CHÖÔNG IV:

BOÀ-TAÙT KIM CANG TAÏNG THÖA HOÛI 

1. AÂM :

Ö thò Kim Cang Taïng Boà-taùt taïi ñaïi chuùng trung, töùc tuøng toøa khôûi, ñaûnh leã Phaät tuùc, höõu nhieãu tam taùp, tröôøng quì xoa thuû nhi baïch Phaät ngoân:

- Ñaïi bi Theá Toân, thieän vò nhaát thieát chö Boà-taùt chuùng tuyeân döông Nhö Lai Vieân giaùc thanh tònh Ñaïi ñaø-la-ni nhaân ñòa phaùp haïnh tieäm thöù phöông tieän, döõ chö chuùng sanh khai phaùt moâng muoäi. Taïi hoäi phaùp chuùng thöøa Phaät töø hoái, huyeãn eá laõng nhieân, hueä muïc thanh tònh. Theá Toân, nhöôïc chö chuùng sanh boån lai thaønh Phaät haø coá phuïc höõu nhaát thieát voâ minh. Nhöôïc chö voâ minh chuùng sanh boån höõu, haø nhaân duyeân coá Nhö Lai phuïc thuyeát boån lai thaønh Phaät. Thaäp phöông dò sanh boån thaønh Phaät ñaïo, haäu khôûi voâ minh? Nhaát thieát Nhö Lai, haø thôøi phuïc sanh nhaát thieát phieàn naõo? Duy nguyeän baát xaû voâ giaù ñaïi töø vò chö Boà-taùt khai bí maät taïng, caäp vò maït theá nhaát thieát chuùng sanh ñaéc vaên nhö thò tu-ña-la giaùo lieãu nghóa phaùp moân, vónh ñoaïn nghi hoái.

Taùc thò ngöõ dó, nguõ theå ñaàu ñòa, nhö thò tam thænh chung nhi phuïc thæ.

DÒCH :

Khi aáy Boà-taùt Kim Cang Taïng ôû trong ñaïi chuùng, lieàn töø choã ngoài ñöùng daäy ñaûnh leã döôùi chaân Phaät, ñi nhieãu beân phaûi ba voøng, quì thaúng chaáp tay baïch Phaät raèng:

Ñöùc Theá Toân ñaïi bi, kheùo vì taát caû Boà-taùt noùi roõ taùnh Vieân giaùc thanh tònh Ñaïi Ñaø-la-ni Nhö Lai, roài daïy nhaân ñòa vaø phöông tieän thöù lôùp tu haønh, vì chuùng sanh khai phaùt choã toái taêm. Chuùng trong hoäi naøy nhôø söï chæ daïy cuûa Phaät neân nhöõng caùi huyeãn hoùa che ñaäy ñöôïc saùng, maét tueä ñöôïc thanh tònh.

Baïch Theá Toân, neáu chuùng sanh voán ñaõ thaønh Phaät vì sao laïi coù taát caû voâ minh? Neáu chuùng sanh saün coù voâ minh, do nhaân duyeân gì Nhö Lai laïi noùi xöa nay ñaõ thaønh Phaät? Möôøi phöông chuùng sanh ñaõ thaønh Phaät ñaïo sao laïi khôûi voâ minh? Vaäy taát caû Nhö Lai chöøng naøo khôûi sanh phieàn naõo laïi? Cuùi mong ñöùc Theá Toân khoâng boû loøng ñaïi töø vì caùc vò Boà-taùt môû baøy caùi kho bí maät naøy vaø vì taát caû chuùng sanh ñôøi sau ñöôïc nghe kinh phaùp lieãu nghóa nhö theá maø haèng ñoaïn ñöôïc nghi ngôø.

Thöa lôøi ñaây roài, naêm voùc gieo xuoáng ñaát, thöa thænh nhö theá ba laàn, roài trôû lui.

GIAÛNG :

Kim Cang laø moät loaïi ñaù quí, coù ñaëc tính cöùng vaø saéc hay phaù hoaïi caùc vaät, maø caùc vaät khoâng phaù hoaïi ñöôïc noù. Ñoaïn naøy Boà-taùt Kim Cang Taïng ñöùng ra thöa hoûi choã saâu kín khoù khaên, laø bieåu tröng cho trí tueä saùng suoát môùi phaù tröø noåi nhöõng meâ laàm vi teá.

Boà-taùt Kim Cang Taïng nghi coøn voâ minh môùi goïi laø chuùng sanh, heát voâ minh thì goïi laø Phaät, theá maø Nhö Lai laïi noùi töø xöa ñeán nay chuùng sanh voán ñaõ thaønh Phaät.

Neáu chuùng sanh voán ñaõ thaønh Phaät thì khoâng coøn voâ minh. Neáu khoâng coøn voâ minh thì khoâng goïi laø chuùng sanh. Taïi sao Phaät coøn goïi chuùng sanh?

Neáu chuùng sanh saün coù voâ minh, thì khoâng theå noùi xöa nay ñaõ thaønh Phaät. Taïi sao Phaät noùi xöa nay ñaõ thaønh Phaät?

Möôøi phöông chuùng sanh ñaõ thaønh Phaät, sao laïi khôûi voâ minh? Chö Phaät hieän nay chöøng naøo khôûi voâ minh trôû laïi? Neáu coá gaéng tu thaønh Phaät roài, laâu laâu khôûi voâ minh trôû laïi, nhö vaäy cöù tu tôùi tu lui hoaøi, bieát bao giôø môùi heát tu?

2. AÂM :

Nhó thôøi Theá Toân caùo Kim Cang Taïng Boà-taùt ngoân: Thieän tai, thieän tai! Thieän nam töû, nhöõ ñaúng naõi naêng vò chö Boà-taùt caäp maït theá chuùng sanh vaán ö Nhö Lai thaäm thaâm bí maät cöùu caùnh phöông tieän, thò chö Boà-taùt toái thöôïng giaùo hoái lieãu nghóa Ñaïi thöøa, naêng söû thaäp phöông tu hoïc Boà-taùt caäp chö maït theá nhaát thieát chuùng sanh ñaéc quyeát ñònh tín vónh ñoaïn nghi hoái. Nhöõ kim ñeá thính, ñöông vò nhöõ thuyeát.

