CHÖÔNG V:

BOÀ-TAÙT  DI-LAËC THÖA HOÛI 

1. AÂM :

Ö thò Di-laëc Boà-taùt taïi ñaïi chuùng trung töùc tuøng toøa khôûi, ñaûnh leã Phaät tuùc, höõu nhieãu tam taùp, tröôøng quyø xoa thuû, nhi baïch Phaät ngoân: Ñaïi bi Theá Toân, quaûng vò Boà-taùt khai bí maät taïng, linh chö ñaïi chuùng thaâm ngoä luaân hoài, phaân bieät taø chaùnh, naêng thí maït theá, nhaát thieát chuùng sanh voâ uùy ñaïo nhaõn, ö ñaïi Nieát-baøn, sanh quyeát ñònh tín. Voâ phuïc, truøng tuøy luaân chuyeån caûnh giôùi, khôûi tuaàn hoaøn kieán. Theá Toân, nhöôïc chö Boà-taùt caäp maït theá chuùng sanh duïc du Nhö Lai ñaïi tòch dieät haûi, vaân haø ñöông ñoaïn luaân hoài caên boån, ö chö luaân hoài höõu kyû chuûng taùnh, tu Phaät Boà-ñeà, kyû ñaúng sai bieät, hoài nhaäp traàn lao, ñöông thieát kyø chuûng giaùo hoùa phöông tieän, ñoä chö chuùng sanh, duy nguyeän baát xaû cöùu theá ñaïi bi, linh chö tu haønh nhaát thieát Boà-taùt caäp maït theá chuùng sanh tueä muïc tuùc thanh chieáu dieäu taâm kính, vieân ngoä Nhö Lai voâ thöôïng tri kieán. Taùc thò ngöõ dó, nguõ theå ñaàu ñòa. Nhö thò tam thænh chung nhi phuïc thuûy.

DÒCH :

Khi aáy Boà-taùt Di-laëc ôû trong ñaïi chuùng lieàn töø choã ngoài ñöùng daäy ñaûnh leã döôùi chaân Phaät, ñi nhieãu beân phaûi ba voøng, quì goái chaáp tay baïch Phaät raèng:

- Theá Toân ñaïi bi, roäng vì caùc Boà-taùt môû baøy kho bí maät khieán cho ñaïi chuùng phaân bieät taø chaùnh, thaâm ngoä ñöôïc lyù luaân hoài, hay boá thí cho taát caû chuùng sanh ñôøi sau ñöôïc ñaïo nhaõn voâ uùy, ñoái vôùi Ñaïi Nieát-baøn sanh loøng tin quyeát ñònh, khoâng coøn khôûi kieán chaáp, khoâng trôû laïi caûnh giôùi luaân hoài. Baïch Theá Toân, neáu caùc vò Boà-taùt vaø chuùng sanh ñôøi sau muoán daïo chôi trong bieån ñaïi tòch dieät Nhö Lai, laøm sao ñoaïn ñöôïc coäi goác luaân hoài? Ñoái vôùi luaân hoài coù bao nhieâu chuûng taùnh? Tu ñaïo Boà-ñeà cuûa Phaät coù bao nhieâu baäc khaùc nhau? Khi trôû vaøo trong traàn lao laäp bao nhieâu thöù phöông tieän giaùo hoùa ñeå ñoä chuùng sanh? Cuùi mong ñöùc Theá Toân chaúng boû loøng ñaïi bi cöùu theá, khieán cho taát caû Boà-taùt chuùng sanh ñôøi sau tu haønh maét tueä trong saùng, chieáu dieäu göông taâm, vieân ngoä ñöôïc tri kieán voâ thöôïng Nhö Lai.

Thöa lôøi ñaây roài naêm voùc gieo xuoáng ñaát, thöa thænh nhö vaäy ba laàn roài trôû lui.

GIAÛNG :

Boà-taùt Di-laëc (Maitreya) laø ngaøi Töø Thò. Töø Thò laø loøng ñaïi bi. Vì Ngaøi khôûi loøng ñaïi bi ñoä khaép chuùng sanh neân hoûi caùc phöông tieän töôøng taän ñeå Phaät daïy kyõ löôõng cho moïi ngöôøi ñeàu coù theå tu ñöôïc. Chuû yeáu cuûa ñoaïn naøy laø Boà-taùt Di-laëc hoûi veà coäi goác luaân hoài. Trong boán caâu hoûi cuûa Ngaøi neâu ôû treân, caâu hoûi thöù nhaát laø then choát raát quan troïng, lieân heä ñeán söï tu haønh cuûa chuùng ta.

1- Laøm sao ñoaïn ñöôïc coäi goác luaân hoài.

2- Luaân hoài coù bao nhieâu chuûng taùnh.

3- Tu ñaïo Boà-ñeà cuûa Phaät coù maáy haïng ngöôøi.

4- Nhöõng haøng Boà-taùt ñi vaøo trong coõi traàn lao laäp bao nhieâu thöù phöông tieän ñeå ñoä chuùng sanh.

Caâu hoûi choùt thì khoâng lieân heä vôùi chuùng ta hieän taïi, vì hoûi chuyeän Boà-taùt trôû laïi traàn lao ñoä sanh. Chuùng ta thì chöa phaûi Boà-taùt, chæ laø ngöôøi bò nghieäp loâi vaøo traàn lao chôù khoâng phaûi trôû laïi traàn lao vì haïnh nguyeän. Hieåu boán caâu hoûi ñoù, chuùng ta môùi hieåu caâu traû lôøi cuûa ñöùc Phaät.

2. AÂM :

Nhó thôøi Theá Toân caùo Di-laëc Boà-taùt ngoân: Thieän tai, thieän tai! Thieän nam töû, nhöõ ñaúng naõi naêng vò chö Boà-taùt  caäp maït theá chuùng sanh thænh vaán Nhö Lai thaâm aùo bí maät vi dieäu chi nghóa, linh chö Boà-taùt khieát thanh tueä muïc, caäp linh nhaát thieát maït theá chuùng sanh vónh ñoaïn luaân hoài, taâm ngoä thaät töôùng, cuï voâ sanh nhaãn, nhöõ kim ñeá thính, ñöông vò nhöõ thuyeát. Thôøi Di-laëc Boà-taùt phuïng giaùo hoan hyû, caäp chö ñaïi chuùng, maëc nhieân nhi thính.

