ñôïi ngoài môùi ñònh maø ñi khoâng ñònh, neáu ñi maø khoâng ñònh thì khoâng phaûi laø Phaät. Vì vaäy maø noùi ñöùc Phaät nhaäp ñònh noùi phaùp, Boà-taùt nhaäp ñònh nghe phaùp hoûi ñaïo, ñònh naøy khoâng khaùc ñònh cuûa Luïc Toå trong kinh Phaùp Baûo Ñaøn: "Ngoaøi khoâng dính maéc vôùi caûnh goïi ñoù laø thieàn, trong khoâng loaïn goïi ñoù laø ñònh". Ñònh naøy cuõng goïi laø Töï taùnh Vieân giaùc, an truï trong ñoù thì goïi laø thieàn ñònh, neân ôû ñaây noùi Phaät nhaäp ñònh noùi phaùp, chö Boà-taùt nhaäp ñònh nghe phaùp. Do an truï trong taâm theå bình ñaúng thanh tònh baát ñoäng neân vaên kinh noùi: Ñoàng truï trong phaùp hoäi bình ñaúng Nhö Lai.

Ñoaïn naøy laø phaàn chuùng thaønh töïu, cuõng khaùc hôn kinh khaùc, Phaät noùi vôùi nhöõng vò Boà-taùt khoâng coù lòch söû. Nhöõng vò Boà-taùt naøy caên cô thuaàn thuïc, chöùng toû kinh naøy laø Ñaïi thöøa ñoán giaùo chæ thaúng taâm taùnh cuûa chuùng sanh töùc laø Phaät.

Ñoù laø toång quaùt phaàn töïa cuûa quyeån kinh.

3. AÂM :

Ö thò Vaên-thuø-sö-lôïi Boà-taùt taïi ñaïi chuùng trung, töùc tuøng toøa khôûi, ñaûnh leã Phaät tuùc höõu nhieãu tam taùp, tröôøng quì xoa thuû, nhi baïch Phaät ngoân:

- Ñaïi bi Theá Toân, nguyeän vò thöû hoäi chö lai phaùp chuùng, thuyeát ö Nhö Lai baûn khôûi thanh tònh nhaân ñòa phaùp haïnh, caäp thuyeát Boà-taùt ö ñaïi thöøa trung phaùt thanh tònh taâm, vieãn ly chö beänh, naêng söû vò lai maït theá chuùng sanh caàu Ñaïi thöøa giaû, baát ñoïa taø kieán.

Taùc thò ngöõ dó, nguõ theå ñaàu ñòa, nhö thò tam thænh, chung nhi phuïc thuûy.

DÒCH :

Khi aáy Boà-taùt Vaên-thuø-sö-lôïi ôû trong ñaïi chuùng, töø choã ngoài ñöùng daäy ñaûnh leã döôùi chaân Phaät, ñi nhieãu beân phaûi ba voøng, quì goái chaáp tay maø baïch Phaät raèng:

- Ñaáng Theá Toân ñaïi bi, xin vì chuùng ñeán nghe phaùp trong hoäi naøy, maø noùi veà nhaân ñòa phaùp haïnh baûn khôûi thanh tònh cuûa Nhö Lai vaø Boà-taùt ñoái vôùi ñaïi thöøa phaùt taâm thanh tònh, laøm sao xa lìa caùc beänh, hay khieán cho chuùng sanh ñôøi sau, ngöôøi caàu Ñaïi thöøa chaúng rôi vaøo taø kieán?

Thöa lôøi ñaây roài, naêm voùc gieo saùt ñaát, thöa thænh nhö vaäy, laëp laïi ba laàn.

GIAÛNG :

Chuùng ta neân bieát nhöõng vò Boà-taùt trong hoäi naøy haàu heát laø nhöõng vò Boà-taùt khoâng coù lòch söû ôû coõi naøy. Ñaàu tieân, Boà-taùt Vaên-thuø Sö-lôïi ñöùng ra thöa hoûi. Vaên-thuø-sö-lôïi (Mañsjuri) laø tieáng Phaïn, Trung Hoa dòch laø Dieäu Kieát Töôøng. Vaên-thuø töôïng tröng cho caên baûn trí. Kinh naøy neâu caên baûn trí laøm tieâu chuaån. Ngaøi hoûi nhaân ñòa tu haønh thanh tònh cuûa Nhö Lai, nghóa laø hoûi choã phaùt ra nguyeân nhaân ñeå tieán tu ñöôïc thanh tònh cuûa Nhö Lai theá naøo? Noùi cho deã hieåu, ñöùc Phaät do tu taäp nhaân gì maø thaân taâm ñöôïc thanh tònh, trí tueä vieân maõn? Xin Phaät daïy cho caùc Ngaøi vaø cho caùc vò Boà-taùt ôû trong Ñaïi thöøa khi phaùt taâm thanh tònh, laøm sao xa lìa ñöôïc caùc beänh, giuùp cho chuùng sanh ñôøi sau, ngöôøi caàu ñaïi thöøa khoâng rôi vaøo taø kieán?

Chuùng ta thaáy Boà-taùt Vaên-thuø neâu leân hai caâu hoûi heát söùc quan troïng cho söï tu haønh cuûa chuùng ta. Caâu ñaàu hoûi caùch tu ñeå thaønh Phaät, caâu keá hoûi caùch tröø beänh ñeå khoûi bò chöôùng treân ñöôøng tu. Ñoù laø hai ñieàu caên baûn chuùng ta phaûi hoïc. Neáu chuùng ta tu maø khoâng hieåu roõ hai ñieåm ñoù thì treân ñöôøng tu deã bò thoaùi thaát. Moät laø chuùng ta khoâng bieát ñöùc Phaät tu nhö theá naøo maø Ngaøi ñöôïc thaønh Phaät, thì chuùng ta laøm sao nöông theo ñeå tu? Hai laø trong khi tu, neáu chuùng ta gaëp nhöõng chöôùng ngaïi, laøm sao vöôït qua ñeå tieán? Hai ñieàu ñoù, neáu chuùng ta khoâng thoâng thì treân ñöôøng tu seõ bò chöôùng ngaïi voâ cuøng. Ngaøi Vaên-thuø muoán khai thaùc nguyeân nhaân ñoù ñeå chuùng ta naém vöõng coát yeáu cuûa söï tu haønh, neân Ngaøi ñaûnh leã Phaät thöa hoûi. Ñoù laø vì loøng töø bi cuûa Boà-taùt muoán cho chuùng sanh sau naøy ñöôïc lôïi ích neân Ngaøi tha thieát ñaûnh leã Phaät, thöa thænh tröôùc sau ba laàn, Phaät môùi höùa khaû traû lôøi.

4. AÂM :

Nhó thôøi Theá Toân caùo Vaên-thuø-sö-lôïi Boà-taùt ngoân:

- Thieän tai, thieän tai! Thieän nam töû, nhöõ ñaúng naõi naêng vò chö Boà-taùt ti tuaàn Nhö Lai nhaân ñòa phaùp haïnh, caäp vò maït theá nhaát thieát chuùng sanh caàu Ñaïi thöøa giaû, ñaéc chaùnh truï trì baát ñoïa taø kieán, nhöõ kim ñeá thính, ñöông vò nhöõ thuyeát.