Thôøi Kim Cang Taïng Boà-taùt phuïng giaùo hoan hyû, caäp chö ñaïi chuùng maëc nhieân nhi thính.

DÒCH :

Khi aáy, ñöùc Theá Toân baûo Boà-taùt Kim Cang Taïng raèng:

Laønh thay, laønh thay! Naøy thieän nam, caùc oâng hay vì caùc vò Boà-taùt vaø chuùng sanh ñôøi sau thöa hoûi Nhö Lai veà phöông tieän roát raùo thaäm thaâm bí maät ñeå daïy baûo caùc haøng Boà-taùt nghóa lyù Ñaïi thöøa lieãu nghóa toái thöôïng, hay khieán cho möôøi phöông Boà-taùt tu hoïc vaø taát caû chuùng sanh ñôøi sau ñöôïc loøng tin chaéc chaén, haèng ñoaïn döùt caùc nghi ngôø. Nay oâng haõy laéng nghe, ta seõ vì oâng noùi.

Khi aáy Boà-taùt Kim Cang Taïng hoan hyû vaâng lôøi daïy cuøng Ñaïi chuùng laëng leõ laéng nghe.

GIAÛNG :

Lôøi hoûi treân taïi sao Phaät khen laø thaäm thaâm bí maät cöùu caùnh phöông tieän. Bôûi vì khoâng ai trong chuùng ta khi baøn tôùi choã naøy maø khoûi nghi ngôø khoâng bieát voâ minh coù töø bao giôø, khi deïp heát roài noù coù trôû laïi khoâng… Vì vaäy khi bieát roõ voâ minh laø theá naøo, baûn giaùc laø theá naøo. Bieát raønh reõ thì söï tu haønh chuùng ta môùi tin chaéc ñöôïc, goïi laø ñöôïc loøng tin quyeát ñònh.

3. AÂM :

Thieän nam töû, nhaát thieát theá giôùi thuûy chung sanh dieät tieàn haäu höõu voâ, tuï taùn khôûi chæ, nieäm nieäm töông tuïc tuaàn hoaøn vaõng phuïc chuûng chuûng thuû xaû, giai thò luaân hoài, vò xuaát luaân hoài nhi bieän Vieân giaùc, bæ Vieân giaùc taùnh töùc ñoàng löu chuyeån. Nhöôïc mieãn luaân hoài voâ höõu thò xöù.

DÒCH :

Naøy thieän nam, taát caû theá giôùi tröôùc sau sanh dieät, tröôùc sau coù khoâng, tuï taùn khôûi döøng, nieäm nieäm tieáp noái tuaàn hoaøn qua laïi, moïi thöù thuû xaû ñeàu laø luaân hoài. Chöa ra khoûi luaân hoài maø muoán bieän taùnh Vieân giaùc, thì taùnh Vieân giaùc ñoàng vôùi löu chuyeån, neáu ra khoûi luaân hoài thì khoâng coù leõ ñoù.

GIAÛNG :

Ñöùc Phaät chæ caùi laàm laãn ñaàu tieân cuûa chuùng ta. Taát caû theá giôùi hieän höõu ôû coõi ñôøi naøy tröôùc sau sanh dieät, tröôùc sau coù khoâng, tuï taùn döøng chæ, nieäm nieäm tieáp noái… töøng phuùt töøng giaây chuyeån bieán xoay vaàn qua laïi, goïi laø luaân hoài. Luaân hoài laø voøng sanh dieät tieáp noái lieân mieân. Chuùng ta chöa ra khoûi voøng sanh dieät tieáp noái aáy, maø muoán bieát roõ taùnh Vieân giaùc thì taùnh Vieân giaùc cuõng ñoàng vôùi löu chuyeån vaø muoán khoûi luaân hoài maø chöa heát meâ thì khoâng bao giôø khoûi. Muoán bieát taùnh Vieân giaùc ñoù ñöøng ñem taâm luaân hoài maø suy nghó veà Vieân giaùc. Trong kinh Phaùp Hoa, Phaät noùi “Giaû söû coù traêm ngaøn muoân trieäu öùc ngöôøi trí tueä nhö Xaù-lôïi-phaát gom laïi ñeå suy nghó veà trí tueä Phaät, cuõng khoâng ñöôïc moät phaàn traêm moät phaàn ngaøn nöõa.” Nghóa laø neáu ñem trí tueä maø suy nghó –suy nghó laø caùi sanh dieät luaân hoài– ñeå bieän taùnh Vieân giaùc cuûa Phaät –laø caùi khoâng ñoäng, khoâng luaân hoài sanh dieät– laøm sao maø ñöôïc. Ñoù laø caùi loãi laàm lôùn cuûa chuùng sanh, ñang ôû trong voøng löu chuyeån maø muoán bieát caùi ngoaøi voøng löu chuyeån thì laøm sao bieát ñöôïc? Cuõng theá, neáu coøn ôû trong meâ maø muoán noùi chuyeän giaùc ngoä thì khoâng bao giôø noùi ñöôïc, cuõng nhö ngöôøi ñang ôû trong moäng maø muoán noùi chuyeän thöùc thì khoâng noùi ñöôïc. Muoán noùi chuyeän thöùc laø phaûi thöùc môùi noùi ñöôïc.

4. AÂM :

Thí nhö ñoäng muïc naêng dieâu traïm thuûy höïu nhö ñònh nhaõn do hoài chuyeån hoûa, vaân söû nguyeät vaän, chu haønh ngaïn di dieäc phuïc nhö thò.

DÒCH :

Ví nhö con maét chôùp thaáy maët nöôùc dao ñoäng, laïi nhö maét nhìn söûng thaáy voøng löûa quay, maây bay traêng chaïy, thuyeàn ñi bôø dôøi cuõng y nhö theá.