DÒCH :

Luùc baáy giôø ñöùc Theá Toân baûo Di-laëc Boà-taùt raèng:

- Laønh thay, laønh thay! Naøy thieän nam, caùc oâng hay vì caùc Boà-taùt vaø chuùng sanh ñôøi sau thöa hoûi Nhö Lai nghóa thaâm aùo bí maät vi dieäu, khieán cho maét tueä cuûa caùc Boà-taùt ñöôïc trong saùng, vaø khieán cho taát caû chuùng sanh ñôøi sau haèng ñoaïn ñöôïc luaân hoài, taâm ngoä ñöôïc thaät töôùng, ñaày ñuû phaùp voâ sanh nhaãn. Caùc oâng haõy laéng nghe, ta seõ vì caùc oâng maø noùi.

Khi aáy, Boà-taùt Di-laëc hoan hyû vaâng lôøi daïy cuøng chö ñaïi chuùng yeân laëng laéng nghe.

GIAÛNG :

Phaät khen Boà-taùt Di-laëc kheùo neâu leân nhöõng caâu hoûi, ñeå Phaät chæ daïy cho caùc vò Boà-taùt hieän taïi maét trí tueä ñöôïc saùng vaø chuùng sanh ñôøi sau ñöôïc ra khoûi luaân hoài. Phaät daën ñaïi chuùng neân laéng nghe.

3. AÂM :

Thieän nam töû, nhaát thieát chuùng sanh tuøng voâ thuûy teá, do höõu chuûng chuûng aân aùi tham duïc, coá höõu luaân hoài. Nhöôïc chö theá giôùi nhaát thieát chuûng taùnh: noaõn sanh, thai sanh, thaáp sanh, hoùa sanh giai nhaân daâm duïc nhi chaùnh taùnh meänh, ñöông tri luaân hoài, aùi vi caên baûn. Do höõu chö duïc trôï phaùt aùi taùnh, thò coá naêng linh sanh töû töông tuïc.

DÒCH :

Naøy thieän nam, taát caû chuùng sanh töø voâ thuûy do caùc thöù aân aùi tham duïc neân coù luaân hoài. Taát caû chuûng taùnh trong theá giôùi nhö noaõn sanh, thai sanh, thaáp sanh, hoùa sanh ñeàu nhaân daâm duïc maø coù thaân maïng. Neân bieát söï luaân hoài, aùi duïc laø coäi goác. Do coù duïc giuùp phaùt sanh taùnh aùi, theá neân khieán cho sanh töû noái tieáp.

GIAÛNG :

Ñoaïn naøy Phaät chæ thaúng aùi laø coäi goác cuûa sanh töû luaân hoài ñeå traû lôøi caâu hoûi thöù nhaát.

ÔÛ treân ñöùc Phaät ñaõ noùi roõ taát caû chuùng sanh töø voâ thuûy ñeán giôø do aân aùi tham duïc maø coù sanh töû luaân hoài. Chöõ aùi ôû ñaây ñöùc Phaät chæ nghóa aùi maïng – aùi ngaõ – caùi aùi naøy naëng nhaát. AÙi ngaõ töùc laø yeâu mình, bôûi yeâu mình neân boû thaân naøy muoán taïo thaân khaùc, bôûi yeâu mình môùi coù nhöõng tham duïc khaùc. Vì nhaân aùi ngaõ roài coù duïc phaùt sinh, vaäy duïc trôï phaùt cho taùnh aùi. Theá neân aùi duïc laø goác sanh töû luaân hoài tieáp noái khoâng döùt. Choã naøy trong kinh Taïp A-haøm ñöùc Phaät duøng moät ví duï thaät roõ noùi veà taùnh aùi, aùi coøn thì sinh maïng coøn, aùi heát thì sinh maïng heát. Ngaøi ví duï moät baày treû con ñang chôi ngoaøi vöôøn. Ñang say söa chôi vôùi nhau, ñöùa caát choøi ñöùa naáu nöôùng… Neáu coù ngöôøi lôùn tôùi haát boû, chuùng seõ khoùc la. Khi ngöôøi lôùn ñi roài, chuùng laïi laøm laïi. Chæ khi naøo chuùng töï chaùn, töï haát boû chöøng ñoù môùi yeân chuyeän. Caùi thích cuûa boïn treû con ñöùc Phaät duï laø aùi, chuùng sanh laø boïn treû con. Nhö theá ñang trong luaân hoài, ñöùc Phaät laïi baûo caùc oâng ñöøng laøm chuyeän ñoù ñeå luaân hoài, nhaát ñònh chuùng sanh caõi Phaät lieàn vì coøn ñang thích. Chæ khi naøo töï chuùng ta sôï, töï chuùng ta chaùn, chuùng ta môùi boû vieäc luaân hoài cuûa mình. Khi sanh töû luaân hoài thì coù caùc loaïi nhö thai sanh, thaáp sanh, noaõn sanh, hoùa sanh. Boán loaïi naøy ñeàu töø aân aùi tham duïc maø coù. Muoán heát luaân hoài sanh töû cöù ngay goác aùi duïc maø ñaøo. Neáu khoâng bieát manh moái sanh töû luaân hoài töø ñaâu thì khoâng theå döùt tröø ñöôïc.

 Trong kinh Phaùp Cuù ñöùc Phaät coù daïy: Ñoán caây maø khoâng ñaøo goác thì töôïc nhaùnh naûy sanh hoaøi, aùi duïc khoâng tröø döùt thì khoå naõo vaãn theo ta maõi. Do duïc giuùp phaùt sanh taùnh aùi roài tieáp noái sanh töû. Thaân naøy vöøa maát thì muoán coù thaân khaùc, duïc giuùp cho taùnh aùi maïnh ñöa chuùng ta tôùi choã thoï sanh, noù daãn ñi maõi trong voøng sanh töû.

4. AÂM :

Duïc nhaân aùi sanh, maïng nhaân duïc höõu, chuùng sanh aùi maïng, hoaøn y duïc baûn, aùi duïc vi nhaân, aùi maïng vi quaû.

DÒCH :

Duïc nhaân aùi sanh, thaân maïng nhaân nôi duïc maø coù. Chuùng sanh aùi thaân maïng, laïi y nôi duïc laøm goác, aùi duïc laø nhaân, aùi maïng laø quaû.