Thôøi Vaên-thuø-sö-lôïi Boà-taùt phuïng giaùo hoan hyû caäp chö ñaïi chuùng maëc nhieân nhi thính.

- Thieän nam töû, voâ thöôïng phaùp vöông höõu Ñaïi Ñaø-la-ni moân, danh vi Vieân giaùc löu xuaát nhaát thieát thanh tònh Chaân nhö Boà-ñeà Nieát-baøn caäp Ba-la-maät giaùo thoï Boà-taùt, nhaát thieát Nhö Lai baûn khôûi nhaân ñòa, giai y vieân chieáu thanh tònh giaùc töôùng, vónh ñoaïn voâ minh phöông thaønh Phaät ñaïo.

DÒCH :

Baáy giôø ñöùc Theá Toân baûo Boà-taùt Vaên-thuø-sö-lôïi raèng:

- Laønh thay, laønh thay! Naøy thieän nam, oâng hay vì caùc vò Boà-taùt maø thöa hoûi nhaân ñòa phaùp haïnh cuûa Nhö Lai vaø vì taát caû chuùng sanh ñôøi sau, nhöõng ngöôøi caàu Ñaïi thöøa an truï trong chaùnh kieán, khoâng rôi vaøo taø kieán. OÂng nay laéng nghe, ta seõ vì oâng maø noùi.

Baáy giôø, Boà-taùt Vaên-thuø-sö-lôïi vui veû vaâng lôøi daïy vaø ñaïi chuùng yeân laëng laéng nghe.

- Naøy thieän nam, Voâ thöôïng Phaùp vöông coù moân Ñaïi Ñaø-la-ni teân laø Vieân giaùc, löu xuaát taát caû phaùp thanh tònh: Chaân nhö, Boà-ñeà, Nieát-baøn vaø Ba-la-maät, (nay ta) daïy trao cho caùc Boà-taùt, nhaân ñòa tu haønh cuûa taát caû chö Phaät ñeàu y nôi töôùng giaùc thanh tònh vieân chieáu, haèng ñoaïn voâ minh môùi thaønh Phaät ñaïo.

GIAÛNG :

Boà-taùt Vaên-thuø neâu leân hai caâu hoûi quan troïng trong vieäc tu haønh ñeå ñöa ñeán quaû Phaät neân ñöôïc Phaät khen ngôïi.

Voâ thöôïng Phaùp vöông laø chæ cho Phaät. Vì ñoái vôùi beänh khoå cuûa chuùng sanh, Ngaøi duøng nhieàu phöông tieän noùi phaùp khieán cho chuùng sanh heát beänh meâ laàm döùt khoå, neân ví Ngaøi laø moät vò vua phaùp cao toät khoâng ai baèng. Ñaø-la-ni (Dhaørani) laø chöõ Phaïn, Trung Hoa dòch laø toång trì, toång trì laø goàm heát taát caû. Phaät noùi ôû ñaây laø phaùp moân goàm heát taát caû phaùp moân, teân laø Vieân Giaùc. Vieân laø troøn, Giaùc laø saùng, laø bieát. Töø taùnh Vieân giaùc ñoù löu xuaát ra taát caû phaùp thanh tònh Chaân nhö, Boà-ñeà, Nieát-baøn vaø Ba-la-maät ñeå giaùo hoùa Boà-taùt. Nhö vaäy, nhöõng danh töø maø chuùng ta thöôøng ñöôïc nghe nhö Chaân nhö, Boà-ñeà, Nieát-baøn v.v... ñeàu töø taùnh Vieân giaùc löu xuaát. Vì vaäy, taùnh Vieân giaùc laø toång trì, bôûi noù bao goàm heát thaûy, neân noùi laø baûn khôûi nhaân ñòa cuûa taát caû chö Phaät. Taát caû chö Phaät ñeàu y theo taùnh Vieân giaùc ñeå ñoaïn tröø voâ minh vaø thaønh Phaät ñaïo. Qua caâu traû lôøi toång quaùt cuûa ñöùc Phaät, chuùng ta tìm ñöôïc yù gì trong lôøi ñaùp naøy? Ñöùc Phaät noùi: Taát caû chö Phaät ñeàu y nôi töôùng giaùc thanh tònh haèng chieáu soi ñeå phaù tröø voâ minh maø ñöôïc thaønh Phaät. Quyù vò thaáy noùi coù khaùc vôùi Toå khoâng? Caùc Toå cuõng noùi: "Chuùng ta y nôi Phaät taùnh hay y nôi taùnh thanh tònh saün coù cuûa chính mình ñeå khôûi tu thì seõ ñöôïc thaønh Phaät". Nhö vaäy, ñieåm y cöù ôû ñaây ñöùc Phaät daïy laø phaûi nhaän ra ñöôïc baûn taùnh Vieân giaùc cuûa mình. Nhaän ra roài laáy ñoù laøm truï xöù caên cöù cuûa mình, nöông ñoù maø khôûi duïng chieáu soi, duïng chieáu soi ñoù seõ phaù deïp voâ minh.

Ñöùc Phaät noùi taùnh Vieân giaùc, taïi sao Ngaøi khoâng giaûng taùnh Vieân giaùc tröôùc, laïi giaûn traïch voâ minh? Vì khi noùi ñeán taùnh Vieân giaùc maø khoâng noùi ñeán voâ minh thì ngöôøi ñôøi khoâng hieåu. Do voâ minh laøm môø taùnh giaùc, neáu muoán taùnh giaùc hieån hieän vieân maõn thì tröôùc phaûi ñoaïn tröø voâ minh. Vì vaäy, phaûi hieåu roõ theá naøo laø voâ minh môùi phaù tröø ñöôïc. Khi deïp ñöôïc voâ minh roài thì taùnh giaùc hieän tieàn.

5. AÂM :

Vaân haø voâ minh? Thieän nam töû, nhaát thieát chuùng sanh tuøng voâ thuûy lai, chuûng chuûng ñieân ñaûo, do nhö meâ nhaân, töù phöông dòch xöù, voïng nhaän töù ñaïi vi töï thaân töôùng, luïc traàn duyeân aûnh vi töï taâm töôùng. Thí bæ beänh muïc kieán khoâng trung hoa, caäp ñeä nhò nguyeät.

DÒCH :

Theá naøo laø voâ minh? Naøy thieän nam! Taát caû chuùng sanh töø voâ thuûy ñeán nay, bò caùc thöù ñieân ñaûo (laøm môø taùnh Vieân giaùc) nhö ngöôøi meâ laàm loän boán phöông, voïng nhaän töôùng töù ñaïi laø thaân mình, chaáp caùi duyeân theo daùng saùu traàn laø taâm mình. Ví nhö (ngöôøi) nhaëm maét thaáy hoa ñoám trong hö khoâng vaø maët traêng thöù hai.