GIAÛNG :

Phaät duøng söï vieäc thoâng thöôøng haèng ngaøy nhö maët nöôùc hoà ñang phaúng laëng, neáu maét chuùng ta chôùp chôùp thì thaáy maët nöôùc gôïn soùng. Do maét chôùp maø thaáy maët nöôùc phaúng laëng thaønh ra dao ñoäng. Duï naøy ñeå noùi roõ coøn trong luaân hoài muoán baøn veà Vieân giaùc thì Vieân giaùc thaønh luaân hoài nhö con maét ñang chôùp muoán thaáy caùi tònh thì thaáy khoâng ñöôïc. Hoaëc nhö maáy ñöùa beù ñoát nhang chôi, caàm caây nhang quay troøn troøn, luùc noù quay nhanh, maét chuùng ta nhìn chaêm chaêm vaøo ñaàu caây nhang chaùy, khoâng thaáy ñaàu caây nhang maø chæ thaáy voøng löûa troøn. Vaäy coù voøng löûa troøn thaät khoâng? Khoâng. Do caây nhang quay quaù nhanh, maét nhìn theo khoâng kòp neân chuùng ta thaáy nhö coù moät voøng löûa troøn. Hay buoåi toái coù traêng, chuùng ta nhìn leân baàu trôøi thaáy coù nhöõng aùng maây bay, maët traêng chaïy ngöôïc. Hoaëc chuùng ta ngoài treân chieác thuyeàn ñang chaïy treân soâng, chuùng ta khoâng thaáy thuyeàn ñi maø cöù thaáy hai bôø soâng chaïy ngöôïc laïi.

Ñoù laø boán ví duï ñeå chæ roõ, duøng taâm caáu nhieãm meâ voïng cuûa chuùng sanh maø nghó ngôïi quan saùt ñeán caûnh giôùi cuûa Phaät thì caûnh giôùi cuûa Phaät trôû thaønh caáu nhieãm voïng ñoäng. Gioáng nhö ngöôøi ñeo kieáng maøu, neáu kieáng maøu ñen thì thaáy taát caû söï vaät beân ngoaøi maøu ñen, neáu kieáng maøu xanh thì thaáy taát caû söï vaät beân ngoaøi maøu xanh… Muoán heát thaáy caûnh vaät ñen hay xanh thì phaûi gôõ kieáng ra, chöøng ñoù môùi thaáy söï vaät ñuùng nhö thaät. Coøn mang kieáng maøu maø muoán thaáy maøu saéc beân ngoaøi ñuùng nhö thaät cuûa noù thì khoâng theå ñöôïc, vì maøu saéc thaät beân ngoaøi ñaõ bò kieáng maøu laøm khaùc ñi roài.

5. AÂM :

Thieän nam töû, chö toaøn vò töùc, bæ vaät tieân truï, thöôïng baát khaû ñaéc, haø huoáng luaân chuyeån, sanh töû caáu taâm, taèng vò thanh tònh, quaùn Phaät Vieân giaùc, nhi baát toaøn phuïc. Thò coá nhöõ ñaúng, tieän sanh tam hoaëc.

DÒCH :

Naøy thieän nam, caùi xoay vaàn chöa döùt, muoán noù döøng truï coøn khoâng theå ñöôïc, haø huoáng duøng taâm caáu nhieãm sanh töû luaân hoài chöa töøng thanh tònh maø quan saùt taùnh Vieân giaùc cuûa Phaät thì sao khoûi laån quaån? Theá neân caùc oâng môùi sanh ra ba ñieàu nghi ngôø ñoù.

GIAÛNG :

Ñaây laø phaàn chæ roõ cho ngaøi Kim Cang Taïng thaáy lyù do sanh nghi. Noùi raèng voøng löûa chöa döøng thì caây nhang chöa döøng, voøng löûa coøn maø muoán caây nhang döøng tröôùc coù ñöôïc khoâng? Coøn voøng troøn laø caây nhang coøn quay, bao giôø heát voøng troøn caây nhang môùi döøng. Cho neân noùi raèng coøn voøng troøn maø muoán caây nhang döøng tröôùc coøn khoâng theå ñöôïc, huoáng laø mang caùi taâm caáu nhieãm sanh töû löu chuyeån chöa töøng trong saïch ñeå xem Phaät vieân giaùc cuûa mình, laøm sao khoâng thaáy xoay vaàn? Nieäm taâm caáu nhieãm laø nhöõng nieäm taâm voïng töôûng sanh dieät. Khi voøng laån quaån chöa döùt caùc söï vaät ôû trong voøng laån quaån, chuùng ta baûo noù döøng laïi coøn khoâng ñöôïc, huoáng gì taâm oâ nhieãm sanh töû luaân hoài cuûa chuùng ta chöa töøng thanh tònh, maø muoán xem bieát taùnh Vieân giaùc thanh tònh cuûa Phaät thì (taùnh Vieân giaùc) laøm sao chaúng xoay vaàn? Theá neân caùc vò Boà-taùt nghi ngôø ba ñieàu vöøa neâu treân.

6. AÂM :

Thieän nam töû, thí nhö huyeãn eá, voïng kieán khoâng hoa, huyeãn eá nhöôïc tröø, baát khaû thuyeát ngoân, thöû eá dó dieät, haø thôøi caùnh khôûi nhaát thieát chö eá? Haø dó coá? EÁ hoa nhò phaùp töông ñaõi coá.

DÒCH :

Naøy thieän nam, thí nhö beänh maét, huyeãn thaáy hoa ñoám trong hö khoâng, beänh maét neáu heát thì khoâng theå noùi beänh maét ñaõ dieät, bao giôø sanh taát caû beänh maét laïi? Vì côù sao? Vì beänh maét vaø hoa ñoám hai phaùp khoâng ñoái ñaõi.

GIAÛNG :

Ñaây traû lôøi caâu hoûi khi heát voâ minh roài chöøng naøo khôûi trôû laïi. Ví duï maét chuùng ta beänh, nhìn leân baàu trôøi vaøo buoåi tröa naéng thaáy coù hoa ñoám laêng xaêng. Khi chuùng ta duøng thuoác nhoû cho maét laønh roài, coù ngöôøi hoûi beänh nhaëm maét cuûa anh chöøng naøo trôû laïi? Chuùng ta khoâng traû lôøi ñöôïc. Heát nhaëm roài thì thoâi, chöù bieát chöøng naøo trôû laïi? Ñoù laø ñöùc Phaät traû lôøi caâu hoûi: “Phaät thaønh Phaät chöøng naøo laïi khôûi voâ minh?” Thaønh Phaät laø heát meâ laàm, vaø khoâng bao giôø khôûi meâ laàm nöõa. Beänh maét vaø hoa ñoám laø hai caùi khoâng thaät thì laøm sao noùi chöøng naøo coù chöøng naøo khoâng. Cuõng vaäy, voâ minh khoâng thaät thì ñaâu theå noùi chöøng naøo sanh chöøng naøo dieät.

