CHÖÔNG IX:

BOÀ-TAÙT TÒNH CHÖ NGHIEÄP CHÖÔÙNG THÖA HOÛI 

1. AÂM :

Ö thò Tònh Chö Nghieäp Chöôùng Boà-taùt taïi ñaïi chuùng trung, töùc tuøng toøa khôûi, ñaûnh leã Phaät tuùc, höõu nhieãu tam taùp, tröôøng quì xoa thuû nhi baïch Phaät ngoân:

- Ñaïi bi Theá Toân vò ngaõ ñaúng boái quaûng thuyeát nhö thò baát tö nghì söï nhaát thieát Nhö Lai nhaân ñòa haønh töôùng, linh chö ñaïi chuùng, ñaéc vò taèng höõu ñoå kieán Ñieàu Ngöï lòch haèng sa kieáp, caàn khoå caûnh giôùi, nhaát thieát coâng duïng, do nhö nhaát nieäm, ngaõ ñaúng Boà-taùt thaâm töï khaùnh uûy. Theá Toân, nhöôïc thöû giaùc taâm, baûn taùnh thanh tònh. Nhaân haø nhieãm oâ söû chö chuùng sanh meâ muoän baát nhaäp? Duy nguyeän Nhö Lai quaûng vò ngaõ ñaúng khai ngoä phaùp taùnh linh thöû ñaïi chuùng caäp maït theá chuùng sanh taùc töông lai nhaõn.

Taùc thò ngöõ dó nguõ theå ñaàu ñòa, nhö thò tam thænh chung nhi phuïc thuûy.

DÒCH :

Luùc baáy giôø Boà-taùt Tònh Chö Nghieäp Chöôùng ôû trong ñaïi chuùng lieàn töø choã ngoài ñöùng daäy, ñaûnh leã döôùi chaân Phaät, ñi nhieãu beân phaûi ba voøng, quì goái chaáp tay baïch Phaät raèng:

- Ñaáng Theá Toân ñaïi bi, vì boïn chuùng con roäng noùi vieäc baát tö nghì nhö theá, taát caû haønh töôùng nhaân ñòa cuûa Nhö Lai, khieán cho ñaïi chuùng ñöôïc ñieàu chöa töøng coù, xem thaáy ñaáng Ñieàu Ngöïï traûi qua caûnh giôùi sieâng naêng caàn khoå trong haèng sa kieáp, taát caû coâng duïng gioáng nhö trong moät nieäm, Boà-taùt chuùng con thaâm taâm töï thích thuù. Thöa Theá Toân, neáu taâm Vieân giaùc naøy taùnh voán thanh tònh, taïi sao bò nhieãm oâ, khieán cho chuùng sanh meâ muoän khoâng vaøo ñöôïc? Cuùi mong ñöùc Theá Toân roäng vì boïn chuùng con khai ngoä phaùp taùnh, khieán cho ñaïi chuùng naøy vaø chuùng sanh ñôøi sau (laáy ñoù) laøm maét trí tueä.

 Thöa lôøi ñaây roài, naêm voùc gieo xuoáng ñaát, thöa thænh nhö vaäy laëp laïi ba laàn.

GIAÛNG :

Tònh chö nghieäp chöôùng laø laøm saïch heát caùc nghieäp chöôùng, cho neân caâu hoûi cuûa Boà-taùt Tònh Chö Nghieäp Chöôùng laø: Taùnh giaùc voán töï thanh tònh, vaäy do nguyeân nhaân naøo bò nhieãm oâ? Vaø vì sao laøm cho chuùng sanh meâ muoäi khoâng theå nhaäp ñöôïc taùnh giaùc?

Phaåm ñaàu Boà-taùt Vaên Thuø thöa hoûi veà nhaân ñòa tu haønh cuûa Phaät vaø chö Boà-taùt, ñaõ ñöôïc Phaät giaûi ñaùp moät caùch roõ raøng. Töø phaåm thöù hai tôùi phaåm thöù taùm, chö Boà-taùt hoûi veà phöông tieän tu haønh cuõng ñaõ ñöôïc Phaät chæ daïy moät caùch töôøng taän. Ñeán phaåm naøy laø giaûi quyeát nhöõng ñieàu nghi ngôø: Taïi sao coù taùnh giaùc maø khoâng nhaäp ñöôïc. Chuùng ta tu maø khoâng bieát ñöôïc beänh chöôùng cuûa mình thì khoâng theå ñieàu phuïc ñeå tieán. Vì vaäy maø Boà-taùt Tònh Chö Nghieäp Chöôùng neâu leân vaán ñeà naøy xin Phaät giaûi ñaùp cho chuùng ta bieát ñeå ñieàu phuïc. Ñaây laø caâu hoûi raát thieát yeáu.

2. AÂM :

Nhó thôøi Theá Toân caùo Tònh Chö Nghieäp Chöôùng Boà-taùt ngoân:

- Thieän tai, thieän tai! Thieän nam töû, nhöõ ñaúng naõi naêng vò chö ñaïi chuùng caäp maït theá chuùng sanh tö vaán Nhö Lai nhö thò phöông tieän. Nhöõ kim ñeá thính, ñöông vò nhöõ thuyeát.

Thôøi Tònh Chö Nghieäp Chöôùng Boà-taùt phuïng giaùo hoan hyû caäp chö ñaïi chuùng maëc nhieân nhi thính.

- Thieän nam töû, nhaát thieát chuùng sanh tuøng voâ thuûy lai, voïng töôûng chaáp höõu ngaõ nhaân chuùng sanh caäp döõ thoï maïng, nhaän töù ñieân ñaûo vi thaät ngaõ theå, do thöû tieän sanh taéng aùi nhò caûnh, ö hö voïng theå, truøng chaáp hö voïng. Nhò voïng töông y, sanh voïng nghieäp ñaïo. Höõu voïng nghieäp coá, voïng kieán löu chuyeån. Yeåm löu chuyeån giaû, voïng kieán Nieát-baøn.

DÒCH :

Khi aáy ñöùc Theá Toân baûo Boà-taùt Tònh Chö Nghieäp Chöôùng raèng:

- Laønh thay, laønh thay! Naøy thieän nam, caùc oâng hay vì ñaïi chuùng vaø chuùng sanh ñôøi sau thöa hoûi Nhö Lai phöông tieän nhö theá. Vaäy caùc oâng haõy laéng nghe, ta seõ vì caùc oâng noùi.

Khi aáy Boà-taùt Tònh Chö Nghieäp Chöôùng vaâng lôøi daïy hoan hyû cuøng ñaïi chuùng laëng leõ laéng nghe.

- Naøy thieän nam, taát caû chuùng sanh töø voâ thuûy ñeán nay do voïng töôûng chaáp coù ngaõ, nhaân, chuùng sanh vaø thoï maïng, nhaän boán thöù ñieân ñaûo laøm ngaõ theå thaät, do ñaây lieàn sanh hai caûnh yeâu gheùt. Ñoái vôùi theå hö voïng laïi theâm moät lôùp chaáp hö voïng. Hai caùi voïng naøy nöông nhau sanh ra nghieäp ñaïo hö voïng. Vì coù nghieäp ñaïo hö voïng neân voïng thaáy löu chuyeån. Do nhaøm chaùn löu chuyeån neân voïng thaáy Nieát-baøn.

GIAÛNG :

Ñaây Phaät chæ caùi nhaân meâ laàm saâu xa cuûa chuùng sanh laø chaáp ngaõ, nhaân, chuùng sanh, thoï maïng. Moïi ngöôøi ai cuõng coù taùnh giaùc thanh tònh troøn saùng maø khoâng soáng ñöôïc vôùi taùnh giaùc cuûa mình, cöù khôûi voïng nieäm chaáp ta, chaáp ngöôøi, chaáp caûnh… neân troâi laên trong luaân hoài sanh töû chòu khoå ñau khoâng coù ngaøy an oån. Chaáp ngaõ, nhaân, chuùng sanh, thoï maïng ôû kinh naøy khaùc vôùi ngaõ, nhaân, chuùng sanh, thoï maïng ôû kinh Kim Cöông. Kinh Kim Cöông noùi chaáp ngaõ laø chaáp töôùng do töù ñaïi nguõ uaån hôïp laïi cho laø ta thaät, ñoù laø chaáp ngaõ. Chaáp nhaân laø chaáp töôùng do töù ñaïi nguõ uaån hôïp laïi thaønh chuùng sanh ngoaøi mình goïi laø chaáp nhaân. Thaáy chuùng sanh chaúng phaûi moät ngöôøi maø voâ soá ngöôøi goïi laø chaáp chuùng sanh. Thaáy taát caû chuùng sanh coù maïng soáng keùo daøi naêm, saùu möôi naêm hay baûy, taùm möôi naêm… ñoù laø chaáp thoï maïng. Kinh Kim Cöông chæ boán töôùng ngaõ, nhaân, chuùng sanh, thoï maïng nôi con ngöôøi, boán töôùng naøy laø voïng chaáp caïn côït cuûa phaøm phu; coøn boán töôùng ngaõ, nhaân, chuùng sanh, thoï maïng cuûa kinh Vieân Giaùc laø boán töôùng maø haøng tu haønh chaáp. Ngöôøi tu haønh ñaõ böôùc leân haøng Thaùnh giaû cuõng vaãn coøn chaáp töôùng ñoù cho neân maéc keït khoâng hoaøn toaøn nhaäp taùnh Vieân giaùc. Boán töôùng naøy do tu tieán maø chaáp chôù khoâng phaûi boán töôùng thoâng thöôøng cuûa phaøm phu chaáp. Quí vò neân löu yù ñeå hieåu choã naøy môùi khoâng thaáy laï ôû ñoaïn sau.