GIAÛNG :

Theo Phaät, voâ minh laø taát caû chuùng sanh töø voâ thuûy ñeán nay bò caùc thöù ñieân ñaûo laøm môø taùnh Vieân giaùc. Ñieân ñaûo laø sao? Ñieân ñaûo laø caùi thaáy loän ngöôïc. Nhö theá gian, ai maø chuyeän khoâng noùi coù, chuyeän coù noùi khoâng laø noùi loän ngöôïc, nghóa laø caùi thaät theá naøy maø mình baûo laø theá kia. Nhö chuùng ta baây giôø ñang ôû trong caùi thaáy ñieân ñaûo, neân thaáy giaû cho laø thaät. Muoán roõ hôn Phaät ñöa ra ví duï nhö ngöôøi meâ laàm loän boán phöông dôøi choã. Boán phöông dôøi choã laø sao? Toâi xin ñöa ra moät ví duï: Coù moät ngöôøi ñi vaøo röøng bò laïc loái, muoán veà nhaø nhöng queân höôùng. Nhaø ôû phöông Nam maø ñi laàm veà phöông Baéc, vì töôûng phöông Baéc laø phöông Nam. Khi aáy, hoï cöù nhaém phöông Baéc maø ñi thì chöøng bao laâu tôùi nhaø? Chaéc chaén laø caøng ñi caøng xa nhaø, neáu laàm phöông Baéc laø phöông Nam thì phöông Ñoâng phöông Taây hoï cuõng laàm luoân. Vì vaäy neân ñöùc Phaät noùi laàm moät caùi laø taát caû nhöõng caùi khaùc ñeàu laàm. Trong vuõ truï naøy muoân ngaøn hieän töôïng, chæ laàm moät vaøi hieän töôïng thì muoân ngaøn hieän töôïng ñeàu laàm. Chuùng ta laàm caùi gì ñaây? Phaät daïy: Moät laø nhaän laàm töôùng töù ñaïi laøm thaân mình. Caùi thaân naøy do ñaát nöôùc gioù löûa hôïp laïi, chuùng ta töï nhaän töôùng ñoù laøm thaân mình thaät, ñoù laø voâ minh. ÔÛ ñaây coù ai thaáy mình ñaõ heát voâ minh? Vì chuùng ta thaáy thaân naøy thaät neân chuùng ta soáng trong voâ minh maø khoâng bieát. Hai laø nhaän laàm caùi duyeân theo boùng daùng saùu traàn laøm taâm mình. Nhö vaäy, thaân vaø taâm ñaõ laàm thì taát caû ñeàu laàm heát. Cuõng nhö Phaät noùi moät phöông laàm thì caùc phöông khaùc ñeàu laàm luoân.

Quyù vò xeùt kyõ xem mình coù nhaän caùi duyeân theo boùng daùng saùu traàn laø taâm mình khoâng? Ai cuõng noùi toâi nghó theá naøy, toâi nghó theá noï. Vaäy caùi gì laø taâm cuûa quyù vò? Haàu heát ñeàu traû lôøi caùi hay suy nghó laø taâm toâi. Taát caû caùi suy nghó phaûi quaáy, daïi khoân, hôn thua... laø taâm toâi. Quyù vò coù bieát taïi sao mình coù suy nghó khoâng? Neáu töø tröôùc quyù vò chöa töøng thaáy con sö töû, quyù vò coù suy nghó ñöôïc khoâng? Khoâng bieát hình daùng noù nhö theá naøo, laøm sao maø suy nghó? Nhöng giaû söû chuùng ta thaáy noù roài thì chuùng ta nghó veà con sö töû ñöôïc. Nhö vaäy, sau khi thaáy vaø nghe chuùng ta môùi coù caùi suy nghó. Nghó veà saéc laø do maét tieáp xuùc vôùi saéc traàn, sau khi tieáp xuùc, boùng daùng cuûa saéc traàn rôi vaøo taâm thöùc cuûa chuùng ta, moät luùc naøo ñoù noù daáy leân, yù thöùc chuùng ta duyeân theo boùng aáy maø suy nghó. Tai nghe aâm thanh, boùng daùng eâm dòu hay chaùt chuùa cuûa aâm thanh rôi vaøo taâm thöùc cuûa chuùng ta, moät luùc naøo ñoù noù daáy leân, yù thöùc chuùng ta duyeân theo boùng aáy maø coù suy nghó. Boùng daùng cuûa höông, vò, xuùc cuõng nhö theá. Nhö vaäy, taát caû caùi suy nghó cuûa chuùng ta, ñeàu suy nghó theo boùng cuûa saùu traàn rôi vaøo taâm thöùc vaø khi noù daáy leân chuùng ta nöông theo ñoù maø phaân bieät cho laø taâm mình. Caùi duyeân theo boùng daùng saùu traàn maø cho laø taâm mình, khoâng phaûi ñieân ñaûo laø gì? Boán ñaïi giaû hôïp maø cho laø thaân mình, caùi duyeân theo boùng daùng saùu traàn maø cho laø taâm mình! Khoâng phaûi mình maø cho laø mình, thaät quaù meâ muoäi, thaät ñaùng thöông xoùt!

Taát caû chuùng ta ñang soáng trong voâ minh vaø ñang bò voâ minh che phuû, tu khoâng thaønh Phaät laø taïi choã ñoù. Chaáp nhaän voâ minh laø mình thì laøm sao thaønh Phaät ñöôïc? Vì Phaät laø giaùc laø saùng, cho neân muoán thaønh Phaät thì ñieàu kieän tieân quyeát laø phaûi deïp saïch voâ minh. Chuùng ta bieát ñöôïc voâ minh roài thì môùi coù theå phaù deïp noù vaø môùùi mong tu thaønh Phaät ñöôïc.

Ñöùc Phaät ñöa ra theâm moät ví duï nöõa ñeå cho chuùng ta roõ hôn: Ví nhö ngöôøi nhaëm maét thaáy hoa ñoám trong hö khoâng vaø maët traêng thöù hai. Khi maét chuùng ta laønh maïnh, nhìn hö khoâng khoâng thaáy coù hoa ñoám; nhöng khi maét nhaëm, chuùng ta nhìn baàu trôøi tröa naéng thaáy hoa ñoám laêng xaêng ñaày caû hö khoâng. Hoaëc ban ñeâm chuùng ta nhìn leân baàu trôøi thaáy coù hai maët traêng. Nhö vaäy, chuùng ta thaáy laàm coù hoa ñoám, coù maët traêng thöù hai laø do maét nhaëm, chöù hö khoâng ñaâu coù hoa ñoám vaø maët traêng thöù hai! Cuõng nhö theá, thaân töù ñaïi naøy khoâng thaät maø chuùng ta nhaän laàm laø thaät, caùi duyeân theo boùng daùng saùu traàn khoâng thaät maø nhaän laàm laø taâm mình thaät. Chuùng ta laàm nhaän thaân taâm roài thì taát caû nhöõng caùi khaùc theo ñoù maø laàm. Sôû dó chuùng ta nhaän laàm laø do voâ minh maø ra, neáu heát voâ minh thì khoâng coøn nhaän laàm nöõa.

