CHÖÔNG III:

BOÀ-TAÙT PHOÅ NHAÕN THÖA HOÛI 

1. AÂM :

Ö thò Phoå Nhaõn Boà-taùt taïi ñaïi chuùng trung, töùc tuøng toøa khôûi, ñaûnh leã Phaät tuùc, höõu nhieãu tam taùp tröôøng quì xoa thuû, nhi baïch Phaät ngoân.

- Ñaïi bi Theá Toân, nguyeän vò thöû hoäi chö Boà-taùt chuùng caäp vò maït theá nhaát thieát chuùng sanh dieãn thuyeát Boà-taùt tu haønh tieäm thöù, vaân haø tö duy, vaân haø truï trì, chuùng sanh vò ngoä taùc haø phöông tieän phoå linh khai ngoä. Theá Toân, nhöôïc bæ chuùng sanh voâ chaùnh phöông tieän, caäp chaùnh tö duy, vaên Phaät Nhö Lai thuyeát thöû tam-muoäi taâm sanh meâ muoän, töùc ö Vieân giaùc baát naêng ngoä nhaäp. Nguyeän höng töøø bi vò ngaõ ñaúng boái caäp maït theá chuùng sanh giaû thuyeát phöông tieän.

Taùc thò ngöõ dó, nguõ theå ñaàu ñòa, nhö thò tam thænh, chung nhi phuïc thuûy.

DÒCH :

Luùc ñoù Boà-taùt Phoå Nhaõn ôû trong ñaïi chuùng, lieàn töø choã ngoài ñöùng daäy, ñaûnh leã döôùi chaân Phaät, ñi nhieãu beân phaûi ba voøng, quyø goái chaáp tay baïch Phaät raèng:

- Theá Toân ñaïi bi, xin vì chuùng Boà-taùt trong hoäi naøy vaø taát caû chuùng sanh ñôøi sau dieãn noùi thöù lôùp tu cuûa Boà-taùt, laøm sao tö duy, laøm sao truï trì? Chuùng sanh chöa ngoä taïo phöông tieän gì khieán cho hoï ñöôïc khai ngoä? Baïch Theá Toân, neáu chuùng sanh kia khoâng coù chaùnh phöông tieän vaø chaùnh tö duy, nghe Nhö Lai noùi tam-muoäi naøy taâm sanh meâ muoäi, ñoái vôùi taùnh Vieân giaùc khoâng theå ngoä nhaäp. Xin Ngaøi töø bi, vì boïn chuùng con vaø chuùng sanh ñôøi sau taïm noùi phöông tieän.

Thöa lôøi ñaây roài naêm voùc gieo xuoáng ñaát, thöa thænh nhö vaäy laëp laïi ba laàn.

GIAÛNG :

Phoå laø khaép, Nhaõn laø con maét töùc laø con maét thaáy khaép. Nhö ngaøi Huyeàn Sa Sö Bò thöôøng noùi “Tam thieân ñaïi thieân theá giôùi laø moät con maét cuûa Sa-moân”. Ñoïc qua chöông tröôùc chuùng ta thaáy ñöùc Phaät traû lôøi döôøng nhö ñuû roài. Nhöng caùc Boà-taùt thaáy chöa ñuû, chöa theå tu ñöôïc, neân ôû chöông naøy, Boà-taùt Phoå Nhaõn ñöùng ra thöa hoûi thaät kyõ. Ñaây laø ba caâu hoûi:

1- Chuùng sanh phaûi thöù lôùp tu nhö theá naøo? Suy nghó theá naøo cho hôïp ñaïo?

2- Phaûi gìn giöõ caùch naøo cho ñuùng vôùi chaùnh phaùp?

3- Chuùng sanh chöa ngoä laøm caùch naøo cho hoï daàn daàn ñöôïc khai ngoä?

Ñoaïn treân Phaät noùi toång quaùt chaéc hoï khoâng thöïc haønh ñöôïc, neân Ngaøi yeâu caàu Phaät chæ cho phöông tieän ñeå chuùng sanh sau naøy tö duy chaân chaùnh, vaø nghe ñeán tam-muoäi naøy taâm khoâng sanh meâ muoäi ñeå theå nhaäp vaøo taùnh Vieân giaùc. Töø ñaây veà sau Phaät môùi noùi qua phöông tieän.

2. AÂM :

Nhó thôøi Theá Toân caùo Phoå Nhaõn Boà-taùt ngoân:

- Thieän tai, thieän tai! Thieän nam töû nhöõ ñaúng naõi naêng vò chö Boà-taùt caäp maït theá chuùng sanh vaán ö Nhö Lai tu haønh tieäm thöù, tö duy truï trì, naõi chí giaû thuyeát chuûng chuûng phöông tieän. Nhöõ kim ñeá thính ñöông vò nhöõ thuyeát.

Thôøi Phoå Nhaõn Boà-taùt phuïng giaùo hoan hyû caäp chö ñaïi chuùng maëc nhieân nhi thính.

DÒCH :

Khi aáy Phaät baûo Boà-taùt Phoå Nhaõn raèng:

- Laønh thay, laønh thay! Naøy thieän nam, caùc oâng hay vì caùc Boà-taùt vaø chuùng sanh ñôøi sau caàu thænh Nhö Lai thöù lôùp tu haønh daïy caùch tö duy caùch an truï gìn giöõ cho ñeán taïm laäp caùc thöù phöông tieän. Nay oâng haõy laéng nghe, ta seõ vì caùc oâng maø noùi.

Baáy giôø Boà-taùt Phoå Nhaõn vui veû vaâng lôøi daïy, cuøng ñaïi chuùng laëng leõ laéng nghe.

GIAÛNG :

Phaät khen Boà-taùt Phoå Nhaõn vì ñaïi chuùng vaø chuùng sanh ñôøi sau caàu xin Phaät taïm laäp phöông tieän tu haønh ñeå nhaäp taùnh Vieân giaùc.

3. AÂM :

Thieän nam töû, bæ taân hoïc Boà-taùt caäp maït theá chuùng sanh duïc caàu Nhö Lai tònh Vieân giaùc taâm, öng ñöông chaùnh nieäm vieãn ly chö huyeãn, tieân y Nhö Lai xa-ma-tha haïnh, kieân trì caám giôùi, an xöû ñoà chuùng, yeán toïa tónh thaát, haèng taùc thò nieäm: Ngaõ kim thöû thaân töù ñaïi hoøa hôïp, sôû vò phaùt, mao, traûo, xæ, bì, nhuïc, caân, coát, tuûy, naõo caáu saéc giai qui ö ñòa. Thoùa, theá, nuøng, huyeát, taân dòch, tieân maït, ñaøm, leä, tinh khí, ñaïi, tieåu tieän lôïi giai qui ö thuûy. Noaõn khí qui hoûa. Ñoäng chuyeån qui phong. Töù ñaïi caùc ly, kim giaû voïng thaân ñöông taïi haø xöù? Töùc tri thöû thaân  taát caùnh voâ theå, hoøa hôïp vi töôùng, thaät ñoàng huyeãn hoùa. Töù duyeân giaû hôïp, voïng höõu luïc caên, luïc caên töù ñaïi trung ngoaïi hôïp thaønh, voïng höõu duyeân khí, ö trung tích tuï tôï höõu duyeân töôùng giaû danh vi taâm. Thieän nam töû, thöû hö voïng taâm, nhöôïc voâ luïc traàn, taéc baát naêng höõu. Töù ñaïi phaân giaûi, voâ traàn khaû ñaéc. Ö trung duyeân traàn caùc qui taùn dieät, taát caùnh voâ höõu duyeân taâm khaû kieán.