Song, duø boán töôùng cuûa phaøm phu chaáp hay boán töôùng cuûa ngöôøi tu böôùc leân haøng Thaùnh chaáp cuõng ñeàu goác ôû chaáp ngaõ maø ra. Theá neân Phaät noùi do ñieân ñaûo laàm chaáp boán moùn ñaát, nöôùc, gioù, löûa cho laø ta. Boán moùn naøy khoâng thuaän hôïp nhau, nöôùc thì khoâng öa löûa, löûa nhieàu nöôùc khoâ caïn, löûa thì khoâng chòu nöôùc, nöôùc nhieàu löûa taét, ñaát vôùi gioù cuõng vaäy. Boán moùn naøy luoân luoân traùi nghòch, ôû chung moät choã thì choáng ñoái nhau khieán cho chuùng ta ñau khoå. Gioáng nhö boán teân giaëc ôû chung moät nhaø, moãi teân coù moät höôùng khaùc, luùc naøo cuõng saün saøng choáng cöï nhau, neáu trong boán ñöùa maø coù moät ñöùa thua thì chuùng ta khoå. Do nhaän laàm noù laø ta cho neân chuùng ta khoå daøi daøi khoâng luùc naøo an oån, maõi soáng trong hoài hoäp lo aâu. Trôøi chuyeån möa cuõng sôï, vì möa theâm nöôùc laïnh, löûa trong thaân khoâng ñuû aám thì phaùt run. Naéng gaét quaù cuõng sôï, vì theâm löûa noùng quaù neân ñau ñaàu. Chuùng ta ñang mang moät caùi toång hôïp maâu thuaãn toät ñoä nôi cô theå maø laïi nhaän laø ta, luùc naøo cuõng baûo veä chìu chuoäng noù ñuû caùch, roài cuõng vì noù taïo khoâng bieát bao nhieâu nghieäp  toäi. Vì vaäy maø ñöùc Phaät noùi chuùng ta nhaän giaëc laøm con neân gia saûn bò noù phaù saïch. Kieåm laïi xem coù ngöôøi naøo khoâng laàm nhaän nhö vaäy khoâng ?

Tröôùc heát Phaät chæ cho thaáy nhöõng caùi laàm. Caùi laàm thöù nhaát laø boán töôùng ngaõ, nhaân, chuùng sanh, thoï maïng khoâng thaät maø cho laø thaät. Caùi laàm thöù hai laø thuaän theo ngaõ thì ta yeâu, nghòch vôùi ngaõ laø ta gheùt. Caùi laàm thöù ba laø do yeâu gheùt neân taïo nghieäp: yeâu thì taïo nghieäp aùi, gheùt thì taïo nghieäp  taéng. Thöù tö laø taïo nghieäp roài theo nghieäp ñi trong luaân hoài chòu khoå ñau.

Ñöùc Phaät chæ cho chuùng ta bieát goác cuûa meâ laàm laø chaáp ngaõ. Ñoái vôùi boán töôùng hö voïng khoâng thaät laïi chaáp laø thaät laø caùi hö voïng thöù nhaát. Khi chaáp boán töôùng, ngaõ, nhaân, chuùng sanh, thoï maïng roài sanh yeâu gheùt laø caùi hö voïng thöù hai. Hai caùi voïng naøy laøm nhaân duyeân cho nhau maø sanh ra voïng nghieäp ñaïo. Bôûi coù voïng nghieäp neân môùi voïng thaáy sanh töû löu chuyeån. Taát caû nhöõng lôùp ñoù ñeàu laø nhöõng lôùp voïng; thaân maïng voïng, nghieäp voïng, luaân hoài cuõng voïng. Ñoù laø chieàu thuaän cuûa phaøm phu. Baây giôø coù ngöôøi chaùn nhöõng caùi voïng ñoù, nhaát laø chaùn luaân hoài neân voïng thaáy coù Nieát-baøn thì Nieát-baøn cuõng voïng.

Haøng Nhò thöøa tu haønh thaáy mình chöùng ñöôïc Nieát-baøn thì Nieát-baøn laø caùi bò chöùng, mình laø caùi hay chöùng. Nhö vaäy ngaõ chaáp vaãn coøn, noù coøn tieàm aån chöa heát. Theá neân noùi voïng thaáy Nieát-baøn chôù chöa phaûi laø Nieát-baøn thaät. Taùnh Vieân giaùc khoâng coù boán töôùng, neáu coøn thaáy boán töôùng thì chöa nhaäp ñöôïc taùnh Vieân giaùc. Ñöùc Phaät chæ thaät laø thaáu ñaùo, chuùng ta khoâng coøn ngôø vöïc nöõa. Neáu xeùt thaáy boán töôùng ngaõ, nhaân, chuùng sanh, thoï maïng laø hö voïng, thì tröôùc khi mình ra ñôøi laø caùi gì ? Bieát mình laø caùi gì khoâng? Môø môø mòt mòt khoâng bieát mình laø caùi gì! Baây giôø do caùc duyeân hôïp laïi thaønh thaân naøy, roài mai kia ta ngöøng thôû seõ ñi ñaâu? Cuõng môø môø mòt mòt khoâng bieát ñi ñaâu. Tröôùc khi sanh khoâng bieát mình laø gì, sau khi cheát khoâng bieát mình ra sao. Khoâng bieát mình ôû giai ñoaïn tröôùc, khoâng bieát mình ôû giai ñoaïn sau, giai ñoaïn giöõa chôït coù thaân lieàn chaáp laø mình, thaät voâ lyù laøm sao! Neáu mình thaät thì tröôùc phaûi coù sau phaûi coøn. Nhöng tröôùc khoâng bieát ra sao heát, chôït coù moät luùc roài maát. Nhö vaäy ñaâu phaûi thaät. Giaû söû chuùng ta nhìn maët hoà thaáy maët hoà ñang phaúng laëng, chôït coù moät con caù troài leân ñôùp boït noåi treân maët hoà. Maët hoà voán phaúng laëng, boãng coù hoøn boït noåi leân moät laùt maát. Vaäy hoøn boït ñoù saùnh vôùi maët hoà coù nghóa lyù gì khoâng? Tröôùc chæ laø maët hoà phaúng laëng, khoâng boït khoâng soùng, chôït coù hoøn boït nhoû noåi leân laên taên moät laùt roài maát. Thaân naøy cuõng vaäy, tröôùc khi chöa sanh chuùng ta khoâng bieát laø gì, roài sau khi maát cuõng khoâng bieát ra sao. Chæ bieát trong giai ñoaïn maáy chuïc naêm khi cha meï sanh ra, lôùn leân, aên noùi, vui buoàn, laêng xaêng moät luùc roài maát, vaäy maø chaáp khoaûng thôøi gian laêng xaêng loän xoän ñoù laø ta thaät. Thaät sao ñöôïc maø thaät, neáu thaät phaûi coù maõi veà tröôùc vaø maõi veà sau môùi ñöôïc!

Tuoåi thoï cuõng vaäy, nhieàu ngöôøi soáng tôùi saùu baûy chuïc tuoåi, haõnh dieän cho raèng mình coù tuoåi thoï daøi laâu. Nhöng ñeán saùu baûy möôi tuoåi laø luùc thaân giaø beänh hoaïn saép cheát, thaân raõ tan thì coù gì maø haõnh dieän? Neáùu nhìn lui oân laïi quaõng ñôøi ñaõ qua thì troáng roãng, neáu coù coøn thì coøn nhöõng caùi vuïn vaët li ti chaúng coù nghóa gì heát. Roài tôùi ngaøy mai thaân naøy seõ ra sao? Ñieàu naøy khoâng theå bieát. Vaäy thoï maïng coù daøi laâu thaät khoâng? Neáu daøi laâu thaät thì phaûi soáng hoaøi khoâng cheát, vì cheát neân thoï maïng khoâng thaät.

Ñöùc Phaät noùi chuùng sanh ñieân ñaûo nhaän boán töôùng ñoù laø thaät, roài tuøy theo thöông gheùt maø taïo nghieäp thieän hay aùc, ñaõ taïo nghieäp roài thì nghieäp noù khoâng tha, cöù loâi ñi chaúng khaùc naøo ngöôøi töï töû, töï coät daây treân caây ñeå saün voøng, roài thoø ñaàu voâ, buoâng thoõng tay chaân, voøng daây xieát coå, giaãy giuïa roài taét thôû. Ñoù laø töï mình taïo roài töï mình chòu laáy, khoâng ai taïo cho mình maø cuõng khoâng ai chòu theá cho mình. Chính vì caùi beänh traàm kha aáy thuùc ñaåy, khieán chuùng ta taïo nghieäp löu chuyeån trong voøng luaân hoài khoâng bao giôø döøng, neân Phaät goïi laø voïng kieán löu chuyeån. Voïng kieán laø caùi thaáy sai laàm chaáp thaân naøy thaät. Vì chaáp thaân laø mình thaät neân noù vöøa maát laø voäi tìm thaân khaùc, hoaëc vì chaáp ta chaáp ngöôøi neân coù thöông coù oaùn roài tìm nhau gaëp nhau… Neáu treân ñöôøng löu chuyeån maø tu, tuy coù chaùn söï löu chuyeån, nhöng coøn quí caùi thaân neân voïng thaáy coù Nieát-baøn ñeå cho ta an truù. Ña soá ngöôøi thaáy coõi Ta-baø khoå, chaùn quaù muoán tìm coõi khaùc söôùng hôn, ñoù cuõng laø voïng kieán. Vì ñaõ mang caùi beänh chaáp ngaõ neân luùc naøo cuõng nghó ñeán caùi ngaõ, tu cuõng vì caùi ngaõ maø tu. Chuùng ta muoán tu haønh cho ñaït ñaïo thì phaûi phaù vôõ baûn ngaõ. Neáu beänh chaáp ngaõ khoâng giaûm thì tu ngaøn ñôøi cuõng khoâng giaûi thoaùt, neáu gaéng tu coù phöôùc thì ñôøi sau caùi ngaõ toát hôn ñôøi naøy moät chuùt, ñoù laø chuyeän thöïc cuûa söï tu haønh. Cho neân ôû ñaây Phaät noùi, töø caùi voïng kieán löu chuyeån roài chaùn caùi löu chuyeån thì ñöôïc caùi voïng kieán Nieát-baøn. Noùi caûnh Nieát-baøn thì hoï nghó tu ñeå ñöôïc Nieát-baøn vaø coù choã ñeå mình ôû. Töø beänh ñoù maø hieåu leäch laïc yù nghóa lôøi Phaät daïy.