6. AÂM :

Thieän nam töû, khoâng thaät voâ hoa, beänh giaû voïng chaáp, do voïng chaáp coá, phi duy hoaëc thöû hö khoâng töï taùnh, dieäc phuïc meâ bæ thaät hoa sanh xöù, do thöû voïng höõu luaân chuyeån sanh töû, coá danh voâ minh.

DÒCH :

Naøy thieän nam, hö khoâng thaät khoâng coù hoa ñoám, vì ngöôøi beänh voïng chaáp, do voïng chaáp neân chaúng nhöõng laàm töï taùnh cuûa hö khoâng maø cuõng laàm luoân choã sanh ra hoa ñoám laø thaät. Do voïng chaáp naøy maø coù luaân chuyeån sanh töû neân goïi laø voâ minh.

GIAÛNG:

Ñoaïn treân ñöùc Phaät ñöa ra ví duï hoa ñoám trong hö khoâng vaø maët traêng thöù hai ñeå chæ roõ vì voâ minh maø chuùng ta laàm chaáp thaân chaáp taâm laø ngaõ. Giôø ñaây, Ngaøi laïi ñöa ra moät ví duï nöõa ñeå chæ cho chuùng ta thaáy, neáu laàm chaáp thaân taâm thì chuùng ta cuõng laàm chaáp luoân taát caû. Thí duï hoa ñoám ñöôïc nhaéc tôùi nhaéc lui ñeå chuùng ta thaáy roõ hoa ñoám khoâng thaät do maét beänh maø thaáy. Nhö vaäy khi thaáy hoa ñoám neân nghó theá naøo? Muoán tröø hoa ñoám phaûi laøm sao? Muoán tröø hoa ñoám khoâng neân deïp hö khoâng, cuõng khoâng phaûi tìm baét töøng caùi hoa ñoám cho heát, maø chæ lo trò con maét cho laønh. Con maét beänh ví duï cho caùi gì? Chæ cho caùi voïng chaáp thaân taâm laø thaät. Bôûi voïng chaáp thaân taâm laø thaät cho neân thaáy taát caû phaùp theá gian laø thaät, maø taát caû phaùp theá gian ñeàu nhö hoa ñoám ôû trong hö khoâng. Khi ñaõ voïng nhaän thaân taâm laø thaät thì ñoái vôùi taùnh chaân nhö ñaõ queân. Cho neân ôû ñaây noùi chuùng ta ñaõ laàm taùnh hö khoâng. Roài laïi coøn cho raèng hoa ñoám coù thaät sanh coù thaät dieät, vì thaät sanh thaät dieät cho neân thaät coù choã sanh. Caùi khoâng coù laïi töôûng laø coù, coøn caùi coù laïi queân maát. Moät khi laàm chaáp thaân taâm laø thaät thì taát caû phaùp chuùng ta ñeàu thaáy laø thaät. Ñoù laø goác cuûa voâ minh, ñoù laø goác cuûa luaân hoài sanh töû. Khi thaân taâm naøy khoâng coøn nhaän laàm nöõa thì taát caû phaùp theá gian cuõng khoâng coøn nhaän laàm. Ngaøi noùi: Hö khoâng thaät khoâng coù hoa ñoám, vì ngöôøi beänh voïng chaáp, voïng chaáp neân chaúng nhöõng laàm töï taùnh cuûa hö khoâng maø cuõng laàm luoân choã sanh ra hoa ñoám laø thaät. Vöøa nhaän laàm coù hoa ñoám trong hö khoâng, cuõng nhaän laàm coù choã sanh ra hoa ñoám laø thaät. Hoa ñoám laø duï cho thaân, choã sanh ra hoa ñoám laø duï cho caûnh. Nhaän laàm thaân thaät roài laïi nhaän laàm caûnh thaät laø do voâ minh, vì vaäy maø luaân chuyeån trong sanh töû. Do laàm chaáp thaân thaät neân khi maát thaân naøy voäi tìm thaân khaùc, neáu bieát noù laø giaû thì khi maát ñaâu coù nuoái tieác gì! Ngaøy xöa, caùc thieàn sö thaáy meät moûi lieàn töø giaõ moïi ngöôøi, an nhieân ngoài kieát-giaø thò tòch, khoâng chuùt nuoái tieác sôï haõi. Chuùng ta baây giôø thaáy thaân thaät, neân khi ñau nuoát nöôùc khoâng troâi maø nghe noùi cheát laø sôï haõi. Coøn nieäm tham sanh uùy töû, laøm sao maø khoâng löu chuyeån trong luaân hoài. Cho neân loái tu cuûa nhaø Phaät laø loái tu trôû laïi mình, xoay laïi mình. Ngay nôi con ngöôøi chuùng ta maø tìm söï thaät thì taát caû söï thaät chung quanh ñeàu hieän, nghóa laø trong boán höôùng khoâng laàm moät höôùng thì caùc höôùng khaùc cuõng khoâng laàm. Ngay nôi mình khaùm phaù ra thaân khoâng thaät, khaùm phaù ra voïng töôûng khoâng thaät, chöøng ñoù taát caû caùi khaùc cuõng ñeàu thaáy roõ noù khoâng thaät. Ñöôïc vaäy laø deïp ñöôïc voâ minh thì caùi chaân thaät ñaày khaép, ñoù laø taùnh Vieân giaùc troøn ñaày. Voâ minh vaø choã y cöù khôûi tu ñaõ bieát roõ thì söï tu seõ deã daøng.

7. AÂM :

Thieän nam töû, thöû voâ minh giaû, phi thaät höõu theå, nhö moäng trung nhaân, moäng thôøi phi voâ, caäp chí ö tænh, lieãu voâ sôû ñaéc. Nhö chuùng khoâng hoa dieäc ö hö khoâng, baát khaû thuyeát ngoân höõu ñònh dieät xöù. Haø dó coá? Voâ sanh xöù coá. Nhaát thieát chuùng sanh ö voâ sanh trung, voïng kieán sanh dieät thò coá thuyeát danh luaân chuyeån sanh töû.

DÒCH :

Naøy thieän nam, caùi voâ minh naøy khoâng coù thaät theå. Nhö ngöôøi trong moäng, khi moäng chaúng phaûi khoâng coù (caûnh vaät) vaø ñeán khi thöùc daäy roõ raøng (caûnh vaät) chaúng coù. Nhö hoa ñoám dieät trong hö khoâng, khoâng theå noùi coù choã dieät coá ñònh. Vì côù sao? Vì khoâng coù choã sanh. Taát caû chuùng sanh ôû trong voâ sanh maø voïng thaáy coù sanh dieät, neân noùi luaân chuyeån sanh töû.

