CHÖÔNG X:

BOÀ-TAÙT PHOÅ GIAÙC THÖA HOÛI 

1. AÂM :

Ö thò Phoå Giaùc Boà-taùt taïi ñaïi chuùng trung, töùc tuøng toøa khôûi, ñaûnh leã Phaät tuùc höõu nhieãu tam taùp, tröôøng quyø xoa thuû nhi baïch Phaät ngoân:

- Ñaïi bi Theá Toân, khoaùi thuyeát thieàn beänh, linh chö ñaïi chuùng ñaéc vò taèng höõu, taâm yù ñaõng nhieân, hoaïch ñaïi an aåån. Theá Toân, maït theá chuùng sanh khöù Phaät tieäm vieãn, hieàn thaùnh aån phuïc taø phaùp taêng xí, söû chö chuùng sanh, caàu haø ñaúng nhaân, y haø ñaúng phaùp, haønh haø ñaúng haïnh, tröø khöû haø beänh, vaân haø phaùt taâm, linh bæ quaàn manh baát ñoïa taø kieán. Taùc thò ngöõ dó, nguõ theå ñaàu ñòa, nhö thò tam thænh chung nhi phuïc thuûy.

DÒCH :

Khi aáy, Boà-taùt Phoå Giaùc ôû trong ñaïi chuùng, lieàn töø choã ngoài ñöùng daäy, ñaûnh leã döôùi chaân Phaät, ñi nhieãu beân phaûi ba voøng, quì goái chaáp tay baïch Phaät raèng:

- Ñöùc Theá Toân ñaïi bi, kheùo noùi thieàn beänh khieán cho ñaïi chuùng ñöôïc ñieàu chöa töøng coù, taâm yù roãng rang ñöôïc an oån lôùn. Baïch Theá Toân, nhöõng chuùng sanh ñôøi maït phaùp, caùch Phaät daàn xa, Thaùnh hieàn aån khuaát, taø phaùp taêng maïnh, vaäy chuùng sanh caàu nhöõng ngöôøi naøo, y nhöõng phaùp gì, haønh nhöõng haïnh gì, tröø nhöõng beänh gì, laøm theá naøo phaùt taâm, khieán nhöõng keû muø toái chaúng rôi vaøo taø kieán?

Thöa lôøi ñaây roài, naêm voùc gieo xuoáng ñaát thöa thænh nhö theá laëp laïi ba laàn.

GIAÛNG :

Phoå giaùc laø bieát cuøng khaép, Boà-taùt Phoå Giaùc muoán cho taát caû moïi ngöôøi ñeàu thaáy roõ, bieát roõ moïi phöông tieän, moïi ñöôøng loái tu haønh ñeå khoâng coøn bò chöôùng ngaïi. Ña soá ngöôøi luùc duïng coâng tu thöôøng hay gaëp chöôùng ngaïi, sôû dó bò chöôùng ngaïi laø do beänh chaáp ngaõ, chaáp phaùp. Cho neân Boà-taùt Tònh Chö Nghieäp Chöôùng thöa hoûi caàu Phaät chæ cho caùch ñieàu phuïc. Tuy ñieàu phuïc ñöôïc nghieäp chöôùng song voâ minh vi teá vaãn coøn che taùnh Vieân giaùc, vì vaäy taùnh Vieân giaùc khoâng chieáu soi cuøng khaép, neân Boà-taùt Phoå Giaùc ñöùng ra thöa hoûi Phaät naêm ñieàu:

1. Chuùng sanh phaûi caàu ai laøm minh sö ñeå chæ daïy tu haønh?

2. Y theo phaùp naøo ñeå tu?

3. Phaûi tu haïnh gì?

4. Phaûi tröø nhöõng beänh gì?

5. Laøm sao phaùt taâm, ñeå tu haønh khieán cho taùnh Vieân giaùc chieáu soi cuøng khaép.

2. AÂM :

Nhó thôøi Theá Toân caùo Phoå Giaùc Boà-taùt ngoân:

- Thieän tai, thieän tai! Thieän nam töû, nhöõ ñaúng naõi naêng tö vaán Nhö Lai nhö thò tu haønh, naêng thí maït theá nhaát thieát chuùng sanh voâ uùy ñaïo nhaõn, linh bæ chuùng sanh ñaéc thaønh thaùnh ñaïo, nhöõ kim ñeá thính, ñöông vò nhöõ thuyeát.

Thôøi Phoå Giaùc Boà-taùt phuïng giaùo hoan hyû, caäp chö ñaïi chuùng maëc nhieân nhi thính.

- Thieän nam töû, maït theá chuùng sanh töông phaùt ñaïi taâm caàu thieän tri thöùc, duïc tu haønh giaû, ñöông caàu nhaát thieát chaùnh tri kieán nhaân, taâm baát truï töôùng, baát tröôùc Thanh vaên Duyeân giaùc caûnh giôùi, tuy hieän traàn lao taâm haèng thanh tònh, thò höõu chö quaù taùn thaùn phaïm haïnh, baát linh chuùng sanh nhaäp baát luaät nghi, caàu nhö thò nhaân, töùc ñaéc thaønh töïu A-naäu-ña-la Tam-mieäu Tam-boà-ñeà.

DÒCH :

Khi aáy Theá Toân baûo Boà-taùt Phoå Giaùc raèng:

- Laønh thay, laønh thay! Naøy thieän nam, caùc oâng môùi hay thöa hoûi Nhö Lai ñöôøng loái tu haønh nhö theá, hay boá thí cho taát caû chuùng sanh ñôøi sau voâ uùy ñaïo nhaõn khieán cho chuùng sanh kia ñöôïc thaønh Thaùnh ñaïo. Nay oâng haõy laéng nghe ta seõ vì oâng noùi.

Baáy giôø Boà-taùt Phoå Giaùc vaâng lôøi daïy, hoan hyû cuøng ñaïi chuùng yeân laëng laéng nghe.

- Naøy thieän nam, nhöõng chuùng sanh ñôøi sau saép phaùt ñaïi taâm caàu thieän tri thöùc ñeå tu haønh, phaûi caàu taát caû ngöôøi coù chaùnh tri kieán, taâm khoâng truï töôùng, chaúng chaáp caûnh giôùi Thanh vaên Duyeân giaùc, tuy hieän trong traàn lao maø taâm haèng thanh tònh, duø coù thò hieän nhöõng loãi laàm maø vaãn taùn thaùn haïnh thanh tònh, khoâng khieán chuùng sanh vaøo choã traùi vôùi luaät nghi. Caàu ñöôïc ngöôøi nhö theá töùc ñöôïc thaønh töïu phaùp Voâ thöôïng Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc.