GIAÛNG :

Ñöùc Phaät phaân tích cho chuùng ta thaáy roõ: Duïc nhaân aùi maø coù, duïc töø aùi maø sanh ra, aùi laø yeâu meán, bôûi yeâu meán cho neân coù duïc. Nhaân duïc maø coù sinh maïng, khi coù sinh maïng roài trôû laïi aùi maïng. Do duïc maø coù thaân, coù thaân roài aùi thaân. Chuùng ta thaáy nhieàu ngöôøi coù phöôùc thaân toát ñeïp khoûe maïnh, thì hoï aùi thaân hoï ñaønh ñi. Coøn nhöõng ngöôøi voâ phöôùc hoï coù aùi thaân hoï khoâng? Hoï vaãn aùi thaân hoï nhö thöôøng. Coù thaân laø coù aùi. Bôûi aùi thaân neân muoán thaân aên cho ngon, muoán thaân maëc cho ñeïp, muoán thaân ñöôïc ngöôøi ta khen, caùi gì cuõng muoán cho thaân mình ñöôïc. Töø caùi aùi maø muoán thoûa maõn moïi nhu caàu, nhu caàu naøo thieáu laø böïc boäi. Chuùng ta noùi chuùng ta thöông ngöôøi naøy meán ngöôøi kia, kyø thaät taát caû caùi meán thöông goác töø thöông mình maø ra. Ngöôøi naøo thöông mình nhieàu laø thöông ngöôøi nhieàu. Taïi sao vaäy? Bôûi thöông mình nhieàu cho neân ngöôøi naøo giuùp mình mình thöông hoï gheâ laém, mong hoï tieáp tuïc giuùp mình nöõa ñeå ñöôïc lôïi cho mình. Coøn ngöôøi naøo khoâng thöông mình thì ai giuùp, mình cuõng lô laø. Beänh ñoù laø beänh naëng cuûa chuùng sanh. Môùi nhìn qua thì thaáy ngöôøi naøo bieát lo cho ngöôøi naøy ngöôøi kia laø toát, nhöng maø lo cho ngöôøi naøy ngöôøi kia laø vì mình maø lo, chöù ít coù vì ngöôøi maø lo laém. Hieåu choã ñoù roài thì môùi thaáy töø duïc maø coù thaân, coù thaân roài aùi thaân, muoán ñôøi khaùc cuõng coù thaân nöõa… Cöù tieáp tuïc ñôøi naøy sang ñôøi khaùc khoâng bao giôø cuøng taän. Vì vaäy noùi aùi laø goác cuûa luaân hoài. Baây giôø muoán khoâng coù thaân ñôøi sau thì phaûi döùt ngay goác aùi.

Qua lyù naøy chuùng ta môùi hieåu taïi sao tröôùc tieân Phaät caám ngöôøi xuaát gia daâm duïc. Muïc ñích cuûa ngöôøi xuaát gia laø döùt sanh töû, neân Phaät nhaém thaúng vaøo ñích, baét phaûi ñaøo goác aùi duïc tröôùc roài laàn laàn phaù ngaõ chaáp, ngaõ chaáp phaù roài thì luaân hoài sanh töû theo ñoù maø heát. Nhö theá chuùng ta môùi thaáy roõ ñöôïc thaâm yù cuûa ñöùc Phaät daïy, töø giôùi luaät cho tôùi kinh ñieån tröôùc sau chæ coù moät chuû ñích. Vaäy sanh töû luaân hoài, aùi duïc vaø aùi maïng laøm nhaân laøm duyeân noái tieáp nhau khoâng cuøng. Baây giôø nhìn ngay nôi taâm nieäm cuûa chuùng ta xem aùi ngaõ coøn nhieàu hay ít? Neáu aùi ngaõ nhieàu thì doøng sanh töû khoù maø döùt ñöôïc.

5. AÂM :

Do ö duïc caûnh khôûi chö vi thuaän, caûnh boái aùi taâm nhi sanh taéng taät, taïo chuûng chuûng nghieäp, thò coá phuïc sanh ñòa nguïc ngaï quæ. Tri duïc khaû yeåm, aùi yeám nghieäp ñaïo, xaû aùc nhaïo thieän, phuïc hieän thieân nhaân. Höïu tri chö aùi khaû yeåm aùc coá, khaû aùi nhaïo xaû hoaøn tö aùi baûn tieän hieän höõu vi taêng thöôïng thieän quaû, giai luaân hoài coá baát thaønh Thaùnh ñaïo. Thò coá chuùng sanh duïc thoaùt sanh töû mieãn chö luaân hoài, tieân ñoaïn tham duïc caäp tröø aùi khaùt.

DÒCH :

Do caûnh duïc maø khôûi thuaän nghòch, caûnh traùi vôùi taâm aùi thì sanh ra ganh gheùt, taïo caùc thöù nghieäp neân sanh nôi ñòa nguïc ngaï quæ. Bieát duïc ñaùng chaùn, thích caùi chaùn nghieäp ñaïo, boû aùc öa laønh thì ñöôïc sanh ôû coõi ngöôøi coõi trôøi. Bieát aùi nhieãm laø aùc ñaùng cheâ chaùn, song boû aùi maø thích “caùi boû”, trôû laïi nuoâi döôõng theâm goác aùi, neân sanh ôû coõi thieän höõu vi cao hôn, ñeàu laø luaân hoài neân khoâng thaønh Thaùnh ñaïo. Theá neân chuùng sanh muoán thoaùt sanh töû khoûi luaân hoài thì tröôùc phaûi ñoaïn tham duïc vaø tröø taâm khaùt aùi.

GIAÛNG :

Do aùi duïc maø coù thaân ngöôøi, sanh trong coõi ngöôøi. Duïc töùc laø loøng tham muoán, do tham muoán neân khôûi ra hai thöù thuaän nghòch. Gaëp thuaän thì aùi, gaëp nghòch thì taéng. Chæ taïi chuùng ta öa thích maø gaëp caûnh traùi vôùi söï öa thích cuûa mình neân böïc boäi laøm nhöõng ñieàu aùc ñieàu döõ. Thí duï nhö tham muoán maø khoâng ñöôïc thì sanh troäm caép, khi troäm caép bò ngaên chaën thì sanh ra saùt haïi, ñoù laø caùi nhaân cuûa ñòa nguïc ngaï quæ. Ñoù laø chieàu ñi xuoáng, ñi trong ba ñöôøng aùc.