GIAÛNG :

Ñoaïn naøy Ñöùc Phaät chæ theâm cho roõ, vì nghe noùi voâ minh chuùng ta laïi laàm chaáp voâ minh laø thaät, neân Phaät lieàn chæ voâ minh khoâng phaûi thaät. Ñöùc Phaät noùi voâ minh khoâng coù theå coá ñònh, neáu coù theå coá ñònh thì chuùng ta deïp noù khoâng ñöôïc. Ví nhö ngöôøi ôû trong moäng, khi moäng thì khoâng phaûi khoâng coù caûnh vaät, nhöng ñeán khi tænh thì caûnh vaät roõ raøng khoâng coù; hoa ñoám dieät trong hö khoâng, khoâng theå noùi quyeát ñònh coù choã dieät. Maét beänh neân thaáy coù hoa ñoám. Khi maét heát beänh thì hoa ñoám khoâng coù, neân noùi hoa ñoám ñaâu coù thaät sanh maø noùi coù choã thaät dieät. Cuõng nhö theá voâ minh khoâng coù thaät theå, neáu coù thaät theå thì khoâng ai phaù noåi. Vì noù khoâng thaät neân ñöùc Phaät ví nhö ngöôøi nguû meâ moäng thaáy caûnh thaáy ngöôøi ñuû thöù... Khi thöùc giaác thì caûnh ngöôøi khoâng coøn nöõa. Cuõng vaäy khi chuùng ta meâ thì thaáy thaân thaät, taâm thaät, roài laàm chaáp taïo ra ñuû thöù nghieäp, nhöng khi giaùc thì thaáy thaân giaû, taâm giaû. Meâ vaø giaùc caùch nhau khoâng xa. Voâ minh laø goác cuûa luaân hoài maø goác luaân hoài laïi khoâng thaät thì söï luaân hoài ñoù coù thaät hay khoâng? Neáu khoâng thaät taïi sao chuùng ta ñang luaân hoài? Ñang luaân hoài maø noùi khoâng coù thaät laøm sao tin ñöôïc ñieàu ñoù, ai bieát cho mình nhö moäng huyeãn? ÔÛ ñaây chuùng ta xaùc nhaän roõ raøng ñieåm naøy ñeå tu. Ñöùc Phaät ñaõ chæ cho chuùng ta bieát, ai cuõng coù taùnh Vieân giaùc. Nôi ñöùc Phaät ñaõ ñoaïn heát voâ minh neân taùnh Vieân giaùc toaøn veïn goïi laø thaønh Phaät, coøn nôi chuùng ta vì chöa ñoaïn voâ minh neân laø phaøm phu. Phaøm phu thì bò voâ minh chuû ñoäng keùo vaøo voøng luaân hoài. Laøm sao bieát ñöôïc luaân hoài laø khoâng thaät? Chæ caàn bieát mình ñang soáng ñaây laø moäng thì luaân hoài khoâng thaät. Khi meâ thì voâ minh laø chuû, sanh töû laø baïn. Voâ minh laø goác, sanh töû laø thaân caây, vui buoàn phieàn naõo nhö caønh laù. Goác ñaõ khoâng thaät thì thaân khoâng thaät, caønh laù cuõng khoâng thaät. Nhö vaäy buoàn vui thöông gheùt khoâng thaät, nhöng coù ai chòu noù khoâng thaät ñaâu. Cöù chìm trong voâ minh khoâng coù ngaøy ra. Hieåu cho thaáu ñaùo môùi thaáy lôøi Phaät ñöa chuùng ta tôùi choã giaùc ngoä hoaøn toaøn. Vì mình khoâng giaùc ngoä ñöôïc neân thaáy lôøi Phaät khoù hieåu. Tu cuûa ñaïo Phaät laø chuyeån meâ thaønh giaùc, meâ vaø giaùc chæ laø thay ñoåi caùi nhìn. Chæ caàn nhaän ñònh theo trí tueä Baùt-nhaõ thì taát caû haønh ñoäng ñeàu laø tu, coøn nhaän ñònh theo voïng töôûng meâ laàm thì taát caû haønh ñoäng ñeàu meâ laàm heát.

Ñoïc Vieân giaùc toâi thaáy ñònh nghóa voâ minh laø roõ raøng nhaát. Nôi thaân töù ñaïi chaáp ñoù laø thaân töôùng cuûa mình, nôi taâm duyeân theo boùng daùng saùu traàn chaáp laø taâm töôùng cuûa mình, ñoù laø voâ minh. Ñôn giaûn voâ cuøng! Ñöùc Phaät ñaõ chæ töôøng taän roài, neáu chuùng ta nhaän ñöôïc thì khoâng coøn laàm nöõa. Trong taùnh Vieân giaùc mình khoâng muoán trôû veà cuõng laø trôû veà, coøn khoâng roõ voâ minh maø muoán trôû veà Vieân giaùc thì cuõng khoù maø trôû veà.

"Taát caû chuùng sanh ôû trong voâ sanh maø voïng thaáy coù sanh dieät, neân luaân chuyeån sanh töû". Chuùng sanh ñang ôû trong voâ sanh, laïi thaáy coù sanh töû laø taïi sao? Vì taùnh giaùc khoâng sanh khoâng töû, maø chuùng sanh khoâng nhaän ra laïi nhaän thaân naøy taâm naøy laø thaät, bò noù daãn ñi trong sanh töû luaân hoài, neân noùi nguyeân laø voâ sanh, vì laàâm neân bò löu chuyeån. Löu chuyeån hay khoâng laø do chuùng sanh vì chuùng sanh laø chuû ñoäng.

8. AÂM :

Thieän nam töû, Nhö Lai nhaân ñòa tu Vieân giaùc giaû, tri thò khoâng hoa, töùc voâ luaân chuyeån dieäc voâ thaân taâm thoï bæ sanh töû, phi taùc coá voâ, baûn taùnh voâ coá.

DÒCH :

Naøy thieän nam, ngöôøi tu nhaân ñòa Vieân giaùc Nhö Lai, bieát hoa ñoám trong hö khoâng (khoâng thaät) lieàn döùt luaân hoài vaø cuõng khoâng coù thaân taâm chòu sanh töû. Chaúng phaûi laøm cho noù thaønh khoâng maø baûn taùnh noù voán khoâng.

GIAÛNG :