GIAÛNG :

Ñöùc Phaät daïy chuùng sanh tu, tröôùc laø phaûi phaùt taâm ñaïi thöøa sau laø caàu thieän tri thöùc. Thieän tri thöùc laø ngöôøi coù chaùnh tri kieán, khoâng rôi vaøo caùc taø nguïy nhö meâ tín cuùng vaùi quyû thaàn, khoâng truï phöôùc baùo phaøm phu coõi ngöôøi vaø coõi trôøi. Hai laø khoâng keït vaøo caùc  quaû vò Thanh vaên Duyeân giaùc. Ba laø vò thieän höõu tri thöùc naøy tuy hieän thaân ôû trong caûnh traàn lao oâ nhieãm maø taâm haèng thanh tònh, ngöôøi ñoù môùi xöùng ñaùng laø thieän tri thöùc. Boán laø hoï hay baøy ra coù loãi maø luùc ñoù vaãn taùn döông haïnh thanh baïch. Trong giôùi tu haønh, coù nhöõng vò cuõng coøn moät hai loãi laàm, nhöng luùc naøo hoï cuõng khuyeân ngöôøi chung quanh giöõ haïnh thanh tònh, khoâng cho laøm caùc nghieäp chaúng laønh. Chuùng ta gaàn ngöôøi nhö vaäy thì ñöôïc lôïi ích vaø seõ thaønh töïu ñaïo Voâ thöôïng Boà-ñeà.

Ngöôøi khoâng maéc keït trong taø kieán, khoâng ôû trong caûnh giôùi Thanh vaên Duyeân giaùc, tuy ôû trong traàn lao maø taâm haèng thanh tònh, ñoù laø Boà-taùt roài. Giaû söû chuùng ta tìm khoâng ñöôïc ngöôøi nhö vaäy, maø coù nhöõng vò ôû trong traàn lao coøn moät hai loãi laàm, chuùng ta coù neân gaàn guõi hay khoâng? Neân gaàn, nhöng chuùng ta phaûi nhaän xeùt cho kyõ veà vò ñoù. Ví duï thænh thoaûng vò thieän tri thöùc ñoù gaëp vieäc traùi yù, böïc boäi roài cuõng la cuõng saân. Khi lôõ saân roài hoï noùi: “Ngöôøi tu khoâng ñöôïc quyeàn saân, saân laø taùnh xaáu, ñaây laø toâi dôû maø toâi boû chöa ñöôïc, quí vò ñöøng baét chöôùc caùi dôû cuûa toâi, khoâng toát cho söï tu haønh”, thì khaû dó ñöôïc. Coøn neáu vò ñoù noùi: “Saân ñeå laøm lôïi ích cho ngöôøi ta, ñaâu coù toäi gì!” ngöôøi noùi nhö theá chuùng ta khoâng neân gaàn. Taùch baïch nhö vaäy ñeå quí vò nhaän xeùt kyõ keûo laàm. Nhöõng ngöôøi bieát tænh giaùc, tuy coù loãi laø vì thoùi quen laâu ñôøi boû chöa ñöôïc, nhöng hoï vaãn thuù nhaän ñoù laø ñieàu dôû cuûa hoï vaø baûo ngöôøi khaùc ñöøng baét chöôùc theo, vì nhöõng ñieåm dôû aáy hoï muoán boû nhöng söùc tu coøn yeáu laøm chöa ñöôïc. Ngöôøi nhö vaäy tuy chöa thaät hoaøn toaøn toát, nhöng ñoù laø maãu ngöôøi toát. Coøn neáu ngöôøi laøm dôû maø cöù bao che caùi dôû cuûa hoï, cöù baøo chöõa toâi laøm nhö vaäy khoâng coù loãi, laøm nhö vaäy laø haïnh Boà-taùt, ñoù laø haïng ngöôøi chuùng ta neân traùnh xa.

Trong kinh coù keå moät ñoaïn veà tieàn thaân cuûa Phaät khi coøn laø Boà-taùt. Coù moät teân cöôùp giaû laøm ngöôøi cheøo thuyeàn ñöa moät soá ngöôøi qua soâng, treân thuyeàn luùc ñoù cuõng coù maët Ngaøi. Teân cöôùp muoán haønh hung soá ngöôøi treân thuyeàn. Boà-taùt lieàn khôûi nghó: “Neáu khoâng gieát chuù cheøo ñoø thì chuù seõ gieát heát nhöõng ngöôøi treân thuyeàn naøy”. Ngaøi beøn ra tay gieát chuù cheøo ñoø ñeå cöùu nhöõng chuùng sanh kia. Khi haønh söï, Boà-taùt nghó raèng: “Vieäc laøm naøy tuy coù traùi vôùi luaät nhöng vì muoán cöùu ngöôøi neân moät mình cam chòu toäi, duø coù bò ñoïa ñòa nguïc ta vaãn vui”. Nhö vaäy môùi ñuùng laø ngöôøi tu chaân chaùnh, coøn noùi: “Toâi laøm ñaây laø ñeå cöùu chuùng sanh, khoâng toäi loãi gì heát”, laø phaù luaät nghi. Quí vò phaûi nhaän xeùt cho kyõ, ñôøi naøy coù nhieàu ngöôøi hay voã ngöïc noùi caøn laém. Saùt sanh laø giôùi ñaàu tieân cuûa ngöôøi tu Phaät, maø noùi gieát ngöôøi khoâng toäi laø voâ lyù. Sôû dó daùm gieát ngöôøi laø vì loøng töø muoán cöùu nhieàu ngöôøi maø phaûi chòu toäi laáy moät mình. Hieåu nhö vaäy, quí vò môùi bieát ngöôøi haønh ñaïo choã naøo ñuùng, choã naøo sai. Chôù ñöøng nghe trong kinh noùi nhö vaäy roài nghó: “AØ, khi caùc Ngaøi hieän nhöõng vieäc traùi luaät nghi nhö vaäy mình cuõng ñöøng coá chaáp”. Nhö vaäy ngöôøi tu muoán uoáng röôïu aên thòt cuõng ñöôïc sao? Neáu uoáng röôïu aên thòt maø vò ñoù töï noùi leân: “Ñaây laø vieäc laøm traùi luaät nghi, ñoù laø thoùi hö toâi chöa boû ñöôïc, xin quí vò ñöøng baét chöôùc”. Ngöôøi nhö vaäy coøn khaû dó gaàn ñöôïc, chôù ñaõ phaïm luaät nghi maø coøn noùi caøn: “OÂi choã naøo cuõng laø ñaïo traøng, quaùn röôïu thanh laâu cuõng laø ñaïo traøng.” Ngöôøi ñoù khoâng neân gaàn. Hieåu roõ roài, quí vò môùi ñoaùn ñònh ñöôïc ai laø thieän tri thöùc, ai khoâng phaûi thieän tri thöùc, ñeå khoûi rôi vaøo tröôøng hôïp khi phaùt taâm chaân chaùnh maø laïi gaëp nhöõng ngöôøi taø nguïy khoâng tieán tu ñöôïc.  

Caàu thaày phaûi caàu ngöôøi coù chaùnh tri kieán. Bôûi vì sanh trong thôøi maït phaùp, Phaùp nhöôïc ma cöôøng töùc laø chaùnh phaùp thì yeáu maø taø phaùp laïi maïnh, taø phaùp maïnh cho neân ñi ñaâu cuõng nghe noùi phaùp taø maõi thaønh nhieãm. Muoán caàu thaày hoïc ñaïo phaûi kheùo löïa choïn vò thaày höôùng daãn toát ñeå ñöôøng tu chuùng ta khoûi bò laïc, tu ñuùng chaùnh phaùp ñeå ñaït ñaïo quaû Voâ thöôïng Chaùnh ñaúng Chaùnh giaùc.                    