Trong kinh, Phaät noùi ngöôøi chaïy theo nguõ duïc thì chaúng khaùc naøo nhö keû khaùt maø uoáng nöôùc muoái, caøng uoáng caøng khaùt. Neáu ñöôïc nhö yù, noù cöù taêng theâm khoâng choã cuøng. Taát caû theá gian veà tay mình heát, khoâng bieát mình vöøa chöa. Coøn muoán möôøi ñieàu nhöng chæ ñöôïc coù moät, caøng muoán thì caøng khoå… Coù ngöôøi thaáy söï yeâu thöông theá gian laø taïm bôï, ñöôïc thì vui, maát thì buoàn neân ñaâm ra chaùn gheùt aùi duïc ôû theá gian. Boû aùi duïc nhöng chæ thích laøm laønh ñeå ñôøi sau ñöôïc phöôùc an vui toát ñeïp hôn, nhö theá cuõng coøn tö döôõng goác tham aùi neân sanh veà coõi höõu vi cao hôn laø coõi saéc vaø voâ saéc. Maëc duø chuùng ta chaùn boû aùi duïc nhöng coøn thích xaû, neân Phaät noùi coøn yeâu thích thì coøn taïo nghieäp nhöng nghieäp thieän, chôù chöa phaûi laø vieân maõn; vì nghieäp laønh hay nghieäp döõ cuõng laø nghieäp.

Theá neân ñöùc Phaät daïy chuùng sanh muoán thoaùt khoûi luaân hoài thì phaûi döùt heát tham duïc vaø tröø taâm khaùt aùi, chôù boû caùi naøy laïi thích caùi kia cuõng chöa thoaùt khoûi voøng luaân hoài.

6. AÂM :

Thieän nam töû, Boà-taùt bieán hoùa thò hieän theá gian, phi aùi vi baûn, ñaûn dó töø bi linh bæ xaû aùi, giaû chö tham duïc nhi nhaäp sanh töû.

DÒCH :

Naøy thieän nam, Boà-taùt hoùa hieän thaân ôû theá gian chaúng phaûi do aùi laøm goác maø laø do loøng töø bi möôïn tham duïc maø vaøo trong sanh töû khieán chuùng sanh boû aùi duïc.

GIAÛNG :

Nghe ñöùc Phaät noùi coù thaân ôû theá gian naøy laø do aùi laøm goác, nhö vaäy chuùng ta seõ hieåu laàm vaø thaéc maéc “Nhöõng vò Boà-taùt coù thaân ñeå ñoä chuùng sanh ôû coõi naøy cuõng do aùi duïc nöõa sao?” ÔÛ ñaây Phaät giaûi thích, nhöõng vò Boà-taùt thò hieän giaùo hoùa chuùng sanh ôû theá gian khoâng phaûi goác töø nôi aùi duïc, maø do loøng töø bi caùc Ngaøi muoán ñoä chuùng sanh boû khaùt aùi, caùc Ngaøi môùi taïm möôïn aùi duïc maø vaøo trong sanh töû.

7. AÂM :

Nhöôïc chö maït theá nhaát thieát chuùng sanh naêng xaû chö duïc caäp tröø taéng aùi vónh ñoaïn luaân hoài, caàn caàu Nhö Lai Vieân giaùc caûnh giôùi, ö thanh tònh taâm, tieän ñaéc khai ngoä.

DÒCH :

Neáu taát caû chuùng sanh ñôøi sau boû ñöôïc caùc duïc vaø tröø taâm yeâu gheùt thì haèng ñoaïn ñöôïc luaân hoài, sieâng caàu caûnh giôùi Vieân giaùc Nhö Lai, taâm thanh tònh lieàn ñöôïc khai ngoä.

GIAÛNG :

Phaät daïy muoán tu ñeå giaûi thoaùt sanh töû thì phaûi xa lìa nguõ duïc theá gian, tröø taâm yeâu gheùt nôi mình, nôi ngöôøi vaø phaûi caàu caûnh giôùi Vieân giaùc Nhö Lai. Goác luaân hoài phaûi ñoaïn vaø trôû veà soáng vôùi taùnh giaùc thì taâm thanh tònh ñöôïc khai ngoä.

8. AÂM :

Thieän nam töû, nhaát thieát chuùng sanh do baûn tham duïc, phaùt huy voâ minh, hieån xuaát nguõ taùnh sai bieät baát ñaúng y nhò chuûng chöôùng nhi hieän thaâm thieån.

DÒCH :

Naøy thieän nam, taát caû chuùng sanh do goác tham duïc maø phaùt huy theâm voâ minh, hieån baøy ra naêm taùnh sai bieät chaúng ñoàng, y theo hai thöù chöôùng maø hieän coù caïn saâu.

GIAÛNG :

Ñaây ñöùc Phaät traû lôøi caâu hoûi: Chuùng sanh coù bao nhieâu chuûng taùnh? Ngaøi traû lôøi coù naêm chuûng taùnh. Sôû dó coù naêm chuûng taùnh laø do goác tham duïc laø voâ minh laøm sung maõn theâm, neân naêm chuûng taùnh coù sai khaùc.

9. AÂM :

Vaân haø nhò chöôùng? Nhaát giaû lyù chöôùng, ngaïi chaùnh tri kieán. Nhò giaû söï chöôùng, tuïc chö sanh töû.

DÒCH :

Theá naøo laø hai chöôùng? Moät laø lyù chöôùng laøm ngaïi chaùnh tri kieán, hai laø söï chöôùng khieán tieáp noái sanh töû.