Tieáp theo ñöùc Phaät giaûi cho chuùng ta thaáy roõ khi tu veà nhaân ñòa Vieân giaùc laø bieát caùc phaùp ñeàu hö huyeãn, nhö hoa ñoám trong hö khoâng roõ raøng khoâng thaät, thì khoâng coøn sanh töû luaân hoài. Quyù vò hieåu roõ choã naøy roài thì seõ thaáy caùi thaâm traàm cuûa söï tu. Coù nhieàu ngöôøi noùi raèng: "Laøm sao thaáy thaân naøy khoâng cho ñöôïc? Thaân chuùng ta ñang ñi, ñöùng, aên, noùi, hoaït ñoäng maø noùi laø khoâng, thì laøm sao tin vaø coi ñoù nhö laø hoa ñoám ñöôïc?" Chuùng ta haõy duøng trí tueä chieáu soi cho thaät kyõ thì seõ thaáy thaân naøy khoâng thaät. Vì noù vay möôïn töù ñaïi ngoaøi ñeå boài boå cho töù ñaïi trong, trong ngoaøi phuø trôï nhau maø toàn taïi, neáu giôø phuùt naøo ñoù töù ñaïi ngoaøi khoâng boài boå cho töù ñaïi trong thì thaân tan raõ. Nhö vaäy, thaân do töù ñaïi boài boå môùi toàn taïi thì laøm sao noùi thaät ñöôïc? Ví duï moät ñaïi laø nöôùc, nhö baây giôø chuùng ta khaùt nöôùc, ai cho moät baùt nöôùc traø noùng vöøa thoåi vöøa uoáng voâ, moät hoài laâu moà hoâi xuaát ra, vaäy moà hoâi ñoù töø ñaâu maø ra? Coù phaûi töø baùt nöôùc traø vöøa uoáng voâ khoâng? Taïi sao khi naõy noù laø nöôùc traø, baây giôø laïi noùi noù laø moà hoâi cuûa toâi? Vaäy toâi laø nöôùc traø phaûi khoâng? Neáu toâi laø nöôùc traø, sao khi naõy noù ôû ngoaøi, khoâng goïi noù laø toâi? Ba ñaïi kia cuõng vaäy. Khi boán ñaïi ngoaøi phuï vaøo boán ñaïi trong thaân, neáu quaân bình thì noùi toâi maïnh khoûe, khi maát quaân bình thì noùi toâi beänh, beänh ñoù chaúng qua laø do töù ñaïi maát quaân bình. Phaân tích nhö vaäy ñeå chuùng ta thaáy roõ töù ñaïi khoâng phaûi laø toâi, maø chuùng ta cöù laàm chaáp noù, roài baùm cöùng vaøo ñoù, ai chaïm tôùi khoái töù ñaïi naøy laø chòu khoâng noåi. Do chuùng ta quaù quan troïng noù, neân vì noù maø taïo nghieäp ñi trong luaân hoài sanh töû.

Veà taâm cuõng vaäy, taâm laø caùi duyeân theo boùng daùng saùu traàn maø cöù chaáp cho laø thaät, neân toâi nghó toâi noùi ra maø ai caõi laïi laø toâi noåi saân! Vì sao? Vì yù nghó cuûa toâi laø chaân lyù. Nhöng xeùt kyõ caùi suy nghó ñoù chaúng phaûi cuûa toâi coù töø luùc môùi loït loøng meï, maø chæ do huaân taäp theo thoùi quen. Nhö vaäy laøm sao noùi noù laø thaät ñöôïc? Bôûi chaáp taâm laø thaät neân taát caû nhöõng caùi toâi huaân taäp ñöôïc toâi ñeàu cho laø ñuùng, coøn thaáy ai noùi khaùc laøm khaùc vôùi söï huaân taäp cuûa toâi thì cho laø sai. Ví duï nhö aên chay, khi thaáy ngöôøi khaùc tu aên maën lieàn sanh taâm böïc boäi, traùch taïi sao tu maø aên maën? Laïi cuõng coù ngöôøi tu aên maën thaáy ngöôøi khaùc tu aên chay lieàn thaéc maéc taïi sao tu phaûi aên chay, aên maën coù loãi gì? Do söï huaân taäp cuûa hai beân khaùc nhau vaø ñeàu cho caùi mình huaân taäp laø ñuùng neân khoâng ai chaáp nhaän ai, bôûi khoâng chaáp nhaän nhau cho neân gaëp nhau khoâng vui.

Toùm laïi, chaáp thaân chaáp taâm laø thaät ngaõ chính laø caên beänh traàm kha khieán cho ngöôøi ñau khoå, neáu chuùng ta cöù oâm kieán chaáp ñoù tu thì ngaøn ñôøi cuõng khoâng giaûi thoaùt ñöôïc.

Nhö vaäy, böôùc ñaàu tieân cuûa ngöôøi tu haønh laø phaù voâ minh, coù phaù ñöôïc voâ minh môùi mong giaûi thoaùt ñöôïc sanh töû. Coù ngöôøi noùi: "Toâi aên hieàn ôû laønh, laøm troøn boån phaän trong xaõ hoäi caàn gì phaûi tu!" Caâu noùi ñoù ñuùng chöa? Noùi tu ñeå ñôøi sau ñöôïc sanh laøm thaân ngöôøi coù nhieàu phöôùc baùo thì caâu noùi ñoù ñuùng. Muoán tu ñeå giaûi thoaùt sanh töû thì tu nhö vaäy chöa ñuû. Toâi xin laëp laïi, muoán giaûi thoaùt sanh töû thì phaûi phaù cho ñöôïc goác voâ minh. Trong möôøi hai nhaân duyeân, voâ minh ñöùng ñaàu. Neáu voâ minh dieät thì haønh dieät v.v... Ñöùc Phaät laïi noùi: "Cuõng khoâng coù thaân taâm chòu sanh töû". Vì thaân taâm con ngöôøi laø giaû doái khoâng thaät neân Phaät noùi khoâng coù thaân taâm con ngöôøi chòu sanh töû. Chaúng phaûi do chuùng ta phaù hoaïi laøm cho noù thaønh khoâng, maø bieát roõ baûn taùnh noù voán laø khoâng. Vì sao vaäy? Vì ngay trong caùi thaân sanh töû chuùng ta thaáy noù laø hö giaû do duyeân hôïp huyeãn coù, töï taùnh noù laø khoâng, sanh laø huyeãn sanh neân noùi chöa töøng sanh, töû laø huyeãn töû neân noùi chöa töøng töû, theá neân ñaâu coù thaân taâm ñeå chòu sanh töû.

9. AÂM :

Bæ tri giaùc giaû, do nhö hö khoâng, tri hö khoâng giaû, töùc khoâng hoa töôùng, dieäc baát khaû thuyeát voâ tri giaùc taùnh, höõu voâ caâu khieån, thò taéc danh vi tònh giaùc tuøy thuaän. Haø dó coá? Hö khoâng taùnh coá, thöôøng baát ñoäng coá, Nhö Lai taïng trung voâ khôûi dieät coá, voâ tri kieán coá, nhö phaùp giôùi taùnh, cöùu caùnh vieân maõn bieán thaäp phöông coá. Thò taéc danh vi nhaân ñòa phaùp haïnh, Boà-taùt nhaân thöû, ö Ñaïi thöøa trung, phaùt thanh tònh taâm, maït theá chuùng sanh y thöû tu haønh baát ñoïa taø kieán.

DÒCH :

Caùi tri giaùc kia ví nhö hö khoâng, bieát hö khoâng töùc laø (bieát) töôùng hoa ñoám cuõng khoâng vaø khoâng theå noùi khoâng coù taùnh tri giaùc. Coù, khoâng ñeàu deïp goïi laø tuøy thuaän taùnh Vieân giaùc thanh tònh. Vì côù sao? Vì taùnh hö khoâng thöôøng baát ñoäng, trong Nhö Lai taøng khoâng khôûi dieät vì khoâng coù tri kieán, nhö phaùp giôùi taùnh cöùu caùnh vieân maõn khaép caû möôøi phöông. Ñaây goïi laø nhaân ñòa tu haønh (cuûa Nhö Lai), Boà-taùt cuõng nhaân ñaây maø phaùt taâm thanh tònh tu theo Ñaïi thöøa, chuùng sanh ñôøi sau y ñaây maø tu haønh thì chaúng rôi vaøo taø kieán.