3. AÂM :

Maït theá chuùng sanh kieán nhö thò nhaân öng ñöông cuùng döôøng baát tích thaân maïng. Bæ thieän tri thöùc, töù oai nghi trung thöôøng hieän thanh tònh, naõi chí thò hieän chuûng chuûng quaù hoaïn taâm voâ kieâu maïn, huoáng phuïc ñoaøn taøi, theâ töû quyeán thuoäc. Nhöôïc thieän nam töû, ö bæ thieän höõu baát khôûi aùc nieäm, töùc naêng cöùu caùnh thaønh töïu chaùnh giaùc, taâm hoa phaùt minh, chieáu thaäp phöông saùt.

DÒCH :

Nhöõng chuùng sanh ñôøi sau gaëp ngöôøi nhö theá phaûi neân cuùng döôøng chaúng tieác thaân maïng. Thieän tri thöùc aáy trong boán oai nghi thöôøng hieän thanh tònh, cho ñeán thò hieän caùc thöù toäi loãi, taâm khoâng kieâu maïn, huoáng nöõa taøi saûn vôï con quyeán thuoäc. Neáu thieän nam töû, ñoái vôùi vò thieän höõu kia khoâng khôûi nieäm aùc töùc hay cöùu caùnh thaønh töïu chaùnh giaùc, taâm hoa phaùt saùng, chieáu soi caû möôøi phöông coõi nöôùc.

GIAÛNG :

Choã naøy Phaät noùi ñeå cho chuùng ta hieåu theâm moät chuùt nöõa. Ngöôøi hoïc ñaïo neáu khoâng saùng deã laàm. Hai tröôøng hôïp laàm, moät laø ngöôøi chaùnh maø chuùng ta töôûng laø taø, hai laø ngöôøi taø maø töôûng laø chaùnh.

Tröôøng hôïp thöù nhaát, coù nhöõng thieän tri thöùc hieän nghòch haïnh laøm nhöõng chuyeän theá gian, ñeå ñoàng söï vôùi chuùng sanh maø giaùo hoùa hoï hoaëc ñeå thöû thaùch ñoà ñeä, neáu chuùng ta khoâng hieåu thì maát nieàm tin. Nhö tröôøng hôïp ngaøi Thieän Chieâu, Ngaøi laø moät vò Thieàn sö noåi tieáng trong toâng Laâm Teá, ngöôøi xöa neå phuïc goïi Ngaøi laø Sö töû Phaàn Döông. Trong phaùp hoäi cuûa Ngaøi coù caû thaûy naêm traêm ngöôøi. Moät hoâm ñeán ngaøy kî maãu thaân, Ngaøi baûo vò Tri söï: “Böõa nay oâng mua caù thòt vôùi moät chai röôïu veà toâi cuùng baø thaân toâi”. Vò Tri söï khoâng daùm caõi, ñi mua röôïu thòt veà. Ngaøi cuùng xong xuoâi, doïn ra baøn vaø môøi chuùng: “Quí vò cuøng toâi aên moät böõa laáy thaûo”. Chuùng ñeàu giaät mình, khoâng ai daùm döï. Ngaøi ngoài aên töï nhieân vaø noùi: “Thoâi, chuùng khoâng döï thì toâi döï”. Chuùng nghe danh Ngaøi tìm tôùi hoïc, baây giôø thaáy Ngaøi aên thòt uoáng röôïu moät caùch töï nhieân ai naáy ñeàu maát heát nieàm tin. Qua hoâm sau hoï xin xuaát chuùng ñi heát, chæ coøn laïi coù maáy ngöôøi, trong soá ñoù coù ngaøi Töø Minh. Sau khi hoï ñi, Ngaøi cöôøi vaø noùi: “Ta chæ toán maâm côm vaø chai röôïu maø toáng heát boán traêm maáy chuïc ngöôøi ñeå khoûi toán hao cuûa thaäp phöông baù taùnh”. Vì nhöõng ngöôøi ñoù hoï chæ chaáp danh töôùng maø khoâng thaáy taùnh thaät neân Ngaøi thöû xem hoï coù ñuû loøng tin ñoái vôùi Ngaøi khoâng. Hoï chæ nghe danh chôù chöa thaät hieåu vaø tin Ngaøi, neân thaáy nhöõng töôùng beân ngoaøi nhö vaäy lieàn boû ñi. Ngaøi Töø Minh vaø maáy vò ôû laïi hieåu Ngaøi neân khoâng boû ñi. Sau naøy ngaøi Töø Minh trôû thaønh moät vò cöï phaùch trong toâng Laâm Teá. Döôùi Ngaøi, Döông Kyø vaø Hoaøng Long laø khai toå cuûa hai phaùi thieàn ôû ñôøi Toáng raát höng thònh. Nhö vaäy ñoái vôùi thieän tri thöùc chuùng ta nhìn moät caùch caïn côït noâng noåi thì deã bò laàm. Taïi chuùng taêng khoâng xeùt kyõ, chôù ngöôøi thaáy ñaïo nhö ngaøi Phaàn Döông chaúng leõ laïi laøm chuyeän nhö vaäy? Chaúng qua Ngaøi thöû chuùng, xem chuùng coù vöõng nieàm tin Ngaøi laø ngöôøi thaáy ñaïo vaø ñaõ ñuû söùc höôùng daãn hoï tu haønh ñeán nôi ñeán choán chöa? Theá maø hoï khoâng hieåu, cho Ngaøi phaù giôùi neân boû ñi. Ñoù laø loãi khoâng hieåu oâng thaày neân maát lôïi ích cho mình.

Tröôøng hôïp thöù hai, coù nhöõng vò cöù daãn caâu “Duø cho coù quyeán thuoäc, theâ töû…” ñeå töï do coù quyeán thuoäc theâ töû. Nhö vaäy chuùng ta cuõng phaûi tin nhöõng vò ñoù sao? Choã naøy thaät teá nhò voâ cuøng.

Ñoái vôùi vò thieän tri thöùc chuùng ta neân nhaän cho ñuùng, luoân luoân quí kính, vaø ôû beân caïnh hoïc hoûi tieán tu thì laàn laàn seõ heát beänh vaø thaønh töïu quaû Phaät. Luùc aáy taâm hoa phaùt saùng chieáu soi caû möôøi phöông coõi nöôùc.

4. AÂM :

Thieän nam töû, bæ thieän tri thöùc sôû chöùng dieäu phaùp öng ly töù beänh. Vaân haø töù beänh?

Nhaát giaû taùc beänh. Nhöôïc phuïc höõu nhaân taùc nhö thò ngoân, ngaõ ö boån taâm taùc chuûng chuûng haïnh, duïc caàu Vieân giaùc. Bæ Vieân giaùc taùnh phi taùc ñaéc coá, thuyeát danh vi beänh.