3. AÂM :

Do thöû baát naêng nhaäp thanh tònh giaùc, phi giaùc vi cöï chö naêng nhaäp giaû, höõu chö naêng nhaäp, phi giaùc nhaäp coá, thò coá ñoäng nieäm caäp döõ töùc nieäm giai qui meâ muoän.

DÒCH :

Do beänh naøy neân khoâng nhaäp taùnh Vieân giaùc thanh tònh, chaúng phaûi taùnh Vieân giaùc choáng cöï khoâng cho ngöôøi theå nhaäp. Vaø ngöôøi theå nhaäp ñöôïc, khoâng phaûi taùnh Vieân giaùc cho nhaäp. Theá neân khôûi nieäm vaø döøng nieäm ñeàu laø meâ muoäi.

GIAÛNG :

Do chaáp ngaõ neân khoâng theå nhaäp taùnh Vieân giaùc thanh tònh ñöôïc, chôù khoâng phaûi taùnh Vieân giaùc ngaên caûn choáng cöï khoâng cho vaøo. Thí duï tröa naéng chuùng ta ñang ôû trong nhaø, nhöng coù ngöôøi ôû ngoaøi ñöôøng khieâu khích, chuùng ta töùc quaù chaïy ra cöï vôùi hoï. Vì caùi töùc neân chaïy ra naéng. Ñoù laø veà maët taéng. Coøn aùi cuõng vaäy. Coù ngöôøi mình öa ñöùng ngoaøi naéng, muoán noùi chuyeän vôùi hoï mình cuõng phaûi ra naéng ñöùng. Caùi nhaø ñaâu caám chuùng ta voâ, noù môû saün cöûa nhöng vì öa vaø gheùt maø chuùng ta khoâng chòu voâ.

Vaø ngöôøi nhaäp ñöôïc taùnh Vieân giaùc cuõng khoâng phaûi do taùnh Vieân giaùc chaáp thuaän cho vaøo, maø do khoâng chaáp ngaõ, nhaân… môùi theå nhaäp ñöôïc. Theá neân noùi khôûi voïng nieäm vaø döùt voïng nieäm ñeàu laø meâ muoäi. Ñoäng nieäm laø nieäm chaïy theo caûnh, döùt nieäm laø ñeø cho heát nieäm ñeå ñöôïc Nieát-baøn, ñoù laø meâ roài. Taùnh giaùc khoâng coù ñoäng khoâng coù döøng.

Neáu coøn thaáy coù caùi hay nhaäp thì khoâng phaûi laø nhaäp taùnh Vieân giaùc, vì taùnh Vieân giaùc chính laø mình thì ai hay nhaäp nöõa? Neáu coù caùi hay nhaäp thì taùnh Vieân giaùc laø caùi bò nhaäp sao ? Maø bò nhaäp laø coù ngöôøi coù caûnh. Heã coøn ngöôøi töùc laø coøn ngaõ, coøn ngaõ thì laøm sao nhaäp ñöôïc taùnh Vieân giaùc? Ñoäng nieäm laø meâ, vì ngaõ maø döùt nieäm thì cuõng coøn meâ chôù chöa phaûi thöïc laø giaùc.

4. AÂM :

Haø dó coá? Do höõu voâ thuûy baûn khôûi voâ minh vò kyû chuû teå. Nhaát thieát chuùng sanh, sanh voâ tueä muïc, thaân taâm ñaúng taùnh giai thò voâ minh. Thí nhö höõu nhaân baát töï ñoaïn meänh, thò coá ñöông tri höõu aùi ngaõ giaû, ngaõ döõ tuøy thuaän, phi tuøy thuaän giaû tieän sanh taéng oaùn. Vò taéng aùi taâm döôõng voâ minh coá, töông tuïc caàu ñaïo giai baát thaønh töïu.

DÒCH :

Vì côù sao? Vì goác voâ minh khôûi töø voâ thuûy laøm chuû teå mình. Taát caû chuùng sanh sanh ra khoâng coù maét tueä, thaân taâm baûn taùnh noù ñeàu laø voâ minh v.v… Thí nhö coù ngöôøi khoâng theå töï gieát mình, theá neân phaûi bieát coù caùi aùi ngaõ, ngaõ cuøng tuøy thuaän; neáu chaúng tuøy thuaän lieàn sanh oaùn gheùt. Vì taâm yeâu gheùt nuoâi lôùn voâ minh, neân tieáp tuïc caàu ñaïo ñeàu khoâng thaønh töïu.

GIAÛNG :

ÔÛ ñaây Phaät duøng thí duï nhö mình khoâng theå töï chaët ñaàu mình ñöôïc, vì voâ minh saün töø voâ thuûy, noù laøm chuû mình neân thaân taâm naøy mang naëng chaát voâ minh. Ñaõ coi voâ minh laø mình thì mình ñaâu daùm gieát mình. Khoâng daùm döùt voâ minh chæ vì voâ minh laøm chuû mình. Ñöùc Phaät laëp laïi ñeå cho thaáy roõ theâm, vì khoâng trí tueä vaø voâ minh chaáp ngaõ yeâu ngaõ neân caùi gì hôïp vôùi ngaõ thì yeâu, caùi gì khoâng thích hôïp vôùi ngaõ thì oaùn gheùt, ñoù laø beänh chung cuûa chuùng sanh. Neáu coøn mang beänh ñoù maø caàu ñaïo thì khoâng bao giôø thaønh töïu, nghóa laø caàu ñaïo baèng baûn ngaõ thì khoâng bao giôø thaønh ñaïo.

Moät soá ngöôøi coù thieän chí tu, hoï coù theå nhòn ñoùi, aên rau aên quaû, soáng heát söùc kham khoå. Khi hoï loeù thaáy ñöôïc moät caùi gì laø hoï töï xöng ta chöùng ñaïo, ta coù thaàn thoâng…, thaáy coù sôû chöùng nhö vaäy laø beänh roài! Cuõng chòu khoå nhoïc ñeå tu haønh, nhöng tu vì caùi ngaõ neân caøng tu caøng xa ñaïo. Xa ñaïo laø vì baûn ngaõ thaáy ta ñaây coù sôû chöùng sôû ñaéc, ta laø Boà-taùt laø Phaät… Tu nhö vaäy laø rôi vaøo ñöôøng taø, theá neân ngöôøi tu haønh chaân chaùnh laø phaûi phaù cho ñöôïc caùi ngaõ. Ai tu maø caùi ngaõ cao thì daàu cho ngöôøi ñoù moät ngaøy ngoài thieàn möôøi hai tieáng ñoàng hoà cuõng chöa phaûi laø cao. Coøn ngöôøi troïn ngaøy ñi laøm vieäc maø ai khen cuõng ñöôïc, cheâ cuõng cöôøi, aên ngon cuõng ñöôïc, aên dôû cuõng chaúng cheâ, ngöôøi ñoù môùi laø ngöôøi gaàn vôùi ñaïo vì caùi ngaõ cuûa hoï thaáp. Ngöôøi coá gaéng tu cho thaät nhieàu, tu cho hôn ngöôøi, heã coù nieäm hôn ngöôøi laø ñaõ xa ñaïo roài.

5. AÂM :

Thieän nam töû, vaân haø ngaõ töôùng? Vò chö chuùng sanh taâm sôû chöùng giaû. Thieän nam töû, thí nhö höõu nhaân baù haøi ñieàu thích, hoát vong ngaõ thaân, töù chi huyeàn hoaõn, nhieáp döôõng quai phöông vi gia chaâm ngaûi, töùc tri höõu ngaõ, thò coá chöùng thuû phöông hieän ngaõ theå.

DÒCH :

Naøy thieän nam töû, theá naøo goïi laø ngaõ töôùng? Nghóa laø caùc chuùng sanh taâm coøn coù sôû chöùng. Naøy thieän nam, nhö coù ngöôøi toaøn thaân ñieàu hoøa an oån chôït nhö queân mình, tay chaân thö thaû, nhöng khi ñieàu döôõng traùi nghòch, coù söï chaâm ñoát nhoû lieàn thaáy coù ngaõ. Vì theá maø chöùng bieát coù caùi Ta.

GIAÛNG :

Ví duï khi laøm meät chuùng ta naèm daøi ra nhaém maét laïi, thaân theå ñieàu hoøa, luùc ñoù coi nhö queân baûn ngaõ, nhöng baát thaàn coù söï chaâm chích raát nhoû nhieäm thì baûn ngaõ troài daäy lieàn. Nghóa laø khi an oån thì döôøng nhö queân baûn ngaõ, nhöng ñoäng tôùi thì baûn ngaõ troài daäy ngay. Nhö baây giôø quyù vò ngoài nghe toâi giaûng thaân theå ñieàu hoøa, luùc aáy baûn ngaõ döôøng nhö khoâng coù, nhöng neáu ra ñöôøng gaëp söï khoâng vöøa yù, hoaëc voâ côù bò ngöôøi ta maéng chöûi maï nhuïc thì baûn ngaõ troãi daäy y nguyeân. Ñoù laø caùi ngaõ thoâ. Coøn caùi ngaõ teá laø ngöôøi duïng coâng tu, khi taâm hôi yeân, thaáy coù nhöõng töôùng laønh hieän ra, beøn cho laø mình ñaõ chöùng ñaéc, theá laø beänh. Tu khoù ôû choã ñoù. Ngöôøi khoâng hieåu töôûng tu aên chay laø khoù, töôûng tuïng kinh ngoài thieàn laø khoù. Thöïc söï nhöõng caùi ñoù khoâng khoù maø phaù ngaõ môùi laø khoù. Vì ñoù laø caùi chaáp muoân ñôøi cuûa chuùng sanh chôù khoâng phaûi moät ñôøi, phaù ñöôïc baûn ngaõ thöïc laø cay ñaéng. Neáu khoâng phaù ñöôïc baûn ngaõ thì daàu coù tu cuõng laån quaån trong voøng luaân hoài, leân cao moät chuùt höôûng heát phöôùc roài cuõng tuoät xuoáng. Leân xuoáng laån quaån chôù khoâng bao giôø giaûi thoaùt sanh töû. Vì vaäy neân noùi coøn caùi taâm sôû chöùng laø coøn ngaõ töôùng.