7. AÂM :

Dieäc nhö khoâng hoa, dieät ö khoâng thôøi, baát khaû thuyeát ngoân hö khoâng haø thôøi caùnh khôûi khoâng hoa. Haø dó coá? Khoâng baûn voâ hoa, phi khôûi dieät coá.

DÒCH :

Cuõng nhö hoa ñoám khi dieät trong hö khoâng, khoâng theå noùi khi naøo sanh laïi hoa ñoám nöõa. Vì côù sao? Vì hö khoâng voán khoâng coù hoa ñoám neân chaúng khôûi dieät.

GIAÛNG :

Hö khoâng ñaâu coù sanh ra hoa ñoám, vì maét bò beänh neân thaáy coù hoa ñoám khôûi dieät. Neáu maét heát beänh thì hoa ñoám theo ñoù maø heát. Cuõng theá, neáu voâ minh heát thì hieän töôïng sanh dieät cuõng heát, khoâng theå noùi chöøng naøo hoa ñoám khôûi.

8. AÂM :

Sanh töû Nieát-baøn ñoàng ö khôûi dieät, Dieäu giaùc vieân chieáu ly ö hoa eá. Thieän nam töû, ñöông tri hö khoâng phi thò taïm höõu dieäc phi taïm voâ, huoáng phuïc Nhö Lai Vieân giaùc tuøy thuaän nhi vi hö khoâng bình ñaúng baûn taùnh.

DÒCH :

Sanh töû Nieát-baøn ñoàng vôùi khôûi dieät, taùnh Vieân giaùc maàu nhieäm chieáu soi naøy lìa caû hoa ñoám vaø maét beänh. Naøy thieän nam, neân bieát hö khoâng chaúng phaûi taïm coù cuõng chaúng phaûi taïm khoâng, huoáng chi taùnh Vieân giaùc Nhö Lai voán bình ñaúng tuøy thuaän nhö hö khoâng.

GIAÛNG :

Phaät chæ cho chuùng ta bieát Nieát-baøn vaø sanh töû laø hai caùi ñoái ñaõi, bôûi ñoái ñaõi neân ñoàng coù sanh coù dieät. Coøn Dieäu giaùc vieân chieáu khoâng phaûi phaùp ñoái ñaõi, noù ra ngoaøi caùi ñoái ñaõi, hieåu roõ thì thaáy lyù baát nhò roõ raøng. Cho neân Phaät noùi hö khoâng coøn khoâng theå taïm coù taïm khoâng huoáng laø taùnh Vieân giaùc. Hö khoâng khoâng taïm coù cuõng khoâng phaûi taïm khoâng, taïm coù taïm khoâng laø hoa ñoám. Khi naøo maét beänh thì thaáy coù hoa ñoám, khi maét khoâng beänh thì thaáy khoâng hoa ñoám, thaáy coù hoa ñoám thaáy khoâng hoa ñoám laø do maét beänh, chöù hö khoâng luùc naøo cuõng bình ñaúng baát ñoäng. Taùnh Vieân giaùc Nhö Lai ví nhö hö khoâng bình ñaúng, khoâng taïm coù cuõng khoâng taïm khoâng; khi voâ minh heát thì taùnh Vieân giaùc hieån baøy chöù khoâng phaûi sanh, khi voâ minh che phuû thì taùnh Vieân giaùc aån chöù khoâng phaûi taùnh Vieân giaùc dieät, khôûi dieät laø do voâ minh chöù khoâng phaûi do taùnh Vieân giaùc.

9. AÂM :

Thieän nam töû, nhö tieâu kim khoaùng, kim phi tieâu höõu, kyù dó thaønh kim, baát truøng vi khoaùng. Kinh voâ cuøng thôøi, kim taùnh baát hoaïi baát öng thuyeát ngoân, boån phi thaønh töïu. Nhö Lai Vieân giaùc dieäc phuïc nhö thò.

DÒCH :

Naøy thieän nam, nhö loïc quaëng vaøng, chaát vaøng khoâng phaûi do loïc maø coù. Khi ñaõ thaønh vaøng roøng roài thì chaúng trôû laïi thaønh khoaùng. Traûi qua thôøi gian khoâng cuøng, taùnh vaøng khoâng heà bieán hoaïi, chaúng neân noùi voán chaúng thaønh töïu. Taùnh Vieân giaùc Nhö Lai cuõng y nhö theá.

GIAÛNG :

Ñaây laø laàn thöù hai Phaät traû lôøi caâu hoûi “Phaät thaønh Phaät roài bao giôø trôû laïi voâ minh?” Qua thí duï naøy chuùng ta thaáy tuy vaøng saün coù trong quaëng, khoâng phaûi do loïc maø thaønh nhöng caùi loïc ñoù khoâng phaûi khoâng thaønh töïu. Vaøng saün coù nhöng coù trong caùi laãn loän, do loïc môùi thaønh vaøng roøng. Khi thaønh vaøng roøng roài khoâng trôû laïi thaønh khoaùng ñöôïc. Nhö vaäy loïc laø coâng phu ñeå thaønh vaøng roøng, cho neân thaønh töïu. Phaät giaùc ngoä taùnh Vieân giaùc troøn ñaày, Ngaøi thaáy taát caû chuùng sanh ñeàu saün coù taùnh Vieân giaùc neân noùi taát caû chuùng sanh ñaõ thaønh Phaät, laø caên cöù treân taùnh Vieân giaùc maø noùi, nhöng do voâ minh che neân taùnh Vieân giaùc bò khuaát ñi. Baây giôø tu laø ñeå gaïn loïc voâ minh, voâ minh heát thì taùnh Vieân giaùc hieån baøy laø thaønh Phaät, chöù khoâng theå noùi bao giôø laïi khôûi phieàn naõo. Vì sao? Vì thaønh Phaät laø vónh vieãn soáng vôùi taùnh Vieân giaùc thì ñaâu coù meâ laàm maø khôûi phieàn naõo. Khi ñaõ thaønh vaøng roøng thì traûi qua thôøi gian voâ cuøng vaøng roøng vaãn laø vaøng roøng. Taùnh Vieân giaùc cuõng vaäy, khi heát voâ minh roài thì taùnh Vieân giaùc khoâng bao giôø trôû laïi voâ minh.