DÒCH :

Naøy thieän nam, nhöõng vò Boà-taùt môùi hoïc vaø chuùng sanh ñôøi sau, muoán caàu taâm Vieân giaùc Thanh Tònh Nhö Lai, phaûi chaùnh nieäm xa lìa caùc phaùp huyeãn, tröôùc y theo haïnh xa-ma-tha Nhö Lai, kieân trì giôùi caám, saép xeáp ñoà chuùng, ngoài yeân trong thaát vaéng, thöôøng khôûi nghó: “Thaân naøy cuûa ta do töù ñaïi hoøa hôïp, nhöõng laø toùc, loâng, moùng, raêng, da, thòt, gaân, xöông, tuûy, naõo… saéc chaát dô baån ñeàu thuoäc veà ñaát. Nöôùc daõi, nöôùc maét, maùu muû, nöôùc tieåu, nöôùc boït, ñaøm daõi... thuoäc veà nöôùc. Hôi noùng thuoäc veà löûa. Chuyeån ñoäng thuoäc veà gioù. Boán ñaïi moãi caùi rôøi xa, hoûi thaân khoâng thaät naøy veà choã naøo? Lieàn bieát thaân naøy roát raùo khoâng coù töï theå (coá ñònh), do hoøa hôïp maø coù töôùng, thaät ñoàng vôùi huyeãn hoùa.

Boán duyeân (töù ñaïi) giaû hôïp taïm coù saùu caên. Saùu caên boán ñaïi trong ngoaøi hôïp thaønh taïm coù duyeân khí tích tuï ôû trong, in tuoàng nhö coù töôùng naêng duyeân, giaû goïi laø taâm.

Naøy thieän nam! Taâm hö voïng naøy neáu khoâng coù (duyeân) saùu traàn aét khoâng coù. Boán ñaïi phaân taùn (thaân hoaïi, caên maát) saùu traàn cuõng khoâng coøn. (YÙ) caên ôû trong duyeân theo saùu traàn moãi thöù phaân taùn. Roát cuoäc khoâng coøn caùi taâm duyeân coù theå thaáy.

GIAÛNG :

Ñöùc Phaät daïy chuùng ta muoán tu theo thöù lôùp thì tröôùc tieân phaûi y theo phaùp Chæ. Keá laø gìn giöõ giôùi caám cuûa Phaät cho tinh nghieâm, ñoàng thôøi phaûi saép xeáp ñoà chuùng vaø ngoài yeân trong thaát vaéng ñeå tö duy hay chaùnh quaùn. Chuùng ta muoán theo thöù lôùp maø quaùn thì tröôùc heát phaûi quaùn ngay nôi thaân naøy do ñaát nöôùc gioù löûa hoøa hôïp: Toùc, loâng, raêng, moùng, da, thòt, gaân, xöông… taát caû chaát cöùng ñoù thuoäc veà ñaát. Nöôùc mieáng, moà hoâi, maùu, muû, nöôùc tieåu, ñaøm daõi… thuoäc veà nöôùc. Hôi aám trong ngöôøi thuoäc veà löûa. Söï ñoäng chuyeån, hôi thôû ra vaøo laø gioù. Boán ñaïi naøy, chuùng ta taùch rieâng moãi thöù, tìm laïi coi caùi gì laø thaân mình? Tìm khoâng ra. Caû boán caùi ñoù hôïp laïi thì taïm noùi laø thaân mình, coøn neáu phaân ly ra thì tìm laïi caùi thaân huyeãn naøy khoâng coù choã nôi, lieàn bieát thaân naøy roõ raøng khoâng coù thaät theå, do töù ñaïi hoøa hôïp maø coù töôùng, coù ñoù roài maát neân noùi laø huyeãn hoùa. Bao nhieâu ñôøi bao nhieâu kieáp chuùng ta ñaõ laàm cho noù laø thaät, cho neân maát thaân naøy taïo thaân khaùc. Quaùn xeùt thaät kyõ ñeå bieát noù hö giaû, maàm sanh dieät laàn laàn seõ heát, muoán thoaùt luaân hoài phaûi coù trí tueä ñeå phaù meâ laàm voâ minh.

Xeùt veà thaân roài, ñöùc Phaät daïy chuùng ta xeùt veà taâm. Khi ñaát, nöôùc, gioù, löûa duyeân hôïp thì taïm coù thaân, khi ñaõ coù thaân roài thì coù saùu caên: maét, tai, muõi, löôõi, thaân, yù. Saùu caên coù laø do töù ñaïi beân trong vaø töù ñaïi beân ngoaøi hôïp laïi maø coù, hôi tích tuï ôû trong, hôi ñoù vaän chuyeån neân coù yù nghó phaân bieät saùu traàn taïm goïi laø taâm. Thí duï chuùng ta thaáy moät hình aûnh naøo ñoù, khi ngoài yeân söïc nhôù laïi hình aûnh ñoù. Taâm duyeân theo hình boùng ñoù goïi laø duyeân khí. Taïi sao goïi laø duyeân khí? Nhö muøi hoâi hay thôm cuûa moät caùi khaên laø do xoâng öôùp moät caùi khaùc maø coù muøi. Cuõng vaäy do caên traàn tieáp xuùc roài boùng daùng ñoù xoâng öôùp thaønh hôi, caùi hôi ñoù laø boùng daùng ôû trong taâm mình. Noù xoâng öôùp caùi naøo thì chöùa nhoùm thaønh chuûng töû caùi ñoù. Nhöõng chuûng töû chöùa nhoùm nhieàu in tuoàng nhö caùi töôùng ñeå noù duyeân roài caùi töôùng noù duyeân giaû danh teân laø taâm. Taát caû nhöõng caùi nghó naøy nghó kia laø ñeàu nghó theo boùng daùng do huaân taäp cuûa saùu traàn vôùi saùu caên maø coù. 

Khi chuùng ta ñoäc thoaïi, hoaëc ñang ngoài, hoaëc ñang ñi, chôït nhôù vieäc naøy vieäc noï, roài phaùt thaønh ngoân ngöõ, ñoù laø do cuoän hôi töø ruùn ñöa leân, neáu maïnh thì phaùt ra lôøi noùi dieãn baøy cho ngöôøi khaùc nghe, yeáu thì ñuû mình nghe. Thaønh ra nhöõng yù nieäm suy nghó chæ laø do hôi cuoän phaùt ra thoâi. Moät hoâm ngoài chôi, toâi chôït thaáu ñaùo ñöôïc yù nghóa cuûa hai chöõ taäp khí. Thöôøng khi chuùng ta nghe giaûi nghóa hai chöõ taäp khí laø thoùi quen, nhöng baây giôø toâi môùi phaùt minh nghóa cuûa noù laø choã nhoùm hoïp hôi. Nhöõng yù nieäm suy nghó cuûa chuùng ta ñeàu do moät ít hôi töø ruùn ñöa leân cuoän laïi roài phaùt ra lôøi. Nghó veà ngöôøi thì noùi veà ngöôøi, nghó veà vaät thì noùi veà vaät, ôû trong thì chuùng ta cho ñoù laø tö töôûng, phaùt ra ngoaøi cho laø ngoân ngöõ. Thaät ra taát caû tö töôûng ñeàu laø ngoân ngöõ. Quyù vò xeùt xem coù phaûi vaäy khoâng? Ñieàu naøy chuùng ta phaûi ngoài laïi nhìn kyõ môùi thaáy ñöôïc. Khi chuùng ta ngoài laëng yeân, chôït coù yù nieäm daáy leân, thì moät luoàng hôi töø ruùn ñöa leân roài phaùt ra lôøi, yeáu thì ñuû mình nghe goïi laø tö töôûng, maïnh thì noùi cho moïi ngöôøi cuøng nghe goïi laø ngoân ngöõ. Vì vaäy neân ñöùc Phaät môùi noùi khí tích tuï ôû trong, gioáng nhö töôùng naêng duyeân vaø hình boùng maø mình thaáy ôû ngoaøi rôi vaøo taâm thöùc, hai caùi ñoù duyeân vôùi nhau giaû goïi laø taâm. Chuùng ta ñaõ chaáp caùi giaû laøm thaân laøm taâm roài, laøm sao bieát ñöôïc caùi thaät laø taùnh Vieân giaùc. Cho neân suoát kieáp ñi trong luaân hoài.

Neáu thaân töù ñaïi phaân taùn töùc laø thaân töù ñaïi cheát, saùu caên hoaïi vaø hình aûnh (saùu traàn) beân ngoaøi khoâng coù, thì luùc ñoù chuùng ta cuõng khoâng tìm ra caùi taâm hay duyeân. Nhö vaäy caùi taâm hay duyeân laø caùi hö giaû do saùu caên vaø saùu traàn hôïp laïi maø coù. Roõ raøng thaân taâm (voïng taâm) ñeàu khoâng thaät.