6. AÂM :

Thieän nam töû, kyø taâm naõi chí chöùng ö Nhö Lai, taát caûnh lieãu tri thanh tònh Nieát-baøn, giai thò ngaõ töôùng.

DÒCH :

Naøy thieän nam, cho ñeán taâm kia chöùng quaû Nhö Lai hoaëc bieát roõ Nieát-baøn thanh tònh roát raùo ñeàu laø töôùng ngaõ.

GIAÛNG :

Taâm kia laø taâm coøn thaáy coù ngaõ, hoaëc noùi toâi ñaéc quaû Phaät, hoaëc noùi toâi thaáy coù töôùng Nieát-baøn thanh tònh… cuõng laø taâm thaáy coù ngaõ. Do ñaây chuùng ta môùi thaáy roõ yù nghóa thaâm saâu cuûa lôøi Phaät noùi: “Khoâng thaáy coù phaùp A-naäu-ña-la Tam-mieäu-tam-boà-ñeà ñeå ñaéc neân Phaät Nhieân Ñaêng môùi thoï kyù ta thaønh Phaät.” Vaäy ai tu haønh maø cöù khoe toâi chöùng caùi naøy ñaéc caùi kia, söï chöùng ñaéc ñoù laø hieän thaân cuûa baûn ngaõ, maø hieän thaân cuûa baûn ngaõ laø voâ minh chôùù khoâng phaûi chöùng ñaéc. Ngöôøi theá gian thì hay nghe, heã ai khoe chöùng khoe ñaéc thì leã baùi, cho raèng vò ñoù laø Boà-taùt laø Phaät. Ngöôøi bieát ñaïo nghe noùi chöùng ñaéc laø boû ñi lieàn, vì ñoù laø caùi töôùng cuûa ma quaùi chôù khoâng phaûi cuûa ngöôøi tu chaân chaùnh. Nhöng raát tieác moät soá Phaät töû thuaàn thaønh cuõng bò laàm, heã nghe ai noùi chöùng ñaéc hay noùi chuyeän quaù khöù vò lai laø baùi phuïc, vaø cuõng thích tìm thaày ñeå hoûi chuyeän quaù khöù vò lai nöõa. Nhö vaäy môùi bieát khoâng phaûi ngöôøi theá gian laàm maø ngöôøi trong ñaïo cuõng laàm. Neáu ngöôøi hoïc ñaïo, nghieân cöùu kinh Phaät kyõ vaø coù taäp tu chuùt chuùt, nghe ngöôøi naøo noùi quaù khöù vò lai noùi chöùng ñaéc laø baùi lui, khoâng ôû ñoù maø nghe cho heát chuyeän. Khi nghe moät vò thaày daïy tu, chuùng ta phaûi duøng trí tueä nhaän xeùt xem vò ñoù daïy coù ñuùng vôùi tinh thaàn cuûa Phaät daïy trong kinh hay khoâng, ñem aùp duïng vaøo ñôøi soáng coù ñöôïc lôïi ích hay khoâng, chôù chuùng ta nghe ñaâu tin ñoù laø caøng hoïc caøng meâ. Phaät daïy, tu maø coøn thaáy chöùng laø coøn chaáp ngaõ, duø cho chöùng ñöôïc quaû Nhö Lai, hay thaáy ñöôïc Nieát-baøn thanh tònh, ñoù laø hieän töôùng cuûa baûn ngaõ chôù khoâng phaûi tu cao. Nhö vaäy ñeå thaáy beänh chaáp ngaõ laø moät caên beänh naëng khoù trò nhaát. Theá neân ngöôøi ngoài tu maø cöù mong chöùng caùi naøy ñaéc caùi kia laø beänh, tu chæ mong heát voâ minh voïng töôûng, ñöøng mong caùi gì khaùc hôn. Nhö lau göông khoâng phaûi mong göông phaùt saùng maø chæ mong heát buïi, vì bieát göông töï noù ñaõ saùng, lau heát buïi thì göông saùng. Cuõng vaäy moãi ngöôøi ñeàu coù taùnh giaùc, heã tu heát voâ minh voïng töôûng thì taùnh giaùc hieän baøy, chôù coøn caàu chöùng ñaéc laø coøn töôùng ngaõ.

7. AÂM :

Thieän nam töû, vaân haø nhaân töôùng? Vò chö chuùng sanh taâm ngoä chöùng giaû. Thieän nam töû,  ngoä höõu ngaõ giaû baát phuïc nhaän ngaõ, sôû ngoä phi ngaõ, ngoä dieäc nhö thò. Ngoä di sieâu quaù nhaát thieát chöùng giaû, taát vi nhaân töôùng. Thieän nam töû, kyø taâm naõi chí vieân ngoä Nieát-baøn caâu thò ngaõ giaû. Taâm toàn thieåu ngoä bò ñaøn chöùng lyù, giai danh nhaân töôùng.

DÒCH :

Naøy thieän nam, theá naøo laø töôùng nhaân? Nghóa laø trong taâm chuùng sanh ngoä caùi chöùng ñoù. Naøy thieän nam, ngoä coù ngaõ, laïi chaúng nhaän laø ngaõ, choã ngoä chaúng phaûi ngaõ, ngoä cuõng nhö theá. Ngoä naøy vöôït hôn taát caû caùi chöùng, ñeàu laø nhaân töôùng. Naøy thieän nam, cho ñeán taâm kia vieân ngoä Nieát-baøn cuõng ñeàu laø ngaõ. Taâm coøn moät chuùt ngoä cho raèng chöùng lyù ñaày ñuû ñeàu goïi laø nhaân töôùng.

GIAÛNG :

ÔÛ ñaây teá nhò hôn tröôùc moät chuùt, tröôùc thaáy mình coù sôû chöùng laø ngaõ töôùng, giôø ñeán nhaân töôùng thì thaáy mình coù ngoä. Taïi sao vaäy? Bôûi vì neáu thaáy coù ngoä thì cuõng coøn coù ngaõ. Thoâng thöôøng noùi ngoä roài môùi chöùng, taïi sao ôû ñaây noùi ngoä vöôït hôn chöùng? Vì chöùng ôû ñaây khoâng phaûi thöïc chöùng maø khôûi nieäm cho raèng mình chöùng quaû naøy quaû kia. Tu maø mong ñöôïc keát quaû, vì baûn ngaõ maø mong, ñoù laø ngaõ töôùng. Ngoä laø mong thaáy lyù, sieâu hôn chöùng moät chuùt, vì lyù cho neân vöôït hôn caùi chöùng ôû treân. Khi thaáy lyù thì taâm coøn nghó vieân ngoä Nieát-baøn. Nghó nhö vaäy laø vaãn coøn coù ngaõ vì phaûi ngoä ñöôïc Nieát-baøn troøn ñaày, cho neân noùi trong taâm coøn moät chuùt bieát mình ngoä goïi laø ñaày ñuû caùi chöùng lyù thì ngöôøi ñoù coøn nhaân töôùng. Taïi sao vaäy? Bôûi vì ngoä laø khai ngoä, khai ngoä laø ñaït lyù, chöùng laø keát quaû, maø coù keát quaû laø ñöôïc caùi naøy ñöôïc caùi kia cho neân thuoäc veà ngaõ, ngoä thuoäc veà lyù thuoäc veà taâm, neân noùi coøn moät tí xíu bieát mình ngoä thì cuõng laø ñaày ñuû caùi chöùng lyù ñoù laø ngöôøi coøn nhaân töôùng. Taïi sao vaäy? Hoûi ai ngoä? Ta ngoä. Ngoä khaùc hôn chöùng moät chuùt, chöùng thì thöïc teá ôû nôi ngöôøi, coøn ngoä thì noù hôi thieân veà lyù neân thuoäc veà trí. Bôûi thuoäc veà trí cho neân noùi laø nhaân, cuõng nhö mình thì thieát thöïc nôi baûn thaân, coøn ngöôøi thì noù rôøi ra ngoaøi, caùi ngaõ thì noù thuoäc veà baûn chaát thöïc teá, coøn lyù töùc laø trí thì noù coù caùi veû tröøu töôïng neân noù vöôït hôn caùi chöùng ôû tröôùc. Tu haønh maø coøn thaáy coù moät chuùt ngoä cuõng laø beänh. Ñoái vôùi ngöôøi tu theo Phaät hay ngöôøi tu theo thieàn thì thöôøng noùi ngoä roài cuõng ñoàng chöa ngoä, khoâng theâm khoâng bôùt gì. Bôûi vì ngoä laø thaáy ñöôïc caùi thaät coù saün nôi mình maø tröôùc kia chöa thaáy. Ngoä chæ laø danh töø taïm thoâi, neáu chaáp ngoä laø thaät ñoù laø nhaân töôùng.

8. AÂM :

Thieän nam töû, vaân haø chuùng sanh töôùng? Vò chö chuùng sanh taâm töï chöùng ngoä sôû baát caäp giaû. Thieän nam töû, thí nhö höõu nhaân, taùc nhö thò ngoân ngaõ thò chuùng sanh, taéc tri bæ nhaân thuyeát chuùng sanh giaû, phi ngaõ phi bæ. Vaân haø phi ngaõ? Ngaõ thò chuùng sanh, taéc phi thò ngaõ. Vaân haø phi bæ? Ngaõ thò chuùng sanh phi bæ ngaõ coá. Thieän nam töû, ñaûn chö chuùng sanh lieãu chöùng lieãu ngoä giai vi ngaõ nhaân phi ngaõ nhaân töôùng sôû baát caäp giaû, toàn höõu sôû lieãu danh chuùng sanh töôùng.