10. AÂM :

Thieän nam töû, nhaát thieát Nhö Lai, Dieäu vieân giaùc taâm, baûn voâ Boà-ñeà caäp döõ Nieát-baøn, dieäc voâ thaønh Phaät caäp baát thaønh Phaät, voâ voïng luaân hoài caäp phi luaân hoài.

DÒCH :

Naøy thieän nam, taâm Dieäu vieân giaùc cuûa taát caû Nhö Lai voán khoâng coù Boà-ñeà vaø Nieát-baøn, cuõng khoâng coù thaønh Phaät vaø chaúng thaønh Phaät, khoâng coù voïng luaân hoài vaø phi luaân hoài.

GIAÛNG :

Ñöùc Phaät xaùc nhaän laïi moät laàn nöõa trong taùnh Dieäu vieân giaùc cuûa Nhö Lai khoâng coù Boà-ñeà, khoâng coù Nieát-baøn… Neáu trong ñoù döùt taát caû thì chuùng ta caàu laøm chi? Sôû dó chuùng ta ngaøy ñeâm caàu vì coøn thaáy ñaây laø sanh töû kia laø Nieát-baøn, ñaây laø phieàn naõo kia laø Boà-ñeà. Cho neân boû phieàn naõo caàu Boà-ñeà, boû sanh töû caàu Nieát-baøn laø coøn thaáy hai, coøn thaáy hai laø coøn thaáy treân duïng coâng tu taäp. Trong luùc vaøng coøn laãn caùc chaát chì thieác thì phaûi loïc, cuõng nhö coøn thaáy phieàn naõo thì phaûi tu. Taùnh Vieân giaùc maàu nhieäm cuûa chö Phaät voán khoâng coù hai beân, khoâng giaû töôùng danh töï chæ thuaàn moät taùnh giaùc hieån loä. Ví duï vaøng roøng ñöôïc loïc ra chuùng ta goïi noù laø vaøng roøng, chöù leõ thaät noù khoâng coù teân. Taïi chuùng ta thaáy maøu noù vaøng neân ñaët teân laø vaøng. Caùi theå thaät noù khoâng coù teân, maø do voïng töôûng chuùng ta ñaët teân cho noù. Taùnh Vieân giaùc cuõng vaäy, khoâng coù teân Boà-ñeà, Nieát-baøn, nhöng vì ñoái vôùi sanh töû thì goïi laø Nieát-baøn, ñoái vôùi meâ thì goïi laø giaùc ngoä… Goïi nhö vaäy laø do taâm phaân bieät ñoái ñaõi cuûa chuùng ta ñaët teân ñeå goïi, chöù baûn chaát noù khoâng coù teân, neân Luïc Toå cuõng ñaõ noùi “Noù khoâng ñaàu khoâng ñuoâi khoâng teân khoâng hoï”.

11. AÂM :

Thieän nam töû, ñaûn chö Thanh vaên sôû vieân caûnh giôùi, thaân taâm ngöõ ngoân giai taát ñoaïn dieät, chung baát naêng chí bæ chi thaân chöùng, sôû hieän Nieát-baøn. Haø huoáng naêng dó höõu tö duy taâm traéc ñoä Nhö Lai Vieân giaùc caûnh giôùi.

DÒCH :

Naøy thieän nam, chæ caûnh giôùi Nieát-baøn cuûa Thanh vaên, thaân taâm ngoân ngöõ ñoaïn dieät troïn khoâng theå ñeán ñöôïc choã thaân chöùng kia, huoáng laø duøng taâm suy tö taïp nhaïp maø ño löôøng caûnh giôùi Vieân giaùc Nhö Lai.

GIAÛNG :

Ñöùc Phaät ñöa ra moät ví duï ñeå so saùnh, caûnh giôùi Nieát-baøn cuûa Thanh vaên laø caûnh giôùi taâm thanh tònh, thaân khoâng lay ñoäng nhö tro nguoäi, neân noùi thaân taâm ñoaïn dieät. Caûnh giôùi Nieát-baøn naøy haøng chuùng sanh khoâng theå duøng ngoân ngöõ taâm phaân bieät maø suy tö luaän baøn, huoáng chi caûnh giôùi Nieát-baøn cuûa Phaät laøm sao duøng taâm suy nghó maø so löôøng ñöôïc? Ñoù laø Phaät chæ roõ, coøn voïng töôûng thì khoâng bao giôø thaáy.

12. AÂM :

Nhö thuû huyønh hoûa thieâu Tu-di sôn chung baát naêng tröôùc, dó luaân hoài taâm, sanh luaân hoài kieán nhaäp ö Nhö Lai ñaïi tòch dieät haûi, chung baát naêng chí, thò coá ngaõ thuyeát nhaát thieát Boà-taùt caäp maït theá chuùng sanh tieân ñoaïn voâ thuûy luaân hoài caên baûn.

DÒCH :

Nhö laáy löûa cuûa ñom ñoùm maø ñoát nuùi Tu-di, troïn khoâng theå ñöôïc. Duøng taâm luaân hoài sanh kieán giaûi luaân hoài maø muoán vaøo bieån ñaïi tòch dieät Nhö Lai, troïn khoâng theå ñeán ñöôïc. Theá neân ta noùi taát caû Boà-taùt vaø chuùng sanh ñôøi sau tröôùc phaûi ñoaïn coäi goác luaân hoài voâ thuûy.