GIAÛNG :

Söï chöôùng laø phieàn naõo, chæ cho caùi chöôùng do nguõ duïc ôû theá gian, vì coù noù neân trôû ngaïi söï thoaùt ly sanh töû. Ngöôøi coøn bò keït trong naêm duïc laø coøn tieáp noái sanh töû. Lyù chöôùng laø chæ cho voâ minh, voâ minh laø goác laøm chuùng ta khoâng thaáy ñuùng nhö thaät. Do nhaän hieåu lyù ñaïo leäch laïc sai laàm cho neân chöôùng ngaïi chaùnh tri kieán. Ví duï nhö coù ngöôøi cho raèng tu thieàn laø phaûi xuaát hoàn ñi trong hö khoâng ñeå tìm Phaät, hoaëc ñöôïc Phaät phoùng haøo quang ñieåm ñaïo… ñoù laø hieåu khoâng ñuùng vôùi lôøi Phaät daïy trong kinh, neân chöôùng ngaïi chaùnh tri kieán. Do hai caùi chöôùng ñoù khieán cho chuùng sanh coù sai bieät. Chöôùng cuûa nguõ duïc thì khieán chuùng sanh sanh trong caùc loaøi, coøn caùi chöôùng cuûa söï hieåu leäch laïc veà lyù ñaïo thì sanh laøm quæ thaàn hoaëc caùc vò tu chöùng ôû trong voøng höõu laäu.

10. AÂM :

Vaân haø nguõ taùnh? Thieän nam töû, nhöôïc thöû nhò chöôùng, vò ñaéc ñoaïn dieät danh vò thaønh Phaät. Nhöôïc chö chuùng sanh vónh xaû tham duïc, tieân tröø söï chöôùng, vò ñoaïn lyù chöôùng, ñaûn naêng ngoä nhaäp Thanh vaên Duyeân giaùc, vò naêng hieån truï  Boà-taùt caûnh giôùi.

DÒCH :

Theá naøo laø naêm taùnh? Naøy thieän nam, neáu hai chöôùng naøy chöa ñöôïc ñoaïn dieät thì noùi chöa thaønh Phaät. Neáu caùc chuùng sanh haèng xaû tham duïc, tröôùc tröø söï chöôùng, chöa ñoaïn lyù chöôùng, chæ hay ngoä nhaäp caûnh giôùi Thanh vaên, Duyeân giaùc chöa truï ñöôïc caûnh giôùi Boà-taùt.

GIAÛNG :

Ngöôøi boû ñöôïc tham duïc theá gian laø heát aùi duïc, maø heát aùi duïc thì doøng sanh töû luaân hoài cuõng döùt luoân. Song, döùt ñöôïc tham duïc thì chæ tröø ñöôïc söï chöôùng chôù lyù chöôùng vaãn coøn, neân chæ vaøo ñöôïc haøng Thanh vaên Duyeân giaùc, khoâng vaøo ñöôïc haøng Boà-taùt. Taïi sao haøng Thanh vaên Duyeân giaùc chæ môùi tröø ñöôïc söï chöôùng? Vì caùc Ngaøi do tu Töù ñeá, thaáy khoå ñeá vaø taäp ñeá caàn phaûi ñoaïn tröø, neân caùc Ngaøi öùng duïng ñaïo ñeá ñoaïn tröø, khi ñoaïn tröø xong thì goïi laø dieät ñeá. Nhö vaäy laø môùi ñoaïn tröø xong maàm sanh töû chôù chöa thaáy ñöôïc Phaùp thaân. Döùt sanh töû thì  nhaäp Nieát-baøn cho neân môùi tröø ñöôïc söï chöôùng, chôù chöa tröø ñöôïc lyù chöôùng. Baäc Duyeân giaùc cuõng vaäy, caùc Ngaøi do thaáy caûnh laù ruïng, caây coái heùo xaøu maø nghó ñeán thaân ngöôøi cuõng voâ thöôøng nhö theá, neân caùc Ngaøi tænh giaùc. Hoaëc caùc Ngaøi thaáu roõ lyù nhaân duyeân, thaân naøy do ñaát nöôùc gioù löûa hôïp laïi maø coù, khi duyeân heát thì thaân tan raõ, caùc Ngaøi chaùn thaân, khoâng coøn aùi duïc, cho neân caùc Ngaøi chæ chöùng ñöôïc quaû Duyeân giaùc chôù chöa thaáy ñöôïc Phaùp thaân, neân noùi coøn bò lyù chöôùng laøm ngaïi, ñoù laø hai chuûng taùnh.

11. AÂM :

Thieän nam töû, nhöôïc chö maït theá nhaát thieát chuùng sanh duïc phieám Nhö Lai Ñaïi vieân giaùc haûi; tieân ñöông phaùt nguyeän caàn ñoaïn nhò chöôùng. Nhò chöôùng dó phuïc töùc naêng ngoä nhaäp Boà-taùt caûnh giôùi. Nhöôïc söï lyù chöôùng dó vónh ñoaïn dieät, töùc nhaäp Nhö Lai vi dieäu Vieân giaùc, maõn tuùc Boà-ñeà caäp Ñaïi Nieát-baøn.

DÒCH :

Naøy thieän nam, neáu caùc chuùng sanh ñôøi sau muoán daïo bieån Ñaïi vieân giaùc Nhö Lai, tröôùc phaûi phaùt nguyeän sieâng ñoaïn hai chöôùng. Hai chöôùng ñaõ neùp phuïc thì ngoä nhaäp ñöôïc caûnh giôùi Boà-taùt. Neáu söï chöôùng lyù chöôùng ñaõ ñoaïn dieät haún thì ngoä nhaäp taùnh Vieân giaùc vi dieäu Nhö Lai, vieân maõn quaû Boà-ñeà vaø Ñaïi Nieát-baøn.

GIAÛNG :

Chuûng taùnh thöù ba laø chuûng taùnh Boà-taùt. Chuùng sanh phaøm phu thì bò hai thöù phieàn naõo chöôùng vaø sôû tri chöôùng laøm chöôùng ñaïo Boà-ñeà, neân ñi trong luaân hoài sanh töû. Traûi qua thôøi gian tu haønh hai chöôùng aáy neùp phuïc thì chuùng sanh böôùc leân ñòa vò Boà-taùt. Khi leân ñòa vò Boà-taùt, tieáp tuïc tu ñoaïn lìa phieàn naõo chöôùng vaø sôû tri chöôùng môùi chöùng ñöôïc Phaùp thaân. Vì vaäy neân noùi Boà-taùt tuøy phaàn giaùc, nghóa laø Boà-taùt thaáy ñöôïc moät phaàn Phaùp thaân thì phaù ñöôïc moät phaàn lyù chöôùng. Lyù chöôùng ngaên che khoâng thaáy ñöôïc Phaùp thaân, khi hoaøn toaøn heát lyù chöôùng thì vieân maõn goïi laø thaønh Phaät. Neân ôû ñaây noùi muoán vaøo bieån Ñaïi vieân giaùc Nhö Lai thì phaûi ñoaïn söï vaø lyù chöôùng.