DÒCH :

Naøy thieän nam theá naøo laø töôùng chuùng sanh? Nghóa laø caùc chuùng sanh choã taâm töï chöùng ngoä khoâng ñeán kòp. Naøy thieän nam, ví nhö coù ngöôøi noùi nhö theá naøy, ta laø chuùng sanh aét bieát ngöôøi noùi chuùng sanh ñoù chaúng phaûi ngaõ chaúng phaûi bæ (nhaân). Theá naøo chaúng phaûi ngaõ? Vì ta laø chuùng sanh aét khoâng phaûi ngaõ. Theá naøo chaúng phaûi bæ?  Vì ta laø chuùng sanh neân chaúng phaûi ngaõ cuûa ngöôøi khaùc (bæ). Naøy thieän nam, nhöng caùc chuùng sanh lieãu chöùng lieãu ngoä ñeàu laø ngaõ nhaân, maø töôùng ngaõ nhaân ngöôøi khaùc khoâng ñeán kòp, coøn coù sôû lieãu goïi laø chuùng sanh töôùng.

GIAÛNG :

Chöùng laø töôùng ngaõ, ngoä laø töôùng nhaân vaø lieãu laø töôùng chuùng sanh, ñoái vôùi töôùng chuùng sanh vi teá hôn töôùng ngaõ töôùng nhaân. Lieãu laø duøng trí lieãu tri khoâng chöùng khoâng ngoä. Neáu coøn lieãu tri chöùng vaø ngoä khoâng thaät laø coøn ngaõ. Vì mình coøn duïng coâng tu môùi lieãu tri chöùng vaø ngoä khoâng thaät, vaäy thì lieãu tri cuõng laø duïng cuûa ngaõ. Song lieãu tri vi teá hôn chöùng vaø ngoä, neân noùi chöùng vaø ngoä khoâng ñeán kòp. Ñaây goïi lieãu tri laø töôùng chuùng sanh. Ñeå cho deã hieåu Phaät môùi ví duï: Toâi khoâng phaûi laø ngaõ, vì toâi laø chuùng sanh neân khoâng phaûi ngaõ. Toâi khoâng phaûi laø nhaân, vì toâi laø chuùng sanh neân khoâng phaûi nhaân. Ngaõ laø chæ cho mình, nhaân laø chæ cho ngöôøi khaùc, chuùng sanh thì truøm heát. Goïi chuùng sanh thì thoaùt ra khoûi teân ngaõ teân nhaân, nhöng chuùng sanh cuõng laø traù hình cuûa ngaõ, ngaõ vi teá hôn. Vì quaù vi teá neân ngöôøi tu thieàn deã bò laàm laãn. Chaúng haïn nhö ngöôøi tu theå nhaäp taùnh Vieân giaùc thì taâm hoaøn toaøn laëng leõ saùng suoát, khoâng moät nieäm daáy khôûi duø laø nieäm vi teá raèng mình ñang laëng leõ, mình chaúng phaûi chöùng, mình chaúng phaûi ngoä. Coøn khôûi nieäm laø beänh.

9. AÂM :

Thieän nam töû, vaân haø thoï maïng töôùng? Vò chö chuùng sanh taâm chieáu thanh tònh giaùc sôû lieãu giaû nhaát thieát nghieäp trí sôû baát töï kieán, do nhö maïng caên.

DÒCH :

Naøy thieän nam, theá naøo laø töôùng thoï maïng? Nghóa laø caùc chuùng sanh taâm chieáu thanh tònh ñaõ giaùc ñöôïc caùi sôû lieãu, taát caû nghieäp trí khoâng theå töï thaáy ví nhö laø maïng caên.

GIAÛNG :

Thoï maïng laø giaùc chieáu, giaùc chieáu laø coøn coù moät caùi saùng soi. Töùc laø duøng trí tueä giaùc chieáu caùi lieãu tri laø khoâng thaät, vì ngaõ chaáp vaãn coøn. Song coøn giaùc chieáu cuõng thuoäc veà töôùng thoï maïng. Töôùng thoï maïng vi teá hôn töôùng chuùng sanh, töôùng naøy khoù bieát, nhö thoï maïng trong con ngöôøi chuùng ta, chuùng ta thaáy ñöôïc khoâng? Töôùng ngaõ, töôùng nhaân ai cuõng thaáy, töôùng chuùng sanh cuõng thaáy ñöôïc, nhöng thoï maïng laø khi ngöôøi ñoù coøn ñi coøn ñöùng coøn noùi thì bieát ngöôøi ñoù soáng, coøn maïng soáng ngaàm ngaàm trong ñoù chuùng ta ñaâu thaáy. Vì vaäy maïng soáng laø caùi teá nhò khoâng coù töôùng traïng. ÔÛ ñaây noùi chæ laø moät caùi chieáu soi, caùi taâm chieáu naøy laø caùi maø taát caû trí nghieäp khoâng theå thaáy ñöôïc. Nhöõng trí nghieäp thöôøng khoâng theå thaáy ñöôïc beänh ñoù neân goïi laø maïng caên. Coøn coù caùi chieáu taùnh giaùc thanh tònh thì maïng caên chöa döùt, neân noùi raèng coù töôùng thoï maïng. Toâi ví duï nhö ngoài thieàn, luùc ñaàu voïng töôûng daáy khôûi nhieàu vaø maïnh, luùc ñoù chuùng ta phaù voïng töôûng baèng caùch nhìn vaø noùi voïng töôûng khoâng thaät, nhìn vaø noùi moät hai laàn nhö vaäy voïng töôûng môùi laëng. Sau ñoù voïng töôûng daáy leân chuùng ta khoâng nhìn vaø noùi voïng töôûng khoâng thaät nöõa, maø chæ duøng trí quaùn voïng töôûng khoâng thaät thì voïng töôûng laëng. Sau ñoù nöõa, voïng töôûng daáy khôûi, chuùng ta khoâng coøn quaùn voïng töôûng khoâng thaät , chæ nhìn noù moät caùch nheï nhaøng thì voïng töôûng laëng. Nhö vaäy ñoái trò voïng töôûng töø thoâ ñeán teá qua nhöõng giai ñoaïn khaùc nhau. Luùc ñaàu phaûi nhìn vaø noùi voïng töôûng khoâng thaät  ñeå phaù voïng töôûng, giai ñoaïn naøy coù naêng coù sôû roõ raøng. Sau ñoù duøng trí quaùn voïng töôûng khoâng thaät , giai ñoaïn naøy cuõng coøn naêng coøn sôû. Laàn laàn khoâng coøn nhìn, khoâng coøn noùi, khoâng coøn quaùn, chæ giaùc bieát laø noù tan. Chuùng ta thaáy döôøng nhö khoâng coøn naêng sôû nöõa, nhöng kyø thaät vaãn coøn, chæ khi naøo khoâng coøn quaùn, khoâng coøn chieáu, chæ moät taâm laëng leõ saùng suoát nhö nhö môùi thuaàn laø baûn giaùc thanh tònh khoâng sanh khoâng dieät, ñaây laø choã cöùu caùnh thaønh Phaät.

Nhöõng beänh chaáp ngaõ, nhaân, chuùng sanh, thoï maïng ôû ñaây khoâng phaûi laø beänh cuûa phaøm phu maø laø beänh cuûa ngöôøi tu chöùng. Vì Phaät muoán cho chuùng ta theå nhaäp ñöôïc taùnh Vieân giaùc neân môùi chæ teá nhò nhö theá. Chuùng ta tu laø phaûi bieát thaáu ñaùo ñeå khi tu, giaû söû chuùng ta thaáy coù töôùng laï gì, khoâng laáy ñoù laøm sôû chöùng sôû ñaéc khoe khoang thaønh beänh.

10. AÂM :

Thieän nam töû, nhöôïc taâm chieáu kieán nhaát thieát giaùc giaû giai vi traàn caáu, giaùc sôû giaùc giaû baát ly traàn coá, nhö thang tieâu baêng, voâ bieät höõu baêng tri baêng tieâu giaû, toàn ngaõ giaùc ngaõ dieäc phuïc nhö thò.

DÒCH :

Naøy thieän nam, neáu taâm soi thaáy taát caû caùi giaùc ñeàu laø traàn caáu thì caùi giaùc sôû giaùc chaúng lìa traàn, nhö nöôùc noùng laøm tan baêng, khoâng rieâng coù baêng bieát baêng tan, coøn ngaõ ñeå giaùc caùi ngaõ cuõng laïi nhö theá.

GIAÛNG :

Chính mình tu ñeå mình giaùc cuõng chöa phaûi, vì coøn coù caùi sôû giaùc ñeå mình naêng giaùc, naêng sôû laø ñoái ñaõi, maø coøn ñoái ñaõi laø coøn hai beân cho neân khoâng nhaäp taùnh Vieân giaùc ñöôïc. Tôùi choã cuoái cuøng thì naêng sôû ñeàu baët, naêng sôû khoâng coøn môùi ñi tôùi choã cöùu caùnh. Muïc thöù taùm cuûa möôøi böùc tranh chaên traâu chæ laø moät voøng troøn khoâng coøn ngöôøi chaên khoâng coøn traâu, ngöôøi chaên vaø traâu phaûi tieâu vong môùi ñi tôùi choã chim bay veà toå, nöôùc chaûy veà nguoàn. Sau cuøng môùi buoâng thoõng tay vaøo chôï, chôù coøn ngöôøi chaên coøn traâu laø chöa xong. Vöøa thaáy mình coù caùi ñeå chöùng ñeå ngoä ñeå lieãu ñeå giaùc laø coù loãi. Phaät môùi ví nhö nöôùc noùng maø cheá treân baêng. Neáu chuùng ta cöù cheá nöôùc noùng treân khoái nöôùc ñaù thì nöôùc ñaù seõ tan. Khi tan ra noù coù bieát noù ñang tan ra khoâng? Khoâng. Khi tan ra thì nöôùc noùng vaø nöôùc ñaù coù thaønh hai thöù hay khoâng? Khoâng. Nhö vaäy, laø naêng sôû khoâng coù, chính khi naêng sôû baët döùt aáy môùi nhaäp ñöôïc taùnh Vieân giaùc.