Phaät baûo chuùng ta phaûi chaùnh tö duy, quaùn saùt kyõ ñieàu naøy cho thaáy roõ leõ thaät, ñoù laø choã tu haønh.

4. AÂM :

Thieän nam töû, bæ chi chuùng sanh huyeãn thaân dieät coá, huyeãn taâm dieäc dieät. Huyeãn taâm dieät coá, huyeãn traàn dieäc dieät. Huyeãn traàn dieät coá, huyeãn dieät dieäc dieät. Huyeãn dieät dieät coá phi huyeãn baát dieät. Thí nhö ma kính, caáu taän minh hieän. Thieän nam töû, ñöông tri thaân taâm giai vi huyeãn caáu, caáu töôùng vónh dieät thaäp phöông thanh tònh.

DÒCH :

Naøy thieän nam, huyeãn thaân cuûa caùc chuùng sanh kia dieät, neân huyeãn taâm cuõng dieät, vì huyeãn taâm dieät neân huyeãn traàn cuõng dieät, vì huyeãn traàn dieät neân caùi huyeãn dieät cuõng dieät, caùi huyeãn dieät dieät nhöng caùi phi huyeãn (taùnh Vieân giaùc) khoâng dieät. Thí nhö lau göông, buïi nhô heát thì aùnh saùng hieän. Naøy thieän nam, neân bieát thaân taâm ñeàu laø huyeãn hoùa nhô baån, töôùng nhô baån ñoù haèng dieät thì (taùnh Vieân giaùc) thanh tònh khaép möôøi phöông.

GIAÛNG :

Ñoaïn naøy Phaät chæ thaät laø töôøng taän. Thaân chuùng ta do töù ñaïi giaû hôïp taïm coù, bieát noù nhö huyeãn thì voïng töôûng duyeân theo caùi nhö huyeãn ñoù cuõng khoâng thaät. Nhö vaäy huyeãn thaân vaø huyeãn taâm ñeàu dieät. Huyeãn taâm dieät neân huyeãn traàn cuõng theo ñoù maø dieät, trong kinh thöôøng noùi “Taâm sanh thì caùc phaùp sanh, taâm dieät thì caùc phaùp dieät”. Vì huyeãn traàn dieät neân caùi huyeãn dieät cuõng dieät, caùi nghó dieät thaân taâm traàn caûnh, caùi nghó dieät ñoù cuõng dieät. Nhöõng caùi huyeãn ñaõ dieät heát roài luùc ñoù môùi laø phi huyeãn, luùc ñoù taâm bình ñaúng nhö nhö goïi laø baát sanh baát dieät. Cho neân noùi phi huyeãn chaúng dieät. Nhö vaäy quí vò thaáy roõ yù nghóa tu haønh cuûa chuùng ta, y cöù theo lôøi Phaät daïy khoâng chaïy theo caùc huyeãn laø lìa huyeãn, caùc huyeãn ñaõ lìa thì taâm lìa huyeãn cuõng phaûi boû luoân môùi laø thanh tònh.  

Ñöùc Phaät ñöa ra ví duï lau göông cho chuùng ta deã hieåu. Maët göông duï cho taùnh giaùc, khaên lau duï cho nieäm dieät huyeãn, buïi duï cho voâ minh chaáp thaân taâm thaät. Khi maët göông bò buïi ñoùng chuùng ta duøng khaên lau lau saïch buïi, nhöng chuùng ta laïi ñeå caùi khaên lau treân maët göông thì maët göông khoâng saùng troïn veïn. Khi lau heát buïi, caùi khaên lau cuõng phaûi deïp luoân, luùc ñoù khoâng coøn buïi khoâng coøn khaên lau thì maët göông môùi saùng hoaøn toaøn. Cuõng theá, khi thaân huyeãn taâm huyeãn dieät roài, yù nieäm dieät huyeãn cuõng dieät luoân thì caùi phi huyeãn (taùnh giaùc) môùi hieån hieän. Phaät ví duï theâm:

5. AÂM :

Thieän nam töû, thí nhö thanh tònh ma-ni böûu chaâu aùnh ö nguõ saéc tuøy phöông caùc hieän, chö ngu si giaû kieán bæ ma-ni thaät höõu nguõ saéc. Thieän nam töû, Vieân giaùc tònh taùnh, hieän ö thaân taâm tuøy loaïi caùc öùng, bæ ngu si giaû thuyeát tònh Vieân giaùc thaät höõu nhö thò, thaân taâm töï töôùng dieäc phuïc nhö thò. Do thöû baát naêng vieãn ö huyeãn hoùa. Thò coá ngaõ thuyeát thaân taâm huyeãn caáu, ñoái ly huyeãn caáu thuyeát danh Boà-taùt. Caáu taän ñoái tröø töùc voâ ñoái caáu caäp thuyeát danh giaû.

DÒCH :

Naøy thieän nam, ví nhö haït chaâu ma-ni trong treûo, tuøy theo moãi phöông chieáu hieän ra naêm maøu. Nhöõng ngöôøi ngu thaáy haït chaâu ma-ni coù naêm saéc thaät. Naøy thieän nam, taùnh Vieân giaùc thanh tònh tuøy theo thaân taâm moãi chuûng loaïi maø öùng hieän. Keû ngu noùi taùnh Vieân giaùc thanh tònh thaät coù nhö vaäy, töï töôùng thaân taâm cuõng laïi nhö theá. Vì theá maø khoâng xa lìa caùc thöù huyeãn hoùa, cho neân ta noùi thaân taâm laø huyeãn caáu (chuùng sanh). Ngöôïc laïi lìa huyeãn caáu goïi laø Boà-taùt. Khi huyeãn caáu heát thì phaùp ñoái trò huyeãn caáu cuõng tröø, thì khoâng coøn phaùp ñoái trò huyeãn caáu vaø caùi teân goïi huyeãn caáu.

GIAÛNG :

Ví duï nhö coù moät haït chaâu trong treûo ôû ngoaøi coù naêm maët, moãi maët chuùng ta ñeå moät taám giaáy maøu khaùc nhau. Tuøy theo ngöôøi ñöùng ôû phía taám giaáy coù maøu gì thì thaáy haït chaâu maøu ñoù. Nhö ngöôøi ñöùng ôû phía taám giaáy maøu ñoû thì thaáy haït chaâu maøu ñoû, roài hoï cho raèng haït chaâu maøu ñoû thaät. Nhöõng ngöôøi ñöùng ôû caùc phía kia cuõng vaäy. Nhöng söï thaät thì haït chaâu khoâng coù maøu gì heát, noù chæ laø trong treûo, tuøy ôû beân ngoaøi coù maøu gì thì noù chieáu ra maøu aáy thoâi.

Haït chaâu ma-ni duï cho taùnh Vieân giaùc. Thaân taâm chuùng ta duï nhö caùi boùng xanh, vaøng, traéng, ñoû trong haït chaâu ñoù thoâi. Ñoù laø choã laâu nay chuùng ta keït. Nghe Phaät noùi thaân huyeãn, taâm huyeãn chuùng ta cuõng noùi theo thaân huyeãn taâm huyeãn. Nhöng ñoái vôùi caùi gì maø noùi noù laø huyeãn chöù? Phaät noùi huyeãn laø coù lyù do. Vì Ngaøi thaáy taùnh Vieân giaùc chaân thaät, cho neân thaân taâm laø huyeãn. Cuõng nhö nhìn treân haït chaâu, nhöõng caùi boùng hieän xanh, vaøng, ñoû… thì boùng ñoù laø huyeãn, haït chaâu khoâng phaûi huyeãn. Baây giôø chæ coù ngöôøi khoâng thaáy haït chaâu maø chæ thaáy boùng thoâi, thì sao? Caùi boùng ñoù laø huyeãn hay khoâng huyeãn? Bôûi vaäy chuùng ta noùi huyeãn maø khoâng huyeãn gì heát, taïi vì chæ thaáy boùng maø khoâng thaáy haït chaâu. Caùc Ngaøi vì thaáy roõ neân noùi khoâng nghi ngôø coøn chuùng ta chæ noùi lyù neân nghi ngôø.