GIAÛNG :

Ñöùc Phaät noùi, neáu duøng taâm luaân hoài vaø kieán giaûi luaân hoài maø luaän baøn veà taùnh Vieân giaùc Nhö Lai thì chaúng khaùc naøo duøng chuùt löûa ñom ñoùm ñeå ñoát nuùi Tu-di, nuùi khoâng bao giôø chaùy. Cuõng vaäy, chuùng ta duøng taâm sanh dieät suy nghó maø muoán vaøo bieån ñaïi tòch dieät cuûa Nhö Lai thì khoâng bao giôø ñöôïc. Muoán vaøo bieån ñaïi tòch dieät cuûa Nhö Lai thì phaûi laëng heát taâm suy nghó. Coù nhieàu ngöôøi laàm cho raèng muoán hieåu Chaân nhö Boà-ñeà thì phaûi ngoài nghieàn ngaãm suy nghó ngaøy naøo ñoù seõ hieåu. Khoâng theå ñöôïc! Vì duøng taâm phaân bieät ñeå mong thaáy caùi khoâng phaân bieät thì laøm sao thaáy ñöôïc? Laïi coù nhieàu ngöôøi coøn laàm hôn nöõa, cho raèng hoïc Phaät phaùp khoâng khoù, cöù raùn ngoài nghieàn ngaãm maõi seõ ñöôïc Nieát-baøn. Leõ thaät thì khoâng nhö theá, muoán ñöôïc Nieát-baøn phaûi tu cho taâm ñöôïc an ñònh roài taùnh Vieân giaùc môùi hieån baøy. Chöøng ñoù khoâng muoán ñöôïc Nieát-baøn maø noù töï ñaày ñuû. Troïng taâm tu laø ôû choã ñoù, döøng taâm sanh dieät luaân hoài laïi, môùi thaáy caùi khoâng sanh dieät khoâng luaân hoài, ñoù laø choã thieát yeáu. Vì vaäy maø Phaät noùi caùc vò Boà-taùt vaø chuùng sanh ñôøi sau, tröôùc phaûi ñoaïn coäi goác luaân hoài töø voâ thuûy laø voâ minh thaáy thaân taâm thaät. Döùt saïch voâ minh thì môùi nhaän ñöôïc taùnh Vieân giaùc chaân thaät.

13. AÂM :

Thieän nam töû, höõu taùc tö duy, tuøng höõu taâm khôûi, giai thò luïc traàn, voïng töôûng duyeân khí, phi thaät taâm theå dó nhö khoâng hoa, duïng thöû tö duy bieän ö Phaät caûnh, do nhö khoâng hoa, phuïc keát khoâng quaû trieån chuyeån voïng töôûng, voâ höõu thò xöù.

DÒCH :

Naøy thieän nam, khôûi suy nghó laø töø taâm voïng maø khôûi, (taát caû suy nghó) ñeàu do saùu traàn voïng töôûng duyeân khí. Gioáng nhö hoa ñoám trong hö khoâng chaúng phaûi laø taâm theå chaân thaät. Duøng suy nghó maø bieän caûnh giôùi Phaät gioáng nhö mong hoa ñoám trong hö khoâng keát thaønh quaû, chæ caøng theâm voïng töôûng, hoaøn toaøn khoâng theå ñöôïc.

GIAÛNG :

Ñöùc Phaät laïi caûnh caùo chuùng ta, Ngaøi noùi ngöôøi khôûi suy nghó cho caùi suy nghó laø taâm, taâm ñoù chæ laø voïng töôûng do duyeân theo saùu traàn maø coù, khoâng coù thaät theå neân ví noù nhö hoa ñoám giöõa hö khoâng. Duøng taâm khoâng thaät maø suy nghó veà caûnh giôùi Phaät thì khoâng theå ñöôïc, chaúng khaùc naøo thaáy hoa ñoám laêng xaêng trong hö khoâng maø mong noù coù quaû, chaéc chaén khoâng bao giôø ñöôïc. Vì hoa ñoám voán khoâng thaät laøm sao coù quaû? Cuõng vaäy, taâm voïng töôûng nguyeân khoâng thaät thì laøm gì thaáy ñöôïc taùnh giaùc laø caùi chaân thaät. Cho neân chaïy theo voïng töôûng maø muoán thaáy ñöôïc caùi chaân thaät troïn khoâng coù leõ phaûi vaäy.

Trong ñaïo coù hai haïng ngöôøi hoïc Phaät, moät laø hoïc giaû, hai laø haønh giaû. Hoïc giaû laø ngöôøi duøng taâm suy nghó ñeå nghieân cöùu nghieàn ngaãm giaùo lyù cuûa Phaät, coøn haønh giaû laø hoïc phöông phaùp cuûa Phaät daïy ñeå öùng duïng tu theå nhaäp ñöôïc lyù ñaïo. Hai haïng ngöôøi ñoù khaùc nhau, moät beân duøng trí suy tö ñeå mong hieåu Phaät, moät beân duøng phaùp Phaät daïy ñeå ñònh taâm mình, mong ngoä leõ thaät. Hai haïng ngöôøi ñoù ñoái vôùi kinh Vieân giaùc ngöôøi naøo truùng? Ngöôøi öùng duïng tu haønh. Theá maø coù nhieàu ngöôøi nghe noùi oâng ñoù coù baèng Tieán só Phaät hoïc thì cuõng khen taám taéc: Chaø oâng ñoù cao quaù! Hay quaù! Nhöng maø hay thaät chöa? Giaù trò thaät khoâng phaûi ôû caáp baèng maø ôû choã coù döøng ñöôïc taâm ñieân ñaûo cuûa mình hay khoâng? Trong giôùi tu haønh hieän nay hay vaáp phaûi caùi loãi ñoù, laáy caùi hoïc laøm treân. Neáu laáy caùi hoïc laøm treân thì söï thöïc chöùng khoâng coù. Khoâng söï chöùng ngoä thì laøm sao theå nhaäp chaân lyù? Laøm sao moài ñöôïc ngoïn ñuoác tueä cuûa Phaät ñeå soi ñöôøng cho chuùng sanh ñang ñi trong ñeâm toái? Khoâng coù nhöõng baäc tu chöùng thì laáy ai tieáp noái duy trì Phaät phaùp? Sau khi Phaät Nieát-baøn, cuoäc keát taäp kinh ñieån laàn thöù nhaát toaøn laø nhöõng baäc ñaéc quaû A-la-haùn döï. Luùc ñoù ngaøi A-nan chöa ñaéc quaû bò ngaøi Ñaïi Ca-dieáp töø choái khoâng cho vaøo, maëc daàu Ngaøi bieát neáu khoâng coù ngaøi A-nan thì khoâng ai truøng tuyeân laïi taïng kinh ñöôïc.