Quí vò thaáy Thieàn sö khoâng bao giôø chaáp nhaän hai beân, vì coøn hai beân laø coøn naêng sôû, maø coøn naêng sôû thì khoâng bao giôø vaøo ñöôïc bieån Vieân giaùc thanh tònh. Nhö vaäy laø caùc Thieàn sö ñi vaøo choã khoâng naêng chöùng sôû chöùng, naêng ngoä sôû ngoä, naêng lieãu sôû lieãu, naêng giaùc sôû giaùc, neân môùi nhaäp vaøo ñöôïc theå Vieân giaùc thanh tònh. Caùc Thieàn sö noùi thaáy ñöôïc choã naøy roài nhö ngöôøi caâm naèm moäng. Naèm moäng thaáy ñuû thöù, saùng ra muoán keå cho ngöôøi khaùc nghe, khoâng bieát laøm sao maø keå. Choã naøy cuõng vaäy, noùi ra laø naèm trong naêng sôû. Neân Toâ Ñoâng Pha noùi raèng: “Ban ñeâm thaáy ñöôïc taùm muoân boán ngaøn baøi keä, saùng ra khoâng bieát trình caùi gì vôùi ngöôøi ñaây.” Thieàn sö Vieät Nam thì noùi: “Baát töông haø ngöõ dó truyeàn taâm (Khoâng bieát ñem lôøi gì ñeå truyeàn taâm cho ñöôïc).”

11. AÂM :

Thieän nam töû, maït theá chuùng sanh baát lieãu töù töôùng, tuy kinh ña kieáp caàn khoå tu ñaïo, ñaûn danh höõu vi, chung baát naêng thaønh nhaát thieát thaùnh quaû. Thò coá danh vi chaùnh phaùp maït theá.

DÒCH :

Naøy thieän nam, chuùng sanh ñôøi sau khoâng roõ boán töôùng, tuy traûi qua nhieàu kieáp caàn khoå tu haønh chæ goïi laø höõu vi, troïn khoâng theå thaønh töïu ñöôïc taát caû thaùnh quaû. Cho neân goïi laø chaùnh phaùp maït theá.

GIAÛNG :

Ñöùc Phaät noùi nhöõng chuùng sanh sau naøy tu haønh khoâng roõ boán töôùng, duø sieâng naêng tu haønh maø roát cuoäc chæ thuoäc veà phaùp höõu vi chôù khoâng ñöôïc thaønh thaùnh quaû. Tu nhö vaäy laø maït phaùp ôû trong thôøi chaùnh phaùp. Neáu chuùng ta ôû trong thôøi maït phaùp maø tu haønh phaù ñöôïc boán töôùng thì noùi ngöôïc laïi laø chaùnh phaùp ôû trong thôøi maït phaùp. Nhö vaäy, chaùnh phaùp hay maït phaùp laø do chuùng ta tu theo phaùp höõu vi hay voâ vi. Neáu tu theo phaùp höõu vi ñeå thuï höôûng, ñoù laø chaùnh phaùp trôû thaønh maït phaùp. Nay neáu tu theo phaùp voâ vi ñeå giaûi thoaùt sanh töû thì maït phaùp trôû thaønh chaùnh phaùp. Nhö vaäy, choã chí yeáu laø phaûi ñaït ñaïo chôù khoâng phaûi ñôøi naøy hay ñôøi kia.

12. AÂM :

Haø dó coá? Nhaän nhaát thieát ngaõ vi Nieát-baøn coá, höõu chöùng höõu ngoä danh thaønh töïu coá. Thí nhö höõu nhaân nhaän taëc vi töû, kyø gia taøi baûo, chung baát thaønh töïu.

DÒCH :

Vì côù sao? Vì nhaän taát caû ngaõ laøm Nieát-baøn, coù chöùng coù ngoä goïi laø thaønh töïu. Gioáng nhö ngöôøi nhaän giaëc laøm con thì gia baûo cuûa hoï troïn chaúng thaønh töïu.

GIAÛNG :

Vöøa nhaän ngaõ töôùng laø nhaän giaëc laøm con roài vì ngaõ töôùng laø voâ minh, maø nhaän ngaõ töôùng ñeå tu thì cuõng nhö oâm voâ minh maø tu laøm sao thaønh Thaùnh quaû? Khaùc naøo chöùa giaëc trong nhaø, laøm sao baûo trì ñöôïc cuûa baùu? Cho neân muoán tu thaønh Thaùnh quaû phaûi phaù tan baûn ngaõ, phaûi soáng vôùi chaùnh phaùp. Neân trong nhaø thieàn thöôøng noùi “Phaûi tôùi choã ñoaïn maïng caên ñoù thì môùi theå nhaäp ñöôïc”. Chôù coøn thaáy mình caàn coù caùi ñeå soáng ñeå chöùng ñeå ñaéc thì chöa qua noåi, nhaø thieàn goïi laø lao quan, caùi cöûa chaéc nhaát, cöùng nhaát. Thoaùt qua cöûa ñoù roài môùi nhaäp ñöôïc taùnh Vieân giaùc.

Ñöùc Phaät ñaõ heát lôøi chæ daïy choã coát yeáu, vaäy chuùng ta raùn nhaän cho ra vaø naém laáy yeáu chæ ñoù maø tu haønh, ñeå khoûi phuï loøng Ngaøi vaø phuï chí xuaát gia cuûa mình.

13. AÂM :

Haø dó coá? Höõu ngaõ aùi giaû dieäc aùi Nieát baøn phuïc ngaõ aùi caên vi Nieát-baøn töôùng.

DÒCH :

Vì côù sao? Vì aùi ngaõ thì cuõng aùi Nieát-baøn, deïp ñöôïc goác aùi ngaõ laø töôùng Nieát-baøn.

GIAÛNG :

Vì coøn aùi ngaõ neân khi tu chuùng ta mong coù ñöôïc caûnh an vui nhö Nieát-baøn. Vì theá Nieát-baøn do loøng yeâu thích cuûa mình muoán ñöôïc, roát cuoäc roài cuõng laø goác sanh töû, chöa phaûi Nieát-baøn cöùu caùnh.  Thöôøng ngöôøi Vieät Nam khi ñeà caäp ñeán caùi söôùng thì hay noùi söôùng nhö tieân, caûnh naøo ñeïp ñeõ thì noùi ñeïp nhö caûnh tieân. Coù nhieàu ngöôøi tu, ñöôïc hoûi: Muoán thaønh caùi gì? Hoï traû lôøi: Thaønh tieân. Tu maø muoán söôùng nhö tieân, ñoù cuõng laø vì baûn ngaõ maø tu. Coøn chaáp ngaõ laø coøn voâ minh chôù chöa thaät tænh, chöa thaät giaûi thoaùt sanh töû. Chính vì vaäy toâi thöôøng noùi, neáu ai tu theo ñaïo Phaät maø quan nieäm mình tu thieàn nhöng Phaät khoâng daïy caùch tu ñeå cho thaân khoeû maïnh soáng laâu nhö ñaïo Tieân, thoâi baây giôø mình lôïi duïng phaùp tu tieân ñeå soáng laâu khoeû maïnh ñeå coù nhieàu thôøi gian tu cho ñaït ñaïo. Nghó nhö theá coù loãi khoâng? Coù nieäm muoán keùo daøi maïng soáng laø coøn aùi ngaõ, coøn aùi ngaõ laø coøn voâ minh, oâm voâ minh ñeå tu thì khoâng bao giôø ñaït ñöôïc Thaùnh quaû! Ñoù laø beänh chôù khoâng phaûi laø Ñaïo, cuõng khoâng phaûi laø Thieàn. Chuû yeáu cuûa ñaïo Phaät tu laø phaù ngaõ, vöøa khôûi nieäm laäp ngaõ laø beänh roài. Sôû dó chuùng ta thích Nieát-baøn vì bieát Nieát-baøn laø caûnh an vui, vaø muoán chöùng nhaäp ñeå höôûng thuï, ñoù laø loái tu höõu laäu chôù khoâng phaûi voâ laäu giaûi thoaùt.

14. AÂM :

Höõu taéng ngaõ giaû dieäc taéng sanh töû, baát tri aùi giaû, chaân sanh töû coá, bieät taéng sanh töû, danh baát giaûi thoaùt.

DÒCH :

Coù gheùt ngaõ cuõng gheùt sanh töû, vì khoâng bieát aùi chính laø sanh töû, rieâng gheùt sanh töû goïi laø khoâng giaûi thoaùt.

GIAÛNG :

Coù ngöôøi noùi chuùng ta khoå vì sanh töû neân chaùn gheùt sanh töû, phaûi laøm sao tu ñeå ra khoûi sanh töû. Toâi xin hoûi: Ai ra khoûi sanh töû? Coù phaûi ngaõ khoâng? Theá neân gheùt sanh töû khoâng phaûi laø giaûi thoaùt, vì coøn ngaõ töôùng. Ngöôøi tu chaân chaùnh thì khoâng yeâu khoâng gheùt khoâng caàu khoâng mong, cöù nhaäm vaän maø tieâu moøn nghieäp cuõ, vaø khoâng taïo nghieäp ñi trong sanh töû nöõa môùi laø giaûi thoaùt. ÔÛ theá gian coù nhieàu ngöôøi thoaït nhìn thaáy nhö hoï hay laém, nhöng ñi saâu môùi bieát hoï beänh. Chaúng haïn nhö ngöôøi nam thaáy nöõ saéc thích laém, ñoù laø ngöôøi beänh ñaønh roài; nhöng coù ngöôøi nam ñoái vôùi nöõ saéc, hoï cheâ bai maït saùt, traùnh neù khoâng daùm nhìn, ngöôøi aáy coù beänh khoâng? Cuõng beänh luoân. Ngöôøi tham ñaém danh lôïi khoâng rôøi, ñoù laø beänh; coøn ngöôøi luoân luoân chöûi bôùi danh lôïi, ngöôøi aáy cuõng beänh luoân. Ngaøy xöa maáy oâng ñoà Nho thi rôùt laøm thô, chuùng ta ñoïc baøi naøo cuõng thaáy hoï chöûi bôùi danh lôïi. Taïi sao? Vì ñi thi muoán ñaäu maø khoâng ñaäu, neân töùc môùi chöûi bôùi coâng danh. Nhöõng ngöôøi chöûi nhieàu laø ham danh lôïi nhieàu, beänh cuõng nhieàu. Chính nhöõng ngöôøi khoâng yeâu khoâng gheùt môùi laø ngöôøi khoâng beänh. Khi hieåu kyõ roài chuùng ta thaáy coõi ñôøi naøy khoâng coù gì ñaùng yeâu hay ñaùng chaùn, theá gian laø nhö vaäy, bieát ñuùng leõ thaät cuûa noù thì coù gì öa chaùn nöõa ñaâu. Phaät, Boà-taùt ñaâu coù chaùn gheùt theá gian, caùc Ngaøi coøn tìm phöông tieän ñi vaøo theá gian naøy ñoä chuùng sanh cho heát khoå kia maø!