Cuõng vaäy, taùnh Vieân giaùc tuøy theo nghieäp cuûa chuùng sanh maø hieän ôû caùc coõi trôøi coõi ngöôøi, roài chuùng ta töôûng taùnh Vieân giaùc laø trôøi laø ngöôøi, ñoù laø meâ. Theá neân, chuùng sanh ñi trong luïc ñaïo maø taùnh Vieân giaùc khoâng thay ñoåi, nhö caùi boùng ôû ngoaøi haït chaâu, boùng ñoù khoâng thaät maø ngöôøi meâ töôûng laø thaät. Caùi thaät laø caùi trong treûo cuûa haït chaâu. Cuõng vaäy, vì chuùng ta si meâ neân cho taùnh Vieân giaùc laø thaân taâm cuûa caùc loaøi chuùng sanh. Thaân taâm cuûa caùc loaøi chuùng sanh laø caùi boùng cuûa taùnh giaùc, theá neân noùi nghieäp laø caùi boùng khoâng thaät. Nghieäp heát, voâ minh heát, nhöng taùnh giaùc khoâng maát. Phaät noùi ngöôøi khoâng theå xa lìa thaân taâm nhô huyeãn chæ moät beà chaáp chaët cho noù laø ta thì taïm goïi keû ñoù laø chuùng sanh, coøn ngöôøi naøo bieát deïp caùi nhô huyeãn cuûa thaân taâm thì taïm goïi laø Boà-taùt. Ngöôøi bieát deïp nhô töùc laø ngöôøi bieát lau buïi treân maët göông, goïi ñoù laø ngöôøi saùng, bieát laøm cho göông saùng. Ngöôøi bieát thaép saùng trí tueä nôi mình laø ngöôøi giaùc hay laø Boà-taùt. Khi caùi nhô heát thì phaùp ñoái trò nhô caáu cuõng tröø, baáy giôø khoâng coøn phaùp ñoái trò nhô caáu vaø caùi teân goïi nhô caáu nöõa. Buïi heát thì caùi ñoái trò buïi laø khaên lau cuõng phaûi deïp, cuoái cuøng laø khoâng coøn buïi khoâng coøn khaên lau, chæ laø maët göông trong saùng. Khi chuùng ta tu buoâng daàn kieán chaáp hö voïng veà thaân taâm thì goïi laø tu haïnh Boà-taùt. Khi buoâng heát nhöõng kieán chaáp hö voïng veà thaân taâm roài, nieäm buoâng cuõng phaûi deïp luoân, thì taùnh giaùc chaân thaät hieån baøy.

6. AÂM :

Thieän nam töû, thöû Boà-taùt caäp maït theá chuùng sanh chöùng ñaéc chö huyeãn, dieät aûnh töôïng coá. Nhó thôøi tieän ñaéc voâ phöông thanh tònh voâ bieân hö khoâng.

DÒCH :

Naøy thieän nam, Boà-taùt naøy vaø chuùng sanh ñôøi sau chöùng ñöôïc caùc huyeãn, dieät caùc aûnh töôïng. Khi aáy lieàn ñöôïc thanh tònh voâ bieân khaép hö khoâng.

GIAÛNG :

Ñöùc Phaät daïy cho chuùng ta thaáy roõ sau khi buoâng ñöôïc taát caû boùng daùng hö giaû cuûa thaân taâm, thì taùnh Vieân giaùc thanh tònh hieån hieän khaép caû möôøi phöông, luùc baáy giôø taïm goïi laø thaønh Phaät.

7. AÂM :

Giaùc sôû hieån phaùt, giaùc vieân minh coá hieån taâm thanh tònh, taâm thanh tònh coá kieán traàn thanh tònh, kieán thanh tònh coá nhaõn caên thanh tònh, thöùc thanh tònh coá, vaên traàn thanh tònh, vaên thanh tònh coá nhó caên thanh tònh, caên thanh tònh coá nhó thöùc thanh tònh, thöùc thanh tònh coá giaùc traàn thanh tònh. Nhö thò naõi chí tyõ thieät thaân yù dieäc phuïc nhö thò.

DÒCH :

Vì taùnh Vieân giaùc saùng suoát ñaõ hieän ra neân taâm thanh tònh, do taâm thanh tònh neân kieán traàn thanh tònh, do kieán thanh tònh neân nhaõn caên thanh tònh, do caên thanh tònh neân nhaõn thöùc thanh tònh, do thöùc thanh tònh neân vaên traàn thanh tònh, do vaên thanh tònh neân nhó caên thanh tònh, do caên thanh tònh neân nhó thöùc thanh tònh, do thöùc thanh tònh neân giaùc traàn thanh tònh. Nhö theá cho ñeán tyõ, thieät, thaân, yù cuõng laïi nhö vaäy.

GIAÛNG :

Ñöùc Phaät tuaàn töï chæ cho chuùng ta thaáy, khi taâm theå thanh tònh thì saùu caên saùu traàn saùu thöùc ñeàu ñöôïc thanh tònh. Chuùng ta nghieäm kyõ thì seõ thaáy ñöôïc yù nghóa cuûa ñoaïn naøy. Neáu nôi taâm chuùng ta khoâng coù moät voïng nieäm naøo daáy khôûi, chæ moät taâm bình ñaúng nhö nhö, thì nhìn caûnh naøo chuùng ta cuõng thaáy thanh tònh. Coøn neáu taâm chuùng ta daãy ñaày tham saân si, khi nhìn caûnh thì chuùng ta khôûi nieäm tham saân si, do khôûi nieäm tham saân si cho neân caûnh ñoù trôû thaønh caûnh Ta-baø khoå phieàn naõo daãy ñaày. Bôûi phieàn naõo neân saùu caên cuõng nhieãm oâ, do saùu caên nhieãm oâ neân saùu thöùc cuõng trôû thaønh oâ nhieãm. Ñeå thaáy roõ heã caên thanh tònh thì traàn thöùc cuõng thanh tònh.

8. AÂM :

Thieän nam töû, caên thanh tònh coá saéc traàn thanh tònh, saéc traàn thanh tònh coá thinh traàn thanh tònh, höông, vò, xuùc, phaùp dieäc phuïc nhö thò. Thieän nam töû, luïc traàn thanh tònh coá ñòa ñaïi thanh tònh, ñòa thanh tònh coá thuûy ñaïi thanh tònh, hoûa ñaïi phong ñaïi dieäc phuïc nhö thò. Thieän nam töû, töù ñaïi thanh tònh coá thaäp nhò xöù, thaäp baùt giôùi, nhò thaäp nguõ höõu thanh tònh.

DÒCH :

Naøy thieän nam, do caên thanh tònh neân saéc traàn thanh tònh, vì saéc thanh tònh neân thinh traàn thanh tònh; höông, vò, xuùc, phaùp cuõng nhö vaäy. Naøy thieän nam, do luïc traàn thanh tònh neân ñòa ñaïi thanh tònh, ñòa ñaïi thanh tònh thì thuûy ñaïi thanh tònh, hoûa ñaïi phong ñaïi cuõng vaäy. Naøy thieän nam, do töù ñaïi thanh tònh neân möôøi hai xöù, möôøi taùm giôùi, hai möôi laêm coõi thanh tònh.

GIAÛNG :

Khi taâm chuùng ta thanh tònh roài thì caên traàn thöùc thanh tònh, neân töù ñaïi cuûa thaân naøy cuõng trôû thaønh thanh tònh. Cho ñeán möôøi hai xöù, möôøi taùm giôùi, hai möôi laêm coõi ñeàu thanh tònh. Khi chuùng ta tu, taâm thanh tònh roài thì ôû chôï cuõng ñöôïc, ôû röøng cuõng ñöôïc, ôû ñaâu chuùng ta cuõng thaáy thanh tònh heát. Taâm thanh tònh laø chuû yeáu ñeå caùc phaùp ñöôïc thanh tònh, neáu ngöôøi taâm khoâng thanh tònh thì ôû ñaâu cuõng thaáy baát an. Kinh Duy-Ma-Caät  coù caâu: “Tuøy kyø taâm tònh töùc Phaät ñoä tònh”. Tuøy theo taâm mình thanh tònh thì coõi Phaät ñöôïc thanh tònh. Vaäy chuû yeáu cuûa söï tu haønh laø phaûi lo tònh taâm. Toâi hay ví duï nhö coù moät caùi hoà chöùa nöôùc trong, chuùng ta laøm nhöõng voøi nöôùc, khi môû ra höùng toaøn nöôùc trong. Ngöôïc laïi neáu hoà chöùa nöôùc ñuïc, môû voøi naøo cuõng ra nöôùc ñuïc. Nhö vaäy coát laø beân trong chöùa nöôùc ñuïc hay trong, coøn nhöõng voøi môû ra thì ôû trong coù caùi gì noù ra caùi naáy. Cho neân taâm thanh tònh thì saùu caên theo ñoù thanh tònh laø vaäy. Taâm coøn oâ ueá muoán saùu caên thanh tònh sao ñöôïc.

