CHÖÔNG VI:

BOÀ-TAÙT THANH TÒNH TUEÄ THÖA HOÛI 

1. AÂM :

Ö thò Thanh Tònh Tueä Boà-taùt taïi ñaïi chuùng trung, töùc tuøng toøa khôûi, ñaûnh leã Phaät tuùc, höõu nhieãu tam taùp, tröôøng quì xoa thuû nhi baïch Phaät ngoân:

- Ñaïi bi Theá Toân, vò ngaõ ñaúng boái quaûng thuyeát nhö thò baát tö nghì söï, Baûn sôû baát kieán, baûn sôû baát vaên, ngaõ ñaúng kim giaû moâng Phaät thieän duï, thaân taâm thaùi nhieân ñaéc ñaïi nhieâu ích.

DÒCH :

Luùc baáy giôø Boà-taùt Thanh Tònh Tueä ôû trong ñaïi chuùng, lieàn töø choã ngoài ñöùng daäy ñaûnh leã döôùi chaân Phaät, ñi nhieãu beân phaûi ba voøng, quì goái chaáp tay baïch Phaät raèng:

- Ñöùc Theá Toân ñaïi bi, vì boïn chuùng con roäng noùi vieäc baát tö nghì nhö theá, töø tröôùc chöa töøng thaáy, töø tröôùc chöa töøng nghe, ngaøy nay chuùng con nhôø Phaät kheùo daãn duï thaân taâm thô thôùi ñöôïc lôïi ích lôùn.

GIAÛNG :

Chöông naøy laø chöông Boà-taùt Thanh Tònh Tueä, Ngaøi hoûi vì muoán cho taát caû chuùng ta coù trí tueä thanh tònh, bieát raønh reõ khoâng coøn bò môø aùm, khoâng coøn bò nghi ngôø. Sau khi Boà-taùt Thanh Tònh Tueä taùn thaùn ñöùc Phaät, Ngaøi môùi ñaët caâu hoûi:

2. AÂM :

Nguyeän vò chö lai nhaát thieát phaùp chuùng, truøng tuyeân Phaùp vöông vieân maõn giaùc taùnh, nhaát thieát chuùng sanh caäp chö Boà-taùt Nhö Lai Theá Toân sôû chöùng sôû ñaéc vaân haø sai bieät linh maït theá chuùng sanh vaên thöû thaùnh giaùo, tuøy thuaän khai ngoä, tieäm thöù naêng nhaäp.

Taùc thò ngöõ dó, nguõ theå ñaàu ñòa, nhö thò tam thænh, chung nhi phuïc thuûy.

DÒCH :

Xin Theá Toân vì caùc chuùng ñeán nghe phaùp, noùi laïi taùnh giaùc vieân maõn cuûa ñaáng Phaùp vöông vaø sôû chöùng sôû ñaéc cuûa chuùng sanh, Boà-taùt vaø chö Phaät sai bieät nhö theá naøo, khieán cho taát caû chuùng sanh ñôøi sau nghe ñöôïc thaùnh giaùo naøy, tuøy thuaän khai ngoä, daàn daàn vaøo ñöôïc taùnh giaùc.

 Thöa lôøi ñaây roài, naêm voùc gieo saùt ñaát, thöa hoûi nhö vaäy laëp laïi ba laàn.

GIAÛNG :

Boà-taùt Thanh Tònh Tueä chæ hoûi moät caâu duy nhaát thoâi. Boà-taùt naøy trí tueä thanh tònh neân Ngaøi yeâu caàu ñöùc Phaät laëp laïi veà taùnh giaùc vieân maõn cuûa Nhö Lai vaø choã tu chöùng cuûa chuùng sanh, Boà-taùt vaø chö Phaät khaùc nhau nhö theá naøo? Nghóa laø caên cöù treân taùnh Vieân giaùc thì chuùng sanh, Boà-taùt vaø Phaät tu coù sai bieät khoâng? Taïi sao caên cöù vaøo taùnh giaùc ñoù maø goïi laø Phaät, caên cöù vaøo taùnh giaùc ñoù maø goïi laø Boà-taùt, cuõng caên cöù vaøo taùnh giaùc ñoù maø goïi laø chuùng sanh? Mong Phaät chæ cho nhöõng ngöôøi tu sau naøy bieát ñeå tu haønh khoûi laàm laãn. Neáu chuùng ta quyeát chí tu caàu giaûi thoaùt thì caâu hoûi naøy thaät heä troïng, bôûi vì trong khi tu maø khoâng bieát mình tôùi ñaâu, ñöôïc ít cho laø ñuû hay ñöôïc chuùt ít töï cho ñaõ vieân maõn Phaät quaû. Ñoù laø caùi beänh.

3. AÂM :

Nhó thôøi Theá Toân caùo Thanh Tònh Tueä Boà-taùt ngoân:

-  Thieän tai, thieän tai ! Thieän nam töû, nhöõ ñaúng naõi naêng vò maït theá chuùng sanh thænh vaán Nhö Lai tieäm thöù sai bieät. Nhöõ kim ñeá thính, ñöông vò nhöõ thuyeát.

Thôøi Thanh Tònh Tueä Boà-taùt phuïng giaùo hoan hyû caäp chö ñaïi chuùng, maëc nhieân nhi thính.

DÒCH :

Khi aáy ñöùc Theá Toân baûo Boà-taùt Thanh Tònh Tueä raèng:

- Laønh thay, laønh thay! Naøy thieän nam, caùc oâng haõy vì chuùng sanh ñôøi sau thöa hoûi Nhö Lai veà thöù lôùp tu chöùng sai bieät. Baây giôø caùc oâng haõy laéng nghe, ta seõ vì caùc oâng noùi.

Khi aáy Boà-taùt Thanh Tònh Tueä vaâng lôøi daïy, vui veû cuøng ñaïi chuùng im laëng laéng nghe.

GIAÛNG :

Ñöùc Phaät khen Boà-taùt Thanh Tònh Tueä vì chuùng sanh ñôøi sau ñaõ kheùo hoûi Nhö Lai veà thöù lôùp tu chöùng sai bieät, vaø daïy Ngaøi cuøng ñaïi chuùng haõy im laëng laéng nghe ñöùc Phaät giaûng daïy.

4. AÂM :

Thieän nam töû, Vieân giaùc töï taùnh phi taùnh taùnh höõu tuaàn chö taùnh khôûi, voâ thuû voâ chöùng. Ö thaät töôùng trung, thaät voâ Boà-taùt caäp chö chuùng sanh. Haø dó coá? Boà-taùt chuùng sanh giai thò huyeãn hoùa, huyeãn hoùa dieät coá, voâ thuû chöùng giaû. Thí nhö nhaõn caên, baát töï kieán nhaõn, taùnh töï bình ñaúng, voâ bình ñaúng giaû.

DÒCH :

Naøy thieän nam, taùnh Vieân giaùc “phi taùnh taùnh höõu” tuøy theo caùc taùnh maø khôûi, khoâng thuû khoâng chöùng. Trong töôùng chaân thaät khoâng coù Boà-taùt vaø chuùng sanh. Vì côù sao? Vì Boà-taùt vaø chuùng sanh ñeàu laø töôùng huyeãn hoùa. Khi töôùng huyeãn hoùa dieät roài thì khoâng coù ngöôøi chöùng vaø quaû ñöôïc chöùng. Thí nhö con maét khoâng töï thaáy con maét. Taùnh töï bình ñaúng khoâng caàn ngöôøi laøm bình ñaúng.

GIAÛNG :

“Phi taùnh taùnh höõu” yù töông töïï vôùi baøi keä ñöùc Phaät truyeàn phaùp cho toân giaû Ma-ha Ca-dieáp “Phaùp baûn phaùp voâ phaùp”(Phaùp phaùp baûn voâ phaùp, Voâ phaùp phaùp dieäc phaùp, Kim phoù voâ phaùp thôøi, Phaùp phaùp haø taèng phaùp.) trong Söû 33 Vò Toå AÁn Hoa.

Töï taùnh Vieân giaùc phi taùnh, taùnh höõu. Phi taùnh nghóa laø taùnh Vieân giaùc khoâng coù ñaëc taùnh rieâng neân noùi laø “phi taùnh”, nhöng noù khoâng phaûi laø khoâng ngô neân noùi laø “taùnh höõu”. Vì taùnh Vieân giaùc khoâng coá ñònh neân noùi tuøy theo taùnh maø khôûi. Trong moãi ngöôøi chuùng ta ai cuõng coù taùnh Vieân giaùc, cho neân noùi Vieân giaùc töï taùnh song khoâng coá ñònh. Neáu taùnh Vieân giaùc coá ñònh tröôùc sau nhö moät thì ai cuõng laø Phaät heát. Nhöng vì taùnh Vieân giaùc khoâng ôû nguyeân vò theå cuûa noù, neân môùi tuøy duyeân laønh thì hieän ra ngöôøi, Trôøi, Thanh vaên, Duyeân giaùc, Boà-taùt. Theo duyeân aùc thì sanh vaøo ñòa nguïc, ngaï quæ, suùc sanh. Bôûi tuøy duyeân sanh ra caùc chuûng taùnh, neân chuûng taùnh khoâng coá ñònh, taïm coù khoâng thaät. Vì laø töôùng giaû khoâng thaät neân khi buoâng xaû heát caùc giaû töôùng aáy haèng soáng vôùi theå Vieân giaùc bình ñaúng thì coù gì goïïi laø chöùng laø giöõ? Neân noùi: Tuøy theo caùc taùnh maø khôûi, khoâng thuû khoâng chöùng.

Boà-taùt vaø chuùng sanh ñeàu laø töôùng huyeãn hoùa. Bôûi taùnh Vieân giaùc voán khoâng coù caùi gìn giöõ coá ñònh, neân noù theo duyeân nghieäp maø thaønh ra caùc taùnh sai bieät, nhö chuûng taùnh phaøm phu laø trôøi, ngöôøi, a-tu-la, suùc sanh… hay chuûng taùnh thaùnh nhö: Thanh vaên, Duyeân giaùc, Boà-taùt… Nhöõng chuûng taùnh sai bieät ñoù do tuøy duyeân tuøy nghieäp giaû coù khoâng thaät, chæ laø töôùng duyeân hôïp nhö huyeãn nhö hoùa neân noùi khoâng coù Boà-taùt vaø chuùng sanh. Neáu buoâng heát caùc töôùng khoâng thaät trôû laïi theå taùnh Vieân giaùc bình ñaúng, thì caùi theå ñoù khoâng thuû khoâng chöùng. Vì caùi theå bình ñaúng saün coù nôi mình, chæ caàn trôû veà laø töï ñaày ñuû, ñaâu caàn phaûi theâm bôùt maø coù chöùng coù giöõ. Cho neân noùi nhöõng caùi huyeãn hoùa dieät roài thì khoâng thuû khoâng chöùng. Treân Vieân giaùc thì ñaâu coù caùi naøo meâ caùi naøo ngoä. Ngöôøi thöùc tænh mình coù taùnh Vieân giaùc soáng trôû laïi thì goïi ñoù laø ngoä, laø Boà-taùt . Coøn queân maát laø meâ, laø chuùng sanh. Töï taùnh Vieân giaùc khoâng coù meâ ngoä, khoâng coù queân nhôù. Khoâng coù meâ ngoä thì laøm sao coù Boà-taùt, coù chuùng sanh. Neân Boà-taùt vaø chuùng sanh ñeàu laø töôùng huyeãn hoaù. Toâi neâu moät ví duï nhoû cho quí vò roõ. Ví duï chuùng ta coù caùi nhaø hay caùi chuøa, trong ñoù coù hai ngöôøi. Ngöôøi töø chuøa ñoù ñi ra, ñi maõi ñi maõi khoâng trôû veà, lang thang töø naêm naøy ñeán naêm noï. Hoï queân maát ñöôøng veà, ñoù laø ngöôøi meâ. Coøn ngöôøi ñi ra moät luùc chôït nhôù: AØ mình coù chuøa sao laïi phaûi lang thang theá naøy! Roài hoï trôû veà. Khi nhôù trôû veà thì ngöôøi ñoù tænh. Nhöng ñoái vôùi caùi chuøa coù hai caùi nhôù vaø queân khoâng? Chæ taïi ngöôøi ñi luoân laø queân, ngöôøi trôû laïi goïi laø nhôù. Queân hay nhôù ñoái vôùi caùi chuøa khoâng coù nghóa gì heát. 

Phaät ñöa ra ví duï, nhö maét chuùng ta thaáy taát caû moïi vaät, vaø chæ thaáy ñöôïc aûnh cuûa maét laø nhôø caùi göông ôû ngoaøi maét, chöù maét chuùng ta khoâng töï thaáy maét chuùng ta.

Taùnh töï bình ñaúng khoâng caàn ngöôøi laøm cho bình ñaúng. Taïi sao vaäy? Thí duï nhö maët bieån khi chöa daáy soùng thì goïi laø maët bieån laëng baèng phaúng, khi daáy soùng roài maët bieån ñoäng khoâng coøn baèng nöõa. Moät laùt laëng soùng maët bieån trôû laïi baèng. Nhö vaäy caùi baèng phaúng laø sau khi daáy ñoäng roài noù laëng xuoáng, noù baèng phaúng. Danh töø baèng phaúng laø ñoái vôùi khi noù loài loõm daáy ñoäng. Coøn neáu nguyeân noù thuûy chung nhö vaäy thì baèng phaúng caùi gì? Taùnh Vieân giaùc tröôùc sau nhö moät khoâng coù gì ñoåi thay thì coù gì noùi bình ñaúng. Taùnh Vieân giaùc voán töï bình ñaúng khoâng ñôïi ngöôøi laøm cho bình ñaúng, noù tuøy duyeân hieän ra caùc phaùp maø khoâng thuû khoâng chöùng. Vì khi chuùng ta khoâng ñuoåi theo caùc töôùng huyeãn hoùa, theå nhaäp taùnh Vieân giaùc bình ñaúng thì taùnh Vieân giaùc chính laø mình, noù khoâng ôû ngoaøi mình thì coøn gì chöùng coøn gì thuû?

Toùm laïi, tröôùc khi chæ söï tu haønh theo taùnh Vieân giaùc, ñöùc Phaät chæ cho chuùng ta bieát roõ nguyeân taùnh Vieân giaùc khoâng coá ñònh laø taùnh gì, nhöng khoâng phaûi khoâng ngô, do tuøy duyeân huaân taäp maø thaønh taùnh phaøm phu hay taùnh thaùnh. Khi chuùng ta buoâng heát nhöõng chuûng taùnh hö voïng sai bieät aáy, trôû veà vôùi thaät töôùng Vieân giaùc thì khoâng thuû khoâng xaû, thaáy töôùng chuùng sanh vaø Boà-taùt ñeàu nhö huyeãn nhö hoùa.

5. AÂM :

Chuùng sanh meâ ñaûo, vò naêng tröø dieät nhaát thieát huyeãn hoùa. Ö dieät vò dieät, voïng coâng duïng trung tieän hieån sai bieät. Nhöôïc ñaéc Nhö Lai tòch dieät tuøy thuaän, thaät voâ tòch dieät caäp tòch dieät giaû.