DÒCH :

Naøy thieän nam, vò thieän tri thöùc kia ñaõ chöùng dieäu phaùp neân lìa boán beänh. Theá naøo laø boán beänh?

Moät laø beänh Taùc. Neáu coù ngöôøi noùi nhö theá naøy: “Baûn taâm cuûa toâi laøm caùc thöù haïnh ñeå caàu Vieân giaùc.”  Song, taùnh Vieân giaùc kia chaúng phaûi do laøm maø ñöôïc, aáy goïi laø beänh.

GIAÛNG :

Coù nhieàu ngöôøi tu quan nieäm raèng: Muoán ñöôïc giaùc ngoä phaûi luyeän caùi naøy taäp caùi kia, nhö luyeän chuyeån luaân xa, hoï ngoài töôûng coù moät luoàng ñieän chaïy voøng voøng trong thaân, thöïc taäp maõi nhö theá thì seõ thaønh ñaïo. Ñoù laø moät ñieàu laàm laãn lôùn trong söï tu haønh neân goïi laø beänh. Thaønh ñaïo laø haèng soáng vôùi taùnh Vieân giaùc; taùnh Vieân giaùc thì troøn saùng saün coù khoâng do taïo taùc, neáu coøn taïo taùc laø coøn sanh dieät khoâng soáng ñöôïc vôùi taùnh Vieân giaùc. Coù nhöõng ngöôøi tu theo ñaïo Phaät cho raèng, phaûi luoân luoân quaùn chieáu môùi ñöôïc Vieân giaùc, hoaëc phaûi caát chuøa môùi coù coâng ñöùc, caát ñöôïc moät traêm ngoâi chuøa laø thaønh Phaät. Ñoù cuõng laø laàm. Neáu quaùn maø ñöôïc Vieân giaùc sao ngaøi Phaùp Dung ôû Ngöu Ñaàu coøn phaûi caàu Töù Toå Ñaïo Tín daïy cho choã taâm yeáu? Neáu caát nhieàu chuøa ñöôïc thaønh Phaät thì caùc oâng vua ngaøy xöa thaønh Phaät heát roài. Nhö vua Löông Voõ Ñeá ngaøy xöa caát chuøa ñoä taêng bieát bao nhieâu, sao khoâng hoäi ñöôïc choã cöùu caùnh nôi Toå Boà-ñeà-ñaït-ma? Taïo taùc laø töôùng sanh dieät chôù khoâng phaûi cöùu caùnh cuûa söï giaùc ngoä. Neáu chaáp nhaän do duïng coâng baèng hình thöùc maø ñöôïc Vieân giaùc thì ñoù laø hieåu laàm, neân goïi laø beänh.

5. AÂM :

Nhò giaû nhaäm beänh. Nhöôïc phuïc höõu nhaân taùc nhö thò ngoân: Ngaõ ñaúng kim giaû, baát ñoaïn sanh töû, baát caàu Nieát-baøn, Nieát-baøn sanh töû voâ khôûi dieät nieäm, nhaäm bæ nhaát thieát tuøy chö phaùp taùnh, duïc caàu Vieân giaùc. Bæ Vieân giaùc taùnh, phi nhaäm höõu coá, thuyeát danh vi beänh.

DÒCH :

Hai laø beänh Nhaäm. Neáu coù ngöôøi noùi theá naøy: “Nay chuùng ta khoâng ñoaïn sanh töû chaúng caàu Nieát-baøn, Nieát-baøn sanh töû khoâng nieäm khôûi dieät, maëc cho taát caû kia tuøy caùc phaùp taùnh” ñeå caàu Vieân giaùc. Song, taùnh Vieân giaùc kia chaúng phaûi maëc tình maø coù, neân noùi laø beänh.

GIAÛNG :

ÔÛ treân noùi beänh Taùc töùc laø laøm ñeå ñöôïc Vieân giaùc, baây giôø tôùi beänh Nhaäm laø maëc keä khoâng laøm gì heát, cöù töï nhieân maëc tình ñoùi aên meät nguû cuõng ñöôïc taùnh Vieân giaùc. Gaàn ñaây coù moät soá tu só maéc phaûi beänh naøy. Hoï noùi caøn: “OÁi! Ñoùi aên meät nguû, coá gaéng tu haønh laøm chi cho nhoïc xaùc, keàm cheá laøm chi maëc ra sao thì ra”. Ñoù laø noùi theo beänh löôøi bieáng. Ñaønh raèng chuùng ta coù saün taùnh Vieân giaùc, nhöng ñang bò voâ minh che phuû thì phaûi noã löïc tu haønh ñeå xeù toaïc maøn voâ minh, môùi soáng ñöôïc vôùi taùnh Vieân giaùc. Chuùng ta coøn meâ maø ñeå maëc tình thì ngaøn ñôøi vaãn ñi trong meâ muoäi, khoâng theå naøo tænh saùng!

Thí duï nhö coù moät taám göông saùng ñeå buïi phuû quaù laâu. Baây giôø coù ngöôøi caàm taám göông ra hoï thaáy toái moø, hoï khoâng bieát laø göông. Coù ngöôøi trí noùi vôùi hoï: “Ñaây laø taám göông saùng.” Nghe noùi taám göông saùng, töï noù saùng khoâng phaûi laøm maø ñöôïc, roài hoï ñeå maëc khoâng lau chuøi. Neáu khoâng lau chuøi thì noù toái suoát ñôøi. Tuy taám göông khoâng ai laøm cho noù saùng ñöôïc, nhöng phaûi lau heát buïi thì aùnh saùng môùi toû roõ. Nhö vaäy mình lau buïi chôù khoâng phaûi laøm cho göông saùng. Cho neân noùi laøm cho göông saùng laø beänh, maø ñeå maëc tình noù cuõng laø beänh nöõa. Chuùng ta phaûi hieåu roõ choã naøy thì söï tu haønh môùi khoûi laàm laãn.

Hai beänh taùc vaø nhaäm ñoái nhau. Beänh taùc thì thuùc lieãm quaù, duøng hình thöùc ñeå tu neân laàm vì töôùng maø khoâng thaáy ñöôïc taùnh. Coøn beänh nhaäm thì chaáp taùnh, nghe noùi baûn taùnh khoâng phaûi laøm maø ra, khoâng phaûi tu maø ñöôïc, neân maëc tình phoùng tuùng. Hai caùi naøy ñeàu khoâng phuø hôïp vôùi Vieân giaùc.  

6. AÂM :

Tam giaû chæ beänh. Nhöôïc phuïc höõu nhaân taùc nhö thò ngoân: Ngaõ kim töï taâm vónh töùc chö nieäm, ñaéc nhaát thieát taùnh tòch nhieân bình ñaúng, duïc caàu Vieân giaùc. Bæ Vieân giaùc taùnh phi chæ hôïp coá, thuyeát danh vi beänh.

DÒCH :

Ba laø beänh Chæ. Neáu coù ngöôøi noùi theá naøy: “Nay ta töï taâm haèng döùt caùc nieäm, ñöôïc taát caû taùnh laëng leõ bình ñaúng” ñeå caàu Vieân giaùc. Song, taùnh Vieân giaùc kia chaúng phaûi do döøng chæ  maø coù, neân noùi laø beänh.