9. AÂM :

Bæ thanh tònh coá thaäp löïc, töù voâ sôû uùy, töù voâ ngaïi trí, Phaät thaäp baùt baát coäng phaùp tam thaäp thaát trôï ñaïo phaåm thanh tònh, nhö thò naõi chí baùt vaïn töù thieân ñaø-la-ni moân nhaát thieát thanh tònh.

DÒCH :

Vì caùc phaùp (theá gian) kia thanh tònh cho neân (caùc phaùp xuaát theá gian nhö) thaäp löïïc, töù voâ sôû uùy, töù voâ ngaïi trí, thaäp baùt baát coäng phaùp cuûa Phaät, ba möôi baûy phaåm trôï ñaïo ñeàu thanh tònh, nhö vaäy cho ñeán taùm muoân boán ngaøn ñaø-la-ni moân ñeàu thanh tònh.

GIAÛNG :

Tröôùc Phaät ñaõ noùi theá gian, baây giôø noùi phaùp xuaát theá gian, neáu phaùp theá gian thanh tònh thì phaùp xuaát theá gian cuõng thanh tònh. Taâm khoâng thanh tònh thì phaùp theá gian khoâng thanh tònh, phaùp theá gian khoâng thanh tònh thì noùi phaùp cuûa Phaät cuõng khoâng thanh tònh. Toâi noùi ñeå Phaät töû vaø taêng ni roõ, giaû söû nhö loøng toâi oâ nhieãm neáu toâi hieåu Phaät phaùp vaø toâi ñem Phaät phaùp ra giaûng daïy cho quyù vò thì Phaät phaùp cuõng trôû thaønh oâ nhieãm. Ví duï nhö toâi tham taøi, noùi phaùp moät hoài toâi cuõng ñeà caäp tieàn taøi trong ñoù. Bôûi vì loøng toâi coù chöùa tham lam thì noùi moät hoài noù cuõng loä ra. Neáu taâm chuùng ta thanh tònh duø noùi phaùp theá gian hay noùi Phaät phaùp cuõng ñeàu thanh tònh.

10. AÂM :

Thieäân nam töû, nhaát thieát thaät töôùng thanh tònh coá nhaát thaân thanh tònh, nhaát thaân thanh tònh coá ña thaân thanh tònh, ña thaân thanh tònh coá nhö thò naõi chí thaäp phöông chuùng sanh Vieân giaùc thanh tònh. Thieän nam töû, nhaát theá giôùi thanh tònh coá ña theá giôùi thanh tònh, ña theá giôùi thanh tònh coá nhö thò naõi chí taän ö hö khoâng vieân khoûa tam theá, nhaát thieát bình ñaúng thanh tònh baát ñoäng. Thieän nam töû, hö khoâng nhö thò bình ñaúng baát ñoäng, ñöông tri giaùc taùnh bình ñaúng baát ñoäng, töù ñaïi baát ñoäng coá, ñöông tri giaùc taùnh bình ñaúng baát ñoäng, nhö thò naõi chí baùt vaïn töù thieân ñaø-la-ni moân bình ñaúng baát ñoäng, ñöông tri giaùc taùnh bình ñaúng baát ñoäng.

DÒCH :

Naøy thieän nam, taát caû thaät töôùng taùnh thanh tònh cho neân moät thaân thanh tònh, do moät thaân thanh tònh cho neân nhieàu thaân thanh tònh, do nhieàu thaân thanh tònh nhö theá cho ñeán möôøi phöông chuùng sanh Vieân giaùc thanh tònh. Naøy thieän nam, vì moät theá giôùi thanh tònh cho neân nhieàu theá giôùi thanh tònh, vì nhieàu theá giôùi thanh tònh, nhö theá cho ñeán cuøng taän hö khoâng truøm khaép ba ñôøi taát caû ñeàu thanh tònh bình ñaúng baát ñoäng. Naøy thieän nam, hö khoâng bình ñaúng baát ñoäng, nhö theá, neân bieát taùnh giaùc bình ñaúng baát ñoäng, vì boán ñaïi bình ñaúng baát ñoäng, neân bieát taùnh Vieân giaùc bình ñaúng baát ñoäng, nhö theá cho ñeán taùm muoân boán ngaøn phaùp moân ñaø-la-ni ñeàu bình ñaúng baát ñoäng neân bieát taùnh Vieân giaùc bình ñaúng baát ñoäng.

GIAÛNG :

Ñöùc Phaät chæ cho chuùng ta thaáy töø moät ngöôøi thanh tònh laàn ñeán nhieàu ngöôøi ñöôïc thanh tònh, töø nhieàu ngöôøi thanh tònh cho neân möôøi phöông theá giôùi chuùng sanh ñeàu thanh tònh v.v... Thanh tònh töø phaïm vi nhoû daàn daàn lan ra phaïm vi lôùn. Chuû yeáu cuûa ñaïo Phaät laø tu töø töï taâm cuûa caù nhaân. Töï taâm caù nhaân thanh tònh roài seõ lan daàn ra ngöôøi ngoaøi. Nhieàu ngöôøi hieåu laàm tröôùc lo cho taát caû moïi ngöôøi ñöôïc toát, ñi giaùo duïc ngöôøi naøy ngöôøi kia daïy hoï phaûi toát, nhöng mình chöa thaät toát maø muoán cho moïi ngöôøi chung quanh toát khoâng theå ñöôïc. Muoán cho moïi ngöôøi toát, tröôùc heát chuùng ta phaûi toát, roài gia ñình chuùng ta toát, tôùi laøng xaõ chuùng ta toát, ñeán caû nöôùc chuùng ta cuõng toát thì theá giôùi môùi toát. Nhö vaäy, chuû yeáu muoán xaây döïng moät xaõ hoäi toát ñeïp laø tröôùc heát phaûi xaây döïng caù nhaân. Trong kinh Phaùp Baûo Ñaøn, Luïc Toå daïy ngöôøi tu phaûi phaûn quan töï kyû, phaûi nhìn laïi mình. Neáu taâm mình chöa thanh tònh maø cöù thaáy ngöôøi naøy sai ngöôøi kia dôû, lo xaây döïng, chæ chuoác theâm phieàn naõo chöù khoâng ích gì. Taâm mình chöa thanh tònh neân noùi hoï khoâng nghe. Muoán cho ngöôøi toát maø ngöôøi cöù chöùng naøo taät naáy thì mình giaän mình phieàn naõo. Ngoaïi tröø khi chuùng ta coù boån phaän nhaéc nhôû ngöôøi khaùc thì phaûi luoân kieåm laïi taâm mình coi coøn nhöõng ñieàu dôû naøo? Vaø khi nhaéc neân noùi nhö theá naøy: Toâi coù boån phaän phaûi nhaéc nhôû huynh ñeä tieán tu chöù toâi coøn nhöõng ñieàu dôû nhö vaäy v.v...

Muoán xaây döïng ngöôøi thì tröôùc phaûi nhìn laïi mình, môùi nghe qua nhö laø ích kyû nhöng ñoù laø caên baûn. Neáu cöù lo beân ngoaøi maø khoâng nhìn laïi mình ñoù laø ñieàu tai haïi raát lôùn cho ngöôøi tu.