GIAÛNG :

Ñöùc Phaät duï tri giaùc nhö hö khoâng, bieát ñöôïc hö khoâng töùc laø bieát töôùng hoa ñoám voán khoâng vaø cuõng khoâng theå noùi khoâng coù tri giaùc. Nghóa laø tri giaùc hay taùnh Vieân giaùc duï cho hö khoâng, coøn hoa ñoám duï cho voâ minh. Khi hoa ñoám heát ôû trong hö khoâng maø hö khoâng thì khoâng dieät, neân noùi tri giaùc nhö hö khoâng. "Bieát" ñöôïc hoa ñoám töôùng noù voán khoâng, khoâng theå noùi laø khoâng coù tri giaùc. Chuùng ta bieát taát caû hoa ñoám sanh dieät laêng xaêng trong hö khoâng laø khoâng thaät, coøn hö khoâng thì khoâng dieät. Coù hoa ñoám laø do maét nhaëm thaáy neân noù laø hö giaû. Khi hoa ñoám heát, hö khoâng vaãn nguyeân veïn. Cuõng theá, duøng trí bieát ñöôïc thaân töù ñaïi naøy vaø voïng töôûng naøy laø hö giaû, khi caùi giaû ñoù maát roài thì "caùi bieát" giaû ñoù khoâng maát; neân ñaây noùi: Khoâng theå noùi taùnh tri giaùc laø khoâng. Noùi coù noùi khoâng laø hai beân, coù khoâng ñeàu deïp goïi laø tuøy thuaän taùnh Vieân giaùc. Chuùng ta thaáy Phaät vaø Toå noùi khoâng khaùc. Toå noùi nhaäp ñöôïc töï taùnh thanh tònh cuûa mình thì khoâng keït hai beân. Vì sao? Vì taùnh giaùc laø baát ñoäng. Hö khoâng duï cho taùnh giaùc, hoa ñoám duï cho voâ minh, hoa ñoám heát, hö khoâng vaãn coøn. Cuõng vaäy, khi voâ minh heát, taùnh giaùc khoâng maát neân noùi taùnh hö khoâng thöôøng khoâng ñoäng, ñaâu töøng sanh ñaâu töøng dieät. Cuõng theá, trong Nhö Lai taøng khoâng khôûi dieät, vì chuùng ta meâ neân thaáy noù khôûi dieät; Nhö Lai taøng ñoù nhö phaùp giôùi taùnh roát raùo troøn ñaày khaép caû möôøi phöông.

Toùm laïi, ñöùc Phaät muoán cho chuùng ta thaáy roõ, khi bieát thaân töù ñaïi laø giaû, bieát taâm duyeân theo boùng daùng saùu traàn laø giaû, khoâng coøn keït trong hai caùi ñoù laø tuøy thuaän taùnh giaùc. Nghóa laø khi nieäm chaáp caùi giaû maát roài thì taùnh giaùc hieän tieàn, gioáng nhö khi hoa ñoám trong hö khoâng maát roài thì hö khoâng vaãn baát ñoäng. Cuõng vaäy, taùnh giaùc cuûa chuùng ta khi khoâng coøn bò voâ minh che phuû thì hieån loä vaø truøm khaép möôøi phöông. Nhieàu ngöôøi laàm cho raèng Phaät noùi thaân naøy laø giaû, voïng töôûng laø giaû, buoâng heát roài thì coøn caùi gì? Chuùng ta buoâng ñöôïc hai caùi giaû ñoù thì caùi chaân thaät hieån baøy. Ñoù laø nhaân ñòa cuûa Phaät tu, chö Boà-taùt vaø chuùng sanh ñôøi sau cuõng phaûi tu nhö vaäy môùi khoûi rôi vaøo caùc beänh.

    Ñoù laø goác cuûa söï tu haønh, neáu chuùng ta khoâng y goác ñeå tu vaø chaët ñöùt coäi reã voâ minh ñaõ aên saâu töø nghìn muoân kieáp thì caøng tu chuùng ta caøng beänh. Ví duï nhö chuùng ta laäp ra thôøi khoùa ngaøy ñeâm phaûi toïa thieàn boán thôøi, nhöng vôùi boái caûnh xaõ hoäi hieän taïi phaûi laøm ruoäng raãy môùi coù löông thöïc ñeå aên, chuùng ta khoâng theå haïn cuoäc trong thôøi khoùa ñaõ aán ñònh maø phaûi giaûm bôùt moät hoaëc hai thôøi. Tu nhö vaäy chuùng ta cho laø khoâng ñuû coâng phu, roài sanh phieàn naõo, phieàn naõo laø beänh. Hoaëc chuùng ta tu ngaøy ñeâm saùu thôøi ñaày ñuû, nhöng thaáy ngöôøi khaùc tu coù hai thôøi, chuùng ta nhìn hoï vôùi caëp maét xem thöôøng cho raèng mình tu hôn hoï. Do chaáp treân hình töôùng neân thaáy coù hôn thua, neáu nhö chuùng ta tu theo kinh Vieân Giaùc thì ñaâu coù caùi gì hôn thua? Thaân khoâng thaät, taâm khoâng thaät thì coù ai hôn ai? Chuùng ta haèng quaùn chieáu nhö vaäy thì caøng tu caùi ngaõ caøng moøn ñaâu coù sanh beänh. Giaû söû toâi noùi trì chuù ñöôïc coâng ñöùc voâ löôïng. Quyù vò nghe ham quaù, veà chuyeân taâm trì chuù, boãng moät hoâm ñang trì chuù thaáy haøo quang röïc rôõ caû baàu trôøi, quyù vò haøi loøng laém, töï cho laø mình tu coù coâng phu nhieàu. Khi aáy gaëp baïn ñoàng tu hoûi thaêm hoï: "Laâu nay baïn tu coù keát quaû gì khoâng?" Baïn aáy traû lôøi: "Khoâng thaáy". Quyù vò töï haøo vaø cho raèng baïn mình khoâng tu haønh gì heát. Töø ñoù baûn ngaõ ngaàm troài leân maø quyù vò khoâng hay. Vì theá caøng tu caøng sanh beänh. Gaàn ñaây coù nhieàu vò tu haønh tinh taán laém, ngoài thieàn coù haøo quang saùng. Nhöng thình lình bò "Ma-ñaêng-giaø" loâi ra ñôøi, laøm nhieàu ñieàu aùc teä hôn nhöõng ngöôøi Phaät töû taïi gia. Ñoù cuõng vì chöa thaáu trieät ñöôïc caùi lyù roát raùo cuûa söï tu haønh, chæ chuù troïng treân hình töôùng neân taâm kieâu maïn daáy sanh, beänh naëng maø khoâng hay.