GIAÛNG :

Choã naøy môùi thaät laø khoù, chuùng ta tu ñöôïc daïy phaûi döøng laëng voïng töôûng, sao kinh naøy noùi laëng laø beänh? Döøng heát voïng töôûng chæ coøn coù laëng leõ bình ñaúng thì hôïp ñaïo quaù, taïi sao ôû ñaây noùi laø beänh? Vì Vieân giaùc laø taùnh giaùc haèng saùng chôù khoâng phaûi do ñeø, döøng laïi töùc laø ñeø noù xuoáng thì rôi vaøo beänh voâ kyù. ÔÛ ñaây ñöùc Phaät daïy chuùng ta khi laëng heát nhöõng taïp nieäm laêng xaêng, vaãn bieát mình coù taùnh giaùc troøn saùng. Ngoài thieàn luùc voïng töôûng laëng heát, tai chuùng ta vaãn nghe tieáng ñoàng hoà tích taéc, tieáng xe chaïy ngoaøi ñöôøng, tieáng gaø gaùy… Chuùng ta vaãn nghe bieát chôù khoâng phaûi khoâng ngô khoâng bieát gì. Beänh naøy raát teá nhò, chuùng ta phaûi deø daët.

7. AÂM :

Töù giaû dieät beänh. Nhöôïc phuïc höõu nhaân taùc nhö thò ngoân: Ngaõ kim vónh ñoaïn nhaát thieát phieàn naõo, thaân taâm taát caùnh khoâng, voâ sôû höõu, haø huoáng caên traàn hö voïng caûnh giôùi, nhaát thieát vónh tòch, duïc caàu Vieân giaùc. Bæ Vieân giaùc taùnh, phi tòch töôùng coá thuyeát danh vi beäïnh.

DÒCH :

Boán laø beänh Dieät. Neáu coù ngöôøi noùi nhö theá naøy: “Nay ta neân ñoaïn haún taát caû phieàn naõo, thaân taâm hoaøn toaøn khoâng, khoâng sôû höõu, huoáng laø caûnh giôùi hö voïng cuûa caên traàn, taát caû ñeàu vaéng laëng” ñeå caàu Vieân giaùc. Song, taùnh Vieân giaùc kia chaúng phaûi töôùng tòch dieät, neân noùi laø beänh.

GIAÛNG :

Choã naøy caøng khoù hôn. Bôûi vì ñeán giai ñoaïn naøy thì ngöôøi tu ñaõ ñoaïn saïch phieàn naõo, hoï cho laø taát caû phieàn naõo ñoaïn heát, neân thaân taâm roát raùo laø khoâng, huoáng nöõa laø caên traàn, nhöõng caùi ñoù ñeàu laø khoâng coù. Thaáy taát caû ñeàu laëng leõ laø ñuùng moät phaàn, vì taùnh Vieân giaùc khoâng phaûi caùi hoaøn toaøn laëng leõ aáy. Giaùc thì phaûi bieát, maø bieát thì ñaâu phaûi chæ laëng hoaøn toaøn maø khoâng bieát. Nhö chuyeän “Baø giaø ñoát am”, khi oâng thaày ñaõ tu ñeán choã gaëp duyeân xuùc caûnh ñoïc caâu thô “Khoâ moäc yû haøn nham, Tam xuaân voâ noaõn khí” (Caây khoâ töïa treân nuùi laïnh, Ba muøa xuaân qua roài maø khoâng coù chuùt hôi aám), nghóa laø oâng baây giôø nhö caây khoâ laïnh treân nuùi, khoâng coù daáy khôûi moät nieäm naøo nöõa. Nhö vaäy theo chuùng ta laø quaù hay roài, khi taát caû ñoäng taùc cuûa ngöôøi xuùc chaïm ñeán mình maø mình vaãn laëng leõ khoâng daáy nieäm laø hay toät baäc, nhöng maø ñoù laø beänh thöù tö ôû ñaây noùi. Neân baø giaø ñoù ñaõ ñoát am ñuoåi thaày ñi vaø noùi “Uoång coâng nuoâi thaày”. Nhö vaäy ñeå thaáy khoâ laëng chöa phaûi laø roài, maø coøn phaûi thaáy ñöôïc taùnh Vieân giaùc troøn ñaày cuûa chính mình nöõa. chuùng ta thaáy trình ñoä cuûa baø giaø ñoù khoâng phaûi laø ít. Choã naøy thaät khoù, chuùng ta tu phaûi kheùo neáu khoâng thì rôi vaøo ñoaïn dieät. Ngöôøi tu maø leäch moät tí laø sai.

Hai beänh chæ vaø dieät loãi taïi chöa nhaän ra taùnh Vieân giaùc cho neân thaønh beänh.

8. AÂM :

Ly töù beänh giaû, taéc tri thanh tònh.  Taùc thò quaùn giaû danh vi chaùnh quaùn, nhöôïc tha quaùn giaû danh vi taø quaùn.

DÒCH :

Lìa boán beänh ñoù, thì bieát ñaõ thanh tònh. Khôûi quaùn nhö theá laø chaùnh quaùn, neáu quaùn khaùc ñi goïi laø taø quaùn.

GIAÛNG :

Ñoaïn naøy Phaät keát luaän, ngöôøi lìa boán beänh Taùc, Nhaäm, Chæ, Dieät môùi hôïp vôùi taùnh Vieân giaùc; vì taùnh Vieân giaùc laø theå thanh tònh troøn saùng, khoâng sanh khoâng dieät, khoâng nhô khoâng saïch, voâ vi voâ laäu… Neáu chaáp töôùng Taùc, Nhaäm, Chæ, Dieät ñeå caàu thì khoâng hôïp vôùi taùnh Vieân giaùc.

Toâi xin nhaéc laïi taát caû boán beänh cho quí vò thaáy roõ hôn töøng beänh.

Beänh Taùc laø duøng coâng naêng huaân taäp hay taïo taùc ñeå mong ñöôïc ñaïo, nhö theá khoâng phaûi, vì coâng naêng huaân taäp taïo taùc laø sanh dieät, cho neân duøng noù ñeå mong ñöôïc taùnh Vieân giaùc laø khoâng ñöôïc, beänh naøy deã hieåu.

Hai laø Nhaäm, ñeå maëc tình ra sao cuõng ñöôïc; chuùng ta ñang bò voâ minh che maø tha hoà ñeå noù ra sao cuõng ñöôïc thì suoát kieáp cöù meâ hoaøi, beänh naøy cuõng deã hieåu.

Ba laø Chæ, töùc laø ñeø cho noù yeân xuoáng, nghóa laø döøng voïng töôûng. Taùnh giaùc thì haèng tri haèng giaùc, maø ñeø noù laëng ñaâu phaûi laø giaùc, vì giaùc thì luoân luoân linh ñoäng saùng suoát neân goïi laø “lieãu lieãu thöôøng tri”.

Boán laø Dieät, taát caû phieàn naõo ñeàu döùt, thaân taâm thaáy roãng khoâng, caûnh giôùi cuõng thaáy roãng khoâng, roài cho caùi roãng khoâng laø ñaïo, ñoù cuõng laø leäch. Vì ñaïo laø giaùc maø cho thaân taâm roãng khoâng, khoâng coù gì ñaâu phaûi laø giaùc. Trong nhaø Thieàn thöôøng noùi voâ taâm. Voâ taâm laø khoâng taâm sanh dieät phieàn naõo, chôù khoâng phaûi laø khoâng coù caùi taâm chaân thaät thanh tònh saùng suoát. Khi chuùng ta heát phieàn naõo, heát nhöõng nieäm chaïy theo caûnh theo duyeân, thì taùnh haèng giaùc, haèng linh ñoäng hieån hieän, chôù cho raèng heát nhöõng caùi ñoù laø roãng khoâng, khoâng coù gì thì khoâng ñuùng.

Chuùng ta tu maø leäch moät tí laø xa ñaïo. Thaät ra boán caùi naøy khoâng phaûi laø beänh, maø do chaáp neân thaønh beänh, ban ñaàu tu phaûi nhôø noù, nhöng ñeán giai ñoaïn naøo ñoù thì phaûi buoâng. Khi chuùng ta tu möôïn Chæ, Taùc hay Dieät ñeå tröø caùc phieàn naõo, phieàn naõo heát thì nhaän ra taùnh giaùc. Neáu heát phieàn naõo maø nhaän choã khoâng phieàn naõo laëng leõ laø cöùu caùnh thì laø laàm.

9. AÂM :

Thieän nam töû, maït theá chuùng sanh duïc tu haønh giaû, öng ñöông taän meänh cuùng döôøng thieän höõu söï thieän tri thöùc. Bæ thieän tri thöùc duïc lai thaân caän öng ñoaïn kieâu maïn. Nhöôïc phuïc vieãn ly öng ñoaïn saân haän.

DÒCH :

Naøy thieän nam, chuùng sanh ñôøi sau muoán tu haønh phaûi troïn ñôøi cuùng döôøng thôø phuïng thieän höõu tri thöùc. Thieän tri thöùc kia muoán ñeán thaân caän phaûi ñoaïn taâm kieâu maïn, neáu laïi xa lìa phaûi ñoaïn saân haän.

GIAÛNG :

Ñaây laø nhöõng beänh cuûa hoïc troø, tuy thaønh taâm thôø thaày ñuùng phaùp, song gaàn thaày ñöôïc thaày daïy doã thì sanh taâm ngaõ maïn, cho raèng: Thaày thöông toâi, thaày luoân luoân lo laéng cho toâi. Traùi laïi thaày coù nhöõng Phaät söï phaûi ñi choã khaùc, thì hoï buoàn traùch: Thaày boû khoâng lo cho toâi nöõa, töø ñaây toâi bieát nöông töïa ai? Roài phieàn naõo. Ñoù laø beänh. Quí vò xeùt xem coù nhöõng beänh nhö vaäy khoâng? Neáu coù thì phaûi boû môùi ñuùng tinh thaàn cuûa ngöôøi hoïc ñaïo.

10. AÂM :

Hieän nghòch thuaän caûnh, do nhö hö khoâng, lieãu tri thaân taâm taát caùnh bình ñaúng, döõ chö chuùng sanh ñoàng theå voâ dò. Nhö thò tu haønh phöông nhaäp Vieân giaùc.

DÒCH :

(Neáu thieän tri thöùc) coù hieän ra caûnh nghòch thuaän vaãn nhö hö khoâng, roõ bieát thaân taâm roát raùo ñeàu bình ñaúng, cuøng vôùi chuùng sanh ñoàng theå khoâng khaùc. Tu haønh nhö theá môùi vaøo ñöôïc taùnh Vieân giaùc.

GIAÛNG :

Caûnh thuaän nghòch laø nhö theá naøy. Caûnh thuaän: Coù Phaät töû muoán thænh Thaày veà nhaø cuùng döôøng böõa tröa, Thaày öng thuaän tôùi thoï trai, thì ñöøng vì caûnh thuaän ñoù maø quaù meán Thaày. Caûnh nghòch: Giaû söû chuùng ta coù duyeân söï caàn thænh thaày tôùi ñeå trôï giuùp. Thaày töø choái. Khoâng vì lyù do thaày töø choái maø giaän thaày. Ñoù môùi laø Phaät töû chaân chaùnh. Tuy noùi vaäy nhöng cuõng hôi khoù laøm. Hoaëc laø khi vò thieän tri thöùc khôûi thuaän haïnh khuyeân lôn voã veà baûo raùn tu thì chuùng ta baèng loøng, cho raèng thaày toâi hieàn laønh töø bi. Nhöng baát thaàn hoâm naøo vò thieän tri thöùc la raày thì chuùng ta cho laø oâng thaày saân quaù, khoâng gaàn nöõa. Ñaâu bieát raèng vò thaày muoán hieän nghòch haïnh coi chuùng ta coù chòu noåi hay khoâng? Nhö tröôøng hôïp ngaøi Töø Minh ñeán hoïc ñaïo vôùi ngaøi Phaàn Döông Thieän Chieâu, ngaøi Töø Minh tröôùc laø moät nho só, ñeán nhaäp chuùng ñaõ hai naêm maø chöa ñöôïc daïy baûo. Moãi khi Sö vaøo thöa hoûi, chæ bò Phaàn Döông maéng chöûi thaäm teä, hoaëc nghe cheâ bai nhöõng vò khaùc, neáu coù daïy baûo toaøn duøng nhöõng lôøi theá tuïc thoâ bæ. Moät hoâm Sö traùch: “Töø ngaøy ñeán phaùp tòch naøy ñaõ qua maát hai naêm maø chaúng ñöôïc daïy baûo, chæ laøm taêng tröôûng nieäm theá tuïc traàn lao, naêm thaùng qua nhanh vieäc mình chaúng saùng, maát caùi lôïi cuûa keû xuaát gia”. Sö noùi chöa döùt, Phaàn Döông nhìn thaúng vaøo Sö maéng: “Ñaây laø aùc tri thöùc daùm cheâ traùch ta”. Phaàn Döông noåi noùng caàm gaäy ñuoåi ñaùnh. Sö toan la caàu cöùu, Phaàn Döông lieàn buïm mieäng Sö. Sö chôït ñaïi ngoä, noùi: “Môùi bieát ñaïo cuûa Laâm Teá vöôït ngoaøi thöôøng tình.”

Thaät laø laï luøng! Chuùng ta phaûi hieåu coù nhöõng tröôøng hôïp thaày hieän nghòch haïnh nhö vaäy. Bôûi vì ngöôøi hoïc troø khi khuyeân lôn an uûi thì vui veû lo tu, hoï chæ tu trong caûnh eâm aùi nheï nhaøng môùi tieán, nhöng khi gaëp nhöõng nghòch caûnh hoï khoâng chòu noåi. Thaày muoán cho ñoà ñeä tieán hôn neân phaûi hieän ra nghòch haïnh. ÔÛ trong nghòch caûnh maø troø tieán ñöôïc môùi laø thöù thieät. Vì vaäy, ôû ñaây ñöùc Phaät daïy roõ, giaû söû ngöôøi tu coù gaëp nghòch haïnh thuaän haïnh gì cuõng xem nhö khoâng, khoâng dính gì vôùi mình, khen cuõng vaäy maø maéng chöûi cuõng vaäy, ñeàu bieát roõ thaân taâm mình roát raùo bình ñaúng, cuøng vôùi caùc chuùng sanh ñoàng theå khoâng khaùc. Ngöôøi maø ñöôïc nhö vaäy môùi vaøo taùnh Vieân giaùc. Phaät sôï chuùng sanh sau naøy gaëp caûnh thuaän thì tu ñöôïc coøn gaëp caûnh nghòch thì khoâng tu, cho neân Ngaøi daïy tröôùc ñeå gaëp tröôøng hôïp naøo cuõng phaûi bieát roõ raøng khoûi thoaùi thaát Boà-ñeà taâm.

11. AÂM :

Thieän nam töû, maït theá chuùng sanh baát ñaéc thaønh ñaïo, do höõu voâ thuûy töï tha taéng aùi nhaát thieát chuûng töû, coá vò giaûi thoaùt.

DÒCH :

Naøy thieän nam, chuùng sanh ñôøi sau khoâng ñöôïc thaønh ñaïo, do coù taát caû chuûng töû yeâu gheùt, mình ngöôøi töø voâ thuûy neân chöa giaûi thoaùt.

GIAÛNG :

Ñöùc Phaät noùi caùi goác khoâng thaønh ñaïo laø chuûng töû ñoái ñaõi yeâu-gheùt, ta-ngöôøi töø voâ thuûy ñeán giôø. Quí vò kieåm laïi xem coøn coù chuûng töû ñoù hay khoâng, neáu coøn laø chöa thaønh ñaïo, khi naøo chuûng töû ñoù heát, khoâng muoán thaønh ñaïo cuõng thaønh. Chuùng ta quen thoùi cöïc ñoan, neáu khoâng yeâu thì gheùt, khoâng gheùt thì yeâu, chuùng ta ít khi xöû söï bình ñaúng vôùi moïi ngöôøi. Ñoù laø do taát caû chuûng töû yeâu gheùt quaù nhieàu trong taøng thöùc coät troùi chuùng ta, cho neân khoâng ñöôïc giaûi thoaùt.

12. AÂM :

Nhöôïc phuïc höõu nhaân quaùn bæ oan gia nhö kyû phuï maãu, taâm voâ höõu nhò, töùc tröø chö beänh. Ö chö phaùp trung töï tha taéng aùi dieäc phuïc nhö thò.

DÒCH :

Neáu laïi coù ngöôøi xem keû oan gia kia nhö cha meï mình, taâm khoâng coù hai, töùc tröø caùc beänh. Ñoái vôùi caùc phaùp töï tha, taéng aùi cuõng laïi nhö theá.

GIAÛNG :

Ai xem ngöôøi chöûi mình, haïi mình nhö cha meï mình, thì ngöôøi ñoù tröø ñöôïc caùc beänh. Baây giôø quí vò raùn taäp cho ñöôïc nhö vaäy. Chuùng ta cung kính cha meï bao nhieâu thì cung kính ngöôøi chöûi maéng mình cuõng baáy nhieâu, chaéc chaén laø heát beänh. Vì coù yeâu môùi coù gheùt, maø ngöôøi mình gheùt thaáy nhö cha meï töùc laø heát gheùt, heát gheùt ñaâu coøn yeâu nöõa. Nhö vaäy môùi tröø heát caùc beänh. Tröø beänh naøy laø phöông phaùp toái quan troïng, neáu chuùng ta khoâng duøng trí quaùn maïnh thì khoâng bao giôø taäp ñöôïc taâm naøy. Ñieàu ñoù deã laøm hay khoù laøm? Neáu khoù thì khoù giaûi thoaùt, khoù laøm maø laøm ñöôïc thì chaéc chaén giaûi thoaùt. Nhö vaäy, nhöõng coâng thöùc ñeå giaûi thoaùt Phaät ñöa ra quaù roõ raøng, cöù thöïc haønh ñuùng coâng thöùc thì seõ ra ñuùng ñaùp soá. Söï tu haønh cuõng vaäy, muoán giaûi thoaùt thì phaûi thöïc haønh theo lôøi Phaät daïy, chôù muoán caàu giaûi thoaùt, maø töø choái khoâng thöïc haønh ñieàu Phaät daïy thì khoâng bao giôø giaûi thoaùt noåi. Baây giôø chöa ñöôïc thì raùn mai moát phaûi thöïc haønh cho ñöôïc, chôù khoâng theå töø choái noùi raèng: “Toâi caên cô thaáp laém, Phaät daïy cao quaù toâi laøm khoâng noåi.” Neáu töø choái nhö vaäy laø töø choái söï giaûi thoaùt. Quí vò xeùt kyõ xem coù ngöôøi naøo ñaùng thöông ñaùng gheùt khoâng? Neáu coøn thaáy coù ngöôøi ñaùng thöông ñaùng gheùt thì bieát roõ chuùng ta laø keû phaøm phu. Neáu chuùng ta xem moïi ngöôøi bình ñaúng thì chaéc chaén giaûi thoaùt. Nhö trong kinh Phaùp Hoa phaåm Ñeà-baø-ñaït-ña, Phaät noùi: “Ñeà-baø-ñaït-ña laø thieän höõu tri thöùc baäc nhaát cuûa ta, nhôø Ñeà-baø-ñaït-ña maø ta mau thaønh Phaät.” Trong khi Ñeà-baø-ñaït-ña bao nhieâu ñôøi ñaõ haønh haï Ngaøi. Nhö vaäy Ngaøi khoâng thaáy ñoù laø chöôùng ngaïi laø ñaøy ñoïa khoå sôû, maø laïi thaáy ñoù laø phöông tieän ñeå Ngaøi tieán ñaïo. Neáu chuùng ta thaáy ngöôøi haønh haï ñaøy ñoïa mình laø ngöôøi baïn laønh baäc nhaát laøm cho mình tieán ñaïo thì ngöôøi cuùng döôøng uûng hoä mình cuõng laø thieän tri thöùc baäc nhaát giuùp mình ñuû phöông tieän tieán ñaïo. Thaáy caû hai laø thieän höõu tri thöùc thì taâm bình ñaúng. Tu Ñaïi thöøa Phaät giaùo laø coát phaùt taâm ñaïi bi, taâm ñaïi bi laø thöông taát caû chuùng sanh. Phaùt taâm bình ñaúng laø khi naøo thaáy keû oaùn ngöôøi thaân ñeàu bình ñaúng. Phaûi raùn taäp hai caùi ñeàu bình ñaúng thì tu haønh heát bò chöôùng, gaëp gì cuõng laø duyeân toát ñeå tieán. Chöa ñöôïc vaäy thì nhö chieác thuyeàn khoâng coù ngöôøi cheøo, gaëp gioù thuaän thì troâi leân, gaëp gioù nghòch thì ñuøa xuoáng. Chuùng ta phaûi laøm sao thuaän nghòch ñeàu tieán thì môùi laø ngöôøi tu khoâng beänh.

13. AÂM :

Thieän nam töû, maït theá chuùng sanh duïc caàu Vieân giaùc, öng ñöông phaùt taâm taùc nhö thò ngoân: Taän ö hö khoâng nhaát thieát chuùng sanh ngaõ giai linh nhaäp cöùu caùnh Vieân giaùc, ö Vieân giaùc trung voâ thuû giaùc giaû, tröø bæ ngaõ nhaân nhaát thieát chö töôùng. Nhö thò phaùt taâm baát ñoïa taø kieán.

DÒCH :

Naøy thieän nam, caùc chuùng sanh ñôøi sau muoán caàu Vieân giaùc neân phaûi phaùt taâm noùi nhö theá naøy: “Taát caû chuùng sanh taän hö khoâng, con ñeàu khieán vaøo heát trong Vieân giaùc  roát raùo. ÔÛ trong Vieân giaùc khoâng chaáp thuû caùi giaùc, tröø taát caû töôùng ngaõ nhaân.” Phaùt taâm nhö vaäy khoâng rôi vaøo taø kieán.

GIAÛNG :

Phaät daïy khi phaùt taâm thì nguyeän taát caû chuùng sanh toät caû hö khoâng, nay con ñeàu ñem hoï vaøo taùnh Vieân giaùc roát raùo. ÔÛ trong taùnh Vieân giaùc khoâng chaáp thuû caùi giaùc, tröø saïch taát caû nhöõng töôùng nhaân ngaõ… Phaùt taâm nhö theá laø khoâng rôi vaøo taø kieán. ÔÛ ñaây coù ai phaùt taâm ñöôïc nhö vaäy chöa? Hay phaùt taâm tu haønh ñeå ñoä cha meï doøng hoï? Chuùng ta tu laø nguyeän cho taát caû chuùng sanh ñeàu theå nhaäp Vieân giaùc chôù khoâng phaûi chæ nguyeän rieâng cho mình hay cho gia quyeán mình. Neáu chæ nguyeän rieâng cho chuùng ta hay gia quyeán laø nhaân ngaõ coøn, maø nhaân ngaõ coøn thì khoâng bao giôø vaøo ñöôïc taùnh Vieân giaùc.

14. AÂM : 

Nhó thôøi Theá Toân duïc truøng tuyeân thöû nghóa, nhi thuyeát keä ngoân:

            Phoå Giaùc nhöõ ñöông tri

            Maït theá chö chuùng sanh

            Duïc caàu thieän tri thöùc

            Öng ñöông caàu chaùnh kieán

            Taâm vieãn Nhò thöøa giaû

            Phaùp trung tröø töù beänh

            Vò Taùc Chæ Nhaäm Dieät

            Thaân caän voâ kieâu maïn

            Vieãn ly voâ saân haän

            Kieán chuûng chuûng caûnh giôùi

            Taâm ñöông sanh hy höõu

            Hoaøn nhö Phaät xuaát theá

            Baát phaïm phi luaät nghi

            Giôùi caên vónh thanh tònh

            Ñoä nhaát thieát chuùng sanh

            Cöùu caùnh nhaäp Vieân giaùc

            Voâ bæ ngaõ nhaân töôùng

            Ñöông y chaùnh trí tueä

            Tieän ñaéc sieâu taø kieán

            Chöùng giaùc Baùt Nieát-baøn.

 DÒCH :

Baáy giôø ñöùc Phaät muoán laëp laïi nghóa naøy, noùi keä raèng:

            Phoå Giaùc oâng neân bieát

            Nhöõng chuùng sanh ñôøi sau

            Muoán caàu thieän tri thöùc

            Neân caàu ngöôøi chaùnh kieán

            Taâm xa lìa Nhò thöøa

            Trong phaùp tröø boán beänh

            Laø Taùc, Chæ, Nhaäm, Dieät

            Thaân caän khoâng kieâu maïn

            Xa lìa khoâng saân haän

            Thaáy caùc thöù caûnh giôùi

            Taâm phaûi sanh hy höõu

            Xem nhö Phaät ra ñôøi

            Khoâng phaïm ñieàu traùi luaät

            Giôùi caên haèng thanh tònh

            Ñoä taát caû chuùng sanh

            Roát raùo vaøo Vieân giaùc

            Khoâng coù töôùng ngaõ nhaân

            Neân y chaùnh trí tueä

            Lieàn ñöôïc khoûi taø kieán

            Chöùng giaùc Baùt Nieát-baøn.

GIAÛNG : 

Trong baøi truøng tuïng naøy, ñöùc Phaät laëp laïi ñeå giaûi roõ söï tu haønh cuûa chuùng ta nhö ngaøi Phoå Giaùc hoûi  ôû tröôùc.

Laøm sao caàu thieän tri thöùc? Choïn thaày choïn baïn, phaûi löïa ngöôøi khoâng taø kieán.

Phaûi tröø nhöõng phaùp gì? Ñöøng gaàn guõi phaùp Nhò thöøa vaø trong khi tu phaûi tröø boán beänh taùc, chæ, nhaäm, dieät.

Khi gaàn guõi thieän tri thöùc phaûi laøm sao? Khi thaân caän thieän tri thöùc thì chôù khinh lôøn kieâu maïn, khi thieän tri thöùc ñi xa thì chôù saân haän. Thieän tri thöùc coù hieän baát cöù thuaän haïnh hay nghòch haïnh thì neân khôûi taâm hy höõu xem nhö Phaät ra ñôøi, khoâng neân xem thöôøng.

Phaùt taâm tu theá naøo? Phaûi luoân luoân giöõ ñuùng luaät nghi. Döùt taâm nhaân ngaõ, ñoä taát caû chuùng sanh vaøo Vieân giaùc, luoân luoân y theo trí tueä chaân chaùnh, ngöôøi ñöôïc nhö vaäy môùi vöôït ra khoûi taø kieán.

Chuùng ta laø nhöõng keû hoïc ñaïo muoán heát beänh vaø söï tu haønh khoâng laàm laãn, khoâng rôi vaøo taø kieán thì nhöõng ñieàu ñöùc Phaät daïy chuùng ta phaûi nhôù. Trong boán beänh ñoù phaûi laø ngöôøi chuyeân moân môùi thaáy roõ. Nhöõng loái cö xöû vôùi thieän tri thöùc nhö: Gaàn maø khoâng kieâu maïn, xa maø khoâng saân haän, ñoù laø chuyeän deã bieát deã thaáy, coøn khoù laøm thay, huoáng laø coi keû thuø nhö cha meï thaät khoâng phaûi ñôn giaûn deã daøng. Song, neáu ai laøm ñöôïc môùi thaät laø ngöôøi giaûi thoaùt. Vì ñaïo giaûi thoaùt laø khoâng coøn thaáy hai beân yeâu gheùt, neáu coøn keû thuø laø coøn gheùt, coøn gheùt töùc laø coøn yeâu. Chuùng ta baët heát yeâu gheùt thì vaøo ñaïo khoâng khoù vaäy. 

]