15. AÂM :

Vaân haø ñöông tri phaùp baát giaûi thoaùt? Thieän nam töû, bæ maït theá chuùng sanh taäp Boà ñeà giaû, dó dó vi chöùng vi töï thanh tònh, do vò naêng taän ngaõ töôùng caên baûn. Nhöôïc phuïc höõu nhaân taùn thaùn bæ phaùp, töùc sanh hoan hyû, tieän duïc teá ñoä. Nhöôïc phuïc phæ baùng bæ sôû ñaéc giaû, tieän sanh saân haän. Taéc tri ngaõ töôùng kieân coá chaáp trì, tieàm phuïc taïng thöùc, du hí chö caên taèng baát giaùn ñoaïn. Thieän nam töû, bæ tu ñaïo giaû, baát tröø ngaõ töôùng, thò coá baát naêng nhaäp thanh tònh giaùc.

DÒCH :

Laøm sao bieát ñöôïc phaùp khoâng giaûi thoaùt? Naøy thieän nam, nhöõng chuùng sanh ñôøi sau tu ñaïo Boà-ñeà, do ñaõ chöùng chuùt ít maø töï cho thanh tònh nhöng vaãn chöa ñoaïn taän goác ngaõ töôùng. Neáu laïi coù ngöôøi khen ngôïi phaùp cuûa hoï, hoï lieàn sanh hoan hyû, muoán ñoä ngöôøi ñoù. Neáu laïi cheâ bai choã sôû ñaéc cuûa hoï, hoï lieàn sanh saân haän, töùc bieát ngaõ töôùng kieân coá chaáp trì vaãn coøn aån nuùp nôi taïng thöùc vaø luoân lai vaõng ôû caùc caên khoâng giaùn ñoaïn. Naøy thieän nam, ngöôøi tu kia khoâng ñoaïn tröø ñöôïc ngaõ töôùng neân khoâng nhaäp ñöôïc taùnh Vieân giaùc thanh tònh.

GIAÛNG :

Ñöùc Phaät chæ töôùng ngaõ coøn thaàm thaàm teá nhò voâ cuøng, chuùng ta tu taäp haïnh Boà-ñeà giaûi thoaùt vaø ñöôïc nieàm vui vi dieäu nho nhoû cho laø taâm ñöôïc thanh tònh, nhöng söï thaät chöa döùt ñöôïc coäi goác baûn ngaõ. Vì neáu coù ngöôøi tôùi khen phaùp mình tu thì vui veû haøi loøng, tôùi cheâ phaùp mình tu taø vaïy thì noåi giaän haàm haàm. Vaäy roõ raøng baûn ngaõ coøn kieân coá, coøn chaáp trì beàn vöõng chöa maát, coøn ñang aån trong taøng thöùc, ñang daïo chôi nôi caùc caên neân vöøa gaëp caûnh lieàn phaùt ra. Bieát vaäy roài chuùng ta neân noã löïc tu, noã löïc deø daët ñeà phoøng mình. Ñöôïc yeân oån chuùt ít ñöøng cho laø roài, chôø gaëp caûnh môùi bieát.

ÔÛ ñaây Ñöùc Phaät chæ theâm cho chuùng ta thaáy moät beänh nöõa laø beänh aùi phaùp. Ví duï nhö ôû ñaây, toâi daïy quí vò tu thieàn, quí vò tu moät thôøi gian taâm ñöôïc yeân yeân, coù ngöôøi tôùi khen phaùp tu thieàn laø ñoán giaùo thích hôïp vôùi ngöôøi lyù trí maïnh, quí vò sanh taâm vui möøng, muoán laøm thaày teá ñoä ngöôøi ñoù. Ngöôïc laïi coù ngöôøi tu Tònh Ñoä ñeán cheâ tu thieàn laø baäy, tu rieát roài ñieân, quí vò lieàn noåi giaän cöï vôùi hoï. Vì chuùng ta coøn chaáp ngaõ neân khen phaùp cuûa ta thì ta vui möøng, cheâ phaùp cuûa ta thì ta lieàn noåi giaän. Phaùp Phaät daïy laø ñeå chuùng ta tu cho taâm ñöôïc an oån, ñöôïc lôïi ích, nhöng chuùng ta vì phaùp maø tranh hôn thua thì maát lôïi ích roài. Ñoái vôùi ngöôøi, ai caàn tu thì chuùng ta saün saøng chæ cho, ai khoâng caàn thì thoâi. Ngöôøi cho phaùp tu cuûa chuùng ta sai laø caùi thaáy cuûa hoï, hoï coù quyeàn pheâ phaùn, chuùng ta cöï laïi laøm gì cho maát mình? Hoï noùi phaùp tu thieàn ñieân maø chuùng ta tu khoâng ñieân thì coù haïi gì ñaâu? Chuùng ta noåi saân cöï laïi hoï thì hoùa ra tu thieàn ñieân thaät roài! Mình tu mình bieát, ai khen ai cheâ cuõng ñöôïc. Hoïc phaùp ñeå tu chôù khoâng phaûi hoïc phaùp ñeå tranh hôn thua. Coøn tranh hôn thua thì khoâng phaûi laø ngöôøi chaân chaùnh tu haønh, vì söï tranh hôn thua goác töø baûn ngaõ. Ngöôøi coøn chaáp ngaõ, duø laø vi teá, vaãn coøn voâ minh thì laøm sao nhaäp ñöôïc taùnh Vieân giaùc thanh tònh?

16. AÂM :

Thieän nam töû, nhöôïc tri ngaõ khoâng, voâ huûy ngaõ giaû, höõu ngaõ thuyeát phaùp, ngaõ vò ñoaïn coá, chuùng sanh thoï maïng dieäc phuïc nhö thò.

DÒCH :

Naøy thieän nam, neáu bieát ngaõ khoâng, khoâng phaù hoaïi ngaõ. Coøn thaáy coù ta noùi phaùp, laø chöa ñoaïn saïch ngaõ töôùng, chuùng sanh, thoï maïng cuõng nhö theá.

GIAÛNG :

Ñöùc Phaät noùi: Tuy bieát ngaõ töôùng laø khoâng, nhöng cuõng khoâng neân tìm moïi caùch ñeå mieät thò huûy hoaïi ngaõ töôùng. Neáu coøn thaáy ta laø ngöôøi thuyeát phaùp thì ngaõ töôùng cuõng chöa ñoaïn heát. Quí vò coøn nhôù kinh Kim Cöông ñònh nghóa: Thuyeát phaùp laø khoâng coù ngöôøi hay thuyeát, aáy goïi laø thuyeát phaùp.

17. AÂM :

Thieän nam töû, maït theá chuùng sanh, thuyeát beänh vi phaùp, thò coá danh vi khaû laân maãn giaû. Tuy caàn tinh tieán, taêng ích chö beänh, thò coá baát naêng nhaäp thanh tònh giaùc.

DÒCH :

Naøy thieän nam, nhöõng chuùng sanh ñôøi sau noùi beänh laøm phaùp, theá neân goïi laø ngöôøi ñaùng thöông xoùt. Tuy caàn maãn sieâng naêng, nhöng taêng theâm caùc beänh. Theá neân khoâng nhaäp ñöôïc taùnh Vieân giaùc thanh tònh.

GIAÛNG :

Chuùng ta baây giôø noùi phaùp laø noùi beänh laøm phaùp. Quí vò raùn nhôù cho kyõ choã naøy: Ngöôøi noùi phaùp, noùi moät hoài thì ñeà caäp ñeán nhoùm cuûa ta, ñoaøn theå cuûa ta… ta vaø cuûa ta laø hôn heát, roài ñaû kích ngöôøi naøy nhoùm kia… Ngöôøi hoïc ñaïo chaân chaùnh phaûi hieåu cho thaáu ñaùo, ñöøng nghe nhöõng vò höôùng daãn sai laàm roài maéc keït trong ñoù. Chuùng ta khoâng kheùo tu thì caùi ngaõ naøy chöa phaù vôõ laïi choàng theâm caùi ngaõ khaùc, tu maõi ngaøn ñôøi cuõng khoâng giaûi thoaùt. Noùi phaùp cuûa Phaät maø noùi khoâng ñuùng neân thaønh beänh. Leõ ra ñöùc Phaät quôû, nhöng Ngaøi ñaày loøng töø bi, neân chæ noùi nhöõng ngöôøi naøy ñaùng thöông xoùt vaäy, vaø noùi chuùng sanh ñôøi sau noùi beänh laøm phaùp. Tuy coù sieâng naêng tinh taán nhöng chæ laøm theâm lôùn beänh cuûa hoï thoâi, chôù khoâng theå vaøo ñöôïc taùnh Vieân giaùc thanh tònh.

18. AÂM :

Thieän nam töû, maït theá chuùng sanh, baát lieãu töù töôùng, dó Nhö Lai giaûi caäp sôû haønh xöù vi töï tu haønh, chung baát thaønh töïu.

DÒCH :

Naøy thieän nam, nhöõng chuùng sanh ñôøi sau chaúng roõ boán töôùng, laáy choã hieåu vaø haønh cuûa Nhö Lai laøm choã tu haønh cuûa mình, troïn khoâng theå thaønh töïu.