Laïi coù nhöõng vò voâ chuøa caïo toùc roài oâm saùch tôùi tröôøng, hoïc naêm möôøi naêm ra giaûng ñaïo, leân Thöôïng toïa roài tôùi giaø cheát. Nhö vaäy, chöøng naøo thaáy ñöôïc leõ thaät? Chuû yeáu cuûa ngöôøi hoïc ñaïo laø hoïc cho bieát ñeå thöïc haønh, chöù khoâng phaûi laáy kieán giaûi laøm sôû ñaéc, neáu laáy kieán giaûi laøm sôû ñaéc, thì ngaøn ñôøi khoâng thaáy ñöôïc chaân lyù! Haäu vaän Phaät giaùo seõ ra sao neáu trong giôùi tu só khoâng coù nhöõng ngöôøi thöïc chöùng ngoä? Coù nhieàu quyeån saùch cuûa caùc hoïc giaû vieát veà ñaïo Phaät, lyù luaän laøm cho ngöôøi ñoïc theâm roái, ñöa ngöôøi ñoïc laïc vaøo röøng ngoân ngöõ khoâng bieát loái ra. Muoán hieåu ñaïo lyù, muoán giaûi thoaùt sanh töû thì hoïc roài phaûi thöïc haønh, môùi mong thaáy ñöôïc manh moái cuûa söï giaûi thoaùt, ñoù laø Giaûi haïnh töông öng. Hoøa Thöôïng phaùp chuû Khaùnh Anh coù ñeå laïi hai caâu baát huû treân giaûng ñöôøng chuøa Xaù Lôïi: “Tu maø khoâng hoïc laø tu muø, hoïc maø khoâng tu laø ñaõy ñöïng saùch”. Ñoù laø moät leõ thaät chuùng ta caàn xeùt kyõ.

Nhö chuùng toâi ngaøy xöa hoïc ôû Phaät Hoïc Vieän möôøi naêm roài ñi giaûng ôû nhieàu nôi, noùi thì hay laém, danh töø naøo giaûi thích cuõng ñöôïc, nhöng khi öùng duïng tu thì luùng tuùng, khoâng bieát laøm sao tu cho ñuùng. Ngöôøi coù caáp baèng cao chöa phaûi laø ngöôøi tu cao, maø ngöôøi tu cao laø khoâng coù gì laï heát. Thaân khoâng thaät, taâm voïng khoâng thaät thì coù caùi gì? Vaäy ngöôøi tu theo ñaïo Phaät laø tu caøng cao thì caùi ngaõ caøng thaáp; caùi ngaõ caøng cao thì söï tu haønh chöa tôùi ñaâu.

14. AÂM :

Thieän nam töû, hö voïng phuø taâm, ña chö xaûo kieán, baát naêng thaønh töïu Vieân giaùc phöông tieän, nhö thò phaân bieät, phi vi chaùnh vaán.

DÒCH :

Naøy thieän nam, taâm noåi troâi hö voïng, sanh nhieàu kieán chaáp xaûo nguïy, neân khoâng theå thaønh töïu ñöôïc phöông tieän Vieân giaùc. Phaân bieät nhö theá thì chaúng phaûi laø caâu hoûi chaân chaùnh.

GIAÛNG :

Ñoaïn naøy neáu chuùng ta khoâng hieåu, thaáy nhö ñöùc Phaät maâu thuaãn, vì ôû tröôùc Ngaøi khen Boà-taùt Kim Cang Taïng kheùo vì caùc Boà-taùt, caùc chuùng sanh ñôøi maït phaùp maø hoûi caùi bí maät thaäm thaâm Nhö Lai, nhöng ñeán ñaây ñöùc Phaät laïi quôû phaân bieät nhö vaäy khoâng phaûi laø hoûi chaân chaùnh! Taïi sao tröôùc Phaät khen sau laïi cheâ? Tröôùc Phaät khen laø vì caâu hoûi cuûa Boà-taùt Kim Cang Taïng giaûi nghi cho ngöôøi tu sau naøy. Phaät quôû ngaøi Kim Cang Taïng cuõng chính laø xaùc nhaän chuùng ta bieát raèng khoâng bao giôø duøng taâm suy nghó roái loaïn maø tìm thaáy ñöôïc Vieân giaùc chaân chính. Vì vaäy maø ñöùc Phaät chæ cho chuùng ta thaáy caùi taâm hö voïng phuø phieám noù nhieàu xaûo nguïy doái traù kheùo laém. Noù sanh ra caùi naøy, chaáp caùi kia ñuû chuyeän, môùi cho caùi ñoù laø phaûi laùt nöõa laïi cho laø quaáy. Cho neân noùi raèng noù nhieàu xaûo kieán. Neáu cöù duøng taâm xaûo nguïy ñoù ñeå hoûi caùi naøy hoûi caùi kia laø khoâng hôïp ñaïo, maø phaûi laëng taâm phuø traàm hö doái ñoù thì môùi thaønh töïu phöông tieän Vieân giaùc.

15. AÂM :

Nhó thôøi Theá Toân duïc truøng tuyeân thöû nghóa, nhi thuyeát keä ngoân:

            Kim Cang Taïng ñöông tri

            Nhö Lai tòch dieät taùnh

            Vò taèng höõu chung thuûy

            Nhöôïc dó luaân hoài taâm

            Tö duy töùc toaøn phuïc

            Ñaûn chí luaân hoài teá

            Baát naêng nhaäp Phaät haûi

            Thí nhö tieâu kim khoaùng

            Kim phi tieâu coá höõu

            Tuy phuïc boån lai kim

            Chung dó tieâu thaønh töïu

            Nhaát thaønh chaân kim theå

            Baát phuïc truøng vi khoaùng

            Sanh töû döõ Nieát-baøn

            Phaøm phu caäp chö Phaät

            Ñoàng vi khoâng hoa töôùng

            Tö duy do huyeãn hoùa

            Haø huoáng caät hö voïng

            Nhöôïc naêng lieãu thöû taâm

            Nhieân haäu caàu Vieân giaùc.