Coù ngöôøi noùi, moät ngöôøi thanh tònh thì taát caû moïi ngöôøi ñeàu thanh tònh, vaäy chæ caàn moät ngöôøi tu moïi ngöôøi khaùc khoûi tu. Phaûi vaäy khoâng? Khi taâm mình ñöôïc voâ phaân bieät, töùc thanh tònh, thì moïi ngöôøi mình thaáy ñeàu thanh tònh. Cuõng nhö Phaät noùi Phaät thaáy chuùng sanh ñeàu thaønh Phaät, maø khoâng thaønh laø taïi chuùng ta queân oâng Phaät cuûa chuùng ta neân khoâng thaønh. Ñoù laø caùi thaáy cuûa ngöôøi ñaõ ñöôïc ñaïo. Neáu chuùng ta khoâng kheùo nhaän thì khi nghe kinh noùi moät ngöôøi thanh tònh khaép phaùp giôùi chuùng sanh ñeàu thanh tònh thì chuùng ta khoûi caàn lo tu laøm chi, chôø ngöôøi khaùc tu thaønh Phaät roài mình thanh tònh theo. Thaät laø laàm laãn.

11. AÂM :

Thieän nam töû, giaùc taùnh bieán maõn thanh tònh baát ñoäng, vieân voâ teá coá, ñöông tri luïc caên bieán maõn phaùp giôùi, caên bieán maõn coá ñöông tri luïc traàn bieán maõn phaùp giôùi, traàn bieán maõn coá ñöông tri töù ñaïi bieán maõn phaùp giôùi nhö thò naõi chí ñaø-la-ni moân bieán maõn phaùp giôùi.

DÒCH :

Naøy thieän nam, taùnh Vieân giaùc thanh tònh baát ñoäng vieân maõn khaép caû khoâng ngaèn meù, neân bieát saùu caên cuõng ñaày khaép phaùp giôùi, vì saùu caên ñaày khaép phaùp giôùi neân bieát saùu traàn cuõng ñaày khaép phaùp giôùi, vì saùu traàn ñaày khaép phaùp giôùi neân bieát boán ñaïi cuõng ñaày khaép phaùp giôùi, nhö vaäy cho ñeán phaùp moân ñaø-la-ni cuõng ñaày khaép phaùp giôùi.

GIAÛNG :

Ñöùc Phaät chæ cho chuùng ta thaáy roõ raøng, khi chuùng ta nhaän ñöôïc taùnh Vieân giaùc theânh thang truøm khaép phaùp giôùi ôû nôi mình thì caên traàn cuõng ñeàu truøm khaép phaùp giôùi. Taïi sao? Sôû dó chuùng ta thaáy thaân chuùng ta haïn cuoäc beà cao moät thöôùc naêm hay moät thöôùc saùu, troïng löôïng khoaûng boán möôi laêm hay naêm möôi kyù laø vì taâm chuùng ta coøn phaân bieät vöôùng maéc ngoaïi traàn. Khi chuùng ta nhaän ñöôïc taùnh Vieân giaùc truøm caû phaùp giôùi nôi mình vaø chuùng ta soáng ñöôïc troïn veïn vôùi taùnh Vieân giaùc aáy thì thaân taâm phaûi töông öùng vôùi nhau. Vì taâm coøn haïn cuoäc neân thaáy thaân cuõng haïn cuoäc, taâm theânh thang thì thaáy thaân cuõng theânh thang, goác do taâm. Tröôùc ñöùc Phaät ñaõ noùi taâm thanh tònh thì taát caû ñeàu thanh tònh. Baây giôø Phaät cuõng noùi taâm truøm khaép phaùp giôùi thì thaân cuõng truøm khaép phaùp giôùi.

12. AÂM :

Thieän nam töû, do bæ Dieäu giaùc taùnh bieán maõn coá caên taùnh traàn taùnh voâ hoaïi voâ taïp. Caên traàn voâ hoaïi coá nhö thò naõi chí ñaø-la-ni moân voâ hoaïi voâ taïp nhö baù thieân ñaêng quang chieáu nhaát thaát, kyø quang bieán maõn voâ hoaïi voâ taïp.

DÒCH :

Naøy thieän nam, do taùnh Dieäu giaùc kia ñaày khaép phaùp giôùi neân theå taùnh cuûa caên traàn khoâng hoaïi khoâng taïp. Vì caên traàn khoâng hoaïi, nhö theá cho ñeán phaùp moân ñaø-la-ni cuõng khoâng hoaïi khoâng taïp. Nhö traêm ngaøn ngoïn ñeøn cuøng chieáu saùng trong moät caên nhaø, tuy aùnh saùng moãi ngoïn ñeøn ñaày khaép nhaø maø khoâng taïp loän hay hoaïi dieät laãn nhau.

GIAÛNG :

Choã naøy laø choã maø ña soá ngöôøi nghi, moät ngöôøi tu thaønh Phaät, taùnh Vieân giaùc truøm khaép phaùp giôùi, ngöôøi khaùc tu thaønh Phaät taùnh Vieân giaùc cuõng truøm khaép phaùp giôùi, vaäy choã ñaâu maø chöùa?

 Phaät duøng ví duï, trong moät caùi nhaø toái, chuùng ta ñoát moät ngoïn ñeøn, aùnh saùng cuûa ngoïn ñeøn aáy saùng khaép nhaø naøy; baây giôø ñoát theâm moät ngoïn ñeøn nöõa thì aùnh saùng cuûa ngoïn ñeøn thöù hai khoâng bò giôùi haïn. Roài ñoát theâm ngoïn ñeøn thöù ba nöõa thì caên nhaø caøng saùng theâm, ñoát nhieàu ngoïn ñeøn chöøng naøo thì caên nhaø caøng saùng chöøng naáy, chöù aùnh saùng cuûa nhöõng ngoïn ñeøn thaép sau khoâng coù laãn loän hay laán dieät ngoïn ñeøn thöù nhaát. Khoâng theå noùi aùnh saùng cuûa ngoïn ñeøn thöù nhaát saùng khaép nhaø roài, aùnh saùng ngoïn ñeøn thöù hai thaép leân heát choã chöùa, maø traùi laïi caøng nhieàu ngoïn ñeøn thì gian nhaø caøng saùng chöù khoâng coù ranh giôùi taïp nhaïp vaø laán dieät laãn nhau.

Cuõng theá, moät chuùng sanh thanh tònh caû theá giôùi cuõng thanh tònh, nhöng chöa ñöôïc thanh tònh laém, neáu taát caû chuùng sanh ñeàu thanh tònh thì caû theá giôùi naøy hoaøn toaøn thanh tònh. Moãi ngoïn ñeøn tuy coù aùnh saùng rieâng, nhöng khi ñeå chung thì khoâng coù ranh giôùi, maø aùnh saùng cuûa ngoïn ñeøn naøo laø cuûa ngoïn ñeøn aáy. Laáy ngoïn ñeøn naøy ra choã khaùc thì aùnh saùng aáy cuõng tôùi choã khaùc vaø khi moät traêm ngoïn ñeøn ñeå chung trong moät caùi nhaø thì aùnh saùng nhö moät neân noùi laø ñoàng.

Cuõng vaäy, taâm Chaân Nhö cuûa taát caû chuùng sanh ñeàu ñoàng moät theå, vì khoâng coù ranh giôùi neân noùi chö Phaät ñaïo ñoàng, choã chöùng thì nhö nhau maø moãi Phaät ñeàu rieâng neân noùi haèng haø sa soá chö Phaät.

13. AÂM :

Thieän nam töû, giaùc thaønh töïu coá, ñöông tri Boà-taùt baát döõ phaùp phöôïc, baát caàu phaùp thoaùt, baát yeåm sanh töû baát aùi Nieát-baøn, baát kính trì giôùi baát taéng huûy caám, baát troïng cöõu taäp baát khinh sô hoïc. Haø dó coá? Nhaát thieát giaùc coá. Thí nhö nhaõn quang hieåu lieãu tieàn caûnh. Kyø quang vieân maõn ñaéc voâ taéng aùi. Haø dó coá? Quang theå voâ nhò, voâ taéng aùi coá.

DÒCH :

Naøy thieän nam, vì Boà-taùt thaønh töïu taùnh Vieân giaùc neân khoâng bò phaùp raøng buoäc, chaúng caàu phaùp giaûi thoaùt, chaúng chaùn sanh töû, chaúng öa Nieát-baøn, chaúng kính ngöôøi trì giôùi, chaúng gheùt ngöôøi phaù giôùi, chaúng troïng ngöôøi tu laâu, chaúng khinh ngöôøi môùi hoïc. Vì côù sao? Vì taát caû (ñeàu laø) taùnh Vieân giaùc. Ví nhö maét saùng thaáy roõ caûnh ôû tröôùc. Taùnh saùng ñoù ñaày khaép taát caû khoâng yeâu khoâng gheùt. Vì côù sao? Vì theå saùng khoâng hai neân khoâng yeâu khoâng gheùt vaäy.