Chuùng ta neân bieát nhöõng phöông phaùp Phaät daïy tu laø nhöõng phöông thuoác huyeãn ñeå trò laønh beänh voâ minh huyeãn cuûa chuùng ta. Vì vaäy neân treân ñöôøng tu, ngöôøi höôùng daãn raát laø quan troïng. Kheùo höôùng daãn thì caøng tu caøng tieán, coøn khoâng kheùo thì caøng tu caøng beänh. Toâi thöôøng noùi ngöôøi theá gian laø keû chaáp ngaõ ñaõ ñaønh, nhöng ngöôøi tu neáu khoâng kheùo seõ rôi vaøo beänh chaáp ngaõ soá moät. Khi coøn haønh ñieäu thì caùi ngaõ coøn nhoû, ñeán khi laøm thaày thieân haï thì caùi ngaõ cuõng taêng tröôûng daàn theo ñòa vò maø khoâng hay. Hoaëc khoâng coù ñòa vò, caøng tu thaâm nieân caùi ngaõ caøng lôùn. Giaû söû nhö coù ngöôøi tu hai, ba möôi naêm maø giaùo lyù khoâng thoâng, phaùp tu naém khoâng vöõng, keû haäu hoïc ñeán thöa hoûi thì uù ôù ñaùp khoâng troâi, nhöng hoï coù lôõ lôøi chi thì cheâ traùch: "keû haäu sanh voâ leã, ta tu maáy chuïc naêm khoâng ñaùng laøm thaày tuïi baây hay sao?" Ñoù laø beänh chaáp ngaõ raát lôùn. Phaù ñöôïc caùi ngaõ thaät laø khoù, vì chuùng ta khoâng chòu nhìn laïi caùi thaân hö giaû vaø caùi taâm hö giaû cuûa mình, cho neân tu nhieàu chöøng naøo thì caùi ngaõ lôùn chöøng naáy. Neáu y theo lôøi Phaät daïy maø tu thì phaù tröø voâ minh môùi mong tieán ñaïo.

Trong chöông naøy ngaøi Vaên-thuø hoûi hai caâu, ñöùc Phaät traû lôøi nhö treân laø ñuû chuùng ta tu caû ñôøi. Ñöùc Phaät daïy heát söùc roõ raøng, chính xaùc vaø thöïc teá.

10. AÂM :

Nhó thôøi Theá Toân duïc truøng tuyeân thöû nghóa nhi thuyeát keä ngoân:

            Vaên-thuø nhöõ ñöông tri

            Nhaát thieát chö Nhö Lai

            Tuøng ö baûn nhaân ñòa

            Giai dó trí tueä giaùc

            Lieãu ñaït ö voâ minh

            Tri bæ nhö khoâng hoa

            Töùc naêng mieãn löu chuyeån

            Höïu nhö moäng trung nhaân

            Tænh thôøi baát khaû ñaéc

            Giaùc giaû nhö hö khoâng

            Bình ñaúng baát ñoäng chuyeån

            Giaùc bieán thaäp phöông giôùi

            Töùc ñaéc thaønh Phaät ñaïo

            Chuùng huyeãn dieät voâ xöù

            Thaønh ñaïo dieäc voâ ñaéc

            Baûn taùnh vieân maõn coá

            Boà-taùt ö thöû trung

            Naêng phaùt Boà-ñeà taâm

            Maït theá chö chuùng sanh

            Tu thöû mieãn taø kieán.

DÒCH :

Khi aáy, ñöùc Theá Toân muoán tuyeân laïi nghóa treân neân noùi keä raèng:

            Vaên-thuø oâng neân bieát

            Taát caû caùc Nhö Lai

            Ñeàu duøng trí Vieân giaùc

            Thaáu suoát caû voâ minh

            Bieát kia nhö khoâng hoa

            Thì aét khoûi löu chuyeån

            Laïi nhö ngöôøi trong moäng

            Khi tænh chaúng coù gì

            Taùnh giaùc nhö hö khoâng

            Bình ñaúng chaúng ñoäng chuyeån

            Taùnh giaùc khaép möôøi phöông

            Lieàn ñöôïc thaønh Phaät ñaïo

            Caùc huyeãn dieät khoâng choã

            Thaønh ñaïo cuõng khoâng thaønh

            Baûn taùnh voán vieân maõn

            Boà-taùt ôû trong aáy

            Hay phaùt taâm Boà-ñeà

            Caùc chuùng sanh ñôøi sau

            Tu ñaây khoûi taø kieán.

GIAÛNG :

 Chuùng ta thaáy trong baøi truøng tuïng Phaät laëp laïi thaät laø ñaày ñuû yù nghóa treân. Tröôùc heát laø noùi nhaân ñòa cuûa taát caû chö Phaät tu haønh ñeàu töø nôi trí tueä giaùc chieáu. Do duøng trí tueä giaùc chieáu neân thaáy roõ voâ minh, bieát noù nhö hoa ñoám trong hö khoâng neân ra khoûi luaân hoài sanh töû. Coõi ñôøi naøy gioáng nhö giaác moäng. Moäng duï cho voâ minh, khi voâ minh thì thaáy ngöôøi thaät caûnh thaät, khi tænh thì thaáy ngöôøi khoâng thaät caûnh khoâng thaät, neân noùi tænh roài thì khoâng coù gì caû. Taùnh giaùc ví duï nhö hö khoâng bình ñaúng khoâng ñoäng. Vì hö khoâng bình ñaúng neân bao dung taát caû moïi loaøi. Hö khoâng khoâng ñoäng, neáu coù ñoäng laø gioù ñoäng buïi bay, chöù hö khoâng luùc naøo cuõng baát ñoäng. Cuõng vaäy, voïng töôûng laø ñoäng, coøn taùnh giaùc thì bình ñaúng khoâng ñoäng, bôûi bình ñaúng khoâng ñoäng neân truøm khaép caû möôøi phöông. Ngöôøi haèng soáng vôùi taùnh giaùc taïm noùi laø thaønh Phaät. Caùc huyeãn dieät roài cuõng khoâng coù choã dieät, thaønh ñaïo roài cuõng khoâng coù gì goïi laø chöùng. Bôûi vì sao? Vì taùnh giaùc voán vieân maõn neân khi voâ minh heát thì taùnh giaùc troøn saùng. Cuõng nhö khi nguû moäng thaáy caûnh thaáy ngöôøi... nhöng khi thöùc thì caûnh ngöôøi cuõng khoâng coøn, khi thöùc thì bieát thöùc thoâi, chöù coù noùi laø toâi ñöôïc thöùc khoâng? Ñaâu coù caùi gì maø ñöôïc? Söï tu cuõng vaäy, tu ñeå deïp voâ minh, khi voâ minh heát thì taùnh giaùc hieän tieàn. Neáu coøn thaáy ñöôïc laø coøn coù caùi bò ñöôïc vaø ngöôøi hay ñöôïc, nhö vaäy laø coøn naêng coøn sôû thì khoâng theå goïi laø thaønh Phaät. Caùc Boà-taùt ôû trong ñaây tu haïnh Boà-ñeà, caùc chuùng sanh ñôøi sau y ñaây maø tu thì khoâng rôi vaøo taø kieán.

 Trong chöông naøy, ngaøi Vaên-thuø chæ hoûi Phaät coù hai caâu maø Phaät daïy chuùng ta tu suoát kieáp cuõng khoâng xong. Neáu ai y theo chöông naøy tu cuõng ñuû ñeå giaûi thoaùt sanh töû.

]