12. AÂM :

Thieän nam töû, nhaát thieát chuùng sanh giai chöùng Vieân giaùc, phuøng thieän tri thöùc y bæ sôû taùc nhaân ñòa phaùp haïnh, nhó thôøi tu taäp tieän höõu ñoán tieäm, nhöôïc ngoä Nhö Lai Voâ thöôïng Boà-ñeà, chaùnh tu haønh loä, caên voâ ñaïi tieåu, giai thaønh Phaät quaû.

DÒCH :

Naøy thieän nam, taát caû chuùng sanh ñeàu chöùng Vieân giaùc, gaëp thieän tri thöùc y nôi phaùp haïnh nhaân ñòa maø vò aáy ñaõ tu, baáy giôø tu taäp theo, lieàn coù ñoán vaø tieäm. Neáu gaëp ñöôïc phaùp tu haønh chaân chaùnh voâ thöôïng Boà-ñeà cuûa Nhö Lai thì ñeàu thaønh Phaät quaû, caên cô khoâng chia lôùn nhoû.

GIAÛNG :

Ñaây Phaät noùi taàm quan troïng cuûa thieän tri thöùc ñoái vôùi ngöôøi tu. Taát caû chuùng sanh ñeàu coù taùnh giaùc, chôù khoâng daønh rieâng cho moät ngöôøi naøo ñöôïc chöùng. Nhöng tu ñoán hay tieäm laø do gaëp thieän tri thöùc, roài y nôi phaùp haïnh cuûa thieän tri thöùc ñoù maø tu. Khi tu taäp lieàn coù chia ñoán tieäm. Nhö cuõng thuyeát phaùp daïy tu, nhöng moãi vò thaày höôùng daãn tu khoâng gioáng nhau. Neáu khi phaùt taâm tu maø chuùng ta gaëp vò thaày tu tieäm giaùo thì ngöôøi daïy chuùng ta tu theo tieäm giaùo. Neáu gaëp vò thaày tu ñoán giaùo thì daïy chuùng ta tu theo ñoán giaùo. Tu trôû thaønh ñoán hay tieäm laø do thieän tri thöùc höôùng daãn, phaûi hieåu roõ nhö vaäy. Neáu khoâng roõ thì quí vò nghó thaày naøo cuõng daïy mình tu, choïn löïa laøm chi? Nghó nhö vaäy seõ khoâng ñöôïc lôïi ích lôùn. Ngöôøi bieát choïn thaày vaø phaùp moân tu cho thích hôïp vôùi caên cô cuûa mình môùi ñöôïc lôïi ích. Coøn neáu gaëp Phaät, y theo ñaïo voâ thöôïng Boà-ñeà cuûa ñöùc Phaät ñeå tu thì ñöôïc vaøo thaúng taùnh Vieân giaùc, chôù khoâng coù ñoán tieäm lôùn nhoû. Luùc ñöùc Phaät coøn taïi theá khoâng chia ñoán tieäm, ñöùc Phaät noùi phaùp, ngöôøi nghe tu ñuùng phaùp ñeàu ñaéc quaû A-la-haùn. Sau naøy ñeä töû Phaät tuøy theo moãi vò coù coâng haïnh tu rieâng, maø chia ra nhieàu toâng phaùi khaùc nhau. Nhö vaäy, thieän tri thöùc ñoái vôùi ngöôøi tu raát quan troïng chôù khoâng phaûi thöôøng, tu tieán nhanh hay chaäm do aûnh höôûng thieän tri thöùc raát nhieàu. Ñoù laø chuûng taùnh thöù tö, chuûng taùnh baát ñònh.

13. AÂM :

Nhöôïc chö chuùng sanh tuy caàu thieän höõu ngoä taø kieán giaû, vò ñaéc chaùnh ngoä, thò taéc danh vi ngoaïi ñaïo chuûng taùnh, taø sö quaù maäu, phi chuùng sanh cöõu, thò danh chuùng sanh nguõ taùnh sai bieät.

DÒCH :

Neáu caùc chuùng sanh tuy caàu baïn laønh, laïi gaëp ngöôøi taø kieán chöa ñöôïc chaùnh ngoä, aáy goïi laø chuûng taùnh ngoaïi ñaïo. Ñaây laø do loãi laàm cuûa taø sö, chôù khoâng phaûi loãi nôi chuùng sanh aáy. Ñoù laø naêm chuûng taùnh sai bieät cuûa chuùng sanh.

GIAÛNG :

Ñoaïn naøy traû lôøi caâu hoûi thöù ba, coù nhöõng ngöôøi tu cuõng tìm thieän höõu tri thöùc, nhöng laïi gaëp thaày taø, thaày taø seõ daãn hoï ñi ñöôøng taø, aáy laø chuûng taùnh ngoaïi ñaïo. Loãi ñoù taïi ai? Loãi taïi ngöôøi thaày chôù khoâng phaûi taïi ngöôøi hoïc ñaïo, ngöôøi hoïc ñaïo ñaâu coù bieát gì, taïi oâng thaày höôùng daãn, luùc sô phaùt taâm hoï nhö tôø giaáy traéng in hình gì thì ra hình ñoù.