DÒCH :

Khi aáy, ñöùc Theá Toân muoán tuyeân laïi nghóa treân, noùi keä raèng:

            Kim Cang Taïng neân bieát

            Nhö Lai taùnh vaéng laëng,

            Chöa töøng coù sau tröôùc.

            Neáu duøng taâm luaân hoài,

            Suy nghó caøng laån quaån.

            Chæ ñeán meù luaân hoài,

            Khoâng vaøo ñöôïc bieån Phaät.

            Ví nhö loïc quaëng vaøng,

            Vaøng chaúng do loïc ñöôïc

            Tuy tröôùc vaøng saün coù,

            Sau do loïc môùi thaønh.

            Khi ñaõ thaønh vaøng roøng,

            Chaúng trôû laïi laøm khoaùng

            Sanh töû vaø Nieát-baøn,

            Phaøm phu cuøng chö Phaät.

            Nhö hoa ñoám trong khoâng.

            Suy nghó ñeàu huyeãn hoùa

            Huoáng laø hoûi hö voïng

            Neáu hay roõ taâm naøy,

            Nhieân haäu caàu Vieân giaùc.

GIAÛNG :

Ñöùc Phaät daïy taùnh Nhö Lai laëng leõ chöa töøng coù tröôùc sau, vì tröôùc sau laø thôøi gian, maø thôøi gian thì khoâng thaät. Neáu duøng taâm luaân hoài ñeå suy nghó taùnh Vieân giaùc thì taùnh laëng leõ aáy cuõng trôû thaønh xoay vaàn, neân khoâng theå nhaäp ñöôïc taùnh Vieân giaùc. ÔÛ ñaây Phaät chæ luaân hoài laø chæ thaúng taâm sanh dieät. Ñem taâm sanh dieät maø nghó veà taùnh Vieân giaùc thì khoâng ñuùng. Ví duï loïc vaøng, vaøng chaúng phaûi do loïc maø coù, vì vaøng ñaõ coù saün trong quaëng töø xöa roài, nhöng khoâng luyeän loïc khoâng duøng ñöôïc.

Cuõng vaäy, noùi phaûi tu môùi thaønh Phaät thì khoâng phaûi, vì Phaät coù saün trong moãi chuùng sanh, bôûi voâ minh che phuû neân tu ñeå deïp voâ minh. Khi voâ minh heát thì Phaät hieän tieàn, chöù ñaâu phaûi do tu môùi ñöôïc thaønh Phaät. Tu laø haønh ñoäng laø phöông tieän, neáu tu maø ñöôïc taùnh Vieân giaùc thì taùnh Vieân giaùc aáy cuõng laø haønh ñoäng cuõng laø phöông tieän sao? Tuy nhieân ñöùc Phaät noùi quaëng cuõng phaûi loïc boû khoaùng môùi ñöôïc vaøng roøng. Cuõng vaäy, tuy khoâng phaûi tu môùi ñöôïc thaønh Phaät, nhöng töø xöa Phaät cuõng phaûi tu môùi heát voâ minh, Phaät taùnh môùi hieän. Noùi nhö vaäy ñeå chuùng ta khoûi laàm phaûi tu môùi coù taùnh Vieân giaùc, maø taùnh Vieân giaùc saün coù, noùi tu laø moät loái noùi.

Neáu noùi khoâng do tu maø ñöôïc thaønh Phaät thì moät soá ngöôøi khoâng chòu tu. Cho neân Phaät môùi noùi Phaät cuõng phaûi tu môùi thaønh. Vaøng quaëng khi ñaõ thaønh vaøng roøng roài thì khoâng trôû laïi laøm khoaùng nöõa. Cuõng vaäy, khi ñaõ thaønh Phaät roài thì khoâng trôû laïi laøm chuùng sanh. Quí vò nhôù laïi caâu ngaøi Hoaøi Nhöôïng ñaùp vôùi Luïc Toå: “Tu chöùng chaúng phaûi khoâng nhieãm oâ chaúng theå ñöôïc”. Tu chöùng chaúng phaûi khoâng bôûi vì tuy bieát noù laø coù maø khoâng tu noù khoâng hieän, neân tu chöùng chaúng phaûi khoâng, nhöng nhieãm oâ chaúng theå ñöôïc. Vaøng laø vaøng, khoâng vì laãn chaát taïp maø bieán chaát. Noù khoâng theå nhieãm oâ ñöôïc. Chính nhöõng caâu noùi ñôn giaûn cuûa caùc Toå, nhìn laïi kinh khoâng bao giôø khaùc. Nhaän ra ñöôïc taùnh ñoù roài bao nhieâu vò Toå bao nhieâu ngöôøi tu noùi khoâng khaùc nhau. Ñoù laø thaáy ñöôïc neân noùi khoâng khaùc. Taùnh vieân giaùc vaãn laø vieân giaùc, khoâng vì laên loän trong luaân hoài maø taùnh vieân giaùc bieán thaønh luaân hoài. Ñoù laø choã thieát yeáu chuùng ta phaûi nhaän ra ñeå treân ñöôøng tu chuùng ta vöõng loøng tin. Khi aáy thì sanh töû cuøng Nieát-baøn, phaøm phu cuøng chö Phaät laø töôùng giaû doái nhö hoa ñoám trong hö khoâng. Taïi sao vaäy? Vì khi thaønh Phaät thì môùi thaáy nhöõng danh töø ñoái ñaõi meâ vaø giaùc, sanh töû vaø Nieát-baøn ñeàu khoâng thaät. Phaät laïi noùi theâm suy nghó laø huyeãn hoùa, huoáng laø neâu leân caâu hoûi hö voïng nhö treân. Ngöôøi naøo saùng toû ñöôïc lyù naøy môùi mong theå nhaäp ñöôïc taùnh Vieân giaùc. 

]