GIAÛNG :

Khuyeát ñieåm lôùn cuûa chuùng ta laø chöa phaù ñöôïc boán töôùng ngaõ, nhaân, chuùng sanh, thoï giaû maø laáy choã hieåu vaø haønh cuûa Nhö Lai laøm choã tu haønh cuûa mình neân khoâng theå thaønh Thaùnh ñaïo. Vì chöa phaù chaáp boán töôùng neân tu theo baûn ngaõ, bôûi chaáp lôøi daïy vaø sôû haønh cuûa Phaät, khoâng hieåu nghóa lyù Phaät daïy, tu haønh theo caùi chaáp rieâng tö cuûa mình neân khoâng coù keát quaû.

19. AÂM :

Hoaëc höõu chuùng sanh vò ñaéc vò ñaéc, vò chöùng vò chöùng, kieán thaéng tieán giaû, taâm sanh taät ñoá. Do bæ chuùng sanh vò ñoaïn ngaõ aùi, thò coá baát naêng nhaäp thanh tònh giaùc.

DÒCH :

Hoaëc coù chuùng sanh chöa ñöôïc noùi ñöôïc, chöa chöùng noùi chöùng, thaáy ngöôøi hôn mình taâm sanh taät ñoá. Bôûi chuùng sanh aáy chöa ñoaïn ñöôïc ngaõ aùi, cho neân chaúng nhaäp ñöôïc taùnh Vieân giaùc thanh tònh.

GIAÛNG :

Ngöôøi chöa ñöôïc noùi ñöôïc, chöa chöùng noùi chöùng, Phaät goïi laø Taêng thöôïng maïn trong kinh Phaùp Hoa. Thaáy ai tu hôn mình, ai thuyeát phaùp höôùng daãn boån ñaïo tu haønh chaân chaùnh, Phaät töû theo ñoâng, sanh loøng ñoá kî, neân bieát ngöôøi naøy chöa ñoaïn döùt ngaõ aùi, bôûi chöa döùt ñöôïc ngaõ aùi, neân hoï khoâng vaøo ñöôïc taùnh Vieân giaùc.

20. AÂM :

Thieän nam töû, maït theá chuùng sanh hy voïng thaønh ñaïo, voâ linh caàu ngoä, duy ích ña vaên, taêng tröôûng ngaõ kieán. Ñaûn ñöông tinh caàn haøng phuïc phieàn naõo, khôûi ñaïi doõng maõnh, vò ñaéc linh ñaéc, vò ñoaïn linh ñoaïn, tham, saân, aùi, maïn, sieåm khuùc, taät ñoá, ñoái caûnh baát sanh, bæ ngaõ aân aùi, nhaát thieát tòch dieät. Phaät thuyeát thò nhaân, tieäm thöù thaønh töïu, caàu thieän tri thöùc, baát ñoïa taø kieán. Nhöôïc ö sôû caàu, bieät sanh taéng aùi, taéc baát naêng nhaäp thanh tònh giaùc haûi.

DÒCH :

Naøy thieän nam, chuùng sanh ñôøi sau mong ñöôïc thaønh ñaïo, chaúng caàu giaùc ngoä chæ coát hoïc nhieàu, khieán cho taêng tröôûng ngaõ kieán. Phaûi tinh taán haøng phuïc phieàn naõo, khôûi ñaïi doõng maõnh, nhöõng phaùp chöa ñöôïc khieán cho ñöôïc, nhöõng caùi chöa ñoaïn khieán phaûi ñoaïn, tham, saân, aùi, maïn, sieåm khuùc, taät ñoá ñoái caûnh khoâng sanh, ta ngöôøi aân aùi, taát caû ñeàu vaéng laëng. Phaät noùi ngöôøi naøy thöù lôùp thaønh töïu, caàu thieän tri thöùc chaúng rôi vaøo taø kieán. Coøn neáu ñoái vôùi sôû caàu, rieâng sanh yeâu gheùt, chaéc chaén khoâng theå vaøo bieån Vieân giaùc thanh tònh ñöôïc .

GIAÛNG :

Tôùi ñaây ñöùc Phaät chæ cho chuùng ta theâm moät beänh nöõa laø: Ngöôøi tu chaân chaùnh tuy thaønh taâm caàu ñaïo, tham hoïc nhieàu maø khoâng tu, chæ taêng tröôûng theâm ña vaên, töùc laø theâm ngaõ kieán.

Muoán tieán ñaïo phaûi coá gaéng haøng phuïc phieàn naõo, khôûi taâm ñaïi doõng maõnh, nhöõng phaùp laønh chöa ñöôïc phaûi thöïc hieän cho ñöôïc, phaùp aùc chöa ñoaïn phaûi ñoaïn döùt, ñöa taát caû nhöõng phieàn naõo tham, saân, taéng, aùi… vaøo choã tòch dieät. Khi gaëp caûnh ñaùng saân khoâng saân, gaëp caûnh ñaùng tham khoâng tham… Laøm sao khi gaëp caûnh nhöõng thöù ñoù khoâng khôûi, ñöôïc vaäy thì Phaät aán chöùng ngöôøi ñoù thöù lôùp ñöôïc thaønh töïu ñaïo quaû.

Phaät coøn daïy ngöôøi tu phaûi caàu thaày saùng baïn toát chæ giaùo ñeå khoûi rôi vaøo taø kieán. Theâm nöõa Phaät baûo phaûi deø daët, ñoái vôùi thieän tri thöùc chôù sanh loøng yeâu hay gheùt rieâng, neáu sanh loøng yeâu gheùt khoâng theå vaøo bieån Vieân Giaùc ñöôïc. Nghóa laø duø vôùi baäc thaày daïy mình maø coù nieäm yeâu gheùt cuõng khoù vaøo bieån Vieân giaùc.

21. AÂM :

Nhó thôøi Theá Toân duïc truøng tuyeân thöû nghóa nhi thuyeát keä ngoân:

            Tònh Nghieäp  nhöõ ñöông tri

            Nhaát thieát chö chuùng sanh

            Giai do chaáp ngaõ aùi

            Voâ thuûy voïng löu chuyeån

            Vò tröø töù chuûng töôùng

            Baát ñaéc thaønh Boà-ñeà

            AÙi taéng sanh ö taâm

            Sieåm khuùc toàn chö nieäm

            Thò coá ña meâ muoän

            Baát naêng nhaäp giaùc thaønh

            Nhöôïc naêng qui ngoä saùt

            Tieân khöû tham saân si

            Phaùp aùi baát toàn taâm

            Tieäm thöù khaû thaønh töïu

            Ngaõ thaân baûn baát höõu

            Taéng aùi haø do sanh

            Thöû nhaân caàu thieän höõu

            Chung baát ñoïa taø kieán

            Sôû caàu bieät sanh taâm

            Cöùu caùnh phi thaønh töïu.

DÒCH :

Baáy giôø Theá Toân muoán laëp laïi nghóa naøy maø noùi keä raèng:

            Tònh Nghieäp oâng neân bieát

            Taát caû caùc chuùng sanh

            Ñeàu do chaáp ngaõ aùi

            Luaân hoài töø voâ thuûy

            Chöa tröø ñöôïc boán töôùng

            Chaúng ñöôïc thaønh Boà-ñeà

            Yeâu gheùt sanh nôi taâm

            Sieåm khuùc coøn caùc nieäm

            Cho neân nhieàu meâ muoäi

            Khoâng vaøo ñöôïc thaønh giaùc

            Neáu hay veà coõi ngoä

            Tröôùc deïp tham saân si

            AÙi chaúng coøn nôi taâm

            Daàn daàn seõ thaønh töïu

            Thaân ta voán chaúng coù

            Yeâu gheùt töø ñaâu sanh

            Ngöôøi naøy caàu thieän höõu

            Troïn chaúng rôi taø kieán

            Choã caàu rieâng sanh taâm

            Cöùu caùnh chaúng thaønh töïu.

GIAÛNG :

Quí vò thaáy ñöùc Phaät trò heát taát caû beänh cho chuùng ta, thaät laø moät baäc Ñaïi y vöông. Naøo laø beänh chaáp ngaõ, aùi ngaõ, aùi phaùp, aùi sö… chuùng ta phaûi deïp heát nhöõng beänh ñoù thì môùi mong vaøo ñöôïc bieån Vieân giaùc thanh tònh, neáu khoâng thì chuùng ta troâi laên maõi trong voøng luaân hoài. Ngaøi chæ raát roõ ngöôøi tu maø coøn keït trong boán töôùng, duø vi teá cuõng khoâng thaønh töïu ñaïo Boà-ñeà, taâm coøn nieäm yeâu gheùt laø coøn meâ muoäi khoâng vaøo ñöôïc taùnh Vieân giaùc. Muoán vaøo caûnh giôùi giaùc ngoä thì phaûi boû nhöõng beänh tham, saân, si, aùi ngaõ, aùi phaùp… môùi thaønh töïu ñaïo Boà-ñeà. Phaät laïi daïy: Sôû dó chuùng ta coù yeâu gheùt laø do chaáp thaân naøy thaät, neáu chuùng ta thaáy roõ thaân naøy khoâng thaät coù thì yeâu gheùt khoâng töø ñaâu maø sanh. Ngöôøi hieåu ñöôïc lyù voâ ngaõ vaø aùp duïng tu haønh thì tieán vaøo bieån Vieân giaùc khoâng khoù. Theâm nöõa, chuùng ta tìm thaày hoïc ñaïo ñöøng ñeå rôi vaøo taø kieán vaø khi gaëp thaày hoïc ñaïo cuõng ñöøng sanh taâm yeâu gheùt, neáu coù yeâu gheùt thì chöôùng ngaïi treân ñöôøng tu. Boû yeâu gheùt ôû theá gian maø sanh yeâu gheùt ôû trong ñaïo cuõng laø beänh. Hieåu cho thaät kyõ tu haønh môùi tieán ñöôïc, hieåu khoâng thaät kyõ thì vöøa môùi heát beänh naøy laïi sanh beänh khaùc. Ngöôøi tu duøng phaùp cuûa Phaät daïy cuõng nhö ngöôøi beänh duøng thuoác vaäy, bieát beänh bieát thuoác thì heát beänh, neáu khoâng thì laàm laãn coù haïi. 

]