Nhö vaäy, chuùng ta thaáy chuùng sanh naøo cuõng coù taùnh Vieân giaùc, nhöng taïi chuùng ta gaëp thaày höôùng daãn tu khaùc nhau, neân keát quaû cuõng khaùc nhau. Ví duï nhö coù ngöôøi phaùt taâm xuaát gia, nhöng keùm phöôùc laïi gaëp oâng thaày daïy: “Ñem tieàn ñaây ta cuùng cho, naêm nay con bò maéc tam tai roài ñoù!” Cöù nhö vaäy, naêm naøy qua naêm khaùc, thaùng naøy qua thaùng khaùc, cuùng hoaøi roài quen vôùi quæ thaàn, chôù khoâng daïy ñaïo lyù gì heát, nhö theá laø laïc vaøo ñöôøng taø. Laïi coù ngöôøi phaùt taâm tu nhöng coù duyeân gaëp ñöôïc thaày thoâng ñaïo lyù, ñem giaùo lyù Phaät giaûng giaûi cho hieåu ñeå bieát ñöôøng loái tu haønh chaân chaùnh. Nhö vaäy, ñoàng thôøi phaùt taâm tu nhö nhau, nhöng khi gaëp thaày khaùc nhau thì tu ít naêm keát quaû cuõng khaùc nhau. Khaùc laø taïi thieän höõu tri thöùc, chôù khoâng phaûi taïi hoï coù chuûng taùnh khaùc. Tuy nhieân noùi vaäy khoâng phaûi phuû nhaän caùi duyeân cuûa hoï, coù duyeân vôùi taø neân deã gaëp taø. Gaëp ngöôøi taø noùi mô mô maøng maøng linh öùng theá naøy linh öùng theá noï thì hoï thích vaø theo. Ngöôøi coù duyeân vôùi chaùnh phaùp thì ñeán vôùi ñaïo baèng trí tueä chôù khoâng phaûi baèng nieàm tin.

14. AÂM :

 Thieän nam töû, Boà-taùt duy dó ñaïi bi phöông tieän nhaäp chö theá gian khai phaùt vò ngoä, naõi chí thò hieän chuûng chuûng hình töôùng nghòch thuaän caûnh giôùi, döõ kyø ñoàng söï hoùa linh thaønh Phaät, giai y voâ thuûy thanh tònh nguyeän löïc.

DÒCH :

Naøy thieän nam, Boà-taùt chæ duøng loøng ñaïi bi, maø phöông tieän vaøo caùc theá gian khai phaùt nhöõng ngöôøi chöa ngoä, cho ñeán thò hieän nhieàu hình töôùng hoaëc caûnh giôùi nghòch hay thuaän, hoï ñoàng söï ñeå giaùo hoùa khieán cho thaønh Phaät, ñeàu y nôi nguyeän löïc thanh tònh töø voâ thuûy.

GIAÛNG :

Caâu hoûi thöù tö laø Boà-taùt vaøo theá gian naøy coù bao nhieâu thöù phöông tieän? Phaät traû lôøi Boà-taùt do loøng ñaïi bi vaø haïnh nguyeän ñoä sanh, neân phöông tieän vaøo trong theá gian hieän caùc thöù hình töôùng, nhö caûnh giôùi thuaän nghòch ñeå hoùa ñoä chuùng sanh, chôù khoâng phaûi bò nghieäp aùi duïc loâi vaøo. Boà-taùt duøng phöông tieän hieän hình töôùng ñeå ñoä sanh nhö hieän töôùng Boà-taùt, töôùng Tyø-kheo, töôùng cö só, vua, quan… Thò hieän caûnh giôùi thuaän laø Boà-taùt xuaát gia tu haønh ngoä ñaïo, giaùo hoùa ñuùng vôùi ñaïo lyù cuûa Phaät daïy. Caûnh giôùi nghòch laø Boà-taùt hieän ra caûnh daàu soâi löûa boûng, ngöu ñaàu maõ dieän… ñeå ngöôøi aùc sôï, thöùc tænh hoài taâm tu haønh. Hoaëc caùc Ngaøi vaøo trong caûnh khoå laøm nhöõng ngheà xaáu xa ñeå daãn daét chuùng sanh, khi vaøo trong ñoù phaûi ñoàng söï vôùi hoï, soáng chung vôùi hoï. Moïi ngöôøi thaáy khoâng tin laø Boà-taùt, nhöng caùc Ngaøi aâm thaàm laøm haïnh Boà-taùt. Trong caûnh ñoù thì khoù laøm, ôû trong caûnh giôùi thuaän thì deã, vì giöõ giôùi haïnh ñaøng hoaøng vaø noùi ñaïo lyù daïy tu neân deã tin hôn. Coøn ôû trong choã moïi ngöôøi xem thöôøng cheâ bai maø noùi phaùp môùi thaät laø khoù. Taát caû haïnh thuaän nghòch ñeàu chæ vì loøng töø bi vaø nguyeän löïc thanh tònh, chôù khoâng coù ñoäng löïc naøo khaùc.

Nhö vaäy thì chung quanh chuùng ta raát nhieàu Boà-taùt. Vì chuùng ta tìm Boà-taùt coù haøo quang neân deã bò ma gaït. Quí vò phaûi laëng taâm maø xeùt thì thaáy chung quanh mình raát nhieàu Boà-taùt, chôù khoâng phaûi ít ñaâu. Kinh Phaät noùi, Phaät ra ñôøi coù nhöõng vò Boà-taùt trôï hoùa. Khi Phaät khoâng ra ñôøi cuõng coù raát nhieàu Boà-taùt laãn loän trong nhaân gian ñeå ñaùnh thöùc chuùng sanh. Boà-taùt laø ngöôøi gôõ cho chuùng ta bôùt nhieãm, gôõ cho chuùng ta bôùt ñaém tröôùc. Giaû söû hoï toû ra raát taàm thöôøng khoâng coù gì cao quí ñaùng phuïc, nhöng hoï bieát chaän nhöõng nhieãm aùi, nhöõng toäi loãi cho chuùng ta thì ñoù cuõng laø hieän thaân cuûa Boà-taùt.    

15. AÂM :

Nhöôïc chö maït theá nhaát thieát chuùng sanh, ö Ñaïi Vieân giaùc khôûi taêng thöôïng taâm ñöông phaùt Boà-taùt thanh tònh ñaïi nguyeän, öng taùc thò ngoân: Nguyeän ngaõ kim giaû truï Phaät Vieân Giaùc, caàu thieän tri thöùc maïc trò ngoaïi ñaïo caäp döõ nhò thöøa, y nguyeän tu haønh tieäm ñoaïn chö chöôùng, chöôùng taän nguyeän maõn tieän ñaêng giaûi thoaùt thanh tònh phaùp ñieän, chöùng Ñaïi Vieân Giaùc dieäu trang nghieâm vöïc.

DÒCH :

Neáu caùc chuùng sanh ñôøi sau ñoái vôùi Ñaïi Vieân Giaùc, khôûi taâm taêng thöôïng, neân phaùt lôøi ñaïi nguyeän, thanh tònh cuûa Boà-taùt nhö theá naøy: Con nguyeän ngaøy nay ñöôïc truï trong Vieân Giaùc Phaät, xin gaëp thieän tri thöùc, chaúng gaëp ngoaïi ñaïo cuøng vôùi Nhò thöøa. Con y theo nguyeän tu haønh laàn laàn ñoaïn tröø caùc chöôùng. Chöôùng döùt, nguyeän ñöôïc vieân maõn, lieàn leân phaùp ñieän thanh tònh giaûi thoaùt, chöùng ñöôïc caûnh giôùi trang nghieâm vi dieäu Ñaïi Vieân Giaùc.

GIAÛNG :

Ñoaïn naøy ñöùc Phaät daïy chuùng ta phaùt nguyeän, ngöôøi tu muoán khoûi rôi vaøo ñöôøng taø vaø khoûi laïc vaøo Nhò thöøa phaûi haèng phaùt nguyeän: Ñôøi naøy con ôû maõi trong Vieân giaùc Phaät, nguyeän chaúng gaëp ngoaïi ñaïo vaø Nhò thöøa, y theo ñaïo lyù Ñaïi thöøa maø tu haønh, laàn laàn ñoaïn caùc chöôùng ngaïi, vaøo caûnh giôùi Vieân Giaùc Dieäu Trang Nghieâm. Ñoù laø ñöùc Phaät ñaõ chæ roõ ñöôøng loái tu, ñeå cho chuùng ta ñöôïc keát quaû nhö yù nguyeän. Haït gioáng Boà-ñeà cuûa chuùng ta neáu gaëp ñaát toát seõ taêng tröôûng raát nhanh, neáu khoâng thì ñöôøng tu cuûa chuùng ta seõ bò chöôùng ngaïi vaø laàn laàn chaùn naûn roài boû tu luoân. Chuùng ta phaûi kheùo tu laøm sao ñeå mình ñi hoaøi treân con ñöôøng chaân chính khoâng bò sai leäch.

16. AÂM :

Nhó thôøi Theá Toân duïc truøng tuyeân thöû nghóa, nhi thuyeát keä ngoân:

            Di-laëc nhöõ ñöông tri

            Nhaát thieát chö chuùng sanh

            Baát ñaéc ñaïi giaûi thoaùt

            Giai do tham duïc coá

            Ñoïa laïc ö sanh töû

            Nhöôïc naêng ñoaïn taéng aùi

            Caäp döõ tham saân si

            Baát nhaân sai bieät taùnh

            Giai ñaéc thaønh Phaät ñaïo

            Nhò chöôùng vónh tieâu dieät

            Caàu sö ñaéc chaùnh ngoä

            Tuøy thuaän Boà-taùt nguyeän

            Y chæ Ñaïi Nieát-baøn

            Thaäp phöông chö Boà-taùt

            Giai dó ñaïi bi nguyeän

            Thò hieän nhaäp sanh töû

            Hieän taïi tu haønh giaû

            Caäp maït theá chuùng sanh

            Caàn ñoaïn chö aùi kieán

            Tieän qui Ñaïi Vieân Giaùc.

DÒCH :

Baáy giôø ñöùc Phaät muoán laëp laïi nghóa naøy, noùi keä raèng:

            Di-laëc oâng neân bieát:

            Taát caû caùc chuùng sanh,

            Khoâng ñöôïc ñaïi giaûi thoaùt,

            Ñeàu do ôû tham duïc,

            Ñoïa laïc vaøo sanh töû.

            Neáu hay ñoaïn yeâu gheùt,

            Cuøng vôùi tham saân si,

            Chaúng do taùnh sai bieät

            Ñeàu ñöôïc thaønh Phaät ñaïo.

            Hai chöôùng tieâu dieät haún,

            Caàu thaày ñöôïc chaùnh ngoä,

            Thuaän theo nguyeän Boà-taùt,

            Y nôi Ñaïi Nieát-baøn.

            Möôøi phöông caùc Boà-taùt,

            Ñeàu do nguyeän ñaïi bi,

            Thò hieän vaøo sanh töû.

            Hieän taïi ngöôøi tu haønh,

            Vaø chuùng sanh ñôøi sau,

            Sieâng ñoaïn caùc aùi kieán,

            Trôû veà Ñaïi Vieân Giaùc.

GIAÛNG :

Baøi truøng tuïng naøy ñöùc Phaät daïy chuùng ta tu haønh thì phaûi ñoaïn yeâu gheùt vaø tham saân si môùi ñöôïc giaûi thoaùt. Vì vaäy phaûi caàu minh sö khai ngoä, roài y theo haïnh nguyeän cuûa Boà-taùt maø ñoaïn döùt hai chöôùng vaø caàu ñöôïc an truï nôi Ñaïi Nieát-baøn cuûa Phaät .

  Caùc vò Boà-taùt ôû möôøi phöông ñeàu do loøng ñaïi bi, phaùt nguyeän thò hieän trong sanh töû traàn lao, khoâng sôï oâ nhieãm khoâng ngaïi gian lao, ñeå ñoä chuùng sanh döùt heát aùi hoaëc, trôû veà vôùi taùnh Vieân giaùc.

Toùm laïi, chuùng ta chæ caàn nhôù nhöõng caâu hoûi trong chöông naøy laø hieåu troïn ñöôïc yù nghóa.

1. Caùi gì laø coäi goác cuûa luaân hoài sanh töû?

- AÙi duïc laø coäi goác  cuûa luaân hoài sanh töû.

2. Trong luaân hoài sanh töû coù bao nhieâu loaøi?

- Coù hai möôi laêm loaøi, nghóa laø möôøi nghieäp aùc coäng möôøi nghieäp thieän, coäng naêm aám maø sanh ra hai möôi laêm loaøi.

3. Coù bao nhieâu chuûng taùnh?

- Coù naêm chuûng taùnh sai bieät.

4. Boà-taùt vaøo theá gian coù bao nhieâu thöù phöông tieän?

- Do loøng ñaïi bi phaùt nguyeän vaøo trong theá gian ñeå ñoä chuùng sanh.

Chuùng ta hieåu roõ boán caâu hoûi vaø lôøi ñaùp cuûa ñöùc Phaät thì thaâm nhaäp ñöôïc phaàn naøy.   

]