GIAÛNG :

Phaät daïy choã naøy ñeå cho chuùng ta thaáy theâm moät taàng nöõa, khi thaønh töïu taùnh Vieân giaùc thì khoâng coøn bò phaùp troùi buoäc, khoâng caàu phaùp giaûi thoaùt, khoâng chaùn sanh töû cuõng khoâng öa Nieát-baøn v.v... Nghóa laø khoâng coøn keït hai beân, taâm luoân luoân baát ñoäng neân goïi laø haèng thanh tònh. Ví duï nhö con maét cuûa chuùng ta nhìn thaáy caønh hoa treân baøn, vì con maét saùng cho neân thaáy hình daùng cuûa bình hoa roõ raøng, vaøng ra vaøng, ñoû ra ñoû... Nhöng taùnh thaáy cuûa con maét khoâng coù khen cheâ yeâu gheùt. Sôû dó coù khen cheâ yeâu gheùt laø do sau khi nhìn roài daáy nieäm phaân bieät ñeïp xaáu, ñoù laø caùi goác troùi buoäc cuûa traàn caûnh. Neáu chuùng ta nhìn maø khoâng coù nieäm phaân bieät thì khoâng yeâu gheùt, laø soáng ñöôïc vôùi taùnh Vieân giaùc thanh tònh bình ñaúng. Ñoù laø chuû yeáu cuûa söï tu haønh. Chuùng ta chöa bieát tu thì nhìn ngöôøi nhìn vaät vôùi caùi nhìn hai beân, hoaëc laø ngöôøi ñoù toát hoaëc laø ngöôøi ñoù xaáu; toát thì quyù troïng xaáu thì khinh khi, do ñoù nieäm phieàn naõo daáy khôûi. ÔÛ theá gian ngöôøi naøo phaân bieät gioûi, khen cheâ nhieàu thì cho ngöôøi ñoù laø khoân ngoan lanh leï. Nhöng trong ñaïo ngöôøi ñoù laø ngöôøi soáng vôùi voïng thöùc nhieàu, soáng vôùi voïng thöùc nhieàu thì traàm luaân saâu. Nhö vaäy muoán bieát mình coøn traàm luaân hay giaûi thoaùt laø töï bieát chöù khoâng caàn hoûi ai.

14. AÂM :

Thieän nam töû, thöû Boà-taùt caäp maït theá chuùng sanh tu taäp thöû taâm ñaéc thaønh töïu giaû, ö thöû voâ tu, dieäc voâ thaønh töïu Vieân giaùc phoå chieáu tòch dieät voâ nhò. Ö trung baù thieân vaïn öùc a-taêng-kyø baát khaû thuyeát haèng haø sa chö Phaät theá giôùi, do nhö khoâng hoa loaïn khôûi loaïn dieät, baát töùc baát ly, voâ phöôïc voâ thoaùt, thuûy tri chuùng sanh baûn lai thaønh Phaät, sanh töû Nieát-baøn do nhö taïc moäng. Thieän nam töû, nhö taïc moäng coá ñöông tri sanh töû caäp döõ Nieát-baøn voâ khôûi voâ dieät, voâ lai voâ khöù. Kyø sôû chöùng giaû voâ ñaéc voâ thaát, voâ thuû voâ xaû. Kyø naêng chöùng giaû voâ taùc voâ chæ, voâ nhaäm voâ dieät. Ö thöû chöùng trung voâ naêng voâ sôû, taát caùnh voâ chöùng, dieäc voâ chöùng giaû nhaát thieát phaùp taùnh bình ñaúng baát hoaïi.

DÒCH :

Naøy thieän nam, Boà-taùt hieän taïi vaø chuùng sanh ñôøi sau tu taäp taâm (Vieân giaùc) naøy ñöôïc thaønh töïu, thaät ra cuõng khoâng tu khoâng thaønh töïu, vì taùnh Vieân giaùc laëng leõ chieáu khaép khoâng hai. Trong ñoù traêm ngaøn muoân öùc a-taêng-kyø theá giôùi chö Phaät nhieàu nhö caùt soâng Haèng khoâng theå ñeám, gioáng nhö hoa ñoám trong hö khoâng loaïn khôûi loaïn dieät, chaúng töùc chaúng ly, khoâng troùi buoäc khoâng giaûi thoaùt. Môùi bieát chuùng sanh xöa nay ñaõ thaønh Phaät, sanh töû Nieát-baøn in nhö giaác moäng ñeâm qua. Naøy thieän nam, vì nhö giaác moäng ñeâm qua neân bieát sanh töû vaø Nieát-baøn khoâng sanh khoâng dieät, khoâng ñeán khoâng ñi. Choã chöùng khoâng ñöôïc khoâng maát, khoâng thuû khoâng xaû. Ngöôøi naêng chöùng khoâng taùc khoâng chæ, khoâng nhaäm khoâng dieät. Trong caùi chöùng aáy khoâng naêng khoâng sôû, roát raùo khoâng phaùp chöùng cuõng khoâng coù ngöôøi chöùng, vì taùnh taát caû phaùp bình ñaúng khoâng hoaïi.

GIAÛNG :

Phaät daïy caùc Boà-taùt hieän taïi vaø chuùng sanh ñôøi sau tuy thaáy coù tu taäp vaø ñöôïc taùnh Vieân giaùc thanh tònh. Nhöng kyø thaät thì khoâng tu cuõng khoâng thaønh töïu. Vì sao? Vì coøn coù thaønh töïu laø coøn coù “toâi tu” vaø “caùi toâi ñöôïc”, töùc laø coøn naêng coøn sôû, neáu naêng sôû coøn thì chöa ñeán choã giaûi thoaùt hoaøn toaøn. Vì taùnh Vieân giaùc laëng leõ chieáu khaép khoâng hai, khoâng hai thì ñaâu coù naêng sôû, ñaâu coù toâi tu vaø ñaâu coù quaû ñeå toâi chöùng. Vì vaäy traêm ngaøn muoân öùc a- taêng-kyø theá giôùi cuûa chö Phaät, chuùng ta xem nhö hoa ñoám trong hö khoâng, loaïn khôûi loaïn dieät khoâng coù thaät. Theá giôùi cuûa chö Phaät coøn khoâng thaät, huoáng nöõa laø theá giôùi cuûa phaøm phu laøm sao maø coù thaät? Do thaáy ñöôïc nhö vaäy neân khoâng maéc keït ôû töùc vaø ly, khoâng bò caùc phaùp troùi buoäc, khoâng maéc keït trong phaùp giaûi thoaùt. Chöøng ñoù môùi bieát chuùng sanh töø thuôû naøo ñeán giôø ñaõ thaønh Phaät vaø sanh töû cuøng Nieát-baøn gioáng nhö giaác moäng ñeâm qua. Vì sao? Vì sanh töû vaø Nieát-baøn laø hai töôùng ñoái ñaõi giaû laäp, bieát sanh töû laø hö doái thì Nieát-baøn cuõng hö doái luoân, neân khoâng sôï sanh töû, cuõng khoâng caàu Nieát-baøn. Sôû dó thaáy hai caùi naøy khoâng quan troïng vì ñaõ nhaän ra taùnh giaùc cuûa mình, neáu chöa nhaän ra thì sanh töû söï ñaïi. Chuùng ta phaûi bieát roõ ñeå ñöøng laàm yù kinh.

Phaät laïi noùi tieáp sanh töû cuøng Nieát-baøn khoâng khôûi khoâng dieät, khoâng ñeán khoâng ñi. Sôû chöùng (quaû vò) cuõng khoâng ñöôïc khoâng maát, khoâng thuû khoâng xaû. Ngöôøi naêng chöùng cuõng khoâng taïo taùc vaø ñình chæ, khoâng maëc tình vaø cuõng khoâng tieâu dieät. Trong caùi chöùng naøy khoâng naêng khoâng sôû, roát raùo khoâng coù phaùp chöùng vaø ngöôøi chöùng, vì taùnh taát caû phaùp bình ñaúng khoâng hoaïi. Ñoù môùi laø choã cöùu caùnh cuûa ngöôøi chöùng Vieân giaùc.