DÒCH :

Chuùng sanh vì meâ muoäi ñieân ñaûo, chöa dieät tröø taát caû phaùp huyeãn hoùa, ñoái vôùi phaùp ñaùng dieät maø chöa dieät, neân trong voïng duïng coâng phu, lieàn hieån baøy sai bieät. Neáu tuøy thuaän tòch dieät Nhö Lai thì thaät khoâng coù caûnh tòch dieät vaø ngöôøi tòch dieät.

GIAÛNG :

Phaät noùi raèng bôûi chuùng sanh meâ cho neân ñieân ñaûo. Töø ñieân ñaûo ñoù neân chöa theå tröø dieät ñöôïc taát caû huyeãn hoùa. Ñieân ñaûo cuûa phaøm phu laø ngay nôi thaân huyeãn hoùa voâ thöôøng naøy maø cöù nghó ñoù laø thöôøng. Maïng soáng chæ coù trong hôi thôû, nhöng coù ai daùm noùi maïng soáng mình trong hôi thôû. Neáu ñang ba möôi thì nghó ngaén laém cuõng saùu möôi tuoåi môùi cheát. Ngöôøi naêm möôi thì nghó ngaén laém baûy möôi tuoåi môùi cheát. Ít nhaát cuõng coù hai möôi naêm ñeå cho mình coù caùi gì höùa heïn. Chôù neáu gaàn quaù thì buoàn. Ñoù laø ñieân ñaûo soá moät.

Roài tôùi caùi ñieân ñaûo thöù hai laø thaân baát tònh maø töôûng laø tònh. Luùc naøo chuùng ta cuõng nghó mình laø ñeïp, mình laø saïch. Thaân oâ ueá baát tònh maø töôûng laø tònh neân khi ngöôøi ta noùi khaùc ñi, cheâ chuùng ta dô hoâi thì chuùng ta töùc leân vì traùi vôùi caùi töôûng cuûa mình. Nhö vaäy khoâng ñieân ñaûo laø gì?

Ñeán caùi thöù ba laø thoï khoå maø töôûng laø laïc. Laõnh thoï laø caûm giaùc khi muõi ngöûi muøi, löôõi neám vò, maét thaáy saéc, tai nghe tieáng v.v… taát caû laõnh thoï ñoù ñeàu laø khoå maø mình laïi töôûng laø vui. Nhö aên moùn ngon cho laø vui, nghe tieáng nhaïc cho laø vui, thaáy caûnh ñeïp cho laø vui… Taát caû nhöõng caùi ñoù chuùng ta cho laø vui neân cöù maõi ñuoåi theo. Giaû söû coù moät caùi vui naøo ñoù cöù coøn maõi vôùi chuùng ta, lieäu chuùng ta coù vui khoâng? Ví duï nhö coù ngöôøi ghieàn saàu rieâng, hoï cho ñöôïc aên saàu rieâng laø ngon, laø vui. Baây giôø coù ngöôøi taëng cho hoï hai ba chuïc traùi saàu rieâng aên hoaøi, saùng aên tröa aên chieàu aên thì coøn vui khoâng? Nghe nhaïc cuõng vaäy, nhaïc hay maø giôø naøo cuõng nghe beân tai hoaøi coøn vui khoâng? Taát caû nhöõng caùi vui ñoù laø vui trong voâ thöôøng taïm bôï, ñaâu coù thaät laø vui. Vaäy maø ngöôøi theá gian töôûng ñoù laø vui, cöù ñuoåi theo. Nhöng ñöôïc roài laø noù maát, maát roài tìm nöõa, cöù nhö vaäy caû cuoäc ñôøi trong voâ thöôøng maø khoâng hay. Ñoù laø thoï khoå maø cöù töôûng laø laïc.

Roài thaân voâ ngaõ maø töôûng laø ngaõ - ngaõ töùc laø chuû teå, laø thöôøng coøn, laø thuaàn nhaát. Veà vaät chaát thì thaân naøy thay ñoåi töøng teá baøo, veà tinh thaàn thì taâm naøy nieäm nieäm sanh dieät. Hai caùi ñoù laø moät doøng sanh dieät ñoåi thay, maø chuùng ta töôûng laø thöôøng, töôûng laø chuû teå neân cho laø ngaõ. Caùi voâ thöôøng bieán ñoåi maø cho laø thöôøng laø thöïc, ñoù laø ñieân ñaûo thöù tö.

Boán caùi ñieân ñaûo ñoù goïi laø ñieân ñaûo phaøm phu. Chuùng ta chaáp nhöõng ñieân ñaûo ñoù khoâng daùm boû neân khoâng theå tröø ñöôïc taát caû huyeãn hoùa. Vì khoâng tröø ñöôïc huyeãn hoùa neân khoâng theå chöùng ñöôïc quaû Boà-ñeà. Vì vaäy Phaät baûo chuùng ta phaûi thaáy roõ caùi huyeãn hoùa ñoù, chuùng ta khoâng meâ khoâng laàm noù nöõa thì môùi coù theå tröø dieät ñöôïc ñieân ñaûo. 

Hieän taïi chuùng ta coøn voâ minh chaáp ngaõ, chaáp phaùp, luùc khôûi nieäm naøy luùc khôûi nieäm kia laêng xaêng loän xoän, neân toâi khuyeân quí vò tu bieát voïng, voïng töôûng khôûi bieát noù laø khoâng thaät thì buoâng, ñoù laø duïng voïng coâng phu. Ngöôøi naøo boû laâu ngaøy thì voïng töôûng coøn ít, goïi ngöôøi ñoù tu khaù, ngöôøi naøo môùi tu voïng töôûng nhieàu thì noùi tu coøn dôû. Coù khaù coù dôû laø caên cöù treân caùi voïng duïng coâng phu sai bieät maø noùi, chôù noù khoâng thaät. Vì chuùng ta ôû trong voøng töông ñoái chöa buoâng ñöôïc phaùp huyeãn hoùa, neân ôû treân caùi voïng duïng coâng phu maø deïp noù, lieàn thaáy coù sai bieät.

Neáu theå nhaäp ñöôïc taùnh Vieân giaùc tòch dieät Nhö Lai roài thì khoâng coøn thaáy moät phaùp naøo caû, huoáng laø coù caûnh tòch dieät vaø ngöôøi tòch dieät. Töùc laø tu ñeán choã naøy khoâng coøn thaáy hai phaùp ñoái ñaõi nöõa. Gioáng nhö böùc tranh thöù taùm trong thaäp muïc ngöu ñoà laø moät voøng troøn khoâng coù ngöôøi chaên vaø traâu ñeå chaên. Neáu coøn thaáy caûnh tòch dieät vaø ngöôøi tòch dieät laø coøn thaáy hai. Tu tôùi ñaây, quí vò môùi thaáy hieän taïi chuùng ta tu, ñeàu naèm trong voøng ñoái ñaõi. Khi tu thì noùi: “Toâi raùn tu laøm sao cho ñöôïc nhaäp Nieát-baøn.” Hoûi ai nhaäp? Toâi nhaäp. Theá laø coù ngöôøi nhaäp Nieát-baøn vaø coù caûnh giôùi Nieát-baøn ñeå nhaäp. Nhö vaäy, Nieát-baøn laø caûnh mình laø ngöôøi, gioáng heät nhö toâi tu ñeå veà Cöïc Laïc, coù caûnh Cöïc Laïc vaø ngöôøi veà Cöïc Laïc, coøn naêng coøn sôû, coøn hai caùi ñoái ñaõi. Neáu noùi tu maø khoâng coøn coù caûnh coù ngöôøi thì chaùn laém buoàn laém, cho neân khi nghe noùi tôùi choã cöùu caùnh khoâng coøn naêng khoâng coøn sôû, khoâng coøn ngöôøi khoâng coøn caûnh thì caûm thaáy khoù hieåu. Chôù neáu noùi caûnh giôùi Nieát-baøn ñeïp ñeõ röïc rôõ, vaøo ñoù thaät laø sung söôùng, nghe nhö vaäy chuùng ta môùi ham môùi tu. Cuõng nhö noùi veà Cöïc Laïc, ôû ñoù toaøn laø vaøng roøng, ñöôïc aên baùt baùu, ñöôïc ñi chôi, khoâng laøm maø töï nhieân coù aên, ñuû thöù sung söôùng, ham quaù cho neân thích tu. Coøn ôû ñaây noùi khoâng coù caûnh tòch dieät vaø ngöôøi tòch dieät, thaät laø buoàn. Vì sao? Vì chuùng ta tu laø mong ñaït moät caùi gì ñoù, ña soá laø tu vì baûn ngaõ. Chuùng ta tu haønh ñôøi naøy cöïc khoå laø mong ñôøi sau ñöôïc sung söôùng hôn. Neáu tu maø khoâng noùi ñôøi sau ra sao thì buoàn laém khoâng theå tu ñöôïc. Nhö vaäy chuùng ta tu laø tu vì baûn ngaõ, maø baûn ngaõ laø kieán chaáp laàm laãn neân chuùng ta môùi ñi trong sanh töû luaân hoài. Baây giôø neáu chuùng ta cuõng tu theo baûn ngaõ thì khoâng bao giôø heát luaân hoài, nhöng luaân hoài xaáu hay luaân hoài toát, cuõng nhö giaác moäng laønh giaác moäng döõ vaäy thoâi.

Giôø ñaây, chuùng ta phaûi tænh haún, heát moäng môùi thaät laø vui. Coøn moäng duø laønh hay döõ cuõng laø moäng. Kieáp ngöôøi ba möôi naêm hay naêm möôi naêm, thoaùng qua nhôù laïi khoâng phaûi moäng laø gì? Neáu thaät thì noù khoâng maát, maø noù maát thì laøm sao noùi thaät? Nhö vaäy ñeå chuùng ta thaáy roõ chuû yeáu giaûi thoaùt sanh töû luaân hoài laø soáng ñöôïc vôùi taùnh Vieân giaùc cuûa mình. Khi soáng ñöôïc vôùi taùnh Vieân giaùc roài thì khoâng coøn naêng sôû nöõa, vì taùnh Vieân giaùc laø mình thì khoâng coù ai naêng vaø caùi gì laø sôû. Neáu coøn coù caûnh Nieát-baøn ñeå chöùng thì Nieát-baøn laø sôû, ngöôøi tu laø naêng, aáy laø coøn ñoái ñaõi neân khi nhaäp ñöôïc taùnh Vieân giaùc thì khoâng coøn thaáy coù mình vaø coù taùnh Vieân giaùc laø hai. Vì vaäy neân noùi khoâng thuû khoâng chöùng ñeå chuùng ta tu khoâng mong thuû chöùng. Lyù Vieân giaùc thaät laø thaâm saâu, ngöôøi hoïc maø khoâng taäp soáng thì ñoïc tôùi ñoaïn naøy thaáy roái raém khoù hieåu.

6. AÂM :

Thieän nam töû, nhaát thieát chuùng sanh tuøng voâ thuûy lai, do voïng töôûng ngaõ caäp aùi ngaõ giaû, taèng baát töï tri nieäm nieäm sanh dieät , coá khôûi taéng aùi ñam tröôùc nguõ duïc.

DÒCH :

Naøy thieän nam, taát caû chuùng sanh töø voâ thuûy ñeán giôø do voïng töôûng ngaõ vaø aùi ngaõ, chaúng töøng töï bieát nieäm nieäm sanh dieät cho neân khôûi yeâu gheùt vaø ñam meâ nguõ duïc.

GIAÛNG :

Ñöùc Phaät nhaéc laïi cho taát caû chuùng ta thaáy töø voâ thuûy ñeán nay, do voïng töôûng chaáp ngaõ laø thaät roài aùi ngaõ, cho neân chöa töøng bieát thaân taâm cuûa mình ñoåi thay töøng phuùt töøng giaây. Thaân taâm mình ñoåi thay töøng phuùt töøng giaây, vaäy maø khoâng daùm noùi noù ñoåi thay, vì sôï ñoåi thay roài seõ mau maát. ÔÛ theá gian, chuùng ta gaït nhau maø cuõng haøi loøng trong caùi gaït gaãm ñoù. Chuùng ta luoân luoân traùnh neù söï thaät. Ví duï khi thaáy anh B maäp phì ra maø khoâng daùm quôû, beøn noùi traùnh: “ Chaø! Luùc naøy coi boä anh phaùt töôùng quaù”. Nghóa laø luùc naøo cuõng sôï khoâng daùm noùi leõ thaät, noùi thaät sôï lôõ hoï ñau roài cheát, ñuû thöù sôï. Coøn thaáy ngöôøi kia oám quaù cuõng khoâng daùm quôû nöõa, sôï hoï maát thaàn. Noùi toùm laïi luùc naøo chuùng ta cuõng nôm nôùp sôï caùi ngaõ naøy bò baïi hoaïi ñoåi thay. Taïi sao vaäy? Vì yeâu noù quaù, cho neân noùi ñeán söï baïi hoaïi ñoåi thay cuûa noù laø hoài hoäp lo sôï. Vì vaäy, ôû ñaây Phaät môùi noùi do voïng töôûng veà ngaõ roài aùi ngaõ, chöa töøng bieát moãi nieäm sanh dieät ñoåi thay. Neáu chuùng ta nhaän roõ söï ñoåi thay sanh dieät naøy thì coi noù khoâng ra gì heát. Vì chuùng ta yeâu noù quaù cho neân khoâng daùm thöøa nhaän söï baïi hoaïi ñoåi thay cuûa noù. Khi thaáy ñaàu baïc raêng ruïng laø chuùng ta buoàn, vì yeâu ngaõ quaù neân ngaõ baïi hoaïi ñoåi thay laø khoå ñau.

Nghieäm cho kyõ môùi thaáy caùi chaáp ngaõ cuûa chuùng ta thaät laø laï luøng; caùi haèng ñoåi thay maø luùc naøo cuõng sôï ñoåi thay. Neáu chuùng ta bieát ñoåi thay nhö thaät laø ñaõ coù tænh roài. Chuùng ta khoâng daùm nhìn caùi ñoåi thay ñoù laø taïi vì chuùng ta meâ. Vì vaäy, ngöôøi ñôøi khoâng bao giôø daùm noùi leân söï thaät. Noùi söï thaät ngöôøi ñôøi cho laø chaùn ñôøi yeám theá, cho neân luùc naøo cuõng noùi gaït nhau “cuoäc ñôøi laø haïnh phuùc, laø an vui”. Duøng nhöõng danh töø cho ñeïp, cho keâu ñeå ñaùnh löøa nhau. Nhöng ñoái dieän vôùi söï thaät thì noù chaúng hay chaúng ñeïp gì caû. Noùi ñôøi laø haïnh phuùc maø tôùi nhaø naøo cuõng thaáy traùn oâng nhaên hai ba neáp, maët baø ñaêm chieâu buoàn böïc, ít thaáy ngöôøi naøo göông maët thaûn nhieân töôi tænh, vaäy maø luùc naøo ngöôøi ñôøi cuõng noùi laø haïnh phuùc, an vui. Thöû hoûi trong hieän taïi coù ai ñöôïc haïnh phuùc troïn ngaøy khoâng? Heát baän taâm vieäc naøy tôùi baän taâm vieäc noï, heát böïc boäi vieäc naøy ñeán böïc boäi vieäc kia. Nhö nhöõng chuù beù luùc coøn nhoû nghó raèng ngaøy mai lôùn leân coù gia ñình seõ haïnh phuùc. Nhöng khi coù gia ñình roài phaûi vaät loän vôùi cuoäc soáng ñeå lo cho vôï con, cho gia ñình, traêm thöù lo doàn daäp, roài ñaâm ra böïc boäi cau coù. Nhö vaäy haïnh phuùc chæ laø caùi öôùc mô maø ngöôøi ta töôûng laø thaät. Do vaäy maø cuoäc ñôøi chuùng ta chìm trong meâ toái, khoâng daùm thaáy leõ thaät. Neáu coù moät ngöôøi naøo gan daï noùi thaät thì chuùng ta phieàn traùch ngöôøi ñoù.

Ñöùc Phaät bieát roõ beänh cuûa chuùng ta laø “aùi ngaõ”, do aùi ngaõ cho neân khôûi yeâu gheùt vaø chìm ñaém trong nguõ duïc. Heã coù ñöôïc moùn aên ngon laø thoûa maõn vò duïc, coù caùi aùo ñeïp laø thoûa maõn xuùc duïc, coù radio nghe nhaïc hay laø thoûa maõn thinh duïc… Loøng tham muoán khoâng döùt, ñöôïc caùi naøy muoán caùi kia, muoán maõi cho tôùi giaø cheát maø khoâng hay. Moïi ngöôøi chuùng ta ai cuõng nhö ai ñeàu gom goùp nhöõng vaät chaát quí baùu, ñeå cung phuïng cho caùi thaân naøy, lo cho noù töøng li töøng tí, roát cuoäc roài noù cuõng raõ maát. Quí vò nghó coi chuùng ta coù gioáng nhö daõ traøng khoâng? Cöù böôi caùt vun leân roài soùng uøa ñeán loâi ñi maát, laïi vun leân nöõa roài soùng loâi ñi nöõa. Chuùng ta cung phuïng baûo veä thaân naøy, cuoái cuøng coù baûo veä ñöôïc ñaâu? Vaäy maø cöù laøm hoaøi heát ñôøi naøy tôùi ñôøi kia, heát ñôøi kia tôùi ñôøi noï… khoâng phaûi daõ traøng xe caùt laø gì? Nhöng maø ít ai thaáy caùi voâ lyù ñoù, cöù nhö theá maø haøi loøng roài baûo nhau: “Con ngöôøi sanh ra laø phaûi nhö vaäy.” Neáu chuùng ta khoâng tænh thì cöù loanh quanh maõi trong neûo luaân hoài!

7. AÂM :

Nhöôïc ngoä thieän höõu, giaùo linh khai ngoä tònh Vieân giaùc taùnh, phaùt minh khôûi dieät, töùc tri thöû sanh taùnh töï lao löï.

DÒCH :

Neáu gaëp thieän höõu tri thöùc daïy cho khai ngoä taùnh Vieân giaùc thanh tònh, thaáy roõ söï sanh dieät, lieàn bieát ñôøi naøy taùnh töï lao löï.

GIAÛNG :

Lao laø nhoïc löï laø lo tính, bieát ñöôïc caùi sanh dieät trong mình, töùc voïng töôûng sanh dieät. Caùi voïng töôûng ñoù goïi laø caùi khôûi dieät. Caùi khôûi dieät ñoù mình bieát noù, bieát ñoù laø caùi taùnh töï laêng xaêng suy nghó, khoâng bao giôø an oån… Chuùng ta hoïc ñaïo, neáu gaëp ñöôïc thieän höõu tri thöùc daïy cho khai ngoä taùnh Vieân giaùc thanh tònh, chuùng ta môùi thaáy roõ nieäm nieäm khôûi dieät töøng phuùt töøng giaây ôû nôi moãi chuùng ta. Luùc ñoù môùi bieát kieáp soáng con ngöôøi voán laø laêng xaêng loän xoän khoâng an, sanh roài dieät, dieät roài sanh… coù ñoù roài maát ñoù, noù giaû doái, chaúng coù gì thaät ñeå chuùng ta baùm vaøo ñoù, roài haøi loøng vôùi noù suoát caû cuoäc ñôøi.

8. AÂM :

Nhöôïc phuïc höõu nhaân lao löï vónh ñoaïn ñaéc phaùp giôùi tònh, töùc bæ tònh giaûi vi töï chöôùng ngaïi, coá ö Vieân giaùc nhi baát töï taïi, thöû danh phaøm phu tuøy thuaän giaùc taùnh.

DÒCH :

Laïi, neáu coù ngöôøi haèng ñoaïn caùc lao löï thì ngoä ñöôïc phaùp giôùi thanh tònh, nhöng ñoái vôùi taùnh Vieân giaùc chöa ñöôïc töï taïi, vì coøn bò “caùi bieát tònh” laøm chöôùng ngaïi, nhöõng ngöôøi aáy goïi laø phaøm phu tuøy thuaän taùnh Vieân giaùc.

GIAÛNG :

Neáu coù ngöôøi ngay caùi laêng xaêng loän xoän ñoù maø ñoaïn dieät thì luùc ñoù ñöôïc caûnh giôùi thanh tònh. Coù ñoaïn coù ñöôïc neân caùi thanh tònh giaûi cuûa ngöôøi ñoù töï chöôùng ngaïi, bôûi vì beân ñaây laø ñoaïn beân kia laø chöùng; ñoaïn lao löï vaø chöùng phaùp giôùi ñònh thì ngöôøi ñoù ñoái vôùi taùnh Vieân giaùc chöa ñöôïc töï taïi. Khi chuùng ta tu gaëp thaày baïn chæ daïy ngoä ñöôïc taùnh Vieân giaùc, chuùng ta môùi bieát thaân taâm naøy, cuoäc soáng naøy laø caùi sanh dieät lao xao, khoâng beàn vöõng, neân lieàn duïng taâm tu ñoaïn ñöôïc caùi lao xao aáy. Khi caùi sanh dieät lao xao heát, chuùng ta thaáy ñöôïc phaùp giôùi thanh tònh, nhöng laïi chaáp vaøo caûnh thanh tònh ñoù, aáy laø töï laøm chöôùng ngaïi taùnh Vieân giaùc. Toâi thöôøng nhaéc quí vò voïng töôûng laø caùi lao xao, chôït hieän chôït maát laøm nhieãu loaïn taâm ngöôøi, baây giôø chuùng ta buoâng voïng töôûng, voïng töôûng vöøa laëng, ôû choã laëng leõ chuùng ta haøi loøng ngang ñoù laø chöôùng ngaïi. Neân goïi laø phaøm phu tuøy thuaän taùnh Vieân giaùc, vöøa thaáy ñöôïc voïng töôûng laëng beøn haøi loøng, neân bò keït vaøo choã laëng leõ thanh tònh ñoù.

9. AÂM :

Thieän nam töû, nhaát thieát Boà-taùt kieán giaûi vi ngaïi, tuy ñoaïn giaûi ngaïi, do truï kieán giaùc, giaùc ngaïi vi ngaïi, nhi baát töï taïi. Thöû danh Boà-taùt vò nhaäp ñòa giaû, tuøy thuaän giaùc taùnh.

DÒCH :

Naøy thieän nam, taát caû Boà-taùt bò kieán giaûi laøm ngaïi, tuy ñaõ ñoaïn ñöôïc caùi ngaïi cuûa kieán giaûi, nhöng vaãn coøn truï ôû kieán giaùc, do kieán giaùc laøm ngaïi neân khoâng töï taïi. Nhöõng vò naøy goïi laø Boà-taùt chöa nhaäp ñòa tuøy thuaän taùnh Vieân giaùc.

GIAÛNG :

Ñaây laø Boà-taùt haøng Tam hieàn töùc laø thaäp truï, thaäp haïnh, thaäp hoài höôùng. Nhöõng vò Boà-taùt aáy bò kieán giaûi laøm ngaïi, töùc laø coøn thaáy coù caûnh ñeå mình tu, coù quaû ñeå mình chöùng, neân tuy ñoaïn ñöôïc caùi ngaïi cuûa kieán giaûi maø vaãn coøn thaáy coù caùi kieán giaùc, töùc laø thaáy caùi giaùc cuûa mình cho neân bò noù laøm chöôùng ngaïi khoâng töï taïi. Boà-taùt chöa nhaäp ñòa töùc laø chöa böôùc vaøo Sô ñòa, goïi laø Tam hieàn. Ñoù goïi laø Boà-taùt chöa nhaäp ñòa tuøy thuaän taùnh Vieân giaùc, nhöng nhöõng vò naøy hôi xa vôùi chuùng ta.

10. AÂM :

Thieän nam töû, höõu chieáu höõu giaùc caâu danh chöôùng ngaïi, thò coá Boà-taùt thöôøng giaùc baát truï, chieáu döõ chieáu giaû ñoàng thôøi tòch dieät. Thí nhö höõu nhaân töï ñoaïn kyø thuû, thuû dó ñoaïn coá, voâ naêng ñoaïn giaû. Taéc dó ngaïi taâm, töï dieät chö ngaïi, ngaïi dó ñoaïn dieät voâ dieät ngaïi giaû. Tu-ña-la giaùo nhö tieâu nguyeät chæ. Nhöôïc phuïc kieán nguyeät, lieãu tri sôû tieâu, taát caùnh phi nguyeät. Nhaát thieát Nhö Lai chuûng chuûng ngoân thuyeát khai thò Boà-taùt dieäc phuïc nhö thò. Thöû danh Boà-taùt dó nhaäp ñòa giaû tuøy thuaän giaùc taùnh.

DÒCH :

Naøy thieän nam, coøn chieáu coøn giaùc ñeàu coøn chöôùng ngaïi, theá neân Boà-taùt thöôøng giaùc maø chaúng truï, naêng chieáu vaø sôû chieáu ñoàng thôøi vaéng laëng. Thí nhö coù ngöôøi töï chaët ñaàu mình, khi caùi ñaàu ñaõ chaët roài thì khoâng coù ngöôøi chaët ñaàu (naêng ñoaïn). Theá thì duøng taâm chöôùng ngaïi dieät caùc chöôùng ngaïi. Khi chöôùng ngaïi ñoaïn dieät heát thì khoâng coøn ngöôøi dieät chöôùng ngaïi. Kinh giaùo nhö ngoùn tay chæ maët traêng, neáu thaáy ñöôïc maët traêng thì bieát roõ ngoùn tay roát raùo khoâng phaûi laø maët traêng. Taát caû ngoân giaùo cuûa Nhö Lai khai thò cho Boà-taùt cuõng nhö theá. Ñaây goïi laø Boà-taùt ñaõ nhaäp ñòa tuøy thuaän taùnh Vieân giaùc.

GIAÛNG :

Boà-taùt ñaõ nhaäp ñòa laø nhöõng vò Boà-taùt töø Sô ñòa trôû leân tôùi Thaäp ñòa, caùc Ngaøi thaáy coøn chieáu coøn giaùc laø coøn chöôùng ngaïi. Vì coøn coù voïng nieäm ñeå chuùng ta giaùc, coøn coù voïng nieäm ñeå chuùng ta chieáu thì voïng nieäm laø sôû, giaùc chieáu laø naêng, chöa thuaàn thanh tònh. Chieáu töùc laø duøng trí cuûa mình ñeå chieáu soi, duøng trí cuûa mình ñeå tænh giaùc. Coøn duøng trí ñeå chieáu vaät, chieáu taâm thì coøn duïng coâng. Coøn duïng coâng laø coøn ngaïi. ÔÛ ñaây, nhöõng vò Boà-taùt naøy thöôøng giaùc maø khoâng truï, nghóa laø thöôøng giaùc maø khoâng truï taâm, khoâng coá keàm trong taùnh giaùc nöõa cho neân giaùc moät caùch töï taïi.  Naêng chieáu vaø sôû chieáu ñoàng thôøi dieät heát, luùc ñoù ñöôïc tòch tònh khoâng coøn thaáy ñoái ñaõi nöõa. Tôùi choã ñoù cuõng gioáng nhö ngöôøi töï chaët ñaàu mình, khi caùi ñaàu ñaõ chaët roài thì ñaâu coù naêng coù sôû, ñaâu coù ngöôøi hay chaët vaø keû bò chaët. khi phaù ñöôïc caùi naêng sôû roài thì taâm chöôùng ngaïi noù töï dieät. Khi caùc chöôùng ngaïi dieät heát thì cuõng khoâng coøn ngöôøi dieät chöôùng ngaïi nöõa.

Nhö vaäy do duøng taâm ngaïi maø töï dieät caùc ngaïi, töùc laø do chuùng ta duøng caùi taâm thaáy ñöôïc caùc phaùp ngaïi ñoù, roài xaû boû heát khoâng coøn ngaïi nöõa, neân phaù heát khoâng coøn caùc ngaïi. Caùc ngaïi ñaõ ñoaïn heát roài thì khoâng coøn caùi naêng dieät caùc ngaïi. Khi töï mình laáy caùi taâm dieät ngaïi ñoù, dieät roài xaû luoân taâm dieät ngaïi neân dieät roài khoâng coøn naêng vaø sôû. Tôùi choã naøy môùi thaáy kinh ñieån Phaät daïy nhö ngoùn tay chæ maët traêng. Thöôøng chuùng ta tu thì mình laø ngöôøi hay tu vaø phaùp cuûa Phaät laø phaùp ñeå mình tu, tôùi ñaây Boà-taùt phaûi thaáy roõ phaùp mình tu laø phöông tieän nhö ngoùn tay chæ maët traêng, nhaân ngoùn tay maø thaáy maët traêng chôù ñöøng chaáp ngoùn tay laø maët traêng. Nhö vaäy ñeå thaáy kinh ñieån laø phöông tieän, ngoä môùi laø cöùu caùnh, neáu thaáy maët traêng roài thì ngoùn tay voâ nghóa. Cuõng vaäy, kinh ñieån giuùp cho chuùng ta ngoä ñöôïc taùnh Vieân giaùc. Khi ngoä roài, kinh ñieån chæ laø phöông tieän beân ngoaøi thoâi, khoâng coøn quan troïng nöõa. Ñaây goïi laø Boà-taùt nhaäp ñòa tuøy thuaän taùnh Vieân giaùc.

11. AÂM :

Thieän nam töû, nhaát thieát chöôùng ngaïi töùc cöùu caùnh giaùc, ñaéc nieäm thaát nieäm voâ phi giaûi thoaùt, thaønh phaùp phaù phaùp giai danh Nieát-baøn, trí tueä ngu si thoâng vi Baùt-nhaõ, Boà-taùt ngoaïi ñaïo sôû thaønh töïu phaùp, ñoàng thò Boà-ñeà, voâ minh chaân nhö voâ dò caûnh giôùi, chö giôùi ñònh tueä caäp daâm noä si caâu thò phaïm haïnh, chuùng sanh quoác ñoä ñoàng nhaát phaùp taùnh, ñòa nguïc thieân cung giai vi tònh ñoä, höõu taùnh voâ taùnh teà thaønh Phaät ñaïo, nhaát thieát phieàn naõo taát caùnh giaûi thoaùt, phaùp giôùi haûi tueä chieáu lieãu chö töôùng do nhö hö khoâng, thöû danh Nhö Lai tuøy thuaän giaùc taùnh.

DÒCH :

Naøy thieän nam, taát caû chöôùng ngaïi töùc laø cöùu caùnh giaùc; chaùnh nieäm thaát nieäm ñeàu laø giaûi thoaùt; giöõ giôùi phaù giôùi ñeàu laø Nieát-baøn; trí tueä ngu si ñeàu laø Baùt-nhaõ; phaùp cuûa Boà-taùt vaø ngoaïi ñaïo thaønh töïu ñoàng laø Boà-ñeà; voâ minh chaân nhö ñoàng moät caûnh giôùi; giôùi, ñònh, tueä vaø daâm, noä, si ñeàu laø phaïm haïnh; chuùng sanh quoác ñoä, ñoàng moät phaùp taùnh; ñòa nguïc thieân cung ñeàu laø tònh ñoä; höõu tình voâ tình ñeàu thaønh Phaät ñaïo; taát caû phieàn naõo laø giaûi thoaùt roát raùo, vì bieån tueä phaùp giôùi soi roõ caùc töôùng nhö hö khoâng. Ñaây goïi laø Nhö Lai tuøy thuaän taùnh Vieân giaùc.

GIAÛNG :

Chö Phaät khi theå nhaäp troøn ñaày trong taùnh giaùc roài thì luùc ñoù khoâng moät phaùp naøo ôû ngoaøi taùnh giaùc, taát caû chæ laø moät taâm nhaát nhö bình ñaúng. Coøn chuùng ta baây giôø coù phaân bieät neân taâm coù sai bieät, coù hôn coù thua, coù cao coù thaáp; neáu trôû veà ñöôïc taùnh Vieân giaùc troøn ñaày thì taát caû sai bieät ñoù ñeàu bình ñaúng heát. Phaät noùi chuùng sanh laâu nay ñaõ thaønh Phaät, coøn chuùng ta thaáy Phaät khaùc chuùng sanh khaùc, phaøm khaùc thaùnh khaùc, ngu khaùc trí khaùc. Chuùng ta luoân luoân thaáy coù sai bieät vì do taâm voïng töôûng sai bieät nhìn treân giaû töôùng, coøn chö Phaät nhaäp ñöôïc Phaùp thaân troøn ñaày neân nhìn treân phaùp taùnh. Maéc keït treân töôùng nhieàu chöøng naøo thì phaân bieät nhieàu chöøng naáy, bôùt chaïy theo töôùng thì phaân bieät theo ñoù maø bôùt. Bôùt phaân bieät thì goïi laø haøng Hieàn, bôùt nhieàu goïi laø haøng Thaùnh, khoâng coøn theo phaân bieät thì goïi laø Phaät bình ñaúng nhaát nhö. Nhö vaäy söï tu laø döùt taâm thaáy hai, cho neân noùi raèng ñeán choã cöùu caùnh laø bình ñaúng khoâng hai.

Nhö Lai tuøy thuaän taùnh Vieân giaùc töùc laø tôùi choã khoâng coøn thaáy coù beân naøy hay beân kia dôû, khoâng coøn thaáy caùi naøy laø giaùc caùi kia laø meâ, caùi naøy laø ngu caùi kia laø trí. Nghóa laø khi thaáy ñöôïc taùnh chaân thaät khoâng hai khoâng khaùc, treân caùi khoâng hai khoâng khaùc ñoù maø ñöôïc thaønh töïu vieân maõn roài thì goïi laø tuøy thuaän taùnh Vieân giaùc Nhö Lai ñeán choã naøy laø vöôït leân treân taát caû nhöõng caùi ñoái ñaõi giöõ giôùi phaù giôùi, trí ngu, thieân ñaøng ñòa nguïc, phieàn naõo Nieát-baøn v.v… Thaáy bieát nhö vaäy goïi laø caùi thaáy bieát cuûa chö Phaät, cho neân goïi laø chö Phaät tuøy thuaän taùnh giaùc.

12. AÂM :

Thieän nam töû, ñaûn chö Boà-taùt caäp maït theá chuùng sanh cö nhaát thieát thôøi baát khôûi voïng nieäm, ö chö voïng taâm dieäc baát töùc dieät, truï voïng töôûng caûnh baát gia lieãu tri, ö voâ lieãu tri baát bieän chaân thaät. Bæ chö chuùng sanh vaên thò phaùp moân tín giaûi thoï trì baát sanh kính uùy. Thò taéc danh vi tuøy thuaän giaùc taùnh.

DÒCH :

Naøy thieän nam, caùc vò Boà-taùt vaø nhöõng chuùng sanh ñôøi sau ôû trong taát caû thôøi chaúng khôûi voïng nieäm, ñoái vôùi voïng taâm cuõng khoâng caàn döùt tröø, ôû caûnh voïng töôûng maø khoâng theâm phaân bieät, ñoái vôùi caùi khoâng hieåu bieát chaúng bieän chaân thaät, caùc chuùng sanh kia nghe ñöôïc phaùp moân naøy tin hieåu thoï trì khoâng sanh kinh sôï. AÁy goïi laø tuøy thuaän taùnh giaùc.

GIAÛNG :

Ngöôøi maø tin lôøi daïy naøy thì ôû trong taát caû thôøi khoâng khôûi voïng töôûng phaân bieät, ñoái vôùi voïng taâm cuõng khoâng caàn döùt tröø, ôû trong caûnh voïng töôûng cuõng khoâng theâm phaân bieät. Ví nhö thaáy caûnh naøy laø caûnh giaû, nghe aâm thanh laø giaû nhöng khoâng khôûi theâm nieäm phaân bieät; thaáy laø thaáy, nghe laø nghe. Ñoái vôùi caùi khoâng hieåu bieát cuõng khoâng noùi chaân hay voïng. Cuï theå hôn, nhö thaáy caùi hoa laø bieát caùi hoa, khoâng theâm caùi hieåu bieát thaät giaû gì veà caùi hoa. Nhöõng chuùng sanh ñoù nghe phaùp moân naøy thì tin hieåu thoï trì khoâng kinh sôï, coøn ngöôøi naøo khoâng tin nhö vaäy thì kinh sôï, vì nghe noùi khoâng naêng khoâng sôû laø sôï laém. AÁy goïi laø tuøy thuaän taùnh Vieân giaùc.

Phaät ban ñaàu chia ra phaøm phu tuøy thuaän taùnh Vieân giaùc, Boà-taùt chöa nhaäp ñòa tuøy thuaän taùnh Vieân giaùc, Boà-taùt nhaäp ñòa tuøy thuaän taùnh Vieân giaùc vaø chö Phaät tuøy thuaän taùnh Vieân giaùc, roài ñeán ngöôøi cuoái cuøng naøy cho chuùng ta thaáy raèng tinh thaàn kinh Vieân Giaùc chæ thaúng phöông phaùp ñoán ngoä. Phöông phaùp ñoán ngoä naøy chö Toå haèng truyeàn baù, baûo chuùng ta haèng giôø haèng phuùt haèng giaây soáng ñuùng vôùi tinh thaàn thieàn laø khoâng chaïy theo phaân bieät ngoaïi caûnh. Ñoái caûnh maét thaáy tai nghe nhöng khoâng duyeân löï theo caûnh laø trôû veà taùnh giaùc khoâng khoù khaên gì. Nhö vaäy, hieän giôø chuùng ta taäp tu coù tuøy thuaän taùnh Vieân giaùc khoâng? Caùc vò Thieàn sö hai möôi boán giôø trong moät ngaøy ñeâm khoâng khôûi nieäm, caùc Ngaøi coù tuøy thuaän taùnh Vieân giaùc khoâng? Nhö ngaøi Trieäu Chaâu söû duïng ñöôïc hai möôi boán giôø trong ngaøy, nhö theá laø trong taát caû thôøi khoâng coù voïng töôûng, ñoái vôùi caùc vò aáy coù caàn noùi tu haønh khoâng? Neáu noùi caùc Ngaøi tu haønh laø hoïa. Vì vaäy, ôû ñaây Phaät noùi ñoái vôùi voïng taâm cuõng khoâng caàn ñoaïn dieät. Ñoái vôùi nhöõng ngöôøi ñaõ thöïc soáng vôùi lyù thieàn thì khi nghe phaùp moân Vieân giaùc naøy khoâng thaáy khoù.

13. AÂM :

Thieän nam töû, nhöõ ñaúng ñöông tri nhö thò chuùng sanh, dó taèng cuùng döôøng baù thieân vaïn öùc haèng haø sa chö Phaät caäp ñaïi Boà-taùt thöïc chuùng ñöùc baûn, Phaät thuyeát thò nhaân danh vi thaønh töïu nhaát thieát chuûng trí.

DÒCH :

Naøy thieän nam, caùc oâng neân bieát, nhöõng chuùng sanh nhö theá ñaõ töøng gieo troàng coäi goác coâng ñöùc, cuùng döôøng traêm ngaøn muoân öùc chö Phaät vaø Boà-taùt nhieàu nhö caùt soâng Haèng. Phaät noùi ngöôøi naøy seõ thaønh töïu nhaát thieát chuûng trí.

GIAÛNG :

Caâu “Kieán taùnh thaønh Phaät” cuûa Thieàn vôùi ñoaïn kinh naøy khoâng coù khaùc. Ngöôøi naøo thöïc hieän ñuùng vôùi tinh thaàn cuûa nhaø thieàn daïy, trong buoâng taát caû voïng töôûng, ngoaøi thaáy taát caû caûnh ñeàu hö doái, khoâng theâm moät nieäm, cuõng khoâng phaân bieät ñaây laø giaû kia laø chôn, haèng soáng ñöôïc nhö vaäy thì ngöôøi aáy tin hieåu phaùp moân naøy khoâng khoù, vì ngöôøi aáy ñaõ gieo troàng voâ löôïng haèng haø sa coâng ñöùc roài. ÔÛ ñaây Phaät noùi ñaõ gieo troàng caên laønh nôi traêm ngaøn muoân öùc ñöùc Phaät vaø Boà-taùt nhieàu nhö caùt soâng Haèng, chôù khoâng phaûi ngaãu nhieân maø ñöôïc nhö vaäy. Baây giôø chuùng ta môùi taäp chuùt chuùt theo caùch soáng ñoù thì chuùng ta ñaõ cuùng döôøng ñöôïc bao nhieâu ñöùc Phaät vaø Boà-taùt? Chuùng ta môùi taäp laøm, chaéc cuõng ñöôïc cuùng döôøng Phaät baèng moät hoät caùt soâng Haèng. Nhö vaäy ñeå thaáy raèng ngöôøi coù duyeân vôùi Ñaïi thöøa ñoán giaùo naøy khoâng phaûi ngaãu nhieân, maø ñaõ coù duyeân hoaëc nhieàu hoaëc ít, hoaëc gaàn hoaëc xa vôùi Ñaïi thöøa roài. Neáu ai ñaõ höõu duyeân gaëp ñöôïc phaùp moân ñoán giaùo cuûa Ñaïi thöøa thì cöù vöõng nieàm tin tieán tu, sôùm muoän gì cuõng seõ thaønh Phaät.

14. AÂM:

Nhó thôøi Theá Toân duïc truøng tuyeân thöû nghóa nhi thuyeát keä ngoân:

            Thanh Tònh Tueä ñöông tri

            Vieân maõn Boà-ñeà taùnh

            Voâ thuû dieäc voâ chöùng

            Voâ Boà-taùt chuùng sanh

            Giaùc döõ vò giaùc thôøi

            Tieäm thöù höõu sai bieät

            Chuùng sanh vi giaûi ngaïi

            Boà-taùt vò ly giaùc

            Nhaäp ñòa vónh tòch dieät

            Baát truï nhaát thieát töôùng

            Ñaïi giaùc taát vieân maõn

            Danh vi bieán tuøy thuaän

            Maït theá chö chuùng sanh

            Taâm baát sanh hö voïng

            Phaät thuyeát nhö thò nhaân

            Hieän theá töùc Boà-taùt

            Cuùng döôøng haèng sa Phaät

            Coâng ñöùc dó vieân maõn

            Tuy höõu ña phöông tieän

            Giai danh tuøy thuaän trí.

DÒCH :

Luùc baáy giôø Theá Toân muoán laëp laïi nghóa naøy noùi keä raèng:

            Thanh Tònh Tueä neân bieát

            Taùnh Boà-ñeà vieân maõn

            Khoâng thuû cuõng khoâng chöùng

            Khoâng Boà-taùt chuùng sanh

            Giaùc cuøng vôùi chöa giaùc

            Thöù lôùp coù sai bieät.

            Chuùng sanh vì giaûi ngaïi

            Boà-taùt chöa lìa giaùc

            Nhaäp ñòa haèng vaéng laëng

            Khoâng truï taát caû töôùng

            Vieân maõn quaû Ñaïi Giaùc

            Goïi laø tuøy thuaän khaép.

            Nhöõng chuùng sanh ñôøi sau

            Taâm khoâng sanh hö voïng

            Phaät goïi ngöôøi nhö theá

            Hieän ñôøi laø Boà-taùt.

            Cuùng döôøng haèng sa Phaät

            Coâng ñöùc ñaõ vieân maõn

            Tuy coù nhieàu phöông tieän

            Ñeàu goïi trí tuøy thuaän.

GIAÛNG :

Baøi truøng tuïng naøy ñöùc Phaät daïy: Neáu nhöõng vò naøo coøn coù kieán giaûi laøm ngaïi vaø caùi giaùc laøm ngaïi thì goïi laø Boà-taùt chöa nhaäp ñòa tuøy thuaän taùnh giaùc. Nhöõng vò khoâng coøn bò kieán giaûi laøm chöôùng ngaïi thì taâm ñöôïc laëng leõ vì khoâng coøn maéc keït treân töôùng, ñaây laø Boà-taùt nhaäp ñòa. Coøn ñeán quaû vò Phaät thì caùc Ngaøi tuøy thuaän khaép taát caû. Neáu chuùng sanh ñôøi sau taâm khoâng khôûi voïng töôûng hö doái, Phaät noùi ngöôøi nhö theá hieän ñôøi laø Boà-taùt. Ngöôøi maø taâm khoâng khôûi voïng töôûng hö doái, khoâng caàn goïi Boà-taùt vò ñoù cuõng laø Boà-taùt roài, vì vò ñoù ñaõ troàng coâng ñöùc haèng sa chö Phaät. Tuy coù nhieàu phaùp moân phöông tieän nhöng taát caû ñeàu tuøy thuaän taùnh Vieân giaùc. 

]