15. AÂM :

Thieän nam töû, bæ chö Boà-taùt nhö thò tu haønh, nhö thò tieäm thöù, nhö thò tö duy, nhö thò truï trì, nhö thò phöông tieän, nhö thò khai ngoä, caàu nhö thò phaùp dieäc baát meâ muoän.

DÒCH :

Naøy thieän nam, caùc vò Boà-taùt kia phaûi tu haønh nhö theá, thöù lôùp nhö theá, suy nghó nhö theá, truï trì nhö theá, phöông tieän nhö theá, khai ngoä nhö theá, caàu phaùp nhö theá, môùi khoâng coù meâ muoäi.

GIAÛNG :

Ñaây laø lôøi keát thuùc cuûa ñöùc Phaät, neáu Boà-taùt môùi phaùt taâm, chuùng sanh ñôøi sau tu haønh nhö lôøi Phaät daïy treân thì seõ tôùi choã cöùu caùnh vaø khoâng coøn meâ muoäi.

16. AÂM :

Nhó thôøi Theá Toân duïc truøng tuyeân thöû nghóa nhi thuyeát keä ngoân:

            Phoå Nhaõn nhöõ ñöông tri

            Nhaát thieát chö chuùng sanh

            Thaân taâm giai nhö huyeãn

            Thaân töôùng thuoäc töù ñaïi

            Taâm taùnh qui luïc traàn

            Töù ñaïi theå caùc ly

            Thuøy vi hoøa hôïp giaû

            Nhö thò tieäm tu haønh

            Nhaát thieát taát thanh tònh

            Baát ñoäng bieán phaùp giôùi

            Voâ taùc chæ nhaäm dieät

            Dieäc voâ naêng chöùng giaû

            Nhaát thieát Phaät theá giôùi

            Do nhö hö khoâng hoa

            Tam theá taát bình ñaúng

            Taát caùnh voâ lai khöù

            Sô phaùt taâm Boà-taùt

            Caäp maït theá chuùng sanh

            Duïc caàu nhaäp Phaät ñaïo

            Öng nhö thò tu taäp.

DÒCH :

Khi aáy ñöùc Theá Toân muoán tuyeân laïi nghóa treân, noùi keä raèng:

            Phoå Nhaõn oâng neân bieát

            Taát caû caùc chuùng sanh

            Thaân taâm ñeàu nhö huyeãn

            Thaân töôùng thuoäc töù ñaïi

            Taâm taùnh thuoäc saùu traàn

            Töù ñaïi moãi thöù rôøi,

            Caùi gì laø hoøa hôïp?

            Thöù lôùp tu nhö theá,

            Thaûy ñeàu ñöôïc thanh tònh.

            Khaép phaùp giôùi khoâng ñoäng,

            Khoâng taùc, chæ, nhaäm, dieät,

            Cuõng khoâng ngöôøi hay chöùng,

            Taát caû theá giôùi Phaät,

            Ví nhö hoa trong khoâng,

            Ba ñôøi ñeàu bình ñaúng,

            Cöùu caùnh khoâng ñeán ñi.

            Boà-taùt môùi phaùt taâm

            Vaø chuùng sanh ñôøi sau

            Muoán caàu vaøo Phaät ñaïo

            Neân tu taäp nhö theá.

GIAÛNG :

Ñöùc Phaät daïy chuùng ta phaûi thaáy thaân naøy nhö huyeãn, vì thaân naøy do töù ñaïi hoøa hôïp, neân rôøi töù ñaïi tìm thaân khoâng coù. Taâm naøy chaúng qua laø caùi duyeân theo boùng daùng saùu traàn khoâng thaät. Thaáy ñöôïc nhö vaäy thì töø töø taát caû ñeàu thanh tònh. Khi taâm thanh tònh môùi thaáy khaép caû phaùp giôùi ñeàu khoâng ñoäng, luùc ñoù chuùng ta môùi khoûi caùc beänh: beänh taùc laø taïo taùc, beänh chæ laø keàm, beänh nhaäm laø maëc keä, beänh dieät töùc laø coá laéng voïng töôûng xuoáng vaø cuõng khoâng thaáy coù ngöôøi naêng chöùng. Khi roõ thaân nhö huyeãn roài thì thaáy theá giôùi cuûa chö Phaät cuõng nhö hoa ñoám trong hö khoâng, thaáy ba ñôøi quaù khöù, hieän taïi, vò lai cuõng ñeàu bình ñaúng. Chuû yeáu cuûa Phaät daïy trong chöông naøy laø khi thaáy roõ thaân taâm khoâng thaät thì taâm môùi baát ñoäng. Ñoái vôùi khoâng gian laø möôøi phöông theá giôùi vaø thôøi gian laø ba ñôøi ñeàu khoâng thaät thì taâm haèng thanh tònh. Neáu tu ñöôïc nhö vaäy töùc laø ñi ñuùng ñöôøng cuûa Phaät daïy.

Chöông tröôùc ñöùc Phaät daïy toång quaùt, thaáy thaân thaät taâm thaät ñoù laø voâ minh, baây giôø thaáy roõ thaân taâm khoâng thaät laø taäp soáng vôùi taùnh Vieân giaùc, khi soáng ñöôïc hoaøn toaøn thì goïi laø thaønh töïu taùnh Vieân giaùc. Chöông naøy Boà-taùt Phoå Nhaõn xin ñöùc Phaät daïy neân duøng phöông tieän gì ñeå tieán tu. Phaät daïy ngoài yeân moät choã hoaëc ngoài trong thaát hoaëc ôû trong tuøng laâm, quaùn laïi thaân naøy. Caùi naøo cöùng thuoäc veà ñaát, caùi naøo öôùt thuoäc veà nöôùc, caùi naøo ñoäng thuoäc veà gioù, caùi naøo noùng thuoäc veà löûa, phaân loaïi roài quaùn töôûng töøng nhoùm, quaùn nhö vaäy hoûi caùi gì laø thaân. Ñeán taâm cuõng vaäy, do yù caên duyeân theo boùng daùng saùu traàn, hoaëc laø nghe tieáng hoaëc laø thaáy saéc… Boùng cuûa tieáng cuûa saéc löu laïi, yù caên duyeân theo caùi boùng löu laïi ñoù maø suy nghó goïi laø taâm. Vaäy taâm duyeân caûnh laø caùi hö giaû khoâng thaät, thaáy thaân taâm ñeàu giaû doái laø chuùng ta phaù ñöôïc voâ minh. Heát voâ minh môùi soáng troïn veïn vôùi taùnh Vieân giaùc thanh tònh, do ñoù caên traàn thöùc ñeàu thanh tònh, möôøi phöông theá giôùi ñeàu thanh tònh… Tu thöù lôùp laø nhö vaäy, ñöøng thaáy caûnh huyeãn, maø tröôùc heát phaûi thaáy thaân taâm naøy huyeãn vì heát laàm thaân taâm thì heát laàm caûnh giôùi. Ñöùc Phaät ví duï raát chính xaùc, neáu trong boán phöông maø chuùng ta laàm moät phöông thì ba phöông kia ñeàu laàm theo. Cuõng vaäy, ngay thaân taâm naøy maø laàm thì taát caû ñeàu laàm, cho neân muoán phaù caùi laàm chung ñoù tröôùc phaûi phaù caùi laàm thaân taâm.

Haàu heát chuùng ta baây giôø khoâng chòu quaùn thaân taâm maø chæ lo quaùn ngöôøi khaùc. Caû ngaøy chæ thaáy anh naøy sai chò kia dôû, do ñoù maø queân caùi sai cuûa mình, môùi nhìn thaáy nhö Boà-taùt con nhöng maát mình luùc naøo khoâng bieát. Cho neân Phaät Toå ñeàu daïy khi tu chöa xong thì phaûi quaùn mình cho thaät kyõ môùi khoûi laàm, khoûi laàm thì phaù ñöôïc voâ minh, laàn laàn taâm ñöôïc thanh tònh. Ñoù laø goác cuûa söï tu